Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kỹ thuật nhân nuôi loài rùa sa nhân cuora mouhotii gray 1862 tại trung tâm bảo tồn rùa vườn quốc gia cúc phương tỉnh ninh bình

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu kỹ thuật nhân nuôi loài rùa sa nhân cuora mouhotii gray 1862 tại trung tâm bảo tồn rùa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trần Bảo Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Kỹ Thuật Nhân Nuôi Loài Rùa Sa Nhân Cuora mouhotii Tại Trung Tâm Bảo Tồn Rùa Vườn Quốc Gia Cúc Phương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sơ lược về loài Rùa sa nhân Cuora mouhotii (Gray, 1862)
• 1.2. Đặc điểm nhận biết Rùa sa nhân Cuora mouhotii (Gray, 1862)
• 1.3. Đặc điểm sinh học, sinh thái
• 1.4. Tình hình nhân nuôi động vật hoang dã
• 1.5. Tình hình nhân nuôi Rùa
• 1.6. Các văn bản quy định nhân nuôi động vật hoang dã
• 1.7. Hoạt động nhân nuôi Rùa tại Trung tâm bảo tồn Rùa Cúc Phương
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.4.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân loại và kiểm dịch rùa sau khi cứu hộ
• 4.2. Kỹ thuật nhân nuôi Rùa sa nhân
• 4.3. Kỹ thuật xây dựng chuồng nuôi của Rùa sa nhân
• 4.4. Thức ăn của Rùa sa nhân
• 4.5. Nghiên cứu khả năng sinh sản của loài Rùa sa nhân
• 4.6. Các bệnh thường gặp ở Rùa sa nhân và cách chữa trị
• 4.7. Đề xuất hướng dẫn kỹ thuật nhân nuôi loài Rùa sa nhân
• 4.8. Chuồng nuôi Rùa sa nhân
• 4.9. Thành phần thức ăn và khẩu phần ăn của Rùa sa nhân
• 4.10. Kỹ thuật ấp trứng
• 4.11. Kỹ thuật chữa trị một số loại bệnh thường gặp
• 5. KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kỹ Thuật Nhân Nuôi Rùa Sa Nhân

Nghiên cứu kỹ thuật nhân nuôi loài Rùa sa nhân Cuora mouhotii (Gray, 1862) tại Trung tâm bảo tồn Rùa Vườn Quốc gia Cúc Phương là một bước tiến quan trọng trong công tác bảo tồn loài này. Rùa sa nhân là một trong những loài rùa quý hiếm, đang bị đe dọa do nạn săn bắt và buôn bán trái phép. Việc nhân nuôi không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài rùa này.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Rùa Sa Nhân Cuora mouhotii

Rùa sa nhân có những đặc điểm sinh học đặc trưng như mai dài khoảng 18cm, màu sắc đa dạng từ vàng đến nâu. Chúng thường sống trong môi trường rừng thường xanh và có chế độ ăn đa dạng từ thực vật đến động vật nhỏ.

1.2. Tình Trạng Bảo Tồn Rùa Sa Nhân Tại Việt Nam

Rùa sa nhân hiện đang nằm trong danh sách các loài động vật nguy cấp, quý hiếm tại Việt Nam. Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy định nhằm bảo vệ loài này, nhưng tình trạng săn bắt trái phép vẫn diễn ra phổ biến.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nhân Nuôi Rùa Sa Nhân

Nhân nuôi Rùa sa nhân gặp nhiều thách thức do đặc điểm sinh học và môi trường sống của chúng. Việc tạo ra môi trường nuôi nhốt phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển và sinh sản của loài này. Ngoài ra, việc chăm sóc và phòng bệnh cũng là một yếu tố quyết định đến thành công của chương trình nhân nuôi.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Tạo Môi Trường Nuôi Nhốt

Môi trường nuôi nhốt cần phải được thiết kế sao cho gần gũi với môi trường tự nhiên của Rùa sa nhân. Điều này bao gồm việc cung cấp đủ ánh sáng, độ ẩm và không gian sống phù hợp.

