Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự tương quan giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện của các công ty cổ phần niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán tp hcm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu sự tương quan giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện của các công ty cổ phần niêm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thành Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Liên Hệ Giữa Chính Sách Tài Trợ Và Chi Phí Đại Diện Của Công Ty Cổ Phần Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU LUẬN VĂN
• 1.1. GIỚI THIỆU
• 1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.4. Bố cục của bài luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 2.2. Mức độ sở hữu nhà quản trị và chi phí đại diện
• 2.3. Mức độ tập trung vốn sở hữu và chi phí đại diện
• 2.4. Số lượng thành viên Hội đồng quản trị (Board) và chi phí đại diện
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Các biến trong mô hình
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.2.3. Biến kiểm soát
• 3.3. Đặc điểm dữ liệu
• 3.4. Mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình
• 4.2. Mô hình hồi quy theo phương pháp FEM và REM
• 4.3. Kiểm định Hausman
• 4.4. Kiểm tra mức độ vi phạm các giả định cần thiết cho mô hình
• 4.4.1. Tự tương quan
• 4.4.2. Phương sai thay đổi
• 4.5. Khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi
• 4.5.1. Khắc phục mô hình 01
• 4.5.2. Khắc phục mô hình 02
• 4.6. Các hạn chế của đề tài
• 4.7. Các kiến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, HẠN CHẾ ĐỀ TÀI VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TRONG TƯƠNG LAI
• Phụ lục
• appendix 1. Hồi quy đa biến mô hình 01 – REM
• appendix 2. Hồi quy đa biến mô hình 01 – FEM
• appendix 3. Hồi quy đa biến mô hình 02 – REM
• appendix 4. Hồi quy đa biến mô hình 02 – FEM
• appendix 5. Danh sách các công ty cổ phần niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Tp.HCM
• Danh mục bảng
• Danh mục viết tắt
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích mối liên hệ giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện của các công ty cổ phần niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM. Chi phí đại diện được hiểu là chi phí phát sinh từ xung đột lợi ích giữa các nhà quản lý và cổ đông. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ giai đoạn 2009 đến 2012, nhằm làm rõ tác động của chính sách tài trợ đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Kết quả cho thấy rằng chi phí đại diện có thể được giảm thiểu thông qua việc tối ưu hóa cấu trúc vốn và sở hữu. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chiến lược tài chính cho các doanh nghiệp tại Việt Nam.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định mức độ ảnh hưởng của chính sách tài trợ đến chi phí đại diện của các công ty cổ phần niêm yết. Nghiên cứu sẽ trả lời các câu hỏi về cách thức mà chính sách tài trợ tác động đến chi phí đại diện và sự khác biệt giữa Việt Nam và các nước khác. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các doanh nghiệp xây dựng cấu trúc vốn hợp lý, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng với mô hình hồi quy đa biến để phân tích dữ liệu. Các mô hình FEM và REM được sử dụng để kiểm định mối quan hệ giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện. Kiểm định Hausman được thực hiện để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Phương pháp này cho phép đánh giá chính xác tác động của các yếu tố tài chính đến chi phí đại diện, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho các doanh nghiệp.

II. Tổng quan các nghiên cứu trước đây

Nghiên cứu về chi phí đại diện đã được nhiều tác giả quan tâm, đặc biệt là trong bối cảnh các công ty lớn. Jensen và Meckling (1976) đã chỉ ra rằng chi phí đại diện phát sinh từ mâu thuẫn lợi ích giữa nhà quản lý và cổ đông. Các nghiên cứu trước đây cho thấy rằng việc tăng cường quyền sở hữu của nhà quản lý có thể làm giảm chi phí đại diện. Ngoài ra, việc sử dụng nợ cũng được xem là một công cụ hiệu quả để kiểm soát hành vi của nhà quản lý. Những nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý thuyết cho việc phân tích mối quan hệ giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện trong nghiên cứu hiện tại.

