Báo cáo NCKH: Hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2018

Chuyên khảo phân tích Đề tài sinh viên nghiên cứu khoa học hoà nhập người khuyết tật tại việt nam thực trạng và một số, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học xã hội
• Đề tài: Hòa Nhập Người Khuyết Tật Tại Việt Nam — Thực Trạng Và Một Số Kiến Nghị
• Loại tài liệu: báo cáo
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÒA NHẬP ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về người khuyết tật
• 1.1.1. Khái niệm về người khuyết tật
• 1.1.2. Đặc điểm về người khuyết tật
• 1.1.3. Phân loại người khuyết tật
• 1.2. Hòa nhập người khuyết tật
• 1.2.1. Khái niệm về hòa nhập người khuyết tật
• 1.2.2. Đặc điểm hòa nhập người khuyết tật
• 1.2.3. Ý nghĩa của việc hòa nhập đối với người khuyết tật. Một số kinh nghiệm quốc tế trong việc hòa nhập người khuyết tật
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HÒA NHẬP NGƯỜI KHUYẾT TẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Hòa nhập người khuyết tật trong lĩnh vực giáo dục
• 2.1.1. Những quy định của pháp luật Việt Nam về hòa nhập đối với người khuyết tật trong lĩnh vực giáo dục
• 2.1.2. Các phương thức giáo dục đối với hòa nhập người khuyết tật
• 2.1.3. Trách nhiệm của một số chủ thể trong giáo dục đối với vấn đề hòa nhập người khuyết tật
• 2.1.4. Vai trò của giáo dục đối với hòa nhập người khuyết tật
• 2.2. Hòa nhập người khuyết tật trong lĩnh vực học nghề và việc làm
• 2.2.1. Pháp luật về học nghề đối với hòa nhập người khuyết tật
• 2.2.2. Hòa nhập người khuyết tật trong lĩnh vực việc làm
• 2.2.3. Ý nghĩa của việc đảm bảo học nghề và việc làm đối với hòa nhập người khuyết tật
• 2.3. Hòa nhập người khuyết tật trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe
• 2.3.1. Tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe đối với hòa nhập người khuyết tật
• 2.3.2. Hòa nhập người khuyết tật với việc chăm sóc sức khỏe theo quy định của pháp luật
• 2.4. Hòa nhập với người khuyết tật trong lĩnh vực bảo trợ xã hội
• 2.4.1. Chính sách pháp luật của nhà nước đối với hòa nhập người khuyết tật trong lĩnh vực bảo trợ xã hội
• 2.4.2. Ý nghĩa của bảo trợ xã hội đối với hòa nhập người khuyết tật
• 2.5. Hòa nhập người khuyết tật với một số lĩnh vực xã hội điển hình khác
• 2.5.1. Hòa nhập trong việc tiếp cận nhà chung cư, công trình công cộng và giao thông dành cho người khuyết tật
• 2.5.2. Hoạt động thể dục, thể thao đối với hòa nhập người khuyết tật
• 2.5.3. Hòa nhập người khuyết tật với vấn đề tiếp cận thông tin
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN HÒA NHẬP NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ VẤN ĐỀ HÒA NHẬP ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT
• 3.1. Thực trạng về vấn đề hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam
• 3.1.1. Vấn đề hòa nhập người khuyết tật đặt ra trước khi Việt Nam tham gia Công ước của Liên Hiệp quốc về quyền của người khuyết tật
• 3.1.2. Hòa nhập người khuyết tật đặt ra sau khi Việt Nam là thành viên Công ước của Liên Hiệp quốc về quyền của người khuyết tật
• 3.1.3. Những thành tựu đã đạt được trong vấn đề hòa nhập người khuyết tật trên từng lĩnh vực đời sống
• 3.1.3.1. Trên lĩnh vực giáo dục đối với người khuyết tật
• 3.1.3.2. Trên lĩnh vực học nghề và việc làm đối với người khuyết tật
• 3.1.3.3. Trên lĩnh vực chăm sóc sức khỏe người khuyết tật
• 3.1.3.4. Trên lĩnh vực bảo trợ xã hội đối với người khuyết tật
• 3.1.3.5. Trên một số lĩnh vực điển hình
• 3.1.4. Những vướng mắc và bất cập còn tồn tại
• 3.2. Một số kiến nghị xây dựng, hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hòa nhập với người khuyết tật ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Kiến nghị xây dựng và hoàn thiện pháp luật
• 3.2.2. Kiến nghị nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về vấn đề hòa nhập người khuyết tật ở Việt Nam hiện nay
• PHẦN KẾT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu khoa học về hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam

