Luận án tiến sĩ lâm nghiệp nghiên cứu cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp phục hồi rừng ngập mặn tại vườn quốc gia xuân thủy tỉnh nam định

Luận án tiến sĩ lâm nghiệp nghiên cứu cơ sở khoa học nhằm đề xuất giải pháp phục hồi rừng ngập mặn tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, Nam Định.

• Tác giả: Trần Thị Mai Sen
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Kim Cúc
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu khoa học phục hồi rừng ngập mặn tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy, Nam Định
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.5. Điểm mới của luận án
• 1.6. Bố cục của luận án
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Giới thiệu chung về rừng ngập mặn
• 2.2. Nghiên cứu về cấu trúc và tái sinh rừng ngập mặn
• 2.2.1. Nghiên cứu về cấu trúc và tái sinh rừng ngập mặn trên thế giới
• 2.2.2. Nghiên cứu về cấu trúc và tái sinh rừng ngập mặn ở Việt Nam
• 2.3. Nghiên cứu về phục hồi rừng ngập mặn
• 2.3.1. Nghiên cứu về phục hồi rừng ngập mặn trên thế giới
• 2.3.2. Nghiên cứu phục hồi rừng ngập mặn ở Việt Nam
• 2.4. Một số kết quả nghiên cứu về rừng ngập mặn tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy
• 2.5. Thảo luận chung
• 3. NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Quan điểm và phương pháp luận nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.3. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 3.3.1. Đặc điểm khí hậu
• 3.3.2. Đặc điểm thuỷ văn
• 3.3.3. Một số nhân tố sinh thái khác
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng, biến động diện tích, chất lượng của rừng ngập mặn
• 4.1.1. Hiện trạng rừng ngập mặn tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.2. Biến động diện tích và chất lượng rừng ngập mặn
• 4.2. Đặc điểm cấu trúc của các quần xã thực vật ngập mặn chủ yếu
• 4.2.1. Đặc điểm cấu trúc tầng cây cao
• 4.2.2. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của các quần xã thực vật ngập mặn chủ yếu
• 4.3. Ảnh hưởng một số nhân tố tới sự phong phú/phân bố của các loài cây ngập mặn
• 4.3.1. Khả năng thiết lập tái sinh của một số loài cây ngập mặn chủ yếu
• 4.3.2. Sự thay đổi kích thước và khối lượng trụ mầm/quả ở 3 loài cây ngập mặn
• 4.3.3. Đặc điểm phát triển rễ và lá của cây tái sinh ở 3 loài cây ngập mặn
• 4.3.4. Sự thiết lập tái sinh của 3 loài cây ngập mặn
• 4.3.5. Mô hình đánh giá nhân tố ảnh hưởng tới sự thiết lập tái sinh của 3 loài cây ngập mặn
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn
• 4.4.1. Cơ sở đề xuất giải pháp
• 4.4.2. Giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Nghiên cứu khoa học và phục hồi rừng ngập mặn

Nghiên cứu khoa học về phục hồi rừng ngập mặn tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy, Nam Định tập trung vào việc đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học trong khu vực. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm phân tích cấu trúc rừng, đánh giá khả năng tái sinh tự nhiên, và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phục hồi. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường.

1.1. Hiện trạng rừng ngập mặn

Hiện trạng rừng ngập mặn tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy được đánh giá thông qua các chỉ số thực vật như NDVI và EVI. Kết quả cho thấy sự biến động diện tích và chất lượng rừng trong giai đoạn 2005-2019. Các yếu tố như khí hậu, thủy văn, và tác động con người đã ảnh hưởng đáng kể đến hệ sinh thái rừng ngập mặn. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự suy giảm đa dạng sinh học và cần thiết phải có các biện pháp bảo tồn thiên nhiên hiệu quả.

1.2. Khả năng tái sinh tự nhiên

Khả năng tái sinh tự nhiên của các loài cây ngập mặn chủ yếu như Trang, Đước vòi, và Mắm biển được nghiên cứu chi tiết. Các yếu tố như độ mặn, chế độ phơi bãi, và chế độ sóng ảnh hưởng đến quá trình thiết lập tái sinh. Kết quả cho thấy sự phát triển của cây con phụ thuộc nhiều vào điều kiện môi trường. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp phục hồi rừng ngập mặn dựa trên năng lực tự tái sinh của rừng.

II. Bảo tồn và phát triển bền vững

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững cho hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy. Các giải pháp bao gồm việc trồng rừng, quản lý tài nguyên thiên nhiên, và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa khoa học và thực tiễn để đạt được hiệu quả cao trong công tác bảo tồn và phục hồi rừng ngập mặn.

2.1. Giải pháp phục hồi rừng ngập mặn

Các giải pháp phục hồi rừng ngập mặn được đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu về khả năng tái sinh tự nhiên của các loài cây ngập mặn. Giải pháp bao gồm việc trồng cây theo đám, sử dụng hàng rào lưới để xúc tiến tái sinh, và quản lý chế độ phơi bãi. Các giải pháp này nhằm tăng cường khả năng phục hồi của hệ sinh thái rừng ngập mặn và đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Quản lý tài nguyên thiên nhiên

