Nghiên Cứu Mô Hình Đào Tạo Nghề Kép Của Đức Và Điều Kiện Áp Dụng Tại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu mô hình đào tạo nghề kép the dual system của cộng hòa liên bang đức và điều, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Bùi Thái Thảo
• Người hướng dẫn: GS.TS Ngô Thắng Lợi
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế quốc dân
• Chuyên ngành: Giáo dục nghề nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu Mô hình đào tạo nghề kép Đức và khả năng áp dụng tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ KÉP CỦA ĐỨC
• 1.1. Tổng quan Mô hình đào tạo nghề kép của Đức
• 1.2. Mô hình đào tạo nghề kép trong hệ thống giáo dục Đức
• 1.3. Giới thiệu Mô hình đào tạo nghề kép
• 1.4. Nội dung Mô hình đào tạo nghề kép
• 1.5. Các bên tham gia Mô hình
• 1.6. Chương trình đào tạo
• 1.7. Cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích trong hoạt động đào tạo
• 1.8. Điều kiện áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép
• 1.9. Chuẩn đầu ra
• 1.10. Năng lực doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề trong Mô hình kép
• 1.11. Năng lực của trường nghề
• 1.12. Lợi ích của người học khi tham gia Mô hình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ KÉP TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Hệ thống đào tạo nghề của Việt Nam
• 2.2. Các bên tham gia trong mô hình
• 2.3. Chương trình đào tạo nghề
• 2.4. Cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích trong đào tạo
• 2.5. Chương trình thí điểm đào tạo nghề kép tại Việt Nam
• 2.6. Quan hệ hợp tác phát triển dạy nghề giữa Chính phủ Việt Nam và Đức
• 2.7. Các chương trình đào tạo thí điểm theo Mô hình đào tạo nghề kép triển khai tại Việt Nam từ sau ký kết Tuyên bố chung
• 2.8. Thực trạng nội dung, điều kiện áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép qua các chương trình thí điểm ở Việt Nam
• 2.9. Đánh giá đào tạo nghề theo Mô hình đào tạo nghề kép ở Việt Nam
• 2.10. Đánh giá nội dung Mô hình
• 2.11. Đánh giá điều kiện áp dụng Mô hình
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ KÉP TẠI VIỆT NAM VÀ ĐỊNH HƯỚNG LỘ TRÌNH HOÀN THIỆN
• 3.1. Sự cần thiết áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép ở Việt Nam những vấn đề đặt ra
• 3.2. Sự cần thiết
• 3.3. Những vấn đề đặt ra
• 3.4. Định hướng lộ trình hoàn thiện áp dụng Mô hình tại Việt Nam
• 3.5. Định hướng hoàn thiện
• 3.6. Lộ trình hoàn thiện áp dụng Mô hình đến năm 2025
• 3.7. Định hướng mục tiêu hoàn thiện áp dụng Mô hình cụ thể đến năm 2025
• 3.8. Hoàn thiện áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam
• 3.9. Hoàn thiện nội dung Mô hình
• 3.10. Hoàn thiện điều kiện áp dụng Mô hình
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ Lục 1: Phiếu khảo sát
• Phụ Lục 2: Cơ cấu LLLĐ phân theo nhóm trình độ CMKT, 2004
• Phụ Lục 3: Thống kê Tỷ lệ thất nghiệp
• Phụ Lục 4: Cơ cấu lao động trong doanh nghiệp theo loại hình doanh nghiệp và trình độ CMKT
• Phụ Lục 5: Chi phí - lợi ích
• Phụ Lục 6: Tuyên bố chung dự định cải thiện chất lượng đào tạo nghề tại Việt Nam

