Luận án về lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng tại các thành phố Việt Nam

Phân tích toàn diện lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành phố Việt Nam, đề xuất mô hình mới, nâng cao hiệu quả ứng dụng trong kinh tế

• Trường học: Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nghiên cứu lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành phố Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi khái niệm
• 1.3.3. Phạm vi không gian
• 1.3.4. Đối tượng thu thập dữ liệu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Giai đoạn I, giai đoạn nghiên cứu định tính
• 1.4.2. Giai đoạn II, giai đoạn nghiên cứu định lượng
• 1.5. Phần mềm thống kê được sử dụng phân tích số liệu của luận án
• 1.6. Ý nghĩa khoa học - thực tiễn của nghiên cứu
• 1.6.1. Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học tiếp thị
• 1.6.2. Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học thống kê
• 1.7. Cấu trúc của luận án
• 2. TỔNG QUAN CÁC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LÒNG YÊU NƯỚC KINH TẾ CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
• 2.1. Các công trình học thuật liên quan khái niệm lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng
• 2.2. Quan điểm của người Việt Nam về lòng yêu nước trong tiêu dùng – tiếp cận từ dư luận xã hội
• 2.2.1. Thuyết bản sắc xã hội SIT và các khái niệm liên quan
• 2.2.1.1. Thuyết bản sắc xã hội SIT
• 2.2.1.2. Chủ nghĩa vị chủng và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng
• 2.2.1.3. Bản sắc dân tộc và tình yêu nước
• 2.2.1.4. Chủ nghĩa hướng ngoại và tư tưởng cởi mở của người tiêu dùng
• 2.2.2. Khái niệm lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng và vị trí của nó trong thuyết bản sắc xã hội SIT
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về đánh giá mô hình đo lường khái niệm tổng hợp
• 2.3.1. Các yêu cầu đối với thang đo khái niệm tổng hợp
• 2.3.2. Quy trình đánh thang đo khái niệm tổng hợp
• 2.3.3. Kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA
• 2.3.4. Kỹ thuật mô hình phương trình cấu trúc CB-Sem (covariance based structural equation modeling)
• 2.3.5. Thủ tục kiểm định biến trung gian
• 2.3.6. Quy trình thực hiện thủ tục thống kê đánh giá mô hình đo lường khái niệm tổng hợp của luận án
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nghiên cứu định tính, xác định giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Xác định chủ đề của nghiên cứu định tính
• 3.1.2. Phương pháp và công cụ dùng trong nghiên cứu định tính
• 3.1.3. Quy trình nghiên cứu định tính
• 3.1.4. Trình bày kết quả nghiên cứu định tính
• 3.1.5. Đề xuất giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
• 3.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.2.1. Xây dựng thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ nhất
• 3.2.2. Hoàn chỉnh thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ hai
• 3.3. Thu thập dữ liệu trong nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.3.2. Thủ tục lấy mẫu
• 3.3.3. Cỡ mẫu của cuộc nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ nhất (nghiên cứu sơ bộ)
• 4.1.1. Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ nhất
• 4.1.2. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất
• 4.1.3. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai
• 4.1.4. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu lần thứ nhất
• 4.1.5. Kết luận về mô hình đo lường các khái niệm sau nghiên cứu lần thứ nhất
• 4.2. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ hai (nghiên cứu chính thức)
• 4.2.1. Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ hai
• 4.2.2. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất
• 4.2.3. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai
• 4.2.4. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu chính thức
• 4.2.5. Kết luận về mô hình đo lường các khái niệm nghiên cứu trong luận án
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ CỦA NGHIÊN CỨU
• 6.1. Những đóng góp của luận án
• 6.1.1. Về thang đo khái niệm tình yêu nước
• 6.1.2. Về thang đo khái niệm chủ nghĩa hướng ngoại và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng
• 6.1.3. Về khái niệm lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng trong sự kết nối với thuyết bản sắc xã hội SIT
• 6.1.4. Về mối quan hệ giữa khái niệm chủ nghĩa hướng ngoại với các khái niệm khác trong thuyết bản sắc xã hội SIT
• 6.1.5. Về phương pháp thống kê
• 6.2. Hàm ý quản trị
• 6.2.1. Đối với các tổ chức chính trị xã hội
• 6.2.2. Đối với cơ quan chính phủ
• 6.2.3. Đối với doanh nghiệp trong nước
• 6.2.4. Đối với doanh nghiệp quốc tế muốn tiêu thụ tại thị trường VN
• 6.3. Hạn chế của công trình và kiến nghị về những hướng nghiên cứu tiếp theo
• PHẦN PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lòng yêu nước kinh tế

Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành phố Việt Nam là một khái niệm quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Khái niệm này không chỉ phản ánh tình cảm của người tiêu dùng đối với sản phẩm nội địa mà còn thể hiện sự gắn bó với nền kinh tế quốc gia. Lòng yêu nước không chỉ là một cảm xúc mà còn là động lực thúc đẩy hành vi tiêu dùng. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối quan hệ giữa lòng yêu nước và hành vi tiêu dùng của người dân, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Theo đó, việc hiểu rõ tâm lý tiêu dùng và hành vi tiêu dùng sẽ giúp các doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách có những chiến lược phù hợp để phát triển thị trường. Một trong những mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến lòng yêu nước và cách mà nó tác động đến quyết định tiêu dùng của người dân.

1.1. Tầm quan trọng của lòng yêu nước trong tiêu dùng

Lòng yêu nước kinh tế có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tiêu dùng hàng hóa nội địa. Khi người tiêu dùng cảm thấy tự hào về sản phẩm trong nước, họ có xu hướng ưu tiên lựa chọn hàng Việt Nam. Điều này không chỉ giúp bảo vệ nền sản xuất trong nước mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình yêu quê hương có thể tạo ra động lực mạnh mẽ cho người tiêu dùng trong việc lựa chọn sản phẩm. Hơn nữa, việc khuyến khích tiêu dùng hàng nội địa không chỉ là trách nhiệm của người tiêu dùng mà còn là nhiệm vụ của các tổ chức chính trị xã hội và doanh nghiệp. Sự kết hợp giữa lòng yêu nước và hành vi tiêu dùng có thể tạo ra một sức mạnh lớn trong việc phát triển kinh tế địa phương và quốc gia.