Quản lý tài nguyên thiên nhiên là yếu tố then chốt trong việc bảo tồn và phát triển rừng ngập mặn. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả như giám sát diện tích rừng, kiểm soát tác động con người, và bảo vệ đa dạng sinh học. Các biện pháp này giúp duy trì và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp phục hồi rừng ngập mặn tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu bổ sung các dẫn liệu khoa học về đặc điểm cấu trúc và tái sinh của rừng ngập mặn. Kết quả nghiên cứu giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phục hồi rừng ngập mặn. Đây là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực sinh thái học và bảo tồn thiên nhiên.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp các giải pháp thực tiễn để phục hồi và phát triển rừng ngập mặn tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy. Các giải pháp này có thể áp dụng rộng rãi tại các khu vực có điều kiện tương tự, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng ngập mặn (RNM) đóng vai trò thiết yếu đối với phòng hộ đê biển, chống xói lở bờ biển, cố định đất bãi bồi, giảm thiểu tác động của thiên tai bão lũ, triều cường và lưu trữ carbon (Feller và cộng sự, 2017). Mặc dù có nhiều chương trình, dự án trồng phục hồi RNM đã được triển khai tại Việt Nam, tỷ lệ thành công trên thực tế chưa đạt như kỳ vọng do những rào cản về điều kiện lập địa, thủy văn và kỹ thuật can thiệp (N. Tonné và cộng sự, 2017). Trong khi đó, xu hướng phục hồi RNM dựa vào năng lực tự tái sinh mở ra hướng tiếp cận bền vững nhưng lại phụ thuộc chặt chẽ vào đặc tính phát tán của trụ mầm và các điều kiện cơ học môi trường cho phép cây con định vị, bám rễ trên thể nền.

Vườn quốc gia (VQG) Xuân Thủy (tỉnh Nam Định) là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á. Giai đoạn 2005–2019, các hiện tượng khí hậu cực đoan cùng biến động bồi tụ - xói lở đã tác động trực tiếp đến diện tích và chất lượng RNM tại đây. Việc thiếu hụt các dẫn liệu định lượng về cơ chế thiết lập tái sinh tự nhiên dưới tác động kết hợp của độ mặn, chế độ ngập triều (chế độ phơi bãi) và sóng biển là khoảng trống khoa học lớn cần giải quyết nhằm xây dựng giải pháp phục hồi rừng hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Xác định được cơ sở khoa học về khả năng tái sinh tự nhiên của một số loài cây ngập mặn chủ yếu để đề xuất giải pháp phục hồi và phát triển các quần xã thực vật ngập mặn tại khu vực nghiên cứu.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá được hiện trạng của các quần xã thực vật ngập mặn tại khu vực nghiên cứu;
  2. Xác định được khả năng tái sinh tự nhiên của một số loài cây ngập mặn chủ yếu;
  3. Đề xuất được một số giải pháp kỹ thuật phục hồi và phát triển rừng ngập mặn tại khu vực nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các quần xã thực vật ngập mặn (QXTVNM), đặc điểm tái sinh tự nhiên và các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến quá trình tái sinh tự nhiên của các quần xã đó.
• Phạm vi không gian: Vùng RNM thuộc Vườn quốc gia Xuân Thủy, nằm ở bờ Nam cửa sông Hồng (cửa Ba Lạt), tỉnh Nam Định.
• Phạm vi nội dung và thời gian: Đánh giá biến động diện tích và chất lượng rừng qua ảnh vệ tinh viễn thám giai đoạn 2005–2019; thí nghiệm sinh thái trong nhà kính tập trung vào 3 loài cây ngập mặn chủ yếu gồm Mắm biển (Avicennia marina), Trang (Kandelia obovata) và Đước vòi (Rhizophora stylosa); đánh giá tác động của 3 nhân tố môi trường chính: độ mặn, chế độ phơi bãi (Window of Opportunity - WoO) và chế độ sóng đối với giai đoạn thiết lập cây con.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam

• Về phân bố và cấu trúc RNM: Theo FAO (2020), toàn cầu có 147.860 km² RNM phân bố tại 113 quốc gia, trong đó hơn 40% tập trung ở Indonesia, Brazil, Nigeria và Mexico. Tại Việt Nam, Phan Nguyên Hồng (1999) thống kê 77 loài cây ngập mặn (35 loài chủ yếu và 42 loài tham gia), chia RNM cả nước thành 4 khu vực và 12 tiểu khu địa lý. Diện tích RNM Việt Nam năm 2020 ghi nhận 154.878 ha trên 28 tỉnh thành ven biển.
• Về phát tán và thiết lập tái sinh tự nhiên: Rabinowitz (1978) đề xuất "Giả thuyết phân loại thủy triều", cho rằng kích thước trụ mầm và biên độ triều kiểm soát sự phân vùng không gian của cây ngập mặn. Các nghiên cứu tiếp theo của Clarke (1993), Levin và cs (2003), Sousa và cs (2007), Di Nitto và cs (2013), Van der Stocken và cs (2017, 2019), Wang và cs (2019) đã làm rõ thêm động lực học phát tán xuyên đại dương và cơ chế điều chỉnh khối lượng riêng của trụ mầm khi trôi nổi. Balke và cs (2011, 2013, 2014) phát triển lý thuyết "Khoảng thời gian cơ hội" (Window of Opportunity - WoO), chỉ ra 3 giai đoạn cơ học để cây mầm định vị thành công: neo đậu trong thời gian phơi bãi, phát triển chiều dài rễ đủ để chống lại lực cắt của sóng/dòng chảy, và rễ cắm sâu chống xói mòn trầm tích.
• Về phục hồi RNM: Lewis (2005), Field (1998, 1999), Marchand (2015), Kamali và cs (2011) nhấn mạnh quan điểm phục hồi sinh thái (Ecological Mangrove Restoration - EMR), tập trung khôi phục chế độ thủy văn và hỗ trợ tái sinh tự nhiên thay vì trồng rừng ồ ạt trên các bãi triều không phù hợp. Tại Việt Nam, các công trình của Phan Nguyên Hồng và cs (1996), Đỗ Xuân Phương (2006), Trần Thanh Cao và cs (2006), Phạm Minh Cương (2014), Van Cuong và cs (2015) ghi nhận các rào cản kỹ thuật như sóng lớn, xói lở bãi bồi, sinh vật bám (Hà biển) và thử nghiệm hàng rào mềm giảm sóng để giữ bùn và xúc tiến tái sinh.
• Nghiên cứu tại VQG Xuân Thủy: Hoàng Thị Thanh Nhàn và Hồ Thanh Hải (2013) ghi nhận 92 loài thực vật ngập mặn tại khu vực; Trần Anh Tuấn và cs (2013), Hai và cs (2015), Trần Văn Sáng và cs (2019), Phạm Tiến Dũng và cs (2020) đã ứng dụng GIS, viễn thám và thiết bị bay không người lái (UAV) để đánh giá biến động lớp phủ và cấu trúc lâm phần. Trần Thị Mai Sen và cs (2003, 2019) chỉ ra ảnh hưởng của nhiệt độ thấp mùa đông tới tỷ lệ sống của Bần chua và hiện tượng suy giảm tái sinh dưới tán rừng Trang thuần loài 18–20 năm tuổi.