Tóm tắt

I. Mô hình đào tạo nghề kép của Đức

Mô hình đào tạo nghề kép của Đức là một hệ thống giáo dục nghề nghiệp kết hợp giữa đào tạo lý thuyết tại trường nghề và thực hành tại doanh nghiệp. Mô hình này được xem là một trong những kinh nghiệm quốc tế thành công nhất trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp. Hệ thống giáo dục của Đức đã thiết kế mô hình đào tạo nghề này dựa trên nguyên tắc 'đào tạo một ngành bao quát hết mức có thể và cụ thể hết mức cần thiết'. Các bên tham gia trong mô hình bao gồm trường nghề, doanh nghiệp, và các cơ quan quản lý nhà nước. Chương trình đào tạo được thiết kế linh hoạt, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích giữa các bên cũng là yếu tố quan trọng giúp mô hình này hoạt động hiệu quả.

1.1. Cấu trúc và nội dung mô hình

Mô hình đào tạo nghề kép của Đức bao gồm hai phần chính: đào tạo lý thuyết tại trường nghề và thực hành tại doanh nghiệp. Chương trình đào tạo được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường lao động, đảm bảo học viên có đủ kỹ năng nghề để đáp ứng yêu cầu công việc. Các bên tham gia trong mô hình bao gồm trường nghề, doanh nghiệp, và các cơ quan quản lý nhà nước. Cơ chế tài chính được chia sẻ giữa các bên, giúp giảm gánh nặng chi phí cho học viên. Chuẩn đầu ra của mô hình được quy định rõ ràng, đảm bảo chất lượng đào tạo và sự phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.

1.2. Điều kiện áp dụng mô hình

Để áp dụng thành công mô hình đào tạo nghề kép, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên tham gia, bao gồm trường nghề, doanh nghiệp, và cơ quan quản lý nhà nước. Năng lực doanh nghiệp tham gia đào tạo là yếu tố quan trọng, đảm bảo học viên được thực hành trong môi trường thực tế. Năng lực của trường nghề cũng cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu đào tạo lý thuyết. Chính sách giáo dục hỗ trợ và khung pháp lý rõ ràng là điều kiện tiên quyết để mô hình này hoạt động hiệu quả. Hợp tác quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc học hỏi và áp dụng kinh nghiệm quốc tế.

II. Khả năng áp dụng mô hình tại Việt Nam

Khả năng áp dụng mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam đang được đánh giá dựa trên thực trạng hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện tại. Hệ thống đào tạo nghề của Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt nguồn nhân lực có tay nghề cao và sự chênh lệch giữa chất lượng đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Chính sách giáo dục và hợp tác quốc tế đang được thúc đẩy để cải thiện tình hình. Các chương trình thí điểm đào tạo nghề kép đã được triển khai tại Việt Nam với sự hỗ trợ của chính phủ Đức, mang lại những kết quả ban đầu đáng khích lệ.

2.1. Thực trạng hệ thống đào tạo nghề tại Việt Nam

Hệ thống đào tạo nghề của Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt nguồn nhân lực có tay nghề cao và sự chênh lệch giữa chất lượng đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Chính sách giáo dục và hợp tác quốc tế đang được thúc đẩy để cải thiện tình hình. Các chương trình thí điểm đào tạo nghề kép đã được triển khai tại Việt Nam với sự hỗ trợ của chính phủ Đức, mang lại những kết quả ban đầu đáng khích lệ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết, bao gồm việc nâng cao năng lực doanh nghiệp và năng lực của trường nghề.

2.2. Đánh giá khả năng áp dụng mô hình

Khả năng áp dụng mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự hợp tác giữa các bên tham gia, chính sách giáo dục hỗ trợ, và khung pháp lý rõ ràng. Hợp tác quốc tế với Đức đã mang lại những kinh nghiệm quốc tế quý báu, giúp Việt Nam học hỏi và cải thiện hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, để áp dụng thành công mô hình này, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực doanh nghiệp và năng lực của trường nghề, đồng thời xây dựng chính sách giáo dục phù hợp với đặc thù của đất nước.