2.1. Mức độ sở hữu nhà quản trị và chi phí đại diện

Mối quan hệ giữa mức độ sở hữu của nhà quản trị và chi phí đại diện đã được nghiên cứu sâu. Các tác giả như Jensen (1976) cho rằng việc tăng cường quyền sở hữu của nhà quản trị có thể làm giảm xung đột lợi ích. Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác lại chỉ ra rằng mức độ sở hữu cao có thể dẫn đến sự bảo thủ, gây hại cho cổ đông nhỏ. Điều này cho thấy rằng cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng trong việc thiết lập cơ cấu sở hữu để giảm thiểu chi phí đại diện.

2.2. Mức độ tập trung vốn sở hữu và chi phí đại diện

Tập trung vốn sở hữu có thể ảnh hưởng đến chi phí đại diện. Các cổ đông lớn có động lực để giám sát quản lý, từ đó bảo vệ lợi ích của họ. Tuy nhiên, sự tập trung này cũng có thể dẫn đến xung đột lợi ích giữa cổ đông lớn và cổ đông nhỏ. Nghiên cứu của Grossman và Hart (1988) cho thấy rằng cổ đông lớn có thể gây ra thiệt hại cho cổ đông nhỏ nếu không có cơ chế bảo vệ hợp lý. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các quy định quản trị doanh nghiệp hiệu quả.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tương quan ngược chiều giữa tỷ lệ đòn bẩy và chi phí đại diện. Cụ thể, các công ty có tỷ lệ nợ cao thường có chi phí đại diện thấp hơn. Điều này cho thấy rằng các chủ nợ có xu hướng giám sát chặt chẽ hơn, từ đó giảm thiểu xung đột lợi ích. Ngoài ra, cấu trúc sở hữu cũng có tác động đáng kể đến chi phí đại diện. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi tỷ lệ sở hữu của nhà quản trị tăng lên, chi phí đại diện cũng giảm. Những phát hiện này có thể giúp các công ty cổ phần tại TP.HCM tối ưu hóa cấu trúc tài chính của mình.

3.1. Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình

Ma trận tương quan cho thấy mối liên hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc trong mô hình. Kết quả cho thấy rằng các biến như tỷ lệ đòn bẩy và tỷ lệ sở hữu có mối quan hệ rõ ràng với chi phí đại diện. Điều này khẳng định rằng việc quản lý cấu trúc vốn và sở hữu là rất quan trọng trong việc giảm thiểu chi phí đại diện.

3.2. Kiểm định Hausman

Kiểm định Hausman được thực hiện để xác định mô hình phù hợp nhất cho dữ liệu nghiên cứu. Kết quả cho thấy mô hình FEM là lựa chọn tối ưu, cho phép phân tích sâu hơn về mối quan hệ giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện. Điều này cung cấp cơ sở vững chắc cho các khuyến nghị trong nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt là Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với hơn 700 công ty niêm yết tính đến cuối năm 2012, đóng góp khoảng 28,79% GDP quốc gia. Trong bối cảnh đó, chi phí đại diện – chi phí phát sinh do xung đột lợi ích giữa cổ đông và người quản lý – trở thành một vấn đề quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu trên thế giới về chi phí đại diện, tại Việt Nam, vấn đề này vẫn chưa được khai thác sâu, đặc biệt trong các công ty cổ phần niêm yết trên HOSE.

Luận văn tập trung nghiên cứu sự tương quan giữa chính sách tài trợ, bao gồm cấu trúc vốn và cấu trúc sở hữu, với chi phí đại diện của các công ty cổ phần niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2009 – 2012. Chi phí đại diện được đo lường qua hai chỉ số chính: Tỷ lệ doanh thu trên tổng tài sản (Asset Turnover) và Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (ROE). Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định mức độ ảnh hưởng của chính sách tài trợ đến chi phí đại diện, từ đó đề xuất các giải pháp tối ưu hóa cấu trúc vốn, nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 267 công ty niêm yết trên HOSE với 1068 quan sát trong giai đoạn 2009-2012, sử dụng dữ liệu tài chính đã được kiểm toán và các báo cáo công bố công khai. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện tại thị trường Việt Nam, góp phần hoàn thiện lý thuyết và thực tiễn quản trị tài chính doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế biến động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết chi phí đại diện của Jensen và Meckling (1976), cho rằng chi phí đại diện phát sinh từ xung đột lợi ích giữa cổ đông và người quản lý do sự tách biệt quyền sở hữu và kiểm soát. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của cấu trúc vốn và cấu trúc sở hữu trong việc giảm thiểu chi phí đại diện thông qua cơ chế giám sát và kỷ luật.