2.2. Các Bệnh Thường Gặp Ở Rùa Sa Nhân

Rùa sa nhân dễ mắc phải một số bệnh như viêm phổi, nấm da và các bệnh ký sinh trùng. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe của chúng.

III. Phương Pháp Nhân Nuôi Rùa Sa Nhân Hiệu Quả

Để nhân nuôi Rùa sa nhân thành công, cần áp dụng các phương pháp khoa học và kỹ thuật hiện đại. Việc nghiên cứu và áp dụng các kỹ thuật ấp trứng, chăm sóc con non là rất quan trọng trong quá trình này.

3.1. Kỹ Thuật Ấp Trứng Rùa Sa Nhân

Kỹ thuật ấp trứng cần được thực hiện trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm ổn định. Sử dụng máy ấp trứng chuyên dụng giúp tăng tỷ lệ nở thành công cho trứng Rùa sa nhân.

3.2. Chăm Sóc Con Non Sau Khi Nở

Con non cần được chăm sóc đặc biệt trong giai đoạn đầu đời. Chế độ ăn uống và môi trường sống cần được điều chỉnh để đảm bảo sự phát triển tốt nhất cho chúng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Nhân Nuôi Rùa Sa Nhân

Nghiên cứu kỹ thuật nhân nuôi Rùa sa nhân không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn loài mà còn góp phần vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ động vật hoang dã. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng rộng rãi trong các chương trình bảo tồn khác.

4.1. Tác Động Đến Công Tác Bảo Tồn Động Vật Hoang Dã

Việc nhân nuôi thành công Rùa sa nhân có thể tạo ra nguồn giống cho các chương trình tái thả về tự nhiên, góp phần khôi phục quần thể loài này.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Tồn

Các hoạt động truyền thông và giáo dục cộng đồng về giá trị của Rùa sa nhân sẽ giúp nâng cao ý thức bảo vệ động vật hoang dã trong xã hội.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Nhân Nuôi Rùa Sa Nhân

Nghiên cứu kỹ thuật nhân nuôi Rùa sa nhân Cuora mouhotii tại Trung tâm bảo tồn Rùa Cúc Phương là một bước đi quan trọng trong công tác bảo tồn loài này. Tương lai của chương trình phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển nguồn gen quý hiếm này.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật nhân nuôi mới nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn Rùa sa nhân và các loài rùa khác.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Tồn

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động bảo tồn, từ đó tạo ra một mạng lưới hỗ trợ cho công tác bảo vệ động vật hoang dã.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một trong những quốc gia có đa dạng sinh học cao, đặc biệt về các loài động vật quý hiếm. Tuy nhiên, do nạn săn bắt, buôn bán trái phép và phá hủy môi trường sống, nhiều loài đang bị đe dọa nghiêm trọng, trong đó có loài Rùa sa nhân (Cuora mouhotii). Loài rùa này có đặc điểm sinh học đặc thù như tuổi thọ cao, sinh trưởng chậm, tỉ lệ trứng nở thấp và khả năng sinh sản muộn (từ 8-15 tuổi), khiến quần thể tự nhiên suy giảm nhanh chóng. Chính phủ Việt Nam đã xếp Rùa sa nhân vào nhóm IIB trong danh mục động vật nguy cấp, quý, hiếm theo Nghị định số 06/2019/NĐ-CP, đồng thời loài này cũng được ghi nhận trong Danh lục Đỏ IUCN và Sách đỏ Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng hướng dẫn kỹ thuật nhân nuôi loài Rùa sa nhân tại Trung tâm bảo tồn Rùa Vườn Quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình, nhằm góp phần bảo tồn nguồn gen và phục hồi quần thể loài này. Nghiên cứu được thực hiện trong môi trường nuôi nhốt tại Trung tâm từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2020, tập trung vào kỹ thuật xây dựng chuồng trại, thành phần và cách chế biến thức ăn, các bệnh thường gặp và phương pháp chữa trị.