Nghiên cứu khoa học về hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh xã hội hiện đại. Với khoảng 8 triệu người khuyết tật, chiếm 7,8% dân số, việc tìm hiểu thực trạng và các chính sách hỗ trợ là cần thiết. Các nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn đề xuất các giải pháp hiệu quả nhằm cải thiện đời sống cho người khuyết tật.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của hòa nhập người khuyết tật

Hòa nhập người khuyết tật không chỉ là một khái niệm xã hội mà còn là một quyền cơ bản. Việc hòa nhập giúp người khuyết tật có cơ hội tham gia vào các hoạt động xã hội, giáo dục và lao động, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.2. Các chính sách hiện hành về hòa nhập người khuyết tật

Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ người khuyết tật, bao gồm Luật Người khuyết tật và các chương trình an sinh xã hội. Tuy nhiên, việc thực thi và giám sát các chính sách này vẫn còn nhiều hạn chế.

II. Thực trạng hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam hiện nay

Thực trạng hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có những tiến bộ trong giáo dục và việc làm, nhưng người khuyết tật vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Nhiều người vẫn sống trong tình trạng nghèo đói và thiếu sự hỗ trợ từ cộng đồng.

2.1. Những thách thức trong giáo dục cho người khuyết tật

Giáo dục hòa nhập cho người khuyết tật còn nhiều bất cập. Nhiều trường học chưa có cơ sở vật chất phù hợp, và giáo viên thiếu kỹ năng để giảng dạy cho học sinh khuyết tật.

2.2. Vấn đề việc làm cho người khuyết tật

Tỷ lệ người khuyết tật có việc làm vẫn thấp. Nhiều doanh nghiệp chưa có chính sách tuyển dụng phù hợp, dẫn đến việc người khuyết tật khó tìm kiếm việc làm ổn định.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp hòa nhập người khuyết tật

Để cải thiện tình hình, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học nhằm đánh giá hiệu quả của các chính sách hiện hành. Các giải pháp cần thiết bao gồm tăng cường giáo dục, tạo việc làm và nâng cao nhận thức cộng đồng về hòa nhập người khuyết tật.

3.1. Các phương pháp nghiên cứu hiệu quả

Sử dụng phương pháp khảo sát, phỏng vấn và phân tích dữ liệu để thu thập thông tin về nhu cầu và khó khăn của người khuyết tật. Điều này giúp đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hòa nhập

Cần có các chương trình đào tạo nghề cho người khuyết tật, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào việc tạo việc làm cho họ. Các chính sách hỗ trợ tài chính cũng cần được cải thiện.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hòa nhập người khuyết tật

Nghiên cứu về hòa nhập người khuyết tật đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách hỗ trợ có thể cải thiện đáng kể đời sống của người khuyết tật. Các mô hình thành công từ các địa phương cần được nhân rộng.

4.1. Các mô hình thành công trong hòa nhập

Một số địa phương đã triển khai thành công các chương trình hòa nhập, giúp người khuyết tật có cơ hội học tập và làm việc. Những mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng trên diện rộng.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng người khuyết tật có thể đóng góp tích cực cho xã hội nếu được tạo điều kiện. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng là yếu tố quan trọng trong quá trình hòa nhập.

V. Kết luận và tương lai của hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam

Tương lai của hòa nhập người khuyết tật tại Việt Nam phụ thuộc vào sự quyết tâm của cả xã hội. Cần có sự phối hợp giữa nhà nước, cộng đồng và các tổ chức xã hội để tạo ra một môi trường hòa nhập thực sự cho người khuyết tật.