Khoảng trống luận án giải quyết

Hầu hết các nghiên cứu RNM trong nước trước đây chỉ dừng lại ở việc kiểm kê thành phần loài hoặc đánh giá kỹ thuật trồng rừng thuần túy. Luận án giải quyết khoảng trống về việc định lượng ngưỡng cơ học của các nhân tố môi trường (số ngày phơi bãi tối thiểu, ngưỡng độ mặn và tác động của sóng) chi phối trực tiếp đến sự phát triển rễ, lá và thời gian thiết lập tái sinh của các loài cây ngập mặn chủ yếu ở miền Bắc Việt Nam thông qua mô phỏng thực nghiệm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết tiếp cận

Luận án tiếp cận theo quan điểm phục hồi sinh thái học (SER, 2010; Mudappa và Raman, 2010), lấy việc phục hồi chức năng hệ sinh thái và tận dụng tối đa năng lực tự tái sinh tự nhiên làm trọng tâm. Khung phân tích kết hợp giữa lý thuyết "Phân loại thủy triều" (Rabinowitz, 1978) và cơ chế "Khoảng thời gian cơ hội - WoO" (Balke và cộng sự, 2011) nhằm lượng hóa các điều kiện vật lý cần thiết cho sự định vị của trụ mầm.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG PHÂN TÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP                          |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Viễn thám & GIS (2005-2019)  --> Đánh giá biến động diện tích, NDVI, EVI   |
| 2. Điều tra thực địa (10 tuyến) --> Cấu trúc tầng cây cao & cây tái sinh      |
| 3. Quan trắc thủy văn & nền     --> Cao độ, độ lún, Rugged Troll 100          |
| 4. Thí nghiệm nhà kính (3 loài) --> Mô phỏng sóng, độ mặn, số ngày phơi bãi   |
|                                     (WoO) để lập mô hình thiết lập tái sinh   |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

• Phương pháp viễn thám và GIS:
  • Xây dựng bản đồ hiện trạng rừng năm 2019 dựa trên ảnh vệ tinh SPOT, Sentinel, Landsat bằng phần mềm eCognition 8.x theo phương pháp phân loại có kiểm định kết hợp kiểm chứng thực địa.
  • Phân tích biến động diện tích và chất lượng rừng giai đoạn 2005–2019 qua chuỗi ảnh Landsat (các năm 2005, 2007, 2009, 2011, 2013, 2015, 2017, 2019) sử dụng ma trận biến động diện tích.
  • Trích xuất chỉ số thực vật NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) và EVI (Enhanced Vegetation Index) từ dữ liệu USGS ESPA trên 24 điểm kiểm chứng đại diện (8 điểm đất trống/không rừng, 16 điểm có rừng chia đều cho Bãi Trong và Cồn Ngạn - Cồn Lu). Mỗi điểm kiểm chứng được thiết lập dạng mạng lục giác gồm 6 pixel xung quanh (cách tâm 30 m) để triệt tiêu sai số chủ quan. Tiêu chuẩn xác định trạng thái rừng: NDVI > 0,3 và EVI > 0,2 (Chen và cs, 2015; Xiao và cs, 2009).

$$\text{NDVI} = \frac{\rho_{\text{NIR}} - \rho_{\text{red}}}{\rho_{\text{NIR}} + \rho_{\text{red}}}$$

$$\text{EVI} = 2{,}5 \times \frac{\rho_{\text{NIR}} - \rho_{\text{red}}}{\rho_{\text{NIR}} + 6 \times \rho_{\text{red}} - 7{,}5 \times \rho_{\text{blue}} + 1}$$

• Phương pháp điều tra thực địa:
  • Thiết lập 10 tuyến điều tra đại diện (T1 đến T10) cắt ngang các QXTVNM chủ yếu từ đê ra biển.
  • Đo đếm tầng cây cao (TCC) bằng phương pháp điểm trung tâm (Point-Centred Quarter Method - Snedaker và cs, 1984) với khoảng cách 1–2 m giữa các điểm. Thu thập các chỉ tiêu: đường kính gốc ($D_{0.0}$ đo bằng thước kẹp điện tử Palme), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$ đo bằng thước nhựa gập), đường kính tán, cấp chất lượng cây.
  • Đo độ tàn che bằng phần mềm Gap Light Analysis qua ảnh chụp thẳng đứng tại các điểm trung tâm.
  • Điều tra cây tái sinh (CTS) qua các ô dạng bản (ODB) kích thước $1 \text{ m} \times 1 \text{ m}$ ($1 \text{ m}^2$). Phân cấp chất lượng sinh trưởng CTS thành 3 cấp: Tốt (A), Trung bình (B), Xấu (C).
  • Quan trắc độ cao thể nền bằng ống tuy ô bình thông nhau (khoảng cách 5 m/điểm) kết hợp máy ghi mực nước tự động Rugged Troll 100 (In-Situ, USA) kích hoạt qua phần mềm Win-Situ 5 ghi dữ liệu mực nước và áp suất nước biển 30 phút/lần.
  • Xác định độ thành thục thể nền theo Quyết định số 5365/QĐ-BNN-TCLN dựa trên độ lún sâu của chân bước (bùn lỏng > 40 cm, bùn mềm 25–40 cm, bùn chặt 15–25 cm, bùn cát < 15 cm).