Trung tâm bảo tồn Rùa Cúc Phương hiện là cơ sở đi đầu trong công tác cứu hộ, nhân nuôi và tái thả các loài rùa cạn và rùa nước ngọt tại Việt Nam, với hơn 1.100 cá thể thuộc 22 loài, trong đó có trên 400 cá thể rùa non đã được nhân nuôi thành công. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học, giảm áp lực săn bắt ngoài tự nhiên và phát triển bền vững nguồn gen quý hiếm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh thái học bảo tồn và kỹ thuật nhân nuôi động vật hoang dã, đặc biệt tập trung vào:

• Lý thuyết sinh thái học bảo tồn: Nhấn mạnh vai trò của việc bảo vệ môi trường sống tự nhiên và nhân nuôi để duy trì quần thể loài nguy cấp.
• Mô hình kỹ thuật nhân nuôi: Áp dụng các phương pháp xây dựng chuồng trại, quản lý thức ăn, chăm sóc sức khỏe và phòng chống bệnh tật phù hợp với đặc điểm sinh học của loài Rùa sa nhân.
• Khái niệm chính: Chuồng nuôi thích nghi, khẩu phần ăn hợp lý, kiểm dịch và phòng bệnh, sinh cảnh nhân tạo, và quản lý quần thể nuôi nhốt.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thực nghiệm tại Trung tâm bảo tồn Rùa Cúc Phương, kết hợp với tài liệu tham khảo từ các nghiên cứu trước về kỹ thuật nhân nuôi rùa và các báo cáo chuyên ngành.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp quan sát trực tiếp, phỏng vấn cán bộ chuyên môn, cân đo khẩu phần ăn, và phân tích bệnh lý qua mẫu phân và quan sát kính hiển vi.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu trên 38 cá thể Rùa sa nhân gồm 29 cá thể trưởng thành, 2 cá thể bán trưởng thành và 7 cá thể non, được nuôi nhốt riêng biệt theo độ tuổi và giới tính để đánh giá hiệu quả kỹ thuật nhân nuôi.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2020, gồm các giai đoạn khảo sát chuồng nuôi, theo dõi khẩu phần ăn trong mùa nóng và mùa lạnh, ghi nhận bệnh tật và đề xuất kỹ thuật chăm sóc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kỹ thuật xây dựng chuồng nuôi: Chuồng nuôi đạt tiêu chuẩn có diện tích từ 40 đến 84 m², được xây dựng bằng cột thép và lưới B40 không gỉ, mái che và hệ thống phun nước tự động để duy trì nhiệt độ và độ ẩm thích hợp. Chuồng nuôi hướng Bắc Nam giúp hạn chế nắng nóng, giảm stress cho rùa. Mỗi chuồng rộng 84 m² có thể nuôi 6-8 cá thể trưởng thành, trong khi chuồng nhỏ hơn phù hợp cho rùa non với diện tích tối thiểu 20 m²/ngăn. Hệ thống phun nước và thảm mục lá khô, cỏ khô tạo môi trường sinh cảnh tự nhiên, giúp rùa ẩn náu và giữ nhiệt độ ổn định.

2. Thành phần và cách chế biến thức ăn: Khẩu phần ăn gồm thức ăn tổng hợp (rau xanh, củ quả xay nhuyễn, đậu phụ, giun đất, ốc sên) chiếm 50% và thức ăn hoa quả (bí ngô, cà chua, chuối, khoai lang, thanh long, dưa hấu) chiếm 50%. Lượng thức ăn chiếm khoảng 4-10% trọng lượng cơ thể, tùy theo tuổi và mùa. Rùa non được bổ sung thêm bột canxi để hỗ trợ phát triển. Thức ăn được chế biến phù hợp với kích thước và khả năng tiêu hóa của từng nhóm tuổi.

3. Các bệnh thường gặp và cách chữa trị: Rùa sa nhân dễ mắc các bệnh ký sinh trùng như ve, giun, sán và các bệnh về da do môi trường nuôi không đảm bảo. Phương pháp điều trị chủ yếu là sử dụng thuốc đặc trị ký sinh trùng, vệ sinh chuồng trại thường xuyên và kiểm dịch nghiêm ngặt. Khu vực cách ly được thiết lập để hạn chế lây nhiễm chéo, với thời gian cách ly tối thiểu 90 ngày.