5.1. Tầm nhìn cho tương lai hòa nhập

Cần xây dựng một xã hội không có rào cản cho người khuyết tật, nơi họ có thể sống và làm việc như những công dân bình thường. Điều này đòi hỏi sự thay đổi trong nhận thức và hành động của toàn xã hội.

5.2. Các kiến nghị cho chính sách hòa nhập

Cần có các kiến nghị cụ thể để hoàn thiện chính sách hỗ trợ người khuyết tật, bao gồm việc tăng cường giáo dục, tạo việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.

Nội dung chính

Hòa Nhập Người Khuyết Tật tại Việt Nam — Thực Trạng và Kiến Nghị (2018)

Báo cáo nghiên cứu khoa học sinh viên — Trường Đại học Luật Hà Nội

---

Tóm Tắt Nghiên Cứu

Nghiên cứu này tập trung làm rõ câu hỏi trọng tâm: Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành có đủ hiệu quả để đảm bảo quyền hòa nhập toàn diện cho người khuyết tật (NKT) vào đời sống xã hội hay không?

Nhóm nghiên cứu ứng dụng đa dạng phương pháp tiếp cận, bao gồm phỏng vấn trực tiếp NKT thuộc nhiều dạng tật khác nhau, điều tra bảng hỏi trên cả nhóm NKT lẫn người bình thường, và thống kê toán học để xử lý dữ liệu thu thập. Nền tảng lý luận được đặt trên phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử theo tư tưởng Mác-Lênin, kết hợp với các quan điểm pháp luật hiện đại về quyền con người.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tuy Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận sau khi gia nhập Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền của Người khuyết tật, vẫn còn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa quy định pháp luật và thực tiễn triển khai trên các lĩnh vực giáo dục, việc làm, chăm sóc sức khỏe và bảo trợ xã hội.

Những phát hiện này có ý nghĩa thiết thực đối với các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng trong việc đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý về hòa nhập NKT tại Việt Nam.

---

Bối Cảnh và Tầm Quan Trọng

Thực Trạng Hiện Tại

Theo số liệu từ Ủy ban Quốc gia về Người khuyết tật Việt Nam, cả nước hiện có khoảng 8 triệu người khuyết tật, chiếm 7,8% dân số — trong đó 58% là phụ nữ và 10% thuộc hộ nghèo. Đây là một nhóm dân số đặc thù, dễ bị tổn thương, đang đối mặt với vô số rào cản về thể chất, tâm lý và xã hội trong quá trình tham gia các hoạt động đời sống.

Trước đây, vấn đề NKT chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ phúc lợi xã hội — NKT được xem là đối tượng nhận trợ giúp từ cộng đồng, chứ không phải chủ thể có đầy đủ quyền công dân. Quan điểm này đã dần thay đổi, nhất là từ sau khi Luật Người khuyết tật 2010 chính thức có hiệu lực, kéo theo sự chuyển dịch tư duy từ mô hình y tế (disability as medical condition) sang mô hình xã hội (disability as social construct).

Khoảng Trống Nghiên Cứu

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về hòa nhập NKT từ các góc độ khác nhau — giáo dục, lao động, phục hồi chức năng, tiếp cận công trình công cộng — các nghiên cứu này đều tiếp cận từng lĩnh vực riêng lẻ, thiếu tính bao quát và toàn diện. Chưa có nghiên cứu nào khảo sát một cách hệ thống và đầy đủ toàn bộ bức tranh hòa nhập NKT trên tất cả các lĩnh vực đời sống tại Việt Nam.

Tính Cấp Thiết

Bối cảnh Việt Nam hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, cùng với việc tham gia Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền của Người khuyết tật, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đánh giá lại hệ thống pháp luật hiện hành và thực tiễn triển khai chính sách hòa nhập NKT. Đây không chỉ là vấn đề của riêng NKT, mà là trách nhiệm của toàn xã hội — như Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định tại lễ ra mắt Ủy ban Quốc gia về NKT năm 2016: "Họ cần sự tôn trọng, sẻ chia, tạo điều kiện để cùng nhau làm cuộc sống này có ý nghĩa hơn."