II. Phân tích hành vi tiêu dùng

Hành vi tiêu dùng của người dân thành phố Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có tâm lý tiêu dùng và động lực tiêu dùng. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố này để hiểu rõ hơn về cách mà lòng yêu nước tác động đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng. Các yếu tố như nhu cầu tiêu dùng, đặc điểm văn hóa, và tình hình kinh tế sẽ được xem xét kỹ lưỡng. Đặc biệt, ảnh hưởng văn hóa đến hành vi tiêu dùng là một khía cạnh quan trọng, vì nó không chỉ định hình cách mà người tiêu dùng nhìn nhận về sản phẩm mà còn ảnh hưởng đến cách họ thể hiện lòng yêu nước thông qua việc lựa chọn hàng hóa. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các doanh nghiệp xây dựng chiến lược tiếp thị hiệu quả hơn.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng của người dân, bao gồm tâm lý tiêu dùng, đặc điểm cá nhân, và tình hình kinh tế. Tâm lý tiêu dùng có thể được định nghĩa là cách mà người tiêu dùng cảm nhận và đánh giá sản phẩm. Những người có lòng yêu nước mạnh mẽ thường có xu hướng ưu tiên lựa chọn hàng hóa nội địa, điều này thể hiện rõ trong các nghiên cứu trước đây. Hơn nữa, tình hình kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định hành vi tiêu dùng. Khi nền kinh tế phát triển, người tiêu dùng có xu hướng chi tiêu nhiều hơn cho các sản phẩm nội địa. Do đó, việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp hiểu rõ hơn về động lực tiêu dùng của người dân thành phố Việt Nam.

III. Kết luận và hàm ý quản trị

Nghiên cứu về lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành phố Việt Nam không chỉ mang lại những hiểu biết sâu sắc về hành vi tiêu dùng mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các chiến lược tiếp thị. Các doanh nghiệp cần nhận thức rõ về tầm quan trọng của lòng yêu nước trong việc phát triển thương hiệu và sản phẩm của mình. Việc khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn hàng nội địa không chỉ giúp bảo vệ nền kinh tế mà còn tạo ra một cộng đồng tiêu dùng mạnh mẽ. Hơn nữa, các nhà hoạch định chính sách cũng cần chú trọng đến việc tạo ra môi trường thuận lợi cho sản xuất trong nước, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về lòng yêu nước và hành vi tiêu dùng trong bối cảnh toàn cầu hóa.

3.1. Đề xuất cho các doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần xây dựng các chiến lược tiếp thị nhấn mạnh vào lòng yêu nước của người tiêu dùng. Việc tạo ra các sản phẩm mang tính chất văn hóa và truyền thống sẽ giúp thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Hơn nữa, các doanh nghiệp cũng nên tổ chức các hoạt động quảng bá nhằm nâng cao nhận thức về lòng yêu nước và khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn hàng nội địa. Điều này không chỉ giúp tăng doanh thu mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các doanh nghiệp cũng cần hợp tác với các tổ chức chính trị xã hội để tạo ra các chương trình khuyến mãi hấp dẫn, từ đó thúc đẩy tiêu dùng hàng hóa nội địa.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh tự do hóa thương mại toàn cầu và sự gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 11/01/2007 đã mở ra những thời cơ phát triển vượt bậc nhưng đồng thời đặt các doanh nghiệp Việt Nam vào môi trường cạnh tranh khốc liệt ngay trên sân nhà. Khi các hàng rào thuế quan dần bị xóa bỏ theo các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, sự tràn ngập của hàng hóa ngoại nhập với ưu thế vượt trội về thương hiệu và giá thành tạo nên sức ép sinh tồn to lớn đối với nền sản xuất nội địa. Trong bối cảnh đó, sự thiên vị có tính tình cảm của người tiêu dùng đối với các sản phẩm sản xuất trong nước đóng vai trò như một "hàng rào phi thuế quan tinh tế" bảo vệ nền kinh tế (Josiassen, 2011). Các chiến dịch kêu gọi tinh thần dân tộc trong tiêu dùng không chỉ xuất hiện tại các quốc gia phát triển—tiêu biểu như thông điệp của tập đoàn General Motors tại Mỹ sau sự kiện 11/9: "Bây giờ là lúc để tiến lên phía trước. Chúng tôi nghĩ rằng điều quan trọng là phải giữ công nhân làm việc và nền kinh tế tiếp tục phát triển"—mà còn được hiện thực hóa sâu rộng tại Việt Nam thông qua Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" do Bộ Chính trị phát động từ năm 2009.

Mặc dù chủ đề thiên vị tiêu dùng nội địa thu hút sự chú ý lớn, các nghiên cứu thực nghiệm trong nước và quốc tế tồn tại khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu. Phần lớn các công trình trước đây tập trung vào mô hình Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (Consumer Ethnocentrism - CET) và giả định mối quan hệ trực tiếp, tuyến tính một chiều giữa Tình yêu nước (Patriotism) và Chủ nghĩa vị chủng (Abraha và ctg., 2015; Balabanis và ctg., 2001; Cao Quốc Việt, 2015). Tuy nhiên, Balabanis (2001) nhấn mạnh rằng tình yêu nước không tự động chuyển hóa thành hành vi vị chủng tiêu dùng ở mọi quốc gia. Các nghiên cứu đề cập đến khái niệm tiêu dùng gắn với lòng yêu nước (Han, 1988; Tsai, 2010; MacGregor và Wilkinson, 2012; Chen, 2011; Shah và Hazril, 2016) lại bộc lộ hạn chế sâu sắc: chưa đặt khái niệm trên nền tảng Thuyết bản sắc xã hội (Social Identity Theory - SIT), sử dụng thang đo đơn chỉ báo thiếu độ tin cậy (như thang đo 1 mục hỏi của MacGregor và Wilkinson, 2012), hoặc đồng nhất sai lệch thang đo lòng yêu nước của người tiêu dùng với thang đo CETSCALE (McMellon và Long, 2006).