III. Định hướng hoàn thiện và lộ trình áp dụng

Để hoàn thiện và áp dụng thành công mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam, cần có một lộ trình hoàn thiện rõ ràng và các định hướng mục tiêu cụ thể. Chính sách giáo dục cần được điều chỉnh để hỗ trợ việc triển khai mô hình này. Hợp tác quốc tế với Đức và các quốc gia khác sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế. Năng lực doanh nghiệp và năng lực của trường nghề cần được nâng cao để đảm bảo chất lượng đào tạo và sự phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

3.1. Định hướng hoàn thiện mô hình

Để hoàn thiện mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam, cần tập trung vào việc nâng cao năng lực doanh nghiệp và năng lực của trường nghề. Chính sách giáo dục cần được điều chỉnh để hỗ trợ việc triển khai mô hình này. Hợp tác quốc tế với Đức và các quốc gia khác sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế. Chất lượng đào tạo cần được đảm bảo thông qua việc xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng và phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

3.2. Lộ trình áp dụng đến năm 2025

Lộ trình hoàn thiện áp dụng mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam đến năm 2025 cần được xây dựng dựa trên các định hướng mục tiêu cụ thể. Chính sách giáo dục cần được điều chỉnh để hỗ trợ việc triển khai mô hình này. Hợp tác quốc tế với Đức và các quốc gia khác sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế. Năng lực doanh nghiệp và năng lực của trường nghề cần được nâng cao để đảm bảo chất lượng đào tạo và sự phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục nghề nghiệp Việt Nam đang đối mặt với thực trạng “thừa thầy thiếu thợ” và tỷ lệ thất nghiệp cao trong nhóm lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật đại học trở lên, việc đổi mới mô hình đào tạo nghề trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo của ngành, lực lượng lao động đã qua đào tạo nghề chiếm khoảng 5%, trong khi nhu cầu về lao động có kỹ năng tay nghề cao ngày càng tăng. Mô hình đào tạo nghề kép của Đức, với hơn 50% lực lượng lao động từng tốt nghiệp chương trình đào tạo nghề kép, được xem là mô hình tiên tiến, hiệu quả và phù hợp để Việt Nam tham khảo và áp dụng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích chi tiết mô hình đào tạo nghề kép của Đức, đánh giá thực trạng đào tạo nghề tại Việt Nam và các chương trình thí điểm đào tạo nghề kép, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện nội dung và điều kiện áp dụng mô hình này tại Việt Nam. Nghiên cứu tập trung trong phạm vi từ năm 2005 đến 2016 đối với mô hình Đức và từ năm 2013 đến nay đối với Việt Nam, với trọng tâm là các ngành nghề cơ khí, điện - điện tử và cơ điện tử tại một số địa phương thí điểm.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc đổi mới đào tạo nghề, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giảm tỷ lệ lao động không có trình độ chuyên môn kỹ thuật (hiện khoảng 80% lực lượng lao động), đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội bền vững thông qua cải thiện kỹ năng nghề nghiệp của người lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về mô hình đào tạo nghề kép (The Dual System) và lý thuyết về quản trị nguồn nhân lực trong giáo dục nghề nghiệp. Mô hình đào tạo nghề kép của Đức được phân tích qua ba khía cạnh chính: các bên tham gia (chính quyền liên bang, chính quyền bang, phòng chức năng, doanh nghiệp và trường nghề), chương trình đào tạo (đào tạo đại cương và đào tạo thực hành nghề), và cơ chế tài chính cùng chia sẻ lợi ích giữa các bên.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: chuẩn đầu ra (National Occupational Standards - NOS), khung trình độ quốc gia, năng lực doanh nghiệp đào tạo, năng lực trường nghề, và cơ chế hợp tác liên ngành trong đào tạo nghề. Luật Dạy nghề của Đức (BBiG) và Luật Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam (2015) là các văn bản pháp luật nền tảng được sử dụng để phân tích khung pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu thứ cấp từ các báo cáo, nghiên cứu trong và ngoài nước, bao gồm số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê Việt Nam và các tổ chức quốc tế. Phương pháp thống kê mô tả và so sánh được áp dụng để phân tích dữ liệu về đào tạo nghề và thị trường lao động.