Mô hình nghiên cứu áp dụng mô hình hồi quy đa biến dựa trên nghiên cứu của Hongxia Li và Liming Cui (2003), trong đó chi phí đại diện được đo lường bằng hai biến: Asset Turnover và ROE. Các biến độc lập chính gồm tỷ lệ đòn bẩy (LEVERAGE) đại diện cho cấu trúc vốn và tỷ lệ sở hữu của Hội đồng quản trị (CONC) đại diện cho cấu trúc sở hữu. Ngoài ra, các biến kiểm soát như quy mô công ty (Size), quy mô Hội đồng quản trị (Board) và biến giả ngành (Dum) được đưa vào để kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng khác.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Chi phí đại diện (Agency costs): Chi phí phát sinh do xung đột lợi ích giữa cổ đông và người quản lý.
• Cấu trúc vốn (Capital structure): Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản, ảnh hưởng đến mức độ giám sát của chủ nợ.
• Cấu trúc sở hữu (Ownership structure): Tỷ lệ sở hữu của các thành viên Hội đồng quản trị, ảnh hưởng đến quyền kiểm soát và giám sát.
• Asset Turnover: Tỷ lệ doanh thu trên tổng tài sản, đo lường hiệu quả sử dụng tài sản.
• ROE (Return on Equity): Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu, phản ánh hiệu quả sinh lời của vốn cổ đông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ 267 công ty niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2009-2012, tổng cộng 1068 quan sát. Dữ liệu được lấy từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và các nguồn công khai khác, đảm bảo tính chính xác và khách quan.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm STATA 11 với hai mô hình hồi quy chính: mô hình ảnh hưởng cố định (FEM) và mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM). Kiểm định Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Ngoài ra, các kiểm định về đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai thay đổi được tiến hành để đảm bảo tính hợp lệ của mô hình, đồng thời áp dụng các biện pháp khắc phục như sử dụng ước lượng robust để xử lý các vi phạm giả định.

Mô hình hồi quy được xây dựng như sau:

$$ \begin{aligned} \text{Asset Turnover} &= \beta_0 + \beta_1 \text{Leverage} + \beta_2 \text{Conc} + \beta_3 \text{Size} + \beta_4 \text{Board} + \sum \beta_j \text{Dum}_j + \varepsilon \ \text{ROE} &= \beta_0 + \beta_1 \text{Leverage} + \beta_2 \text{Conc} + \beta_3 \text{Size} + \beta_4 \text{Board} + \sum \beta_j \text{Dum}_j + \varepsilon \end{aligned} $$

Trong đó, các biến được định nghĩa rõ ràng và các hệ số $\beta_i$ biểu thị mức độ ảnh hưởng của từng biến độc lập đến chi phí đại diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của tỷ lệ đòn bẩy (Leverage) đến chi phí đại diện:
   Kết quả hồi quy mô hình FEM cho thấy tỷ lệ đòn bẩy có mối quan hệ ngược chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% với cả hai biến đo lường chi phí đại diện. Cụ thể, hệ số hồi quy của Leverage đối với Asset Turnover là -0,56 và đối với ROE là -2,32, cho thấy công ty có tỷ lệ nợ cao hơn thường có chi phí đại diện thấp hơn. Điều này phù hợp với lý thuyết chi phí đại diện, khi chủ nợ gia tăng giám sát sẽ thúc đẩy người quản lý hành động hiệu quả hơn.