Nhằm giải quyết triệt để khoảng trống lý thuyết và phương pháp luận này, luận án xây dựng hệ thống 5 câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu chính:

1. Giả thuyết H1: Tình yêu nước (TYN) có tác động thuận chiều trực tiếp đến Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) của người tiêu dùng.
2. Giả thuyết H2: Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) có tác động thuận chiều trực tiếp đến Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD).
3. Giả thuyết H3: Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) đóng vai trò trung gian truyền dẫn trong mối quan hệ giữa Tình yêu nước (TYN) và Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD).
4. Giả thuyết H4: Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN) hoặc Tư tưởng cởi mở (TTCM) có tác động nghịch chiều đến Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD).
5. Giả thuyết H5: Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN) hoặc Tư tưởng cởi mở (TTCM) có mối quan hệ nhân quả với Lòng yêu nước kinh tế (YNKT).

Khung lý thuyết tổng quát của công trình được định vị vững chắc trên nền tảng Thuyết bản sắc xã hội (Social Identity Theory - SIT) của Tajfel (1974) và Tajfel và Turner (1986). Đột phá học thuật của luận án thể hiện ở việc phát triển và chuẩn hóa thang đo đa mục hỏi về Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng phù hợp với đặc thù tâm lý - xã hội của Việt Nam, đồng thời làm rõ cơ chế biến trung gian truyền dẫn mà các mô hình trước đây bỏ sót. Phạm vi không gian nghiên cứu được giới hạn chặt chẽ tại khu vực thành thị (Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh)—nơi người tiêu dùng có quyền tự chủ hành vi và tiếp cận đầy đủ sự đa dạng của mạng lưới phân phối hiện đại. Tính hợp lý của phạm vi này được minh chứng qua số liệu thống kê danh mục 654 mặt hàng đại diện tính chỉ số CPI giai đoạn 2014-2019 của Cục Thống kê TP. Hồ Chí Minh: trong khi các quận nội thành như Quận 1 (643 mặt hàng), Tân Bình (651 mặt hàng), Bình Thạnh (618 mặt hàng) có độ phủ hàng hóa cao, các huyện ngoại thành như Bình Chánh (554 mặt hàng) hay Củ Chi (537 mặt hàng) lại cho thấy sự thiếu hụt hàng hóa ngoại nhập rõ rệt, không phản ánh đầy đủ điều kiện lựa chọn tiêu dùng đối kháng giữa hàng nội và hàng ngoại. Mẫu nghiên cứu gồm 2 giai đoạn định lượng: nghiên cứu sơ bộ ($n = 230$) và nghiên cứu chính thức ($n = 600$), đem lại độ khái quát hóa cao và giá trị ứng dụng thực tiễn vượt trội.

Literature Review và Positioning

Dòng chảy học thuật quốc tế về hành vi tiêu dùng yêu nước và sự thiên vị sản phẩm quốc gia được phân chia thành ba trường phái tiếp cận chủ đạo:

Trường phái thứ nhất khởi nguồn từ Han (1988), sau đó được Chen (2011) cùng Shah và Hazril (2016) kế thừa. Han (1988) tiếp cận lòng yêu nước của người tiêu dùng dưới góc độ nhận thức về bổn phận công dân nhằm bảo vệ nền sản xuất và thị trường lao động trong nước. Tuy nhiên, thang đo của Han (1988) bộc lộ sự chồng lấn khái niệm nghiêm trọng khi đưa vào các mục hỏi mang tính chất cảm giác tội lỗi khi mua hàng ngoại—vốn là thuộc tính cốt lõi của thang đo CETSCALE (Shimp và Sharma, 1987). Như McMellon và Long (2006, tr. 4) đã chỉ trích xác đáng: "Han (1988) đã sử dụng CETSCALE để kiểm tra vai trò của lòng yêu nước của người tiêu dùng".

Trường phái thứ hai xuất phát từ góc nhìn tâm lý học xã hội định tính của Tsai (2010), định nghĩa "tiêu dùng yêu nước" (patriotic consumption) như một hành vi giúp đỡ vị tha (altruistic helper) của cộng đồng nhằm tương trợ người lao động đồng hương trước làn sóng gia công thuê ngoài và hàng nhập khẩu. Dù phản ánh chiều kích tình cảm nhân văn sâu sắc, Tsai (2010) hoàn toàn bỏ trống việc thao tác hóa khái niệm và không thiết lập thang đo định lượng kiểm định được.

Trường phái thứ ba gắn liền với MacGregor và Wilkinson (2012), tiếp cận "lòng yêu nước kinh tế" (economic patriotism) ở cấp độ cá nhân thông qua sự sẵn lòng tạo dựng giá trị kinh tế vì lợi ích quốc gia (như tinh thần tự nguyện nộp thuế). Hạn chế phương pháp luận nghiêm trọng của nhóm tác giả này là việc sử dụng thang đo đơn biến (single-item construct) với câu hỏi duy nhất: "Mua hàng sản xuất tại Mỹ là yêu nước hơn mua hàng sản xuất tại các quốc gia khác". Theo khuyến cáo của Kline (2011, tr. 6), việc sử dụng thang đo chỉ có một mục hỏi gây suy giảm nghiêm trọng độ tin cậy và giá trị đo lường, không nắm bắt được cấu trúc tâm lý đa diện của khái niệm tổng hợp.

Bên cạnh đó, các cuộc tranh luận học thuật về mối quan hệ giữa các cấu trúc tâm lý nhóm trong (in-group) và nhóm ngoài (out-group) tồn tại hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc:

• Cuộc tranh luận về bản chất Tình yêu nước và Chủ nghĩa vị chủng: Dòng quan điểm truyền thống (Adorno và ctg., 1950) đánh đồng tình yêu nước với thái độ bài ngoại ("ngụy yêu nước"), trong khi Kosterman và Feshbach (1989) chứng minh rằng tình yêu nước thực sự chỉ đại diện cho cảm xúc gắn bó tích cực với nhóm trong mà không chứa đựng thái độ thù địch với nhóm ngoài.
• Cuộc tranh luận về vai trò của Chủ nghĩa hướng ngoại (Cosmopolitanism): Rybina và ctg. (2010) chỉ ra sự tồn tại của những kết quả thực nghiệm mâu thuẫn và trái ngược nhau trong tiếp thị quốc tế về tác động của chủ nghĩa hướng ngoại lên chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng. Một số học giả cho rằng tư tưởng công dân toàn cầu sẽ triệt tiêu tính vị chủng, trong khi các bằng chứng khác lại cho thấy hai xu hướng này có thể cùng tồn tại song song mà không bài trừ lẫn nhau.