---

Methodology và Approach

Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hỗn hợp (mixed-methods), kết hợp giữa phân tích pháp lý (legal doctrinal analysis) và nghiên cứu thực nghiệm xã hội học. Cấu trúc gồm ba chương:

• Chương 1: Xây dựng khung lý luận về NKT và hòa nhập NKT, tham chiếu kinh nghiệm quốc tế từ Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc.
• Chương 2: Phân tích hệ thống pháp luật hiện hành về hòa nhập NKT trên 5 lĩnh vực trọng tâm.
• Chương 3: Đánh giá thực tiễn triển khai và đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Phương pháp	Đối tượng	Mục đích
Phỏng vấn trực tiếp	NKT đa dạng dạng tật	Thu thập trải nghiệm thực tế
Điều tra bảng hỏi	NKT & người bình thường	Đánh giá nhận thức xã hội
Phân tích văn bản pháp luật	Luật, Nghị định, Thông tư	Đánh giá khung pháp lý
Nghiên cứu so sánh	Mô hình quốc tế	Rút kinh nghiệm thực tiễn

Phân Tích và Xử Lý Dữ Liệu

Nhóm nghiên cứu áp dụng thống kê toán học để xử lý dữ liệu định lượng từ phiếu điều tra (tần suất lựa chọn, tỷ lệ phần trăm), kết hợp với phân tích định tính từ phỏng vấn sâu. Nền tảng lý luận xuyên suốt là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử — đặt vấn đề NKT trong bối cảnh phát triển lịch sử kinh tế-xã hội và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Độ Tin Cậy và Giá Trị

Nghiên cứu đảm bảo tính đa chiều thông qua việc tham chiếu các công ước quốc tế (ILO, LHQ), luật so sánh (Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Philippin, Đức, Nam Phi), và hệ thống pháp luật Việt Nam từ Hiến pháp đến các văn bản chuyên ngành.

---

Phát Hiện Chính

1. Khoảng Cách Giữa Mô Hình Y Tế và Mô Hình Xã Hội Vẫn Còn Lớn

Luật Người khuyết tật 2010 đã có bước tiến đáng kể khi định nghĩa NKT theo hướng tiếp cận xã hội, nhưng trong thực tế triển khai, tư duy "bảo trợ xã hội" vẫn chiếm ưu thế hơn tư duy "đảm bảo quyền con người". Điều này tạo ra rào cản vô hình khiến NKT tiếp tục bị nhìn nhận như đối tượng cần trợ giúp thay vì chủ thể quyền bình đẳng.

2. Giáo Dục Hòa Nhập Còn Nhiều Bất Cập

Pháp luật đã quy định nhiều hình thức giáo dục cho NKT (giáo dục hòa nhập, giáo dục chuyên biệt, giáo dục bán hòa nhập), song việc triển khai thiếu đồng bộ. Đội ngũ giáo viên có chuyên môn phù hợp với NKT còn thiếu nghiêm trọng, cơ sở vật chất nhiều nơi không đáp ứng yêu cầu. Điều này hạn chế trực tiếp cơ hội học tập và hòa nhập cộng đồng của NKT từ giai đoạn đầu đời.

3. Thị Trường Lao Động Chưa Thực Sự "Mở" Với NKT

Mặc dù Bộ luật Lao động 2012 (Điều 176) và Luật Người khuyết tật 2010 (Điều 33, 34) có các quy định ưu đãi cho cơ sở sử dụng lao động là NKT, tỷ lệ NKT có việc làm ổn định vẫn thấp. Chế tài xử phạt đối với doanh nghiệp vi phạm chưa đủ mạnh. Định kiến xã hội về năng lực làm việc của NKT vẫn là rào cản tâm lý lớn cần được tháo gỡ thông qua truyền thông và giáo dục cộng đồng.