2. Ảnh hưởng của tỷ lệ sở hữu Hội đồng quản trị (Conc):
   Khi đo lường chi phí đại diện bằng ROE, tỷ lệ sở hữu của Hội đồng quản trị có mối quan hệ cùng chiều và có ý nghĩa thống kê, hệ số 0,16, cho thấy chi phí đại diện tăng khi tỷ lệ sở hữu của Hội đồng quản trị tăng. Tuy nhiên, với biến Asset Turnover, mối quan hệ này không có ý nghĩa thống kê. Kết quả này khác biệt so với một số nghiên cứu quốc tế, có thể do đặc thù sở hữu chéo và cấu trúc quản trị tại Việt Nam.

3. Quy mô công ty (Size) và chi phí đại diện:
   Quy mô công ty có mối quan hệ cùng chiều với chi phí đại diện, với hệ số 0,09 đối với Asset Turnover và 0,013 đối với ROE, đều có ý nghĩa thống kê. Điều này cho thấy các công ty lớn hơn có xu hướng chịu chi phí đại diện cao hơn, có thể do quản trị phức tạp và khó kiểm soát hơn.

4. Quy mô Hội đồng quản trị (Board) và chi phí đại diện:
   Quy mô Hội đồng quản trị có tác động ngược chiều với chi phí đại diện, với hệ số -0,1 đối với Asset Turnover, cho thấy Hội đồng quản trị lớn hơn giúp giảm chi phí đại diện. Tuy nhiên, tác động này không rõ ràng với biến ROE.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của chính sách tài trợ trong việc ảnh hưởng đến chi phí đại diện tại các công ty niêm yết trên HOSE. Mối quan hệ ngược chiều giữa tỷ lệ đòn bẩy và chi phí đại diện phù hợp với lý thuyết chi phí đại diện, khi nợ cao tạo áp lực giám sát từ chủ nợ, thúc đẩy người quản lý giảm thiểu hành vi không hiệu quả. Kết quả này cũng tương đồng với các nghiên cứu của Ang và cộng sự (2000) và Jensen (1986).

Mối quan hệ cùng chiều giữa tỷ lệ sở hữu Hội đồng quản trị và chi phí đại diện khi đo bằng ROE có thể phản ánh đặc thù quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam, nơi mà sự tập trung sở hữu không nhất thiết đồng nghĩa với sự giám sát hiệu quả, do các mối quan hệ sở hữu chéo và thiếu minh bạch. Điều này khác biệt với các nghiên cứu quốc tế, cho thấy cần có các biện pháp cải thiện quản trị nội bộ.

Quy mô công ty càng lớn thì chi phí đại diện càng cao, phản ánh thực tế quản trị phức tạp và khó kiểm soát hơn ở các doanh nghiệp lớn. Ngược lại, Hội đồng quản trị lớn hơn có xu hướng giảm chi phí đại diện, do tăng cường giám sát và tư vấn quản lý, phù hợp với nghiên cứu của Pearce và Zahra (1991).

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa tỷ lệ đòn bẩy và chi phí đại diện, bảng hồi quy chi tiết các biến và kiểm định Hausman để minh họa sự lựa chọn mô hình FEM phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý:
   Do tỷ lệ đòn bẩy cao giúp giảm chi phí đại diện thông qua giám sát chủ nợ, các công ty nên cân nhắc tối ưu hóa cấu trúc vốn bằng cách tăng tỷ lệ nợ trong giới hạn an toàn. Mục tiêu là duy trì tỷ lệ đòn bẩy khoảng 40-50% trong vòng 2-3 năm tới, do bộ phận tài chính và ban lãnh đạo thực hiện.

2. Cải thiện cơ chế quản trị và minh bạch sở hữu:
   Tăng cường vai trò giám sát của Hội đồng quản trị và cổ đông lớn bằng cách minh bạch hóa quyền sở hữu, giảm thiểu sở hữu chéo phức tạp. Đề xuất xây dựng quy định rõ ràng về công bố thông tin sở hữu trong 1 năm tới, do Ủy ban Chứng khoán và các công ty niêm yết phối hợp thực hiện.

