Chương I: Tổng quan về tiền điện tử quốc gia Chương II: Kinh nghiệm điều chỉnh pháp lý về tiền điện tử quốc gia trên thế giới Chương III: Tiến tới xây dung khung pháp lý về tiền điện tử quốc gia ở Việt Nam NOI DUNG CHUONG I: TONG QUAN VE TIEN DIEN TU QUOC GIA 1.1 Khái niệm về tiền điện tử quốc gia 1.1 Sự ra đời của tiền điện tử quốc gia Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007-2008 đã làm thay đổi rất nhiều bối cảnh tài chính và lòng tin của mọi người vào hệ thống ngân hàng. Tiền điện tử cung cấp một phương pháp thay thé dé lưu trữ tiền và thanh toán mà không cần dựa vào hệ thống ngân hàng truyền thống và sự kiểm soát của Chính phủ. Việc phát hành lần đầu tiên của Bitcoin đã dẫn đến nhiều sự quan tâm đến tiền điện tử, như đã thấy, điều đó được thé hiện trong sự gia tăng giá trị của chúng trong những năm tiếp theo. Vi dụ điển hình là câu chuyện về một lập trình viên vào tháng 05 năm 2010, người đã mua hai chiếc pizza lớn của Papa John's với giá 10.000 bitcoin, trị giá khoảng 30 đô la, nhưng giá trị tương lai của họ đã tăng lên 82 triệu đô la vào 8 năm sau.” Tới tháng 02/2019, đã có 2.520 loại tiền điện tử? khả dụng với tông vốn hóa thị trường là 113 tỷ đô la.
Khi các đồng tiền kỹ thuật số như Bitcoin, Libra, JPM Coin, SBI Coin được sử dung trong trao đổi mua bán hang hóa, dich vụ trong thanh toán chuyền tiền toàn cầu đủ lớn tạo ra hệ thông ngân hàng ngầm (trên mạng), chúng sẽ đe dọa hệ thông thanh toán quốc gia hay chuyên tiền quốc tế; lan at việc kiêm soát tiền trong lưu thông của các NHTW. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã quan tâm tới việc ban hành đồng tiền điện tử quốc gia. Tiền điện tử quốc gia (TDTQG) là một thuật ngữ chưa được định nghĩa một cách thống nhất” do đặc tính, phương thức phát hành chưa có sự thống nhất giữa các quốc gia. Cho đến nay, cơ bản TĐTQG được hiểu là dạng số của tiền pháp định do Ngân hàng Trung ương (NHTW) hoặc cơ quan tiền tệ của một quốc gia, vùng lãnh thổ có chủ quyền phát hành đóng vai trò là thước đo giá trị, phương tiện trao đổi và phương tiện tích trữ.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến xu hướng phát triển tiền điện tử quốc gia ở các nước, tuy nhiên, có thê đề cập đến ba lý do chính sau: 3 Wong, J. Eight years ago today, someone bought two pizzas with bitcoins now worth $82 million [WWW Document]. URL, Dia chi truy cap: https://qz.com/1285209/bitcoin-pizza-day-2018-eight-years- ago-someone-bought-two-pizzas-with-bitcoins-now- worth-82-million/, truy cap 25. URL, Dia chỉ truy cập: https://uk.com/crypto/currencies, truy cập 25.2022 > IMF định nghia tiền điện tử quốc gia là một dạng mới của tiền, được NHTW phát hành dưới dang số hoá, dự kiến có vai trò như tiền pháp định hoặc tiền điện tử quôc gia là dạng số của một đồng tiền của quốc gia có chủ quyền được phát hành và là khoản nợ của NHTW quốc gia đó, truy cập 26.2022 Thứ nhất, sự phát triển mạnh mẽ của tiền điện tử của các chủ thé không phải là NHTW phát hành.