Phương pháp khảo sát chuyên gia được thực hiện qua bảng hỏi trực tuyến với 60 cán bộ hoạt động trong lĩnh vực đào tạo nghề, thu về tỷ lệ phản hồi 59%. Phỏng vấn sâu với các chuyên gia và cán bộ dự án hợp tác Việt Nam - Đức cũng được tiến hành để thu thập ý kiến về điều kiện áp dụng mô hình.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 35 chuyên gia, tập trung tại Tổng cục Dạy nghề và tổ chức GIZ. Phân tích dữ liệu được thực hiện nhằm đánh giá mức độ phù hợp và các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mô hình đào tạo nghề kép của Đức là mô hình đào tạo thực hành cao, liên kết chặt chẽ giữa trường nghề và doanh nghiệp. Khoảng 66% học sinh từ 16-19 tuổi tại Đức lựa chọn đào tạo nghề kép, với 50% lực lượng lao động từng tốt nghiệp mô hình này. Mô hình bao gồm chương trình đào tạo đại cương (1/3 thời gian) và đào tạo thực hành nghề (2/3 thời gian).

2. Tại Việt Nam, mô hình đào tạo nghề hiện nay chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và trường nghề. Khoảng 60% nguồn tài chính đào tạo nghề đến từ ngân sách nhà nước, trong khi xã hội hóa và sự tham gia tài chính của doanh nghiệp còn hạn chế. Các chương trình thí điểm đào tạo nghề kép mới chỉ triển khai từ năm 2013 với sự hỗ trợ tài chính và kỹ thuật từ Chính phủ Đức.

3. Điều kiện áp dụng mô hình tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Khung pháp lý chưa hoàn chỉnh, chuẩn đầu ra chưa đồng bộ và chưa có hệ thống tiêu chuẩn nghề quốc gia được công nhận rộng rãi. Năng lực doanh nghiệp và trường nghề chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, đặc biệt về cơ sở vật chất và trình độ giảng viên. Khoảng 80% lực lượng lao động Việt Nam không có trình độ chuyên môn kỹ thuật, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề chỉ chiếm khoảng 5%.

4. Kết quả phân tích chi phí - lợi ích (CBA) cho thấy 10/14 doanh nghiệp tham gia khảo sát thu được lợi ích vượt chi phí khi tiếp nhận học viên thực tập. Điều này tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề kép, đồng thời giúp giải quyết khó khăn về thiếu hụt lao động có kỹ năng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế tại Việt Nam xuất phát từ việc thiếu hành lang pháp lý cụ thể điều chỉnh hoạt động đào tạo nghề tại doanh nghiệp, cũng như sự chưa đồng bộ trong xây dựng chuẩn đầu ra và khung chương trình đào tạo. So với mô hình Đức, Việt Nam cần điều chỉnh để phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội và hệ thống giáo dục hiện có.

Việc doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm và lợi ích khi tham gia đào tạo nghề là một thách thức lớn. Tuy nhiên, kết quả CBA và khảo sát chuyên gia cho thấy nếu có chính sách hỗ trợ và cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng, sự tham gia của doanh nghiệp sẽ được cải thiện.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề giữa Đức và Việt Nam, bảng phân tích chi phí - lợi ích doanh nghiệp, và biểu đồ đánh giá mức độ đồng thuận của chuyên gia về các điều kiện áp dụng mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam. MOLISA cần xây dựng và trình Chính phủ ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về vai trò, trách nhiệm và cơ chế tài chính của doanh nghiệp trong đào tạo nghề kép. Thời gian thực hiện: 2024-2025.