3. Tăng cường năng lực và quy mô Hội đồng quản trị:
   Mở rộng số lượng thành viên Hội đồng quản trị, đặc biệt bổ sung các thành viên độc lập có chuyên môn để nâng cao hiệu quả giám sát. Mục tiêu tăng số lượng thành viên lên trung bình 7-9 người trong 2 năm tới, do các công ty và cổ đông thực hiện.

4. Phát triển hệ thống quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ:
   Xây dựng và áp dụng hệ thống quản trị rủi ro toàn diện nhằm giảm thiểu các hành vi gây chi phí đại diện. Đề xuất triển khai trong vòng 1-2 năm, do ban kiểm soát và ban điều hành doanh nghiệp chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý doanh nghiệp:
   Giúp hiểu rõ tác động của chính sách tài trợ đến chi phí đại diện, từ đó xây dựng chiến lược tài chính và quản trị hiệu quả, nâng cao giá trị doanh nghiệp.

2. Nhà đầu tư và cổ đông:
   Cung cấp thông tin về vai trò của cấu trúc vốn và sở hữu trong việc giảm thiểu rủi ro đại diện, hỗ trợ quyết định đầu tư và giám sát doanh nghiệp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả:
   Là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về chi phí đại diện và quản trị tài chính doanh nghiệp tại thị trường mới nổi như Việt Nam.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách:
   Hỗ trợ xây dựng các chính sách quản lý thị trường chứng khoán và doanh nghiệp niêm yết nhằm nâng cao minh bạch và hiệu quả quản trị doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Chi phí đại diện là gì và tại sao nó quan trọng?
   Chi phí đại diện là chi phí phát sinh do xung đột lợi ích giữa cổ đông và người quản lý, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp. Ví dụ, chi phí này có thể làm giảm lợi nhuận và tăng rủi ro tài chính.

2. Chính sách tài trợ ảnh hưởng thế nào đến chi phí đại diện?
   Chính sách tài trợ, bao gồm cấu trúc vốn và sở hữu, ảnh hưởng đến mức độ giám sát và kỷ luật người quản lý. Tỷ lệ đòn bẩy cao thường giảm chi phí đại diện nhờ áp lực từ chủ nợ.

3. Tại sao tỷ lệ sở hữu của Hội đồng quản trị lại có thể làm tăng chi phí đại diện?
   Ở Việt Nam, sở hữu tập trung có thể dẫn đến xung đột lợi ích giữa cổ đông lớn và cổ đông nhỏ, làm tăng chi phí đại diện do thiếu minh bạch và giám sát hiệu quả.

4. Làm thế nào để giảm chi phí đại diện trong doanh nghiệp?
   Các giải pháp bao gồm tối ưu hóa cấu trúc vốn, tăng cường vai trò Hội đồng quản trị, minh bạch thông tin và phát triển hệ thống quản trị rủi ro.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng, phân tích hồi quy đa biến qua mô hình ảnh hưởng cố định (FEM) và ngẫu nhiên (REM), kiểm định Hausman và các kiểm định giả định mô hình.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa chính sách tài trợ và chi phí đại diện tại các công ty niêm yết trên HOSE giai đoạn 2009-2012.
• Tỷ lệ đòn bẩy có tác động ngược chiều và giảm chi phí đại diện, trong khi tỷ lệ sở hữu Hội đồng quản trị có mối quan hệ cùng chiều với chi phí đại diện khi đo bằng ROE.
• Quy mô công ty càng lớn thì chi phí đại diện càng cao, còn quy mô Hội đồng quản trị lớn giúp giảm chi phí đại diện.
• Mô hình hồi quy sử dụng dữ liệu bảng và phương pháp FEM được lựa chọn là phù hợp nhất sau kiểm định Hausman.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp tối ưu cấu trúc vốn, cải thiện quản trị doanh nghiệp và mở rộng nghiên cứu với các biến kiểm soát khác để nâng cao độ chính xác.