4. Hiệu quả nhân nuôi: Qua theo dõi, tỷ lệ sống sót của rùa non sau ấp trứng và nuôi nhốt đạt khoảng 80%, cao hơn nhiều so với tỷ lệ tự nhiên. Chuồng nuôi có hệ thống phun nước và thảm mục tự nhiên giúp giảm stress và tăng khả năng sinh trưởng. So sánh với các nghiên cứu trước cho thấy kỹ thuật nhân nuôi tại Trung tâm bảo tồn Rùa Cúc Phương có hiệu quả vượt trội, góp phần phục hồi quần thể loài.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc xây dựng chuồng nuôi phù hợp với đặc điểm sinh học của Rùa sa nhân là yếu tố quyết định thành công trong nhân nuôi. Hệ thống phun nước tự động và thảm mục tự nhiên tạo môi trường sống gần giống tự nhiên, giúp giảm stress và tăng sức đề kháng cho rùa. Thành phần thức ăn đa dạng, cân đối giữa thức ăn thực vật và động vật, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển.

So với các nghiên cứu về nhân nuôi rùa khác, kỹ thuật tại Trung tâm bảo tồn Rùa Cúc Phương có sự cải tiến về hệ thống kiểm dịch và chăm sóc sức khỏe, giảm thiểu bệnh tật và tăng tỷ lệ sống sót. Việc áp dụng máy ấp trứng điều chỉnh nhiệt độ linh hoạt cũng góp phần nâng cao hiệu quả ấp nở.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ sống sót theo từng giai đoạn nuôi, bảng so sánh kích thước chuồng nuôi và tỷ lệ bệnh tật, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả kỹ thuật nhân nuôi. Nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của kỹ thuật nhân nuôi trong bảo tồn loài Rùa sa nhân, đồng thời làm cơ sở cho các chương trình bảo tồn mở rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và duy trì chuồng nuôi tiêu chuẩn: Áp dụng thiết kế chuồng nuôi với diện tích tối thiểu 40 m² cho rùa non và 84 m² cho rùa trưởng thành, có mái che, hệ thống phun nước tự động và thảm mục tự nhiên. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì liên tục. Chủ thể thực hiện: Trung tâm bảo tồn và các khu bảo tồn khác.

2. Phát triển khẩu phần ăn đa dạng, cân đối: Cung cấp thức ăn tổng hợp gồm rau xanh, củ quả xay nhuyễn, đậu phụ, giun đất, ốc sên và thức ăn hoa quả theo tỷ lệ 50-50, bổ sung canxi cho rùa non. Thời gian: áp dụng thường xuyên theo mùa. Chủ thể: nhân viên chăm sóc và chuyên gia dinh dưỡng động vật.

3. Tăng cường công tác kiểm dịch và phòng bệnh: Thiết lập khu vực cách ly nghiêm ngặt với thời gian tối thiểu 90 ngày, thường xuyên kiểm tra sức khỏe, vệ sinh chuồng trại và sử dụng thuốc đặc trị ký sinh trùng. Thời gian: liên tục trong quá trình nuôi. Chủ thể: cán bộ thú y và nhân viên chăm sóc.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật nhân nuôi, chăm sóc và phòng bệnh cho rùa, cập nhật kiến thức mới từ các chương trình bảo tồn quốc tế. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Trung tâm bảo tồn, các tổ chức bảo tồn và trường đại học.

5. Mở rộng nghiên cứu và hợp tác quốc tế: Tiếp tục nghiên cứu kỹ thuật nhân nuôi, sinh sản và tái thả rùa sa nhân, phối hợp với các tổ chức bảo tồn quốc tế để nâng cao hiệu quả bảo tồn. Thời gian: dài hạn. Chủ thể: Trung tâm bảo tồn, các viện nghiên cứu và tổ chức quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và cán bộ bảo tồn động vật hoang dã: Nghiên cứu cung cấp hướng dẫn kỹ thuật nhân nuôi chi tiết, giúp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn loài Rùa sa nhân và các loài rùa quý hiếm khác.

2. Chuyên gia và nhân viên chăm sóc tại các trung tâm bảo tồn: Tài liệu giúp cải thiện kỹ thuật xây dựng chuồng nuôi, quản lý thức ăn và phòng bệnh, từ đó tăng tỷ lệ sống và sinh sản của rùa trong môi trường nuôi nhốt.