Yếu tố thí nghiệm	Các mức xử lý trong nhà kính
Loài cây thử nghiệm	Mắm biển (A. marina), Trang (K. obovata), Đước vòi (R. stylosa)
Chế độ thủy động lực	Không sóng vs. Có sóng mô phỏng
Thang độ mặn	0‰, 5‰, 10‰, 15‰, 20‰, 25‰, 30‰, 35‰
Chế độ phơi bãi (WoO)	1 ngày, 2 ngày, 3 ngày, 4 ngày, 5 ngày, 6 ngày, 7 ngày
Chỉ tiêu theo dõi	Tỷ lệ ra rễ, số lượng rễ, chiều dài rễ (mm), số lá, trạng thái thiết lập

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc nghiên cứu cơ sở khoa học phục hồi RNM dựa vào tái sinh tự nhiên trong bối cảnh suy thoái đất ngập nước ven biển. Xác định hệ thống 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu là các QXTVNM và cơ chế thiết lập tái sinh của 3 loài chủ yếu (A. marina, K. obovata, R. stylosa) tại VQG Xuân Thủy. Khẳng định ý nghĩa thực tiễn trong việc lượng hóa các yếu tố môi trường để xây dựng quy trình phục hồi rừng.

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa 120 công trình khoa học trong và ngoài nước về đặc điểm sinh thái, phát tán trụ mầm, cấu trúc và diễn thế RNM. Điểm lại các mô hình phục hồi rừng thành công và thất bại tại Florida (Mỹ), Matang (Malaysia), vịnh Nhạc Thanh (Trung Quốc), đầm Cần Giờ và Đồng bằng sông Cửu Long (Việt Nam). Khái quát đặc điểm tự nhiên, đa dạng sinh học và các công trình nghiên cứu đã công bố tại khu Ramsar VQG Xuân Thủy.

Chương 2: Nội dung, phương pháp và địa điểm nghiên cứu

Mô tả chi tiết vị trí địa lý, đặc điểm khí hậu, chế độ thủy văn bán nhật triều không đều tại cửa sông Ba Lạt. Trình bày chi tiết quy trình viễn thám xử lý 8 cảnh ảnh Landsat đa thời gian, phương pháp lập 10 tuyến điều tra điểm trung tâm, bố trí thiết bị Rugged Troll 100 đo triều, kỹ thuật phân tích cấp hạt đất và sơ đồ thiết kế hệ thống bể thí nghiệm có sóng/không sóng trong nhà kính.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung toàn bộ các kết quả định lượng của luận án qua 4 nội dung chính:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                   CÁC KHỐI KẾT QUẢ CHÍNH TRONG CHƯƠNG 3                       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 3.1. Hiện trạng & Biến động RNM (2005-2019): Bản đồ 2019, xu thế NDVI/EVI     |
| 3.2. Cấu trúc 5 dạng QXTVNM (10 tuyến): Tầng cây cao & tái sinh dưới tán/bãi   |
| 3.3. Thực nghiệm thiết lập tái sinh (3 loài): Tương quan khối lượng - kích    |
|      thước trụ mầm; Tỷ lệ ra rễ/lá; Mô hình xác định WoO tối thiểu            |
| 3.4. Giải pháp kỹ thuật: Bản đồ phân vùng WoO/độ mặn; Hàng rào lưới giảm sóng;|
|      Trồng theo đám Mắm biển & Đước vòi                                       |
+-------------------------------------------------------------------------------+