Các dạng tiền điện tử này có đủ ba chức năng của tiền là thước do giá trị, là phương tiện thanh toán và phương tiện tích trữ của cải. Với đặc điểm ưu việt của phương tiện điện tử được tạo ra bởi các thuật toán lập trình, người nắm giữ có quyền ngang hàng, mật mã giúp cho bat cứ chủ thé nắm giữ tiền điện tử có thé trao đối bình dang không cần phê duyệt, cho phép và ân danh. Tiền điện tử mặc dù đang ở giai đoạn đầu nhưng phát triển tốc độ đáng kinh ngạc và thể hiện một tham vọng lớn. Ví dụ thứ nhất là đồng Bitcoin, từ giao dịch 10 Bitcoin đầu tiên được cha đẻ của Bitcoin là Satoshi Nakamoto gửi cho nha mat mã học Hal Finney vào ngày 12/01/2009, giá trị ấn định trên sàn giao dịch khởi điểm 1 Bitcoin = 0,00076 USD (ngày 05/10/2009), đến ngày 19/02/2021, tong giá trị vốn hóa của Bitcoin đã vượt 1.000 tỷ USD và giá giao dịch Bitcoin tang kỷ lục quanh mức 56.
Bitcoin ngày càng được chấp nhận va sử dụng rộng rãi ngay cả với nhiều nhà đầu tư và doanh nghiệp lớn như Tesla, Mastercard Inc, BNY Mellon. Ngày 07/9/2021, El Salvador trở thành quốc gia dau tiên trên thé giới công nhận Bitcoin là một đồng tiền hợp pháp. Vi dụ thứ hai là dự án phát hành đồng Libra của Facebook: Với việc neo giữ với rô tiền tệ mạnh và trái phiếu chính phủ của một số quốc gia trên thế giới theo ty lệ nhất định và với lợi thế người dùng sẵn có của Facebook là khoảng 2,4 tỷ người, nếu dự án thành công, đồng Libra tham vọng có thé trở thành đồng tiền chuyền đổi chung của thế giới, có tính 6n định cao va de dọa vị thé của những đồng tiền truyền thống hùng mạnh nhất như USD, Euro,. Ấn danh và sử dụng mật mã, tiền điện tử có thể chuyền đi bất kỳ đâu khiến cho việc kiểm soát tiền tệ ra/vào quốc gia trở nên rất khó khăn, ảnh hưởng đến thị trường ngoại tỆ, điều hành tỷ giá, kiểm soát rửa tiền, tham nhũng và tài trợ khủng bd.° Đây thực su là thách thức cho chính sách tiền tệ độc lập và an ninh tiền tệ - tài chính của các quốc gia.
Điều này đặc biệt nghiêm trọng với các quốc gia đang phát triển khi niềm tin của công chúng vào đồng nội tệ không cao và dễ bi bào mòn trước các biến cố như lạm phát, do vậy họ dễ chuyên sang sử dụng tiền điện tử có chất lượng. Day là lý do tại sao nhiều quốc gia, ké cả các quốc gia phát triển như Mỹ, Pháp phản đối quyết liệt dự án đồng Libra của Facebook. Trung Quốc cũng siết chặt quy định về tiền ảo, đặc biệt là Bitcoin, coi đây là mối đe dọa với đồng Nhân dân tệ. Ngày 24/9/2020, 10 cơ quan của Chính phủ Trung Quốc, bao gồm 5 Theo Công ty phần mềm an ninh mang (McAfee) và Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), tội phạm mạng là nguyên nhân khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại 1,2% GDP toàn cầu (hơn 1.000 tỷ USD năm 2020), tăng 50% so với năm 2018 và nhiều thiệt hại khác không thé tinh bằng tiền.
Đáng chú ý, xu hướng tội phạm tài chính gia tăng mạnh trong bối cảnh dich COVID-19. Theo báo cáo của Công ty tư vân EMR (2020), thị trường cung cấp giải pháp quản lý, kiểm soát tội phạm tài chính toàn cầu có giá trị khoảng 1.100 tỷ USD và dự báo tăng khoảng 5,7%/năm giai đoạn 2020-2025, truy cập ngày 27.2022 7 NHTW cùng các cơ quan quản lý ngân hàng, chứng khoán và ngoại hối ra tuyên bố chung về việc hợp tác chặt chẽ dé siết chặt các hoạt động liên quan đến tiền điện tir.” Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cho biết, tiền điện tử không được lưu thông trên thị trường như tiền tệ truyền thống và cấm các san giao dich ở nước ngoài cung cấp dịch vu cho các nha đầu tư ở Trung Quốc dai lục thông qua Internet. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng cam các tô chức tài chính, công ty thanh toán và công ty Internet tạo điều kiện cho các giao dịch tiền điện tử. Sự phát triển của các loại tiền điện tử đe dọa trực tiếp chủ quyền tiền tệ và vai trò quản lý điều tiết thị trường tài chính của quốc gia.