3. Sinh viên và nhà nghiên cứu ngành quản lý tài nguyên và môi trường: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, kỹ thuật nhân nuôi và bảo tồn đa dạng sinh học tại Việt Nam.

4. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình hợp tác, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển dự án bảo tồn loài nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Rùa sa nhân cần được nhân nuôi thay vì chỉ bảo tồn tự nhiên?
   Rùa sa nhân có tuổi thọ cao, sinh trưởng chậm và tỉ lệ trứng nở thấp, cộng với áp lực săn bắt và mất môi trường sống khiến quần thể tự nhiên suy giảm nhanh. Nhân nuôi giúp bảo tồn nguồn gen, tăng số lượng cá thể và giảm áp lực lên tự nhiên.

2. Chuồng nuôi tiêu chuẩn cho Rùa sa nhân có những đặc điểm gì?
   Chuồng nuôi có diện tích từ 40-84 m², xây dựng bằng cột thép và lưới B40, mái che, hệ thống phun nước tự động để duy trì nhiệt độ và độ ẩm, thảm mục lá khô và cỏ khô tạo môi trường sinh cảnh tự nhiên, giúp rùa ẩn náu và giữ nhiệt độ ổn định.

3. Thức ăn chính của Rùa sa nhân trong môi trường nuôi là gì?
   Thức ăn gồm thức ăn tổng hợp (rau xanh, củ quả xay nhuyễn, đậu phụ, giun đất, ốc sên) và thức ăn hoa quả (bí ngô, cà chua, chuối, khoai lang, thanh long, dưa hấu), với tỷ lệ cân đối khoảng 50% mỗi loại, đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ cho rùa.

4. Các bệnh thường gặp ở Rùa sa nhân và cách phòng tránh?
   Rùa dễ mắc các bệnh ký sinh trùng như ve, giun, sán và bệnh da do môi trường nuôi không đảm bảo. Phòng tránh bằng cách kiểm dịch nghiêm ngặt, vệ sinh chuồng trại thường xuyên, sử dụng thuốc đặc trị và cách ly cá thể bệnh.

5. Làm thế nào để tăng tỷ lệ sống sót của rùa non sau ấp trứng?
   Sử dụng máy ấp trứng điều chỉnh nhiệt độ linh hoạt, nuôi rùa non trong môi trường có thảm mục tự nhiên, cung cấp thức ăn bổ sung canxi và duy trì nhiệt độ, độ ẩm phù hợp giúp tăng tỷ lệ sống sót lên khoảng 80%.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng thành công hướng dẫn kỹ thuật nhân nuôi loài Rùa sa nhân tại Trung tâm bảo tồn Rùa Vườn Quốc gia Cúc Phương, bao gồm thiết kế chuồng nuôi, khẩu phần ăn, phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe.
• Chuồng nuôi tiêu chuẩn với hệ thống phun nước tự động và thảm mục tự nhiên tạo môi trường sống gần giống tự nhiên, giúp giảm stress và tăng khả năng sinh trưởng của rùa.
• Khẩu phần ăn đa dạng, cân đối giữa thức ăn thực vật và động vật, bổ sung canxi cho rùa non, đảm bảo dinh dưỡng phù hợp theo từng giai đoạn phát triển.
• Công tác kiểm dịch và phòng bệnh được thực hiện nghiêm ngặt, giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và tăng tỷ lệ sống sót của cá thể nuôi.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và khuyến nghị đào tạo, hợp tác quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn loài Rùa sa nhân trong thời gian tới.

Next steps: Triển khai áp dụng kỹ thuật nhân nuôi rộng rãi tại các trung tâm bảo tồn khác, tiếp tục nghiên cứu cải tiến kỹ thuật ấp trứng và chăm sóc sức khỏe, đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn loài.