• Hiện trạng và biến động diện tích, chất lượng RNM (3.1): Bản đồ hiện trạng năm 2019 phân định rõ các trạng thái rừng tự nhiên, rừng trồng và bãi bồi. Chuỗi dữ liệu viễn thám 2005–2019 cho thấy biến động diện tích gắn liền với diễn thế bồi tụ ngoài mép biển và suy thoái cục bộ do thời tiết cực đoan. Phân tích NDVI và EVI phản ánh mức độ tích lũy sinh khối và độ tàn che có sự phân hóa mạnh giữa vùng đệm (Bãi Trong) và vùng lõi (Cồn Ngạn, Cồn Lu).
• Đặc điểm cấu trúc của các QXTVNM chủ yếu (3.2): Kết quả khảo sát trên 10 tuyến điều tra xác lập 5 kiểu quần xã thực vật ngập mặn chính:
  1. QXTVNM Mắm biển ưu thế (Tuyến 01, Tuyến 02);
  2. QXTVNM Trang ưu thế (Tuyến 03, Tuyến 04);
  3. QXTVNM Sú – Trang (Tuyến 05, Tuyến 06);
  4. QXTVNM Sú – Trang – Bần chua (Tuyến 07, Tuyến 08);
  5. QXTVNM Sú – Trang – Bần chua – Đước vòi (Tuyến 09, Tuyến 10). Lát cắt cấu trúc chỉ ra mật độ cây tái sinh dưới tán rừng Trang thuần loài thường rất thấp, trong khi mật độ cây tái sinh trên bãi bồi ven rìa rừng phụ thuộc nghiêm ngặt vào độ cao thể nền, độ thành thục của đất và mức độ che chắn sóng.
• Khả năng thiết lập tái sinh của 3 loài cây ngập mặn (3.3):
  • Xác lập mô hình tương quan chặt chẽ giữa khối lượng và kích thước của quả Mắm biển, trụ mầm Trang và trụ mầm Đước vòi.
  • Trong điều kiện không sóng, tốc độ ra rễ và phát triển chiều dài rễ của Mắm biển diễn ra nhanh nhất, đạt khả năng bám rễ cố định sau 2–3 ngày phơi bãi ở dải độ mặn thích hợp (10–20‰). Loài Trang và Đước vòi cần thời gian phơi bãi dài hơn (tối thiểu 4–5 ngày đối với Trang và 5–7 ngày đối với Đước vòi) để hoàn thiện hệ rễ neo giữ.
  • Trong điều kiện có sóng mô phỏng, tỷ lệ thiết lập tái sinh giảm mạnh; các trụ mầm có kích thước và khối lượng lớn hơn duy trì khả năng bám trụ tốt hơn nhờ sức cản cơ học.
  • Mô hình đánh giá nhân tố ảnh hưởng xác nhận độ mặn cực đoan (>25‰ hoặc 0‰ kéo dài) làm ức chế tốc độ sinh trưởng rễ và kéo dài thời gian cần thiết để thiết lập tái sinh.
• Đề xuất giải pháp phục hồi và phát triển RNM (3.4):
  • Xây dựng bản đồ phân bố chế độ phơi bãi (WoO) và bản đồ phân bố độ mặn chi tiết tại VQG Xuân Thủy.
  • Đề xuất áp dụng kỹ thuật hàng rào lưới xúc tiến tái sinh tự nhiên tại các bãi bồi ngoài rìa rừng nhằm giảm năng lượng sóng, giữ bùn phù sa và giữ lại trụ mầm trôi dạt.
  • Đề xuất mô hình trồng rừng theo đám kết hợp 2 loài Mắm biển và Đước vòi tại các lập địa bãi bồi phù hợp về cao độ và độ mặn.

Phần Kết luận, tồn tại và khuyến nghị

Tóm tắt các phát hiện cốt lõi về quy luật thiết lập tái sinh của 3 loài cây nghiên cứu. Chỉ rõ các điểm tồn tại về mặt phương pháp và khuyến nghị áp dụng các giải pháp kỹ thuật lâm sinh hỗ trợ tái sinh tự nhiên vào quy hoạch quản lý vùng lõi và vùng đệm VQG Xuân Thủy.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

• Bổ sung hệ thống dẫn liệu định lượng về đặc điểm cấu trúc không gian tầng cây cao và tầng cây tái sinh của 5 kiểu QXTVNM chủ yếu tại VQG Xuân Thủy.
• Làm sáng tỏ cơ chế sinh thái học thực nghiệm về sự thiết lập tái sinh của 3 loài cây ngập mặn (Avicennia marina, Kandelia obovata, Rhizophora stylosa), xác định mối quan hệ tương tác giữa các thông số hình thái trụ mầm (chiều dài, khối lượng) với các yếu tố động lực học môi trường (độ mặn, số ngày phơi bãi, tác động của sóng biển).
• Khẳng định tính tương thích của lý thuyết "Khoảng thời gian cơ hội" (WoO) trong điều kiện sinh thái RNM vùng cửa sông ven biển miền Bắc Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Cung cấp bộ bản đồ chuyên đề có giá trị ứng dụng cao cho VQG Xuân Thủy, bao gồm: Bản đồ hiện trạng RNM năm 2019, Bản đồ phân bố chế độ phơi bãi (WoO), Bản đồ phân bố độ mặn và Bản đồ quy hoạch không gian các giải pháp phục hồi RNM.
• Đề xuất 2 giải pháp kỹ thuật lâm sinh có cơ sở khoa học rõ ràng:
  1. Hàng rào lưới xúc tiến tái sinh tự nhiên: Thiết lập tại vùng bãi bồi có dòng chảy và sóng tác động để tạo vùng nước tĩnh cục bộ, bẫy giữ trụ mầm tự nhiên và kích thích hệ rễ bám đất.
  2. Kỹ thuật trồng cây ngập mặn theo đám: Áp dụng cho 2 loài Mắm biển và Đước vòi trên các diện tích bãi bồi đạt ngưỡng độ cao thể nền và thời gian ngập triều phù hợp, thay thế cho phương thức trồng dàn trải truyền thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Về đối tượng thí nghiệm: Nghiên cứu thực nghiệm sinh thái trong nhà kính mới chỉ thực hiện trên 3 loài cây ngập mặn chủ yếu (A. marina, K. obovata, R. stylosa); các loài khác xuất hiện tại khu vực như Sú (Aegiceras corniculatum) và Bần chua (Sonneratia caseolaris) chưa được đưa vào kiểm chứng thực nghiệm.
• Về điều kiện mô phỏng môi trường: Các thí nghiệm nhà kính mới tích hợp 3 biến số chính (độ mặn, số ngày phơi bãi, chế độ sóng); các đặc tính hóa lý phức tạp của thể nền như độ thành thục thực tế của bùn, hàm lượng vật chất hữu cơ và tỷ lệ cấp hạt cát mịn/sét chưa được mô phỏng đồng thời trong hệ thống bể.
• Về cơ sở đề xuất giải pháp: Các giải pháp kỹ thuật phục hồi rừng mới thuần túy dựa trên cơ sở sinh thái học và số liệu quan trắc hiện trường, chưa tích hợp đầy đủ các yếu tố về chính sách quản lý đất đai, quy hoạch kinh tế - xã hội địa phương và phân tích chi phí - lợi nhuận.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với các nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh ngành Lâm học, Sinh thái học, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp phương pháp luận kết hợp giữa viễn thám đa thời gian, điều tra cấu trúc định lượng theo điểm trung tâm và thiết kế thí nghiệm sinh thái trong nhà kính để lượng hóa ngưỡng thích nghi cơ học của thực vật ngập mặn.
• Đối với Ban quản lý VQG Xuân Thủy và các khu bảo tồn đất ngập nước ven biển: Cung cấp cơ sở dữ liệu số liệu thực địa, bản đồ phân vùng WoO và độ mặn phục vụ trực tiếp cho công tác khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên và giám sát biến động chất lượng rừng ngập mặn.
• Đối với các cơ quan hoạch định chính sách và tổ chức phục hồi môi trường: Cung cấp luận cứ khoa học để chuyển dịch từ các dự án trồng rừng cơ học kém hiệu quả sang giải pháp phục hồi dựa vào tự nhiên (NbS) có hỗ trợ kỹ thuật rào chắn và chọn loài theo vi lập địa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu thực nghiệm trên những loài cây ngập mặn cụ thể nào?