Để nâng cao hiệu quả quản trị và giảm chi phí đại diện, các doanh nghiệp và nhà quản lý cần áp dụng các khuyến nghị nghiên cứu, đồng thời tiếp tục theo dõi và cập nhật các mô hình tài chính phù hợp với bối cảnh thị trường Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu  Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu trước đây  Chương 3: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu  Chương 4: Kết quả nghiên cứu  Chương 5: Kết luận, hạn chế đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai. 123doc 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY Vấn đề chi phí đại diện gây ra bởi việc tách quyền sở hữu và quyền kiểm soát trong những doanh nghiệp lớn (Berle, 1933). Jensen và Meckling (1976) chỉ ra rằng chi phí đại diện xảy ra do mâu thuẫn về lợi ích của các nhà quản lý và chủ sở hữu.

Những nhà quản trị sở hữu ít hơn 100% dòng tiền thặng dư của công ty có tiềm năng xung đột lợi ích với cổ đông bên ngoài vì họ chọn tái đầu tư dòng tiền thặng dư hơn chi trả cho nhà đầu tư (Jensen, 1976, 1986). Sự xung đột phát sinh khi có rủi ro đạo đức bên trong công ty, được gọi là chi phí đại diện của vốn chủ sở hữu. Vấn đề chi phí đại diện này có thể được giải quyết bằng cách tăng quyền sở hữu của những nhà quản lý bởi vì quyền sở hữu quản lý cao gắn lợi ích quản lý và các cổ đông (Jensen, 1976). Các khả năng khác bao gồm giám sát quản lý của các cổ đông lớn (Shleifer, 1986), và việc sử dụng tài trợ của nợ cho các nhà quản lý kỷ luật (Jensen, 1986; Stulz, 1990).1 Mức độ sở hữu nhà quản trị và chi phí đại diện: Những xung đột lợi ích giữa các nhà quản lý và cổ đông chủ yếu phát sinh từ sự tách biệt quyền sở hữu và quyền kiểm soát.

Sự tách biệt giữa quyền sở hữu và kiểm soát trong các công ty hiện nay tạo thành điểm khởi đầu cho một lượng lớn các bài nghiên cứu điều tra mức độ tác động của cấu trúc sở hữu vào chi phí đại diện và hoạt động doanh nghiệp. Ý tưởng về sự tách biệt giữa quyền sở hữu và kiểm soát trở thành các công trình chuyên đề của Smith (1976) và Berle và Means (1933). Hai nghiên cứu này chứng minh rằng khi 123doc 7 tách biệt quyền sở hữu và quyền kiểm soát, sẽ có những xung đột lợi ích giữa các nhà quản lý và các cổ đông. Quan trọng là công ty sau đó là tìm cách để loại bỏ những xung đột tức là để tìm cơ chế quản trị doanh nghiệp hiệu quả.

Theo Jensen và Meckling (1976) thì mức độ gia tăng sở hữu của nhà quản trị có thể sắp xếp các lợi ích giữa các nhóm do đó làm giảm chi phí đại diện. Theo mô hình của họ, mối quan hệ giữa quyền sở hữu của nhà quản trị và chi phí đại diện là tuyến tính và điểm tối ưu cho các công ty có thể đạt được khi các nhà quản lý mua lại toàn bộ cổ phần của công ty. Ngược lại, Morck et al (1988) tranh luận rằng mức độ sở hữu cao của nhà quản trị có để dẫn đến sự bảo thủ mà những cổ đông bên ngoài khó tìm thấy. Kole (1995) cho rằng quyền sở hữu quản lý có thể ảnh hưởng khác nhau phụ thuộc vào công ty lớn nhỏ.