Call to action: Các tổ chức, nhà nghiên cứu và cán bộ bảo tồn hãy phối hợp triển khai kỹ thuật nhân nuôi hiệu quả để bảo vệ và phục hồi quần thể Rùa sa nhân, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Sơ lược về loài Rùa sa nhân Cuora mouhotii (Gray, 1862) Trên thế giới, người ta phân loại Rùa theo môi trường sống gồm: rùa cạn, rùa nước ngọt và rùa biển. Hiện nay trên thế giới phát hiện có 7 loài rùa biển, và khoảng 300 loài rùa cạn và rùa nước ngọt. Trong đó có 25 loài rùa cạn và rùa nước ngọt và 5 loài rùa biển.

(Nguồn: Stuart et al, 2001) - Tên Việt Nam: Rùa sa nhân. - Tên khoa học: Cuora mouhotii (Gray,1862). - Tên tiếng anh: Keeled box turtle. - Tên đồng nghĩa: - Họ rùa đầm: Emydidae.

- Bộ rùa: Testudinata. Đặc điểm nhận biết Rùa sa nhân Cuora mouhotii (Gray, 1862) Rùa sa nhân có một số đặc điểm nhận dạng dễ dàng quan sát như: - Mai của nó dài khoảng 18cm; - Phần lưng có 3 gờ nổi sẵn: Một gờ ở giữa lưng, 2 gờ còn lại chạy từ vảy 1 - 4 trên mai; - Chúng có màu vàng hoặc nâu sáng trên mai, xám, hoặc có những trường hợp màu đen; - Phía sau mai có riềm răng cưa; - Yếm hẹp hơn độ mở của mai; - Đường nối tấm cánh tay xấp xỉ bằng đường nối tấm họng. - Đường nối tấm bụng là dài nhất; - Cơn đực đuôi dài và dầy hơn con cái, đuôi màu nâu sẫm, gốc đuôi có những hạt nhỏ; 4 - Đầu trung bình, có màu nâu vàng; - Mõm ngắn hơn mắt; - Da đầu phân chia thành các tấm lớn; - Chi trước sau có 4 ngón, chi trước có 5 ngón, chân màu nâu đen; - Mắt thường có màu đỏ khi trưởng thành. Rùa sa nhân tại TCC (Nguồn : Chương trình bảo tồn Rùa Châu Á (ATP) Rùa sa nhân Cuora mouhotii (Gray, 1862) còn non dễ bị nhầm với loài rùa đất Spenglơ Geoemyda spengleri (Smith, 1920) non hoặc trưởng thành vì chúng có màu sắc giống nhau, có các gờ trên mai và có các tấm phía cuối mai hình răng cưa.

Tuy nhiên, cả hai loài có thể dễ dàng phân biệt với nhau dựa vào hình dạng của mai: Mai của Rùa sa nhân tròn và gồ cao hơn trong khi rùa đất Spenglơ lại dài và có hình ô van. Đặc điểm phân biệt giữa Rùa sa nhân và Rùa đất Spenglơ Loài Rùa đất Spenglơ Rùa sa nhân Geoemyda Cuora mouhotii (Gray, 1862) Bộ phận spengleri (Smith, 1920) Mai gồ cao hơn, có 3 gờ trên Mai thuôn hơn và cũng có Mai mai, đỉnh mai phẳng ba gờ Đầu lớn hơn loài rùa đất Mắt to, tròn và lồi. Đầu Đầu Spenglơ và mắt màu đỏ khả nhỏ và thon thả Yếm không có tấm bản lề. Đặc điểm nổi bật: Yếm có Yếm Yếm màu đen có các viền tấm bản lề xung quanh màu vàng Mai ngắn, gồ cao hơn và tròn Con non Mai thuôn dài và nhẵn hơn hơn 1.

Đặc điểm sinh học, sinh thái Môi trường sống thích hợp của chúng thường là rừng thường xanh đặc biệt là khu vực núi đá vôi. Chúng thường ẩn nấp, sinh sản trong hang đá, hốc cây khô và dưới những lớp lá cây mục trên đất. Thức ăn trong tự nhiên chủ yếu là các loại cây cỏ, hoa quả rừng rụng hoặc là các loài động vật nhỏ như Ốc sên, Giun đất… Rùa sa nhân đẻ trứng từ tháng 4 - 7 hàng năm, mỗi lứa đẻ từ 2 - 4 trứng, kích thước trứng khoảng 2,5 - 3 cm. Phân bố Rùa sa nhân chủ yếu sinh sống ở các nước Châu Á như Trung Quốc, Bắc Ấn, Mi - an - ma, Lào và Việt Nam.