Luận án tiến hành các thí nghiệm sinh thái trong nhà kính trên 3 loài cây ngập mặn chủ yếu gồm: Mắm biển (Avicennia marina), Trang (Kandelia obovata) và Đước vòi (Rhizophora stylosa).

2. Các chỉ số viễn thám nào được sử dụng để đánh giá chất lượng rừng và giai đoạn đánh giá là bao lâu?

Luận án sử dụng Chỉ số thực vật khác biệt chuẩn hóa (NDVI) và Chỉ số thực vật tăng cường (EVI) trích xuất từ chuỗi ảnh vệ tinh Landsat chất lượng cao trong giai đoạn 14 năm (từ năm 2005 đến năm 2019), kết hợp xây dựng bản đồ hiện trạng rừng năm 2019 qua ảnh SPOT và Sentinel.

3. Phương pháp nào được áp dụng để điều tra cấu trúc tầng cây cao tại thực địa?

Luận án áp dụng phương pháp điều tra theo điểm trung tâm (Point-Centred Quarter Method theo Snedaker và cs, 1984) trên 10 tuyến điều tra cắt ngang các quần xã thực vật ngập mặn, kết hợp chụp ảnh thẳng đứng phân tích độ tàn che qua phần mềm Gap Light Analysis.

4. Thiết bị và phần mềm nào được sử dụng để quan trắc chế độ thủy văn tại VQG Xuân Thủy?

Luận án sử dụng máy ghi mực nước tự động Rugged Troll 100 (250 Ft, In-Situ, USA) kích hoạt và xử lý dữ liệu thông qua phần mềm Win-Situ 5, thiết lập chế độ tự động ghi dữ liệu mực nước và áp suất nước biển định kỳ 30 phút/lần.

5. Hai giải pháp kỹ thuật lâm sinh chính được luận án đề xuất để phục hồi RNM là gì?

Luận án đề xuất: (1) Kỹ thuật làm hàng rào lưới xúc tiến tái sinh tự nhiên nhằm giảm tác động sóng, bẫy bùn phù sa và neo giữ trụ mầm; (2) Kỹ thuật trồng cây ngập mặn theo đám cho 2 loài Mắm biển và Đước vòi tại các lập địa có chế độ phơi bãi và độ mặn thích hợp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thị Mai Sen đã giải quyết đồng bộ cơ sở khoa học về động lực học tái sinh tự nhiên của rừng ngập mặn tại Vườn quốc gia Xuân Thủy. Thông qua sự kết hợp giữa phân tích viễn thám đa thời gian (2005–2019), điều tra cấu trúc thực địa 10 tuyến và thực nghiệm nhà kính trên 3 loài cây ngập mặn chủ yếu, nghiên cứu đã định lượng được vai trò chi phối của chế độ phơi bãi, độ mặn và tác động của sóng đối với sự thiết lập cây con. Các kết quả đạt được cung cấp cơ sở tin cậy cho việc xây dựng bản đồ phân vùng lập địa và đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng ngập mặn bền vững tại các vùng ven biển miền Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu (27 trang); - Chương 2. Nội dung, phương pháp nghiên cứu và địa điểm (21 trang); - Chương 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận (79 trang); - Kết luận, tồn tại và khuyến nghị (2 trang); - Tài liệu tham khảo (13 trang); - Danh sách các công trình đã công bố liên quan đến luận án (1 trang). Luận án có 39 bảng; 43 hình, 120 tài liệu tham khảo, trong đó có 20 tài liệu tiếng Việt và 100 tài liệu tiếng Anh; 18 phụ lục.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu chung về rừng ngập mặn Rừng ngập mặn (RNM) được coi là một hệ sinh thái (HST) có vai trò đặc biệt quan trọng đối với cuộc sống của cộng đồng người dân ven biển. RNM có tác dụng về nhiều mặt như môi trường, xã hội, giá trị kinh tế và đặc biệt trong đó là về giá trị lưu trữ carbon, phòng hộ đê biển, chống xói lở, cố định đất ven biển, ven sông, hạn chế gió bão, sóng biển, triều cường, góp phần điều hòa khí hậu. Bên cạnh vai trò bảo vệ đường bờ biển, HST RNM còn cung cấp rất nhiều dịch vụ như củi gỗ, là nơi sinh sản và phát triển của các loài thủy hải sản và rất nhiều các giá trị thương mại khác (Feller và cộng sự, 2017) [55].