2. Xây dựng và cập nhật khung chương trình đào tạo nghề kép phù hợp với đặc thù Việt Nam. Doanh nghiệp và trường nghề cần phối hợp thiết kế chương trình đào tạo, đảm bảo cập nhật công nghệ và nhu cầu thị trường lao động. Thời gian: 2024-2026.

3. Phát triển hệ thống tiêu chuẩn nghề quốc gia và chuẩn đầu ra được công nhận rộng rãi. Tăng cường xây dựng ngân hàng đề thi kỹ năng nghề quốc gia, hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia. Thời gian: 2024-2027.

4. Nâng cao năng lực doanh nghiệp và trường nghề tham gia đào tạo. Đào tạo, bồi dưỡng giảng viên, chuyên gia hướng dẫn nghề; đầu tư cơ sở vật chất hiện đại; xây dựng tiêu chuẩn năng lực doanh nghiệp đào tạo nghề. Thời gian: 2024-2028.

5. Tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức xã hội và người học về lợi ích của đào tạo nghề kép. Tổ chức các buổi tọa đàm, hướng nghiệp tại các trường phổ thông; xây dựng chính sách ưu đãi cho học viên và doanh nghiệp tham gia mô hình. Thời gian: 2024-2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách giáo dục và lao động: Sử dụng luận văn để xây dựng chính sách phát triển đào tạo nghề, hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế tài chính cho mô hình đào tạo nghề kép.

2. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Áp dụng các kiến thức về thiết kế chương trình đào tạo, nâng cao năng lực giảng viên và cơ sở vật chất, đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp.

3. Doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề: Hiểu rõ vai trò, trách nhiệm và lợi ích khi tham gia đào tạo nghề kép, từ đó chủ động tham gia và phối hợp với các trường nghề.

4. Các tổ chức hợp tác quốc tế và nhà nghiên cứu: Tham khảo để phát triển các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và nghiên cứu về đào tạo nghề phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình đào tạo nghề kép là gì?
   Mô hình đào tạo nghề kép là hình thức đào tạo kết hợp giữa học lý thuyết tại trường nghề và thực hành tại doanh nghiệp, giúp học viên có kỹ năng nghề thực tế và kiến thức chuyên môn vững chắc.

2. Tại sao Việt Nam cần áp dụng mô hình đào tạo nghề kép?
   Việt Nam đang thiếu hụt lao động có kỹ năng tay nghề cao, trong khi tỷ lệ thất nghiệp của lao động có trình độ đại học trở lên cao. Mô hình đào tạo nghề kép giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

3. Điều kiện pháp lý hiện nay của Việt Nam về đào tạo nghề kép ra sao?
   Luật Giáo dục nghề nghiệp 2015 đã cho phép doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề, nhưng chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể và hành lang pháp lý hoàn chỉnh để điều chỉnh mô hình đào tạo nghề kép.

4. Doanh nghiệp có lợi ích gì khi tham gia đào tạo nghề kép?
   Doanh nghiệp được giảm chi phí tuyển dụng, đào tạo ban đầu, cải thiện chất lượng lao động, đồng thời nâng cao hình ảnh và vị thế trong cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy 10/14 doanh nghiệp khảo sát thu lợi ích vượt chi phí.

5. Làm thế nào để nâng cao nhận thức xã hội về đào tạo nghề?
   Cần tổ chức các hoạt động hướng nghiệp, truyền thông về lợi ích của đào tạo nghề, xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa trường phổ thông và trường nghề, đồng thời thay đổi nhận thức của phụ huynh và giáo viên về học nghề.