Cho đến nay, chức năng phát hành tiền tệ được mặc định là độc quyền của NHTW (hoặc cơ quan có thẩm quyền tương đương của một quốc gia, vùng lãnh thổ). Việc phát hành và quan lý lưu thông tiền tệ được coi là một bộ phận của chủ quyền quốc gia. Xu thế sử dụng tiền điện tử là tất yếu và ngày càng phô biến, điều này khiến các quốc gia muốn giữ vững chủ quyền tiền tệ thì NHTW một mặt phải siết chặt quy định sử dụng tiền điện tử của khu vực tư nhân, mặt khác phải tạo ra một đồng tiền điện tử mạnh đối trong và lấn at được các đồng tiền điện tử này. Đây cũng là một lý do khiến Trung Quốc thúc đây Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc triển khai đồng tiền số của mình.
Thứ hai, xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt. Với sự phát triển và ưu thế của công nghệ, máy tính, các phương tiện di động thông minh và lợi thế nhanh, rẻ, dễ dàng, vượt qua giới hạn của không gian và thời gian, xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) ngày càng trở nên phổ biến và tất yếu trên toàn cầu. Tại các quốc gia Bắc Âu, nhiều doanh nghiệp, nhà hàng và quán rượu, thậm chí các ngân hàng nhỏ, đã ngừng tiếp nhận tiền mặt và các quốc gia này có kế hoạch không còn sử dụng tiền mặt vào năm 2023. NHTW Thụy Điền cho biết, chỉ còn chưa đầy 10% người dân dùng tiền mặt trong năm 2020, so với mức 40% trước đó 10 năm.? Tai châu A, cùng với sự bùng nỗ của thương mại điện tử, Trung Quốc đã dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực thanh toán trực tuyến và đang trên đường trở thành một xã hội không tiền mặt.
Hơn 600 triệu người Trung Quốc đã sử dụng các công cụ Alipay của Alibaba và WeChat Pay của Tencent dé thanh toán hau hết các giao dịch mua sắm. Nhiều ngành và lĩnh vực trên khắp Trung Quốc cũng đã bắt đầu áp dụng công nghệ Blockchain dé thanh toán hóa đơn. Những nhà cung cấp dịch vụ thứ ba như Alipay, thậm chí đe dọa những nỗ 7 Theo hãng tin Reuters, truy cập 27.2022 8 Thông báo về việc Phòng ngừa và Giải quyết thêm rủi ro của giao dịch tiền ảo và dau cơ (2021), Địa chỉ truy cập: http://www.cn/en/3688253/3689009/4180845/4353814/index.html truy cập 28.2022 *Thông báo về việc Phòng ngừa và Giải quyết thêm rủi ro của giao dich tiền ảo va đầu co (2021), Dia chỉ truy cập: http://www.cn/en/3688253/3689009/4180845/4353814/index.html truy cập 28.2022 lực của các ngân hàng và các nhà cung cấp dịch vụ mạng khi xây dựng mạng lưới riêng của mình ké cả ở nước ngoài, với 110.000 cửa hàng chấp nhận Alipay (Louise, 2017). Tại Trung Quốc, phan lớn doanh nghiệp cho phép khách hàng dùng ứng dụng quét mã QR dé thanh toán mua hàng.
Điều này phô biến đến mức Chính phủ Trung Quốc phải xử phạt những cửa hàng từ chối thanh toán bằng tiền mặt và nhắc nhở công chúng nhớ rằng, đồng Nhân dân tệ mới là đồng tiền chính thức của Trung Quốc. Hàn Quốc cũng đang dần theo kịp Trung Quốc về thanh toán không tiền mặt.