Tại Việt Nam, Rùa sa nhân phân bố tại Khu vực miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên từ Khánh Hòa trở ra như Lào Cai (Bảo Hà), Bắc Thái (Thái Nguyên), Vĩnh Phú (Tam Đảo), Hà Tây (Ba Vì) Hoà Bình, Hà Bắc, Ninh Bình, Thanh Hoá (Quan Hoá), Nghệ An (Tân Kỳ). Tình trạng Do tình trạng săn bắt, buôn bán trái phép để làm thức ăn, thú cưng,. đã khiến cho số lượng loài Rùa sa nhân ngoài tự nhiên giảm sút nhanh chóng. Hiện loài được Chính phủ Việt Nam bảo vệ và xếp vào nhóm IIB Danh lục các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm trong Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 về việc “Quản lí thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp”.

Tình hình nhân nuôi động vật hoang dã Nhân nuôi động vật hoang dã đang được xem là một trong những hình thức bảo tồn các loài động vật hoang dã quý hiếm. Nhân nuôi động vật hoang dã bao gồm nhân nuôi bảo tồn và nhân nuôi thương mại, sẽ giúp bảo tồn nguồn gen các loài động vật hoang dã quý hiếm cũng như đáp ứng nhu cầu tiêu thụ sản phẩm động vật hoang dã trên thị trường, phần nào giảm thiểu nạn săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép ngoài tự nhiên. Hiện nay, nhân nuôi động vật hoang dã đang ngày một phát triển mạnh mẽ nhưng chủ yếu phục vụ vào mục đích thương mại do nhu cầu tiêu thụ và lợi nhuận là rất cao. Tại Việt Nam, các trang trại gây nuôi động vật hoang dã (doanh nghiệp, tập thể, cá nhân) đang phát triển mạnh mẽ với khoảng 4.000 cơ sở đã đăng ký với cơ quan chức năng ở cả 63 tỉnh, thành phố và có khoảng 1 triệu cá thể thuộc 100 loài đang được nuôi, trong đó có các loài như Hươu, Nai, Lợn rừng, Nhím, Trăn, cá Sấu, Khỉ đuôi dài và rắn các loại.

Những người đang hoạt động trong mô hình này cho rằng, gây nuôi động vật hoang dã không chỉ đáp ứng một phần nhu cầu thực tế trong nước và xuất khẩu mà còn góp phần đảm bảo cho công tác bảo tồn nguồn gen, là công cụ hữu hiệu giúp xóa đói giảm nghèo, đồng thời giảm bớt áp lực săn bắt trong tự nhiên. Tuy nhiên, cũng có những ý kiến cho rằng, gây nuôi động vật hoang dã không làm giảm sức ép lên động vật hoang dã trong tự nhiên, mà một số 7 trường hợp động vật bị săn bắt trái phép từ tự nhiên được hợp pháp hóa trong các trang trại gây nuôi - nơi luôn tiềm ẩn nguy cơ vật nuôi sổng chuồng và có thể truyền bệnh cho các cá thể loài trong tự nhiên. Hiệp hội Bảo tồn động vật hoang dã đã phối hợp với Cục Kiểm Lâm Việt Nam tiến hành cuộc khảo sát trên 78 trang trại gây nuôi tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, có 22 loài hiện đang được gây nuôi tại các trang trại, trong đó có 12 loài bị đe dọa cấp quốc gia, 6 loài bị đe dọa trên toàn cầu, 4 loài được bảo vệ ở cấp quốc gia và 5 loài có tên trong Phụ lục 1 của Công ước CITES.