Kết luận

• Mô hình đào tạo nghề kép của Đức là mô hình đào tạo thực hành cao, có sự liên kết chặt chẽ giữa trường nghề và doanh nghiệp, phù hợp để Việt Nam tham khảo và áp dụng.
• Việt Nam hiện còn nhiều hạn chế về khung pháp lý, chuẩn đầu ra, năng lực doanh nghiệp và trường nghề, cũng như cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích.
• Các chương trình thí điểm đào tạo nghề kép tại Việt Nam đã đạt được kết quả bước đầu khả quan, tạo tiền đề cho việc mở rộng áp dụng mô hình.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, chương trình đào tạo, tiêu chuẩn nghề, năng lực đào tạo và nâng cao nhận thức xã hội nhằm thúc đẩy áp dụng mô hình đào tạo nghề kép.
• Lộ trình hoàn thiện và áp dụng mô hình được đề xuất đến năm 2025, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề.

Các nhà hoạch định chính sách và cơ sở đào tạo nghề cần triển khai các đề xuất trong luận văn để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 tác giả đã tiến hành nghiên cứu và hệ thống hóa Mô hình đào tạo nghề kép của Đức thành hai điểm chính: Nội dung Mô hình và Điều kiện áp dụng Mô hình. Mô hình đào tạo nghề kép được tác giả hệ thống thành 3 điểm nội dung: Các bên tham gia; Chương trình đào tạo; Cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích.  Các bên tham gia Nội dung các bên tham gia được phân loại dựa trên các cấp độ quản lý hoạt động đào tạo diễn ra trong Mô hình o Cấp độ Liên bang – Chính quyền Liên bang: Bộ Giáo dục và Nghiên cứu Liên bang (BMBF) chịu trách nhiệm chính đối với các hoạt động giáo dục và đào tạo nghề; điều chỉnh hoạt động đào tạo nghề tại các doanh nghiệp. BMBF đại diện chính quyền liên bang thực hiện việc đánh giá và xây dựng Khung tiêu chuẩn chuyên môn kỹ thuật quốc gia.

Viện Dạy nghề Liên bang (BIBB) thực hiện nghiên cứu, phát triển và tư vấn nhằm xác định các nhiệm vụ trong tương lai của Mô hình đào tạo nghề kép; thúc đẩy đổi mới trong Mô hình ở cấp độ quốc gia và quốc tế. o Cấp độ bang – Chính quyền bang: Đảm bảo thực hiện công tác quản lý, công nhận chất lượng đào tạo ngành nghề theo đúng quy định liên bang. Trên cơ sở thỏa thuận giữa các bang, khung chương trình đào tạo đại cương và chương trình đào tạo thực hành nghề được thống nhất. Thường vụ Hội nghị Bộ trưởng bang các vấn đề Giáo dục và Văn hóa Cộng hòa Liên bang Đức (KMK) thống nhất đưa ra quyết định chung các vấn đề liên quan đến giáo dục (tại các trường nghề) trong Mô hình kép.

Bộ các vấn đề văn hóa tại từng bang chịu trách nhiệm quản lý đối với các trường nghề và toàn bộ hoạt động giáo dục trong bang. Bộ đảm nhận vai trò đại diện bang tham gia thỏa thuận xây dựng, ban hành khung chương trình đào tạo kiến thức chung tại trường nghề đối với từng ngành đào tạo. ix o Cấp độ khu vực – Phòng chức năng có thẩm quyền (Chamber): Chamber thực hiện việc tư vấn và giám sát đối với các hoạt động đào tạo nghề kép, mối quan hệ diễn ra giữa các chủ thể tham gia trong Mô hình đào. Chamber là cơ quan thực hiện việc tổ chức, đáng giá chất lượng các cơ sở đào tạo nghề, học viên,… trong Mô hình.