4. Bảo Hiểm Y Tế và Phục Hồi Chức Năng Chưa Đáp Ứng Đủ Nhu Cầu

Thông tư 18/2016/TT-BYT về danh mục kỹ thuật phục hồi chức năng thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ BHYT là bước tiến tích cực, nhưng vẫn thiếu nhiều dụng cụ hỗ trợ thiết yếu như xe lăn chỉnh hình, chân giả, tay giả trong danh mục chi trả. Hệ quả là NKT vận động — đặc biệt ở vùng nông thôn, hộ nghèo — không đủ khả năng tiếp cận các dụng cụ phục hồi cần thiết.

5. Tiếp Cận Công Trình Công Cộng và Thông Tin Còn Hạn Chế

Dù pháp luật quy định nhà chung cư, công trình công cộng và giao thông phải đảm bảo khả năng tiếp cận cho NKT, việc thực thi trên thực tế còn rất hạn chế. Tiếp cận thông tin cho NKT khiếm thị, khiếm thính vẫn là thách thức lớn trong bối cảnh chuyển đổi số chưa chú trọng đến tính toàn diện (digital inclusion).

---

Đóng Góp Khoa Học

Đóng Góp Lý Luận

Nghiên cứu cung cấp một khung lý luận toàn diện về hòa nhập NKT, phân tích sâu sự đối lập giữa mô hình y tế và mô hình xã hội — từ đó đề xuất định nghĩa mới về hòa nhập NKT phù hợp với chuẩn mực quốc tế và điều kiện Việt Nam: "Hòa nhập NKT là việc người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể vươn lên, vượt qua những khó khăn của bản thân để tham gia, hòa mình vào các hoạt động chung trong đời sống xã hội như những người bình thường khác."

Đóng Góp Phương Pháp

Nghiên cứu là một trong số ít công trình kết hợp phân tích pháp lý với khảo sát thực địa một cách có hệ thống, bao phủ đồng thời 5 lĩnh vực hòa nhập trọng tâm thay vì chỉ tập trung vào một lĩnh vực đơn lẻ.

Ứng Dụng Thực Tiễn và Hàm Ý Chính Sách

• Kiến nghị lập pháp: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập trong Luật Người khuyết tật 2010 và các luật chuyên ngành liên quan.
• Kiến nghị thực thi: Tăng cường cơ chế giám sát, chế tài xử phạt đối với vi phạm quyền NKT; nâng cao năng lực cán bộ thực thi pháp luật về NKT.
• Kiến nghị truyền thông: Đẩy mạnh giáo dục cộng đồng để xóa bỏ định kiến, kỳ thị đối với NKT.

---

Đối Tượng Quan Tâm

Nhà Nghiên Cứu và Học Thuật

Nghiên cứu cung cấp tổng quan tài liệu hệ thống và phân tích so sánh pháp luật quốc tế — Hoa Kỳ (ADA 1990), Nhật Bản, Trung Quốc, Philippin, Đức, Nam Phi — làm nền tảng tham chiếu cho các nghiên cứu tiếp theo về quyền NKT, luật an sinh xã hội và chính sách công.

Nhà Hoạch Định Chính Sách

Kết quả nghiên cứu giúp các cơ quan nhà nước hiểu rõ nhu cầu thực tế của NKT và gia đình họ, từ đó xây dựng chính sách phù hợp, có tính khả thi cao hơn trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục thực thi các nghĩa vụ quốc tế theo Công ước LHQ về Quyền của Người khuyết tật.

Tổ Chức Xã Hội Dân Sự và NGO

Báo cáo là tài liệu tham khảo hữu ích cho các tổ chức đang hoạt động trong lĩnh vực hỗ trợ NKT, vận động chính sách và thúc đẩy quyền NKT tại Việt Nam.

Bản Thân Người Khuyết Tật và Gia Đình

Thông qua tổng hợp các quy định pháp luật hiện hành, nghiên cứu giúp NKT và gia đình nắm rõ quyền lợi hợp pháp của mình trong giáo dục, việc làm, chăm sóc sức khỏe và bảo trợ xã hội.

---

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Phát hiện nổi bật nhất là sự tồn tại dai dẳng của khoảng cách thực thi (implementation gap): pháp luật Việt Nam đã có nhiều quy định tiến bộ về hòa nhập NKT, nhưng hiệu quả thực tế còn hạn chế do thiếu cơ chế giám sát, chế tài không đủ mạnh, và đặc biệt là định kiến xã hội chưa được giải quyết triệt để.