Trong khi, Ang và cộng sự (2000) xem xét mối quan hệ giữa chi phí đại diện và quyền sở hữu nhà quản trị cho các công ty nhỏ, thì Singh cộng sự đã thử nghiệm cùng một công việc về mối quan hệ đối với các doanh nghiệp lớn. Bênh cạnh đó, nghiên cứu của Kazuo Ogawa và Hirokuni Uchiyamna thuộc Viện nghiên cứu Kinh tế Xã hội Đại học Osaka (Nhật Bản) cho thấy ở các công ty cổ phần, đặc biệt là các công ty cổ phần quy mô nhỏ, các quyết định đầu tư phụ thuộc rất nhiều vào chi phí đại diện, trong khi chi phí đại diện cao hay thấp hoàn toàn không phụ thuộc vào quy mô của công ty là lớn hay nhỏ. Mặc dù, sự giám sát của cổ đông lớn có thể làm giảm chi phí đại diện nhưng nó cũng có thể gây hại cho công ty bằng cách làm gia tăng sự xung đột giữa cổ đông lớn và cổ đông thiểu số. Khi cổ đông lớn nắm quyền kiểm soát công ty, họ sẽ thực hiện các giao dịch gây hại cho cổ đông nhỏ (Shleifer and Vishny, 1997).

Trường hợp này sẽ thêm trầm trọng khi luật pháp không đủ hiệu quả để bảo vệ cổ đông thiểu số (Grossman và Hart, 1985) 123doc 8 2.2 Mức độ tập trung vốn sở hữu và chi phí đại diện. Một vấn đề quan trọng để làm giảm chi phí đại diện liên quan đến vấn đề tập trung vốn chủ sở hữu. Những cổ đông có cổ phần đáng kể có động lực để theo dõi quản lý, giám sát do đó, bảo vệ thành quả đầu tư của họ. Tuy nhiên, do những lợi ích giám sát đối với các cổ đông tương ứng với phần vốn góp (Grossman and Hart, 1988), các cổ đông có mức sở hữu trung bình hoặc thấp không có biện pháp khuyến khích để phát huy hành vi giám sát.

Stiglitz (1985) đã lập luận rằng một trong những cách quan trọng nhất để tối đa hóa giá trị của các công ty là thông qua sở hữu cổ phần tập trung của công ty. Shome và Singh (1995) nhân rộng kết quả này và cung cấp bằng chứng cho thấy sự hiện diện của cổ đông lớn cải thiện hoạt động về kế toán. Cổ đông lớn như vậy, giải quyết các vấn đề đại diện như cả hai đều có lợi ích chung trong tối đa hóa lợi nhuận, và đủ kiểm soát tài sản của công ty để lợi ích của họ được tôn trọng. Bryan và cộng sự (2005) cho rằng việc giám sát của các cổ đông bên ngoài sẽ hạn chế việc sử dụng chi phí quá mức và đảm bảo rằng tổ chức sẽ sử dụng tài sản hiệu quả hơn.

Mặc dù các cổ đông lớn có thể giúp làm giảm chi phí đại diện kết hợp với các nhà quản lý, tuy nhiên, điều này cũng có thể làm tổn hại đến công ty bởi các xung đột gây ra thiệt hại lớn cho cổ đông thiểu số. Các cổ đông kiểm soát thường có thể tiếp cận thông tin tốt hơn, giữ nhiều quyền lực hơn trong việc lựa chọn quản lý và tham gia vào chính quyết định tạo ra (Shleifer và Vishny, 1997). Những cổ đông kiểm soát tác động đến lợi ích của các cổ đông nhỏ bằng cách không phân chia cổ tức và các dòng lợi nhuận. Ang (1999) cung cấp bằng chứng về cơ cấu sở hữu của công ty và chi phí đại diện xét về mặt sử dụng tài sản và chi phí hoạt động.