Trong mối quan hệ giữa doanh nghiệp và người học, Chamber đảm nhận việc tiếp nhận, kiểm tra và đăng ký mới đối với các hợp đồng đào tạo được ký kết giữa doanh nghiệp và học viên. Chamber đồng thời có thẩm quyền trong việc tổ chức, đảm bảo chất lượng các kỳ thi kiểm tra chất lượng đào tạo đầu ra của học viên trong Mô hình; cấp chứng chỉ chứng nhận trình độ chuyên môn kỹ thuật sau khi tốt nghiệp o Cấp độ cơ sở - Trường nghề và Doanh nghiệp: Trường nghề và Doanh nghiệp trực tiếp tham gia các hoạt động đào tạo nghề học viên. Doanh nghiệp đảm nhận vai trò đưa ra các sang kiến thay đổi trong trường hợp hình thành những yêu cầu mới. Bao gồm: yêu cầu thay đổi, cập nhật và bổ sung nội dung chương trình đào tạo phù hợp với tiêu chuẩn, công nghệ sản xuất mới; yêu cầu thiết kế, xây dựng chương trình đào tạo các ngành nghề mới trong nền kinh tế.

Sau khi nhận được sự đồng thuận từ phía các trường nghề, những sáng kiến này sẽ được trình lên chính quyền liên bang xem xét và đưa ra quyết định cuối cùng.  Chương trình đào tạo Trong Mô hình kép được phân thành: Chương trình đào tạo đại cương và Chương trình đào tạo thực hành nghề. Trên cơ sở thỏa thuận khung chung giữa các trường nghề và doanh nghiệp đào tạo nghề (Nghị quyết của KMK tháng 3 năm 1991), chương trình đào tạo khung trong Mô hình được thiết kế theo nguyên tắc: Khoảng hai phần ba nội dung trong chương trình giảng dạy được xây dựng theo định hướng thực hành nghề. Một phần ba nội dung chương trình còn lại được xây dựng nhằm phục vụ cung cấp kiến thức đại cương chung và kiến thức nghề có thể sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành nghề.

o Chương trình đào tạo đại cương được tiến hành trong năm học đầu tiên. Học viên bắt buộc phải tham gia chương trình học toàn thời gian các môn học đại cương. Chương trinhd được diễn ra tại các trường dạy nghề với tên gọi là x “Berufsfachschulen”. Mục tiêu đào tạo của chương trình đại cương là trang bị cho học viên nghề những hiểu biết chung, kiến thức chuyên môn cơ bản cho các lĩnh vực ngành nghề, chương trình đào tạo nghề.

Các môn học đại cương trong Berufsfachschulen bao gồm: xã hội học, kinh tế học, tiếng Đức, ngoại ngữ, tôn giáo, thể thao. Những yêu cầu đào tạo cơ bản đặc thù đối với từng ngành kinh tế, từng nghề cũng được đặc biệt chú trọng trong chương trình học o Chương trình đào tạo thực hành nghề được tổ chức sau khi học viên đã hoàn thành chương trình đào tạo đại cương. Chương trình đào tạo thực hành nghề được tổ chức diễn ra ở ít nhất hai địa điểm đào tạo là trường nghề và doanh nghiệp đào tạo nghề. Dưới sự thỏa thuận và thống nhất giữa trường nghề và doanh nghiệp tham gia đào tạo, học viên tham gia chương trình đào tạo thực hành nghề sẽ dành ít nhất 12 giờ/tuần cho việc học tập trên lớp tại các trường nghề.

Kiến thức nghề cơ bản và lý thuyết nghề được trường nghề thiết kế giảng dạy trên cơ sở kế hoạch và chương trình học cụ thể của từng bang. Nội dung xây dựng chương trình đào tạo thực hành nghề tại trường nghề được thiết kế trên cơ sở giáo trình khung của KMK. Chương trình đào tạo thực hành nghề tại các doanh nghiệp được thiết kế dưới dạng những bài tập đào tạo thực hành phức hợp xuất phát từ những yêu cầu, nhiệm vụ chủ yếu liên quan tới ngành nghề đào tạo và nhu cầu cụ thể của chính doanh nghiệp đào tạo nghề. Các chương trình giảng dạy tại doanh nghiệp được định hướng và tiến hành dựa trên các giai đoạn sản xuất học viên được học nghề tại doanh nghiệp.