Theo FAO (2007) [51] và UNEP (2004) [108] năm 1980 diện tích RNM trên thế giới là 156. Sự suy giảm RNM toàn cầu được ghi nhận nhiều nhất vào năm 1993 khi diện tích chỉ còn là 124.291,1 km², ITTO/ISME, 1993 [119]. Tổng diện tích RNM trên thế giới năm 2000 là 137. Spalding và cộng sự (2010) [101] đã công bố thì diện tích RNM trên thế giới tăng lên là 152.

Theo số liệu của FAO (2020) [52] diện tích RNM trên thế giới là 147.860 km2, phân bố ở 113 quốc gia; Châu Á có diện tích lớn nhất (55.470 km2), tiếp theo là Châu Phi (32.400 km2), Bắc và Trung Mỹ (25.710 km2), Nam Mỹ (21.300 km2) và Châu Đại Dương (12.980 km2); Châu Âu không có RNM; Hơn 40 % diện tích RNM trên thế giới xuất hiện ở 4 quốc gia: Indonesia (chiếm 19 % tổng số diện tích RNM trên thế giới), Brazil (9 %), Nigeria (7 %) và Mexico (6 %). Rừng ngập mặn xuất hiện trên toàn thế giới ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, chủ yếu nằm giữa 25° độ vĩ Nam và 25° độ vĩ Bắc. Diện tích RNM lớn nhất và đa dạng loài cao nhất được tìm thấy ở các khu vực gần xích đạo trong khoảng 5° độ vĩ Bắc đến 5° độ vĩ Nam. Tuy nhiên, một số loài có thể mở rộng phân bố lên phía Bắc ở Bermuda (32o20' Bắc) và Nhật Bản (31o22' Bắc) như Trang (Kandelia candel), Vẹt Dù (Bruguiera gymnorrhira), Đước vòi và Cóc vàng (Lumnitzera racemosa).

Giới hạn phía nam của CNM là New Zealand (38o03' Nam). Ở những vùng này do khí hậu mùa đông lạnh nên thường chỉ còn loài Mắm biển (Avicennia marina) phân 6 bố (Phan Nguyên Hồng, 1991, Spalding, 2010) [8, 101]. Có khoảng 110 loài được coi là "cây ngập mặn", trong số đó có 54 loài thuộc 20 chi từ 16 họ được gọi là “cây ngập mặn thực sự”. Các quần xã sinh vật rừng mưa nhiệt đới độ đa dạng loài lên tới hàng nghìn loài cây, nhưng điều này không có nghĩa là RNM thiếu tính đa dạng.

Mặc dù có ít loài cây ngập mặn (CNM), nhưng HST mà những cây này tạo ra tạo lập môi trường sống cho rất nhiều sinh vật khác, như ở Caribe bao gồm tới 174 loài động vật biển (Amir và cộng sự, 2019) [27]. Việt Nam là một quốc gia nằm trên bán đảo Đông Dương, thuộc khu vực Đông Nam Á, ven biển Thái Bình Dương, khí hậu nhiệt đới gió mùa ở đây đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho RNM sinh trưởng và phát triển, đặc biệt là ở vùng ven biển Nam Bộ. Phan Nguyên Hồng (1999) [9] đã công bố 77 loài CNM thuộc 2 nhóm được phân chia theo các điều kiện môi trường và dạng sống khác nhau. Nhóm 1 có 35 loài CNM thuộc 20 chi của 16 họ, nhóm này thường được gọi là CNM "thực thụ" hoặc CNM "chủ yếu", phân bố ở các bãi lầy ngập triều định kỳ.

Nhóm 2 có 42 loài thuộc 36 chi của 28 họ, nhóm này bao gồm loài cây "gia nhập" hoặc "tham gia" RNM thường ở các rừng thứ sinh và rừng trồng trên đất cao hoặc một số loài gặp cả ở vùng đất nước ngọt. Sự phân bố địa lý RNM cũng thể hiện sự khác nhau giữa miền Nam và miền Bắc. Ở miền Nam có 69 loài, trong khi ở miền Bắc chỉ có 34 loài. Một số loài cây như: Mắm trắng (Avicennia alba), Dà vôi (Ceriops tagal), Vẹt tách (Bruguiera parviflora), Vẹt trụ (Bruguiera cylindrica), Đước bộp (Rhizophora apiculata), Bần trắng (Sonneratia alba), Bần ổi (Sonneratia ovata) và Cóc đỏ (Lumnitzara littorea) chỉ có ở miền Nam.

Sự phân bố, độ nhiều của các loài thực vật ngập mặn ven biển Việt Nam cho thấy phần lớn đều nằm ở ven biển Nam bộ, rồi đến Bắc Bộ và miền Trung. Nghiên cứu về sự phân bố địa lý của RNM ở Việt Nam, theo Phan Nguyên Hồng (1999) [9] các HST RNM ở nước ta có tới 45 quần xã CNM, 6 quần thể cây RNM, và được phân bố theo 4 khu vực và 12 tiểu khu gồm: 7 Khu vực I: Ven biển Đông Bắc, từ mũi Ngọc đến mũi Đồ Sơn. Được chia ra làm 3 tiểu khu: tiểu khu 1 - từ Móng Cái đến Cửa Ông; tiểu khu 2 - từ Cửa Ông đến Cửa Lục; tiểu khu 3 - từ Cửa Lục đến Mũi Đồ Sơn. Khu vực II: Ven biển Đồng Bằng Bắc Bộ, từ mũi Đồ Sơn đến mũi Lạch Trường, được chia ra làm 2 tiểu khu: tiểu khu 1 - từ mũi Đồ Sơn đến cửa sông Văn Úc; tiểu khu 2 - từ cửa sông Văn Úc đến cửa Lạch Trường.