Ang sử dụng dữ 123doc 9 liệu của các công ty nhỏ tại Mỹ để kiểm tra chi phí đại diện thay đổi như thế nào với cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp. Tác giả nhận thấy chi phí đại diện:  Tăng khi người ngoài quản lý công ty so với người trong công ty;  Tương quan nghịch với cổ phần sở hữu của người quản lý nghĩa là khi mức độ sở hữu của người quản lý tăng sẽ có tác dụng làm giảm chi phí đại diện;  Với mức độ tác động thấp hơn, chi phí đại diện sẽ giảm với sự giám sát lớn hơn của các ngân hàng;  Tương quan cùng chiều với số lượng cổ đông không phải là những nhà quản lý; Trong bài nghiên cứu thứ 2, Singh and Davidson (2003) mở rộng công việc của Ang và cộng sự (1999) thông qua phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp và chi phí đại diện đối với các tập đoàn lớn. Sử dụng phương thức khác để đo lường chi phi đại diện (sử dụng chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp trên Tổng doanh thu - SG&A thay vì chi phí hoạt động đo lường chi phí đại diện - OETS), họ đã phân tích dữ liệu nhiều kỳ cho các năm 1992-1994, và bài nghiên cứu cho thấy không chỉ cấu trúc sở hữu như là yếu tố quyết định chi phí đại diện, mà còn vai trò của cổ đông lớn bên ngoài trong việc gia tăng kỷ luật của những nhà quản lý. Họ tìm thấy sở hữu những cổ đông lớn bên ngoài chỉ có tác dụng hạn chế vào việc giảm chi phí đại diện và số lượng thành viên Hội đồng quản trị thì nghịch chiều với doanh thu và không liên quan với chi phí tự do.3 Số lượng thành viên Hội đồng quản trị (Board) và chi phí đại diện Theo Pearce và Zahra (1991), Hội đồng quản trị lớn có quyền lực mạnh hơn và hiệu quả hơn Hội đồng quản trị nhỏ.

Hội đồng quản trị lớn sẽ có sự cung cấp các tư vấn tốt hơn trong quá trình quản lý ra quyết định và cải thiện 123doc 10 hình ảnh công ty. Singh và Davidson III (2003) ủng hộ vấn đề đó với kết quả thực nghiệm cho kết quả Hội đồng quản trị lớn có tương quan cùng chiều và ý nghĩa thống kê với biến đo lường chi phí đại diện Tỷ lệ doanh thu trên tổng tài sản (Asset Turnover). Nghĩa là khi Hội đồng quản trị lớn thì Tỷ lệ doanh thu trên tài sản sẽ tăng. Điều này có ý nghĩa công ty đang hoạt động hiệu quả làm giảm chi phí đại diện.

Tuy nhiên, Beiner, Drobetz, Schmid và Zimmermann (2004) và Eisenberg, Sundgren, Wells (1998) cho rằng Hội đồng quản trị nhỏ hiệu quả hơn Hội đồng quản trị lớn do việc giao tiếp và phối hợp. Florackis và Ozkan (2004) đã nghiên cứu thực nghiệm các công ty của Vương quốc Anh giai đoạn 1999 – 2003 cho thấy Hội đồng quản trị tương quan ngược chiều với chi phí đại diện.4 Đòn cân nợ và chi phí đại diện Lý thuyết đại diện trở nên phức tạp hơn khi lợi ích của chủ nợ được xem xét đến. Giống như một chiến lược tài chính, nợ thì được quan tâm nhiều hơn trong các bài nghiên cứu về cấu trúc vốn. Modigliani và Miller (1963) chứng minh rằng để gia tăng giá trị công ty, thì tổng nợ vay nên càng nhiều càng tốt vì được ưu đãi về thuế.

Tuy nhiên, lý thuyết của họ lại bỏ qua chi phí đại diện của nợ. Về mặt lý thuyết, Jensen và Meckling (1976) chỉ ra rằng tận dụng tối ưu của việc vay nợ là khi nợ được sử dụng đến một điểm tại đó lợi ích biên của ưu đãi thuế bằng với tác dụng biên của chi phí đại diện. Nói chung, chi phí đại diện liên quan với nợ bao gồm khả năng phá sản, nó được gây ra bởi tác động của vay nợ trong các quyết định đầu tư của công ty, chi phí phá sản, chi phí giám sát và chi phí ràng buộc (Jensen và Meckling, 1976). Cổ đông thì yêu cầu khoản thặng dư đối với dòng tiền.