Các bài tập thực hành được đưa ra luôn đảm bảo được yêu cầu kết hợp chặt chẽ với các kiến thức lý thuyết nghề được giảng dạy tại các trường nghề theo nhiều cách khác nhau. Nội dung chương trình giảng dạy trong Mô hình kép đảm bảo được thiết kế linh hoạt và thường xuyên cập nhật phù hợp với thay đổi, phát triển của nền kinh tế; đáp ứng yêu cầu phát triển những ngành nghề mới.  Cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích o Cơ chế tài chính Mô hình đào tạo nghề kép áp dụng cơ chế tài chính hỗn hợp với sự tham gia của nhiều bên. Chính quyền Liên bang và chính quyền bang tài trợ tài chính cho Mô xi hình thông qua các hoạt động đào tạo, dạy nghề tại các trường nghề và các hoạt động giám sát, kiểm tra, đánh giá của các Chamber.

Đóng góp tài chính của các doanh nghiệp được thực hiện thông qua chính các chương trình, hoạt động trực tiếp dạy nghề của doanh nghiệp. Chính quyền liên bang chịu trách nhiệm chi tiêu các khoản liên quan đến những vẫn đề phát sinh trong hoạt động của trường nghề (ví dụ: giám sát hoạt động, chất lượng của các trường; cập nhật giáo trình giảng dạy; đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn giáo viên nghề; chi trả tiền công đối với giáo viên nghề dạy tại các trường; …). Chính quyền bang thực hiện các khoản chi tiêu nhằm đảm bảo các vấn đề bên ngoài xung quanh các hoạt động dạy nghề trong các trường nghề được diễn ra một cách trôi chảy (ví dụ: chi phí xây dựng, duy trì và nâng cấp cơ sở vật chất tại các trường; chi phí quản lý; chi phí mua sắm các tài liệu học tập và giảng dạy; …) Doanh nghiệp chịu trách nhiệm đối với các hoạt động đào tạo diễn ra tại nơi sản xuất. Doanh nghiệp được tự do lựa chọn tham gia hoặc không tham gia vào quá trình đào tạo một ngành nghề nào đó; quyết định số lượng học viên tham gia chương trình đào tạo của mình trong khuôn khổ pháp luật cho phép; và số tiền doanh nghiệp sẽ sử dụng đầu tư cho các hoạt động dạy nghề tại nơi sản xuất.

Bên canh đó khi tham gia Mô hình kép doanh nghiệp sẽ phải chi trả cho học viên học nghề tại doanh nghiệp đó một khoản hỗ trợ tài chính và giá trị của khoản hỗ trợ sẽ tăng lên theo số năm học viên thực tập tại doanh nghiệp (Điều 17 BBiG). Khoản hỗ trợ bao gồm các khoản trợ cấp theo quy định của pháp luật và trợ cấp xã hội được thanh toán giữa doanh nghiệp và học viên trên cơ sở thỏa thuận tập thể hoặc thỏa thuận tự nguyện trước đó. o Cơ chế chia sẻ lợi ích Lợi ích trong Mô hình được chia sẻ giữa chính quyền và doanh nghiệp Chính quyền tham gia Mô hình nhận được một số lợi ích: - Tiết kiệm được chi phí dành cho các hoạt động giáo dục – đào tạo nghề - Ổn định và giải quyết các vấn đề liên quan đến lao động – việc làm. Tạo cơ sở giúp chính quyền giải quyết tốt các vấn đề xã hội, tăng trưởng, phát triển nền kinh tế xii - Nâng cao mặt bằng trình độ chuyên môn kỹ thuật lực lượng lao động quốc gia; nâng cao giá trị gia tăng cho lao động Lợi ích doanh nghiệp nhận được khi tham gia Mô hình: được xem xét thông qua kết quả phân tích chi phí – lợi ích (CBA) của doanh nghiệp.

Tham gia Mô hình doanh nghiệp nhận được: lợi ích có thể quy đổi được thành tiền và lợi ích không thể quy được thành tiền.