Tại Việt Nam, góc nhìn dư luận xã hội qua khảo sát các phương tiện truyền thông chính thống uy tín ghi nhận tần suất lặp lại dày đặc của các chủ đề: "Người Việt Nam ưu tiên mua hàng Việt Nam" (xuất hiện nhiều nhất), "Thể hiện lòng tự hào/tự tôn dân tộc" (12 lần), "Thể hiện lòng yêu nước" (8 lần), "Để bảo vệ/làm kinh tế đất nước phát triển" (5 lần), và "Để giúp đỡ công ăn việc làm cho người Việt Nam" (4 lần).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu như nghiên cứu của Notari và ctg. (2011) tại Hungary hay Rybina và ctg. (2010) tại Kazakhstan, nghiên cứu này định vị sự khác biệt mang tính đột phá: không đồng nhất cơ học tình yêu nước với bản sắc dân tộc hay vị chủng tiêu dùng, mà thiết lập Lòng yêu nước kinh tế như một cấu trúc độc lập có chức năng cầu nối trung gian, phản ánh tính gắn kết cộng đồng và tinh thần đồng bào sâu sắc hình thành qua lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng trong việc mở rộng và làm phong phú Thuyết bản sắc xã hội (SIT) của Tajfel (1974) và Tajfel và Turner (1986). Thuyết SIT định nghĩa bản sắc xã hội là "phần ý niệm về bản thân của cá nhân xuất phát từ kiến thức của người ấy về tư cách thành viên của mình trong một nhóm xã hội (hoặc các nhóm xã hội) cùng với ý nghĩa tình cảm gắn liền với tư cách thành viên đó" (Tajfel, 1974, tr. 69). Luận án đã làm sáng tỏ cấu trúc vi mô của bản sắc xã hội trong lĩnh vực hành vi kinh tế:

[Tình yêu nước (TYN)] 

1. Phân biệt rành mạch giữa cảm xúc yêu nước tổng quát và hành vi kinh tế bảo hộ: Luận án chứng minh Tình yêu nước (TYN) thuần túy là sự gắn bó nhóm trong nhưng không trực tiếp kích hoạt thái độ chống đối nhóm ngoài (Chủ nghĩa vị chủng - VCTD). Tác động này bắt buộc phải được chuyển hóa thông qua Lòng yêu nước kinh tế (YNKT)—niềm tin chuẩn mực rằng việc ưu tiên tiêu thụ hàng nội là trách nhiệm trực tiếp nâng đỡ nền sản xuất quốc gia và hỗ trợ việc làm cho đồng bào.
2. Xác lập vị trí của Lòng yêu nước kinh tế trong mạng lưới liên kết khái niệm của SIT: Đưa YNKT từ một khái niệm mô tả rời rạc trong các nghiên cứu định tính trở thành một biến số tiềm ẩn trung gian có cơ sở định lượng vững chắc.
3. Tái định vị mối quan hệ giữa Chủ nghĩa hướng ngoại và Bản sắc kinh tế: Bằng chứng thực nghiệm khẳng định việc tiếp nhận các giá trị văn hóa toàn cầu không làm suy giảm lòng trung thành kinh tế đối với quốc gia tại một thị trường đang phát triển như Việt Nam.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp đa chiều giữa 3 hệ thống lý thuyết nền tảng:

• Thuyết bản sắc xã hội (Social Identity Theory - SIT): Giải thích động cơ nâng cao lòng tự tôn cá nhân thông qua việc gia tăng vị thế của nhóm trong (quốc gia).
• Lý thuyết Vị chủng tiêu dùng (Shimp và Sharma, 1987): Được định nghĩa là "hình thức kinh tế duy nhất của chủ nghĩa vị chủng mà nắm bắt niềm tin của người tiêu dùng về sự phù hợp, thực ra là đạo đức, khi mua sản phẩm của nước ngoài" (Shimp và Sharma, 1987, tr. 280).
• Khung đo lường Bản sắc dân tộc NATID (Keillor và ctg., 1996) được tinh giản và kế thừa từ Rybina và ctg. (2010): Nắm bắt trọn vẹn cảm xúc tự hào và sự gắn kết chủ quan của cá nhân đối với tổ quốc.

Phương pháp tiếp cận phân tích mang tính đột phá khi kết hợp tiếp cận quy nạp từ Lý thuyết phát triển từ dữ liệu (Grounded Theory - GT) theo Strauss và Corbin (1990) trong giai đoạn định tính để xác định ranh giới khái niệm, sau đó kiểm chứng suy diễn bằng Mô hình phương trình cấu trúc dựa trên hiệp phương sai (CB-SEM).

Điều kiện biên (Boundary conditions) được xác định rõ ràng: Khung phân tích vận hành chuẩn xác trên nhóm khách hàng cá nhân đô thị trưởng thành, có đầy đủ năng lực hành vi và quyền tự chủ tài chính trong môi trường bán lẻ có sự hiện diện đồng thời và cạnh tranh trực tiếp giữa sản phẩm nội địa và ngoại nhập.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ triệt để thế giới quan thực chứng (positivism) kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phản biện (critical realism), áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (sequential mixed methods design) qua hai giai đoạn nghiêm ngặt:

[GIAI ĐOẠN I: ĐỊNH TÍNH (Grounded Theory - Strauss & Corbin, 1990)]
[GIAI ĐOẠN II: ĐỊNH LƯỢNG 2 BƯỚC]

Quy mô chọn mẫu được tính toán định lượng chính xác dựa trên các quy tắc chuẩn mực của Bollen (1989) (tối thiểu 5 quan sát cho mỗi tham số ước lượng) và Jackson (2003) (tỷ lệ lý tưởng 10:1 hoặc 20:1 giữa cỡ mẫu và số tham số cần ước lượng). Cụ thể, mẫu nghiên cứu sơ bộ đạt $n = 230$ và mẫu nghiên cứu chính thức đạt quy mô đại diện $n = 600$ quan sát tại hai đô thị trung tâm là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ với các tiêu chuẩn học thuật cao cấp:

• Chiến lược chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo khu vực địa bàn nội thành, đảm bảo tính đại diện cao về độ tuổi, giới tính, thu nhập và trình độ học vấn.
• Quy trình thu thập dữ liệu: Bản câu hỏi cấu trúc chuẩn hóa được hoàn thiện qua tọa đàm chuyên gia tại Viện Khoa học Xã hội Vùng Nam Bộ ngày 20/4/2017.
• Kiểm định độ tin cậy và giá trị: Sử dụng hệ số Cronbach's Alpha ($\alpha > 0.7$), Phân tích nhân tố khám phá (EFA với phép xoay Promax/Varimax), và Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) để kiểm định Tính đơn hướng (unidimensionality), Độ tin cậy tổng hợp ($CR > 0.7$), Phương sai trích trung bình ($AVE > 0.5$), Giá trị hội tụ (hệ số tải chuẩn hóa $FL > 0.5, p < 0.001$), Giá trị phân biệt (Tiêu chuẩn Fornell - Larcker và so sánh tương quan bình phương với AVE), và Giá trị liên hệ lý thuyết (nomological validity).