2. Methodology của nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Điểm nổi bật là sự kết hợp đa phương pháp — phân tích luật so sánh quốc tế, điều tra thực địa và phỏng vấn sâu — cho phép đánh giá đồng thời cả "cái được viết trên giấy" (law on books) lẫn "cái xảy ra trên thực tế" (law in action).

3. Kết quả có thể generalize cho các nhóm NKT khác nhau không?

Nghiên cứu bao phủ đa dạng dạng tật (vận động, thính giác, thị giác, trí tuệ, tâm thần, ngôn ngữ), nên kết quả mang tính đại diện khá rộng. Tuy nhiên, mức độ khuyết tật và địa bàn cư trú (thành thị/nông thôn) có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể trong trải nghiệm hòa nhập.

4. Next steps trong hướng nghiên cứu này là gì?

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào đánh giá tác động chính sách sau khi Công ước LHQ về Quyền NKT được thực thi, nghiên cứu so sánh giữa các vùng kinh tế, và đặc biệt là nghiên cứu về hòa nhập kỹ thuật số (digital inclusion) cho NKT trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

5. Practical applications của nghiên cứu này là gì?

Trực tiếp nhất, nghiên cứu cung cấp căn cứ thực chứng để sửa đổi Luật Người khuyết tật và các văn bản hướng dẫn thi hành; đồng thời làm cơ sở cho các chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền và khả năng của NKT.

---

Kết Luận

Nghiên cứu "Hòa nhập Người khuyết tật tại Việt Nam — Thực trạng và Kiến nghị" đã đóng góp một cái nhìn toàn diện, có hệ thống về thực trạng pháp luật và thực tiễn hòa nhập NKT tại Việt Nam năm 2018. Qua đó khẳng định: hòa nhập NKT không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là thước đo văn minh của một xã hội.

Để tiến đến một xã hội hòa nhập thực sự, cần song hành ba trụ cột: hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu lực thực thi, và chuyển đổi nhận thức xã hội. Đây là hành trình dài, đòi hỏi cam kết liên tục từ Nhà nước, cộng đồng và chính bản thân những người khuyết tật — những người "tàn nhưng không phế", luôn sẵn sàng cống hiến và hòa nhập khi được trao đủ cơ hội.

---

Từ khóa: hòa nhập người khuyết tật, pháp luật NKT Việt Nam, Luật Người khuyết tật 2010, quyền con người, bảo trợ xã hội, giáo dục hòa nhập, việc làm NKT, phục hồi chức năng, Công ước LHQ

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I MOT SO VAN DE CHUNG VE HOA NHAP DOI VOI NGUOI KHUYET TAT 1. Một số van đề lý luận về người khuyết tật 1. Khái niệm về người khuyết tật * Dưới góc độ pháp luật quốc té Cách nhìn nhận về NKT có những thay đổi nhất định qua từng thời kì. Nếu như thững năm 1950 NKT được nhìn nhận theo mô hình “chdm sóc y tế”,theo đó NKT bị coi là các “đối tuong” của “phúc lợi xã hội” mà không phải là các chủ thé có quyền như một công dân bình thường.

Thì đến những năm 1970, cách nhìn nhận NKT đã có sự thay đổi, theo đó những NKT là những người có khả năng, có quyền sống và lao động như những người bình thường chứ không phải là một đối tượng cần nhận sự “chiếu cố ” của xã hội. Qúa trình chuyển biến nhận thức về NKT là kết quả đấu tranh bằng nhiều hình thức khác nhau của bản thân NKT và các hiệp hội của họ xuất phát từ Hoa Kỳ sau đó lan rộng và phổ biến ở nhiều nước như Thụy Điển, Nhật Bản, Brazin.và gần đây là Hàn Quốc, Thái Lan. Tư tưởng cốt lõi của nhận thức mới này là các vấn đề về NKT được xem xét dưới góc độ quyền con người, dựa trên quan điểm “tất cả mọi người đều có quyền được sống một cuộc sống đây đủ và có phẩm giá” đã được ghi nhận trong Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948''. Tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có cách nhìn nhận thống nhất về NKT.