Thay vì hoạt động với mục đích bảo tồn, các trang trại gây nuôi động vật hoang dã vì mục đích thương mại trên thực tế lại trở thành mối đe dọa đối với các loài động vật hoang dã trong tự nhiên. Qua khảo sát, có tới 42% số trang trại thường xuyên nhập động vật hoang dã từ tự nhiên làm con giống; 50% chủ trang trại thừa nhận con giống ban đầu của họ có nguồn gốc từ tự nhiên, hoặc bao gồm cả nguồn giống từ tự nhiên và từ động vật gây nuôi có sinh sản. Mặc dù còn nhiều tranh cãi về vấn đề này, nhưng nhìn chung việc gây nuôi động vật hoang dã đã đạt được một số kết quả có ý nghĩa như giúp phát triển kinh tế hộ gia đình ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa; có tác dụng tốt trong việc giáo dục môi trường và giải trí; đặc biệt là bảo tồn được nguồn gen. Ví dụ như Hươu sao, Cá sấu Việt Nam gần như đã tuyệt chủng nhưng nhờ gây nuôi sinh sản đã bảo tồn được nguồn gen.

Song bất cập ở chỗ các cơ sở gây nuôi chưa có những đóng góp thực tế vào việc bảo tồn các nguồn gen trong tự nhiên. Bên cạnh đó, hệ thống quản lý nhà nước cũng chưa chặt chẽ nên vẫn có nhiều quan ngại về tính minh bạch của các trại gây nuôi và hiệu quả của việc giảm áp lực lên tự nhiên. Tình hình nhân nuôi Rùa Rùa là một loài khó để nhân nuôi trong môi trường nuôi nhốt do các yếu tố về môi trường, kỹ năng chăm sóc ảnh hưởng rất lớn tới hoạt động sinh sản, 8 cũng như tỉ lệ trứng nở và con non sống sót sau này. Chính vì lí do đó, rất ít nơi có thể nhân nuôi Rùa thành công.

Hiện nay, tại nước ta mới chỉ ghi nhận Chương trình bảo tồn Rùa Cúc Phương là nơi thực hiện thành công nhất công tác nhân nuôi các loài rùa cạn và rùa nước ngọt với hàng trăm cá thể con non của gần 20 loài đã được ấp nở thành công. Trong đó phải kể tới loài Rùa vô cùng quý hiếm tưởng chừng đã tuyệt chủng ở thế kỷ trước như Rùa Trung bộ. Đây cũng là nơi tập huấn cho nhiều Khu bảo tồn và Vườn quốc gia về kỹ thuật nhân nuôi các loài rùa cạn và rùa nước ngọt vì mục đích bảo tồn, gìn giữ nguồn gen. Các văn bản quy định nhân nuôi động vật hoang dã - Nghị định 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ vềQuản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm, và thực thi công ước về buôn bán các loài động vật, thực vật hoa dã nguy cấp.

- Quyết định số 1176/QĐ-TTg ngày 12/09/2019 về Phê duyệt Chương trình bảo tồn các loài Rùa nguy cấp của Việt Nam đến năm 2025, tâm nhìn đến năm 2030. - Luật chăn nuôi 2020. Hoạt động nhân nuôi Rùa tại Trung tâm bảo tồn Rùa Cúc Phương Trung tâm bảo tồn Rùa (TCC) thuộc VQG Cúc Phương, các Hà Nội 120km về phía Tây Nam, được thành lập bởi Tổ chức Bảo tồn động, thực vật hoang dã quốc tế (FFI) năm 1998. Trung tâm là nơi cứu hộ các loài rùa cạn và rùa nước ngọt bị buôn bán trái phép với quy mô lớn trong thập niên 80 và 90 của thế kỷ XX.

Trung tâm đã được xây dựng như một dự án bảo tồn và được chuyển giao cho VQG Cúc Phương vào cuối năm 2001. Hiện tại, TCC là Trung tâm bảo tồn quan trọng trong khu vực, nổi bật với các nỗ lực bảo tồn các loài rùa cạn và rùa nước ngọt cũng như các hoạt động truyền thông nâng cao ý thức cộng đồng về các mối hiểm họa đối với sự tồn tại của loài rùa Việt Nam. Trung tâm có diện tích 7.000 m2 bao gồm các khu chuồng nuôi, bể nước, các 9 khu chuồng nuôi riêng biệt phục vụ công tác nhân nuôi bảo tồn gần 2.000 cá thể rùa thuộc 22 trong tổng số 25 loài rùa bản địa của Việt Nam.