Khu vực III: Ven biển Trung Bộ, từ mũi Lạch Trường đến mũi Vũng Tàu. Dựa vào đặc điểm địa mạo, thủy văn, có thể chia ra làm 3 tiểu khu: tiểu khu 1 - từ Lạch Trường đến mũi Ròn; tiểu khu 2 - từ mũi Ròn đến đèo Hải Vân; tiểu khu 3 - từ đèo Hải Vân đến mũi Vũng Tàu. Khu vực IV: Ven biển Nam Bộ, từ mũi Vũng Tàu đến mũi Nài. Khu vực này được chia ra làm 4 tiểu khu: tiểu khu 1 - từ mũi Vũng Tàu đến cửa sông Soài Rạp; tiểu khu 2 - từ cửa sông Soài Rạp đến cửa sông Mỹ Thanh; tiểu khu 3 - từ cửa sông Mỹ Thanh đến cửa sông Bảy Háp (ven biển Tây Nam bán đảo Cà Mau); tiểu khu 4 - từ cửa sông Bảy Háp đến mũi Nài - Hà Tiên (ven biển phía Tây bán đảo Cà Mau).

Về diện tích RNM ở Việt Nam, trước năm 1943 thì RNM phân bố khá rộng ở các vùng ven biển, cửa sông với tổng diện tích trên 400.000 ha, nhưng sau năm 1975 diện tích chỉ còn lại 185. Năm 2020, tổng diện tích RNM của Việt Nam chỉ còn 154.878 ha phân bố trên 28 tỉnh thành, trong đó Tây Nam bộ là khu vực có diện tích RNM lớn nhất, chiếm đến hơn 50 % diện tích của cả nước (81. Trong 28 tỉnh thành có RNM phân bố, các tỉnh từ Quảng Bình tới Bình Thuận có diện tích RNM dưới 100 ha/tỉnh, mỗi tỉnh chiểm khoảng 0,01 – 0,06 % so với tổng diện tích RNM cả nước, trong đó Ninh Thuận có diện tích RNM ít nhất (chỉ có 5,13 ha), ngược lại Cà Mau là tỉnh có diện tích RNM lớn nhất cả nước với 52. Như vậy, Việt Nam có HST RNM tương đối đa dạng so với các quốc gia trên thế giới, trong đó, miền Bắc Việt có HST RNM đa dạng thứ hai so với cả nước.

Tuy nhiên, diện tích RNM ở Việt Nam có suy hướng giảm trong nhiều năm gần đây. Nghiên cứu về cấu trúc và tái sinh rừng ngập mặn 1. Nghiên cứu về cấu trúc và tái sinh rừng ngập mặn trên thế giới Trong môi trường tự nhiên nếu đặt giả thuyết rằng cấu trúc rừng chỉ đạt tốt nhất khi ở các lâm phần rừng nguyên sinh, thì đánh giá cấu trúc RNM sẽ cung cấp thông tin có giá trị giúp cho công tác phục hồi RNM trở lại cấu trúc rừng gần nhất với trạng thái tự nhiên ban đầu vốn có. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu khác nhau về khả năng phát hạt giống là sự khởi đầu của quá trình tái sinh tự nhiên của CNM.

Rabinowitz và Deborah (1978) [83] nghiên cứu về khả năng phát tán hạt giống của RNM và cho rằng đặc tính phát tán hạt giống tương quan với sự phân bố không gian trong RNM. Các chi được tìm thấy ở rìa rừng, phía đất liền của RNM có trụ mầm nhỏ hơn, cần khoảng thời gian không bị ngập triều là 5 ngày để có thể cố định trên thể nền. Các chi được tìm thấy ở vùng nước sâu và lầy hơn thường có trụ mầm lớn hơn. Biên độ triều và khả năng thiết lập của trụ mầm trên bãi triều là yếu tố quan trọng quyết định sự phân bố của CNM ở các khu vực, Jiménez và A.

Clarke và Myerscough (1991) [39] khi quan sát khả năng tái sinh của Mắm biển và cho rằng trụ mầm rụng nhanh hơn và chìm sớm hơn ở vị trí nước lợ. Sau 24 giờ, hơn 80% trụ mầm đã chìm ở tất cả các vị trí, sau 48 giờ các mầm cây ở vùng nước lợ bắt đầu quần tụ lại. Nghiên cứu còn chỉ ra rằng khả năng phát tán của Mắm biển tương đối hẹp, có xu hướng phân bố gần cây mẹ. Cũng với nghiên cứu về sự phát tán của Mắm biển, Clarke (1993) [40] cho rằng: các quả phát triển bộ phận trụ dưới, lá mầm, gốc, rễ trong vòng vài tuần do đó việc phát tán bắt buộc phải thực hiện trong vòng 1 tuần để cây con cố định trên bãi triều có được sự sinh trưởng phát triển tốt nhất, tránh được những tổn hại cơ học trước khi hình thành đủ các bộ phận cơ bản.

Kết quả quan sát sự phát tán của Mắm biển cho thấy hầu hết quả chỉ phát tán trong bán kính 1 km, rất ít quả phát tán quá 10 km. Các mô hình phát tán trụ mầm CNM là một quá trình quan trọng trong động lực học không gian thực vật, các nghiên cứu về mô hình phát tán đã đóng một vai trò cơ bản trong việc nghiên cứu quá trình thiết lập tái sinh chỉ ra các kiểu phát tán, 9 điều tra các quá trình phát tán, làm sáng tỏ kết quả của sự phát tán đối với quần thể và quần xã, Levin và cộng sự (2003) [69].