Data và phân tích

Dữ liệu được xử lý đồng thời thông qua hệ thống 4 công cụ phần mềm chuyên dụng: IBM SPSS Statistics 22, Microsoft Excel 2010, gói phần mềm R chuyên sâu và IBM SPSS AMOS 20.

Quy trình phân tích cấu trúc tuyến tính được triển khai mẫu mực theo đầy đủ 6 bước của Kline (2011): (1) Đặc tả mô hình (Specification), (2) Nhận diện mô hình (Identification - tính toán bậc tự do chính xác), (3) Thu thập dữ liệu và chuẩn bị dữ liệu, (4) Ước lượng mô hình (Estimation bằng thuật toán Maximum Likelihood Estimation - MLE), (5) Đánh giá độ phù hợp của mô hình (Testing model fit), và (6) Tái xác định mô hình (Respecification).

Luận án tiến hành các bước kiểm tra phân phối chuẩn đa biến (multivariate normal distribution) nghiêm ngặt trên phần mềm R thông qua kiểm định Royston (1983) và kiểm định Henze và Zirkler (1990)—bước phân tích tối quan trọng thường bị bỏ qua trong các nghiên cứu tại Việt Nam (khiến sai số chuẩn bị bóp méo như cảnh báo của Andreassen và ctg., 2006). Thủ tục kiểm định biến trung gian được phối hợp khoa học giữa kiểm định 4 bước truyền thống của Baron và Kenny (1986) bằng hồi quy OLS và quy trình Bias-Corrected (BC) Bootstrap với 2.000 lần lặp lại trên mô hình Structural Regression (SR) của CB-SEM nhằm đảm bảo kết luận thống kê đạt độ vững chắc cao nhất.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xác lập giá trị khoa học của thang đo Lòng yêu nước kinh tế (YNKT): Thang đo YNKT được xây dựng và kiểm định thành công với độ tin cậy và giá trị cao ($CR > 0.80, AVE > 0.50$), chứng minh tính độc lập hoàn toàn với thang đo vị chủng CETSCALE và thang đo tình yêu nước chung.
2. Bằng chứng thực nghiệm về vai trò biến trung gian toàn phần/bán phần của YNKT: Cả hai thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986) và BC Bootstrap trong CB-SEM ($p < 0.01$, khoảng tin cậy 95% không chứa giá trị 0) đều khẳng định Lòng yêu nước kinh tế đóng vai trò truyền dẫn bắt buộc để Tình yêu nước chuyển hóa thành thái độ Vị chủng tiêu dùng. Tình yêu nước đơn thuần không trực tiếp làm gia tăng thái độ bài xích hàng ngoại nếu thiếu vắng sự hiện diện của ý thức bổn phận kinh tế.
3. Phát hiện bất ngờ về sự độc lập của Chủ nghĩa hướng ngoại / Tư tưởng cởi mở: Cả ở hai giai đoạn nghiên cứu ($n = 230$ và $n = 600$), các hệ số đường dẫn từ Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN) và Tư tưởng cởi mở (TTCM - đo bằng thang đo C-COSMO của Riefler và ctg., 2012) đến Vị chủng tiêu dùng (VCTD) và Yêu nước kinh tế (YNKT) đều không có ý nghĩa thống kê ($p > 0.05$). Điều này bác bỏ định kiến cho rằng người tiêu dùng có tư tưởng quốc tế hóa và cởi mở văn hóa sẽ quay lưng lại với việc ủng hộ hàng hóa nội địa.
4. Tính ổn định xuyên mẫu của thang đo Tình yêu nước Keillor/Rybina: Khẳng định tính tương thích cao của thang đo bắt nguồn từ Keillor và ctg. (1996) và Rybina và ctg. (2010) đối với bối cảnh xã hội Việt Nam qua hai lần kiểm định thực nghiệm lặp lại.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Bổ sung một cấu trúc tâm lý kinh tế đặc thù vào Thuyết bản sắc xã hội SIT, định hình rõ nét cơ chế phân hóa giữa bản sắc gắn bó nhóm trong và hành vi đối kháng nhóm ngoài trong lĩnh vực marketing.
• Hàm ý phương pháp luận: Thiết lập một chuẩn mực mẫu mực cho việc ứng dụng CB-SEM và kiểm định biến trung gian tại Việt Nam, đặc biệt là việc khắc phục vi phạm phân phối chuẩn đa biến và tuân thủ quy tắc 6 bước Kline (2011).
• Ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp nội địa: Doanh nghiệp Việt Nam không nên kích hoạt sự thù địch hay bài xích hàng ngoại (vốn dễ gây phản cảm đối với tầng lớp trung lưu thành thị), mà cần tập trung truyền thông vào chiều kích Lòng yêu nước kinh tế—nhấn mạnh trách nhiệm tạo dựng việc làm cho đồng bào, xây dựng chuỗi giá trị quốc gia và cam kết chất lượng tương xứng.
• Khuyến nghị chính sách cho Chính phủ và các tổ chức chính trị - xã hội: Tái cơ cấu thông điệp tuyên truyền của Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam". Thay vì vận động chung chung dựa trên lòng yêu nước thuần túy, các chiến dịch cần nhấn mạnh vào tác động kinh tế cụ thể: bảo vệ việc làm, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước và nâng cao tự chủ kinh tế quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các hạn chế học thuật:

1. Giới hạn phạm vi địa lý và cấu trúc thị trường: Nghiên cứu tập trung hoàn toàn vào dân cư đô thị tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, chưa mở rộng ra khu vực nông thôn—nơi chiếm tỷ trọng dân số lớn nhưng có cấu trúc phân phối hàng hóa và mức thu nhập khác biệt rõ rệt.
2. Bản chất dữ liệu cắt ngang (cross-sectional data): Dữ liệu được thu thập tại một thời điểm nhất định, chưa phản ánh được sự biến thiên động của lòng yêu nước kinh tế trước các cú sốc kinh tế vĩ mô, biến động địa chính trị hoặc khủng hoảng chuỗi cung ứng.
3. Đo lường dựa trên nhận thức và ý định: Nghiên cứu đo lường niềm tin và thái độ thông qua bảng câu hỏi tự báo cáo (self-reported surveys), chưa kết hợp với dữ liệu hành vi quét mã mua hàng thực tế (scanner panel data).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future research agenda):

• Mở rộng kiểm định mô hình so sánh giữa khu vực thành thị và nông thôn.
• Ứng dụng thiết kế nghiên cứu theo chiều dọc (longitudinal study) hoặc nghiên cứu thực nghiệm (experimental design) để kiểm tra tác động của các thông điệp truyền thông khơi gợi lòng yêu nước kinh tế khác nhau.
• Phân tích đa nhóm (Multi-group SEM) dựa trên các biến phân khúc như thế hệ (Gen Z, Gen Y, Gen X) và mức độ gắn kết với sản phẩm tiêu dùng nhanh (FMCG) so với sản phẩm công nghệ cao.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo phương pháp luận chuẩn mực về quy trình triển khai CB-SEM và kiểm định biến trung gian cho các nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Marketing và Kinh tế học tại Việt Nam, với tiềm năng trích dẫn học thuật cao.
• Chuyển đổi công nghiệp: Định hướng lại chiến lược định vị thương hiệu cho các ngành sản xuất nội địa trọng điểm như thực phẩm, dệt may, da giày, bán lẻ và sản xuất ô tô/xe điện trong nước.
• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học định lượng vững chắc cho Ban Chỉ đạo Trung ương Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", Bộ Công Thương và các cơ quan xúc tiến thương mại trong việc hoạch định chính sách xây dựng Thương hiệu Quốc gia.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm, nâng cao niềm tự tôn dân tộc gắn liền với nhận thức về sự phát triển bền vững của cộng đồng kinh tế Việt Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên đại học: Tiếp cận một khung tham chiếu phương pháp luận nghiêm ngặt, nắm vững kỹ thuật kiểm định phân phối chuẩn đa biến trên R và quy trình báo cáo SEM 6 bước chuẩn mực quốc tế.
• Giám đốc Tiếp thị (CMO) và Chuyên gia Nghiên cứu & Phát triển (R&D): Nắm bắt chính xác động cơ tâm lý sâu kín của người tiêu dùng để thiết kế các chiến dịch truyền thông gắn kết bản sắc dân tộc một cách hiệu quả, tránh rơi vào bẫy "bài ngoại tiêu cực".
• Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Sở hữu dữ liệu khoa học tin cậy để tinh chỉnh các công cụ truyền thông vĩ mô, biến lòng yêu nước tiềm tàng của người dân thành sức mạnh kinh tế nội sinh cụ thể.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Thuyết bản sắc xã hội (Social Identity Theory - Tajfel, 1974; Tajfel & Turner, 1986) vào lĩnh vực tâm lý kinh tế thông qua việc định nghĩa, thao tác hóa và xác lập vị trí của cấu trúc "Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng" (YNKT). Công trình chứng minh YNKT là cơ chế trung gian giải thích cách thức tình cảm gắn kết nhóm trong (Tình yêu nước) chuyển hóa thành chuẩn mực hành vi kinh tế (Vị chủng tiêu dùng), điều mà các mô hình quốc tế của Han (1988), Tsai (2010) và MacGregor & Wilkinson (2012) chưa giải quyết được.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế?

So với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam (thường bỏ qua kiểm tra phân phối chuẩn hoặc chỉ kiểm tra Cronbach's Alpha và EFA đơn giản), luận án tạo ra bước đột phá toàn diện:

• Thực hiện nghiêm ngặt kiểm định phân phối chuẩn đa biến bằng kiểm định Royston (1983) và Henze-Zirkler (1990) trên phần mềm R.
• Tuân thủ quy tắc 6 bước ước lượng mô hình CFA và Structural Regression (SR) của Kline (2011).
• Tính toán cỡ mẫu khoa học theo Bollen (1989) và Jackson (2003) với 2 giai đoạn độc lập ($n = 230$ và $n = 600$).
• Tích hợp đồng thời kiểm định trung gian OLS theo Baron và Kenny (1986) và kỹ thuật Bias-Corrected Bootstrap MLE trong CB-SEM để kiểm chứng chéo kết quả.

3. Phát hiện thực nghiệm gây bất ngờ nhất có sự hỗ trợ của dữ liệu?

Phát hiện bất ngờ nhất là Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN) và Tư tưởng cởi mở (TTCM - đo bằng thang C-COSMO) hoàn toàn không có mối quan hệ nhân quả có ý nghĩa thống kê ($p > 0.05$) đối với Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng và Lòng yêu nước kinh tế. Dữ liệu thực nghiệm tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh bác bỏ giả định phổ biến rằng sự hội nhập văn hóa và lối sống toàn cầu sẽ làm xói mòn lòng trung thành kinh tế đối với quốc gia của người tiêu dùng thành thị.

4. Luận án có cung cấp đầy đủ quy trình lặp lại nghiên cứu (Replication protocol)?

Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ quy trình tái lặp nghiên cứu trong hệ thống 26 phụ lục: từ danh mục mặt hàng CPI đại diện, bản câu hỏi phỏng vấn sâu chuyên gia, danh sách thành viên tọa đàm tại Viện Khoa học Xã hội Vùng Nam Bộ (ngày 20/4/2017), quy trình chọn mẫu phân tầng tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, cú pháp kiểm định chuẩn đa biến trên R, đến ma trận tính toán bậc tự do, phương sai trích AVE, độ tin cậy CR và bảng kiểm định phân phối Bootstrap chi tiết.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được phác thảo như thế nào?

Chương trình nghiên cứu dài hạn hướng tới: (1) Thiết lập mô hình theo dõi động thái lòng yêu nước kinh tế theo thời gian (Longitudinal Consumer Patriotism Index) gắn với các biến động vĩ mô; (2) Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia giữa các nền kinh tế mới nổi trong khối ASEAN (Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia); và (3) Khám phá tác động điều tiết của thương mại điện tử xuyên biên giới và công nghệ số đối với hành vi tiêu dùng yêu nước.

Kết luận

1. Chuẩn hóa thành công thang đo đa mục hỏi về Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng đạt đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe về giá trị nội dung, giá trị hội tụ, giá trị phân biệt, tính đơn hướng và giá trị liên hệ lý thuyết.
2. Khẳng định vững chắc vai trò biến trung gian truyền dẫn của Lòng yêu nước kinh tế trong mối quan hệ giữa Tình yêu nước và Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng trên nền tảng Thuyết bản sắc xã hội (SIT).
3. Chứng minh thực nghiệm tính độc lập của Chủ nghĩa hướng ngoại và Tư tưởng cởi mở đối với hành vi ủng hộ kinh tế nội địa của người tiêu dùng thành thị Việt Nam.
4. Thiết lập quy chuẩn phương pháp luận mẫu mực cho nghiên cứu định lượng marketing tại Việt Nam thông qua việc áp dụng CB-SEM 6 bước Kline (2011) kết hợp kiểm định chuẩn đa biến trên R và kỹ thuật SEM Bias-Corrected Bootstrap.
5. Mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới: nghiên cứu bản sắc kinh tế theo thời gian, phân tích đa nhóm thế hệ số, và nghiên cứu so sánh thể chế kinh tế - văn hóa trong khu vực.
6. Cung cấp hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách có thể lượng hóa trực tiếp nhằm nâng cao hiệu quả Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" và chiến lược thương hiệu của doanh nghiệp trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục Lục. i Danh mục viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục hình.

ix Danh mục phụ lục. xiii CHƢƠNG 1.1 Lý do lựa chọn đề tài .2 Vấn đề nghiên cứu .3 Mục tiêu nghiêu cứu .4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu .1 Đối tƣợng nghiên cứu .2 Phạm vi khái niệm .3 Phạm vi không gian .4 Đối tƣợng thu thập dữ liệu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Giai đoạn I, giai đoạn nghiên cứu định tính .2 Giai đoạn II, giai đoạn nghiên cứu định lƣợng.6 Phần mềm thống kê đƣợc sử dụng phân tích số liệu của luận án .7 Ý nghĩa khoa học - thực tiễn của nghiên cứu .1 Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học tiếp thị .2 Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học thống kê .8 Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN CÁC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LÕNG YÊU NƢỚC KINH TẾ CỦA NGƢỜI TIÊU DÙNG .1 Các công trình học thuật liên quan khái niệm lòng yêu nƣớc kinh tế của ngƣời tiêu dùng .2 Quan điểm của ngƣời Việt Nam về lòng yêu nƣớc trong tiêu dùng – tiếp cận từ dƣ luận xã hội .1 Thuyết bản sắc xã hội SIT và các khái niệm liên quan .1 Thuyết bản sắc xã hội SIT .2 Chủ nghĩa vị chủng và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng .3 Bản sắc dân tộc và tình yêu nƣớc .4 Chủ nghĩa hƣớng ngoại và tƣ tƣởng cởi mở của ngƣời tiêu dùng.5 Khái niệm lòng yêu nƣớc kinh tế của ngƣời tiêu dùng và vị trí của nó trong thuyết bản sắc xã hội SIT .2 Cơ sở lý thuyết về đánh giá mô hình đo lƣờng khái niệm tổng hợp .1 Các yêu cầu đối với thang đo khái niệm tổng hợp .2 Quy trình đánh thang đo khái niệm tổng hợp .3 Kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA .4 Kỹ thuật mô hình phƣơng trình cấu trúc CB-Sem (covariance based structural equation modeling) .5 Thủ tục kiểm định biến trung gian .6 Quy trình thực hiện thủ tục thống kê đánh giá mô hình đo lƣờng khái niệm tổng hợp của luận án. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Nghiên cứu định tính, xác định giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu .1 Xác định chủ đề của nghiên cứu định tính .2 Phƣơng pháp và công cụ dùng trong nghiên cứu định tính .3 Quy trình nghiên cứu định tính .4 Trình bày kết quả nghiên cứu định tính.5 Đề xuất giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu.2 Nghiên cứu định lƣợng .1 Xây dựng thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ nhất .2 Hoàn chỉnh thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ hai.

Thu thập dữ liệu trong nghiên cứu. Phƣơng pháp thu thập dữ liệu. Thủ tục lấy mẫu. Cỡ mẫu của cuộc nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ nhất (nghiên cứu sơ bộ). Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ nhất. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất.

Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết luận về mô hình đo lƣờng các khái niệm sau nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ hai (nghiên cứu chính thức).

Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ hai. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu chính thức.

Kết luận về mô hình đo lƣờng các khái niệm nghiên cứu trong luận án. 129 iv CHƢƠNG 6. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ CỦA NGHIÊN CỨU. Những đóng góp của luận án.

Về thang đo khái niệm tình yêu nƣớc. Về thang đo khái niệm chủ nghĩa hƣớng ngoại và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng. Về khái niệm lòng yêu nƣớc kinh tế của ngƣời tiêu dùng trong sự kết nối với thuyết bản sắc xã hội SIT. Về mối quan hệ giữa khái niệm chủ nghĩa hƣớng ngoại với các khái niệm khác trong thuyết bản sắc xã hội SIT.

Về phƣơng pháp thống kê. Hàm ý quản trị. Đối với các tổ chức chính trị xã hội. Đối với cơ quan chính phủ.

Đối với doanh nghiệp trong nƣớc. Đối với doanh nghiệp quốc tế muốn tiêu thụ tại thị trƣờng VN. Hạn chế của công trình và kiến nghị về những hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.

151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 PHẦN PHỤ LỤC. 167 v DANH MỤC VIẾT TẮT STT Viết tắt Viết đầy đủ Dịch sang tiếng Việt 1 AVE Average variance extracted Phƣơng sai trích 2 BC Bias corrected Chỉnh sửa sai lệch Giao dịch xảy ra trực tiếp giữa 3 B2B Business to Business các doanh nghiệp 4 CFA Confirmatory factor analysis Phân tích nhân tố khẳng định 5 CNHN Chủ nghĩa hƣớng ngoại 6 ctg. Các tác giả 7 CR Composite reliability Độ tin cậy tổng hợp 8 ĐGHN Đánh giá hàng nội 9 EFA Exploratory factor analysis Phân tích nhân tố khám phá 10 FL Factor loading Hệ số tải nhân tố 11 GT Grounded Theory Lý thuyết phát triển từ dữ liệu 12 MLE Maximum likelihood estimation Ƣớc lƣợng thích hợp cực đại 13 PA Path Analysis Phân tích đƣờng dẫn 14 SEM Structural equation modeling Mô hình cấu trúc tuyến tính 15 SIT Social identity theory Thuyết bản sắc xã hội 16 SR Structural regression Mô hình hồi quy cấu trúc 17 Tp HCM Thành phố Hồ Chí Minh 18 TTCM Tƣ tƣởng cở mở 19 TTHN Tiêu thụ hàng nội 20 TYN Tình yêu nƣớc 21 VCTD Vị chủng tiêu dùng 22 VN Việt Nam 23 WTO World Trade Organization Tổ chức Thƣơng mại Thế giới 24 YNKT Yêu nƣớc kinh tế vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Danh mục các mặt hàng đại diện tính chỉ số giá tiêu dùng CPI giai đoạn 2014-2019, tại địa bàn Tp HCM. Tổng hợp các công trình nghiên cứu về chủ đề lòng yêu nƣớc của ngƣời tiêu dùng. Tổng hợp các quan điểm cơ bản về lòng yêu nƣớc trong tiêu dùng của ngƣời VN mà xuất hiện nhiều lần trong các bài viết trên truyền thông đại chúng. Hai thang đo chủ nghĩa hƣớng ngoại và tƣ tƣởng cởi mở.

Các cặp khái niệm sẽ đƣợc thực hiện nghiên cứu định tính để xác định quy luật mối quan hệ nhân quả. Liệt kê các mối quan hệ mà hai chuyên gia đồng thuận sau vòng phỏng vấn thứ nhất. Bảng tổng kết quy luật về bốn mối quan hệ nhân quả đã đƣợc đánh giá trong nghiên cứu định tính cũng nhƣ lập luận lý thuyết căn cứ trên SIT. Các phát biểu hoàn chỉnh của các thang đo lƣờng khái niệm nghiên cứu trong lần nghiên cứu thứ hai.

Bảng tần số và tần suất mô tả mẫu điều tra theo tiêu thức nhân khẩu học, nghiên cứu lần thứ nhất. Hệ số tƣơng quan biến-tổng và Cronbach‘s alpha cho các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả phân tích nhân tố EFA phép xoay chéo lần 1, nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định phân phối chuẩn đa biến của dữ liệu cho mô hình CFA trong nghiên cứu lần thứ nhất.

Kết quả các hệ số tải đã chuẩn hóa, chƣa chuẩn hóa và kiểm định ý nghĩa của các biến quan sát; kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE, của nghiên cứu lần thứ nhất. Kiểm định sự phân biệt của các khái niệm tiềm ẩn trong nghiên cứu lần thứ nhất. Tiêu chuẩn Fornell – Larcker cho các khái niệm, nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định vai trò trung gian của biến YNKT trong mối quan hệ TYNVCTD bằng thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986), nghiên cứu lần thứ nhất105 Bảng 5.

Kết quả kiểm định vai trò trung gian của biến YNKT trong mối quan hệ CNHNVCTD bằng thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986), nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định ý nghĩa của các hệ số đƣờng chƣa chuẩn hóa, và kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE của chúng, trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định thống kê khác biệt chi-bình phƣơng của mô hình SR, nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định ý nghĩa của các hệ số đƣờng chƣa chuẩn hóa, và kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE của chúng, trong mô hình SR tái xác định, của nghiên cứu lần thứ nhất.

Bảng tổng hợp kết quả kiểm định BC boostrap từ mô hình SR tái xác định, nghiên cứu lần thứ nhất. Bảng tổng hợp về các kết luận vai trò biến trung gian trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết luận chung về các giả thuyết nghiên cứu, nghiên cứu lần thứ nhất. Kết luận chung về giá trị thang đo các khái niệm tiềm ẩn trong mô hình đo lƣờng của luận án, nghiên cứu lần thứ nhất.

Bảng tần số và tần suất mô tả mẫu điều tra theo tiêu thức nhân khẩu học, nghiên cứu lần thứ hai. Kết quả phân tích nhân tố EFA, lần phân tích thứ nhất, trong nghiên cứu lần thứ hai. Kết quả các hệ số tải đã chuẩn hóa, chƣa chuẩn hóa và kiểm định ý nghĩa của các biến quan sát, kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE của các FL chƣa chuẩn hóa, nghiên cứu lần thứ hai. Kiểm định sự phân biệt của các khái niệm tiềm ẩn, nghiên cứu lần thứ hai.

Số liệu AVE và hệ số tƣơng quan bình phƣơng của các khái niệm trong nghiên cứu lần hai. Kết quả kiểm định vai trò trung gian của biến YNKT trong mối quan hệ TYNVCTD bằng thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986), nghiên cứu lần thứ hai. Kết quả kiểm định vai trò trung gian của biến YNKT trong mối quan hệ TTCMVCTD bằng thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986), nghiên cứu lần thứ hai. Kết quả kiểm định ý nghĩa của các hệ số đƣờng chƣa chuẩn hóa, và kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap ML của chúng, trong nghiên cứu lần thứ hai.

Kết quả kiểm định BC boostrap về vai trò trung gian của YNKT trong mối quan hệ TYN  VCTD, nghiên cứu lần thứ hai. Bảng tổng hợp về các kết luận vai trò biến trung gian trong nghiên cứu lần thứ hai. Kết luận chung về các giả thuyết nghiên cứu của luận án, nghiên cứu lần thứ hai. Kết luận chung về năm giả thuyết nghiên cứu của luận án, sau hai lần nghiên cứu.

Kết luận chung về giá trị các thang đo các khái niệm tiềm ẩn trong mô hình đo lƣờng của luận án. 133 ix DANH MỤC HÌNH Hình 3. Mô hình đƣờng dẫn chuỗi quan hệ nhân quả có biến trung gian. Mô hình đƣờng dẫn chuỗi quan hệ nhân quả không có biến trung gian .