Lịch sử phát triển của vấn đề này trên thế giới cho thấy đã có các quan điểm khác nhau về NKT. Tuy nhiên hiện nay có hai quan điểm song song cùng tồn tại đó là: Quan điểm khuyết tật dưới góc độ y tế và quan điểm khuyết tật dưới góc độ xã hội. * Dưới góc độ y tế Quan điểm khuyết tật dưới góc độ y tế: Quan điểm này cho rằng khuyết tật là do hạn chế cá nhân, là ở chính con người đó, chú trọng rất ít hoặc không dé ý đến các yếu tố về môi trường xã hội và môi trường vật thể xung quanh NKT. Quan niệm này cho rằng NKT có thể hưởng lợi từ phương pháp khoa học như thuốc điều trị và các công 13 https://nammelinh.com/nguoi-mu-do-day/ oo 14 ILO, Công ước 102 ngày 28/6/1952 quy định những quy phạm tối thiểu về an sinh xã hội.

8 nghệ cải thiện chức năng. Mô hình y tế chú trọng vào việc trị liệu cá nhân chứ không xem trọng việc trị liệu xã hội. Như vậy, mô hình y tế nhìn nhận NKT là một vấn đề và đưa ra giải pháp để làm người đó “bình thudng” thông qua việc cung cấp các dịch vụ giáo dục đặc biệt, giao thông đặc biệt, nghề trị liệu, vật lý trị liệu.Nó cũng có thé dẫn đến việc chọn lọc khả năng sinh tồn, ngăn trẻ sơ sinh khuyết tật bằng cách ngăn chặn cả người mẹ khuyết tật và người mẹ bình thường sinh ra nó. Lý giải rõ thêm cho quan điểm này, theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới, có ba mức độ suy giảm là: khiếm khuyết (impairment), khuyết tat (disability) và tàn tat (handicap).

“Khiếm khuyết” chỉ đến sự mat mát hoặc không bình thường của cấu trúc cơ thể liên quan đến tâm lý hoặc sinh lý. “Khuyét tat” chỉ đến sự giảm thiểu chức năng hoạt động, là hậu quả của sự khiếm khuyết. Còn “tan tat” đề cập đến tình thế bất lợi hoặc thiệt thòi của người mang khiếm khuyết đo tác động của môi trường xung quanh lên tình trạng khuyết tật của họ. Như đã trình bày, định nghĩa theo quan điểm y tế thường tập trung vào sự khiếm khuyết về thé trạng, tinh thần, thính giác, thị giác và sức khỏe tâm than.

Trên cơ sở đó, nhiều quốc gia định nghĩa về NKT theo quan niệm này như sau: + Trung Quốc: Luật của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa về bảo vệ NKT ban hành năm 1990, Điều 2 quy định: “ngwoi khuyết tật là một trong những người bị bắt thường, mất mát của một cơ quan nhất định hoặc chúc năng, tâm lý hay sinh lý, hoặc trong cấu trúc giải phẫu và những người đã mat toàn bộ hoặc một phan khả năng tham gia vào các hoạt động một cách bình thường. “Người khuyết tật là những người có thính giác, thị giác, lời nói hoặc khuyết tật về thể chất, chậm phat triển tâm thân, rối loạn tâm thân, khuyết tật nhiều và / hoặc khuyết tật khác. ” + Ấn Độ: Luật về Người khuyết tật ban hành năm 1995 (về cơ hội bình dang, bao vệ quyền va đảm bao cho NKT tham gia mọi hoạt động xã hội) định nghĩa khuyết tật bao gồm những tình trạng bị mù, nghe kém, lành bệnh phong; thị lực kém; suy giảm khả năng vận động; chậm phát triển trí óc và mắc bệnh về tâm thần. Trong khi đó định nghĩa về NKT lại được nêu “mộ người bị bat kỳ một khuyết tật nào không dưới 40% : a ft a 3 À oS theo xác nhận của cơ quan y tê có thâm quyên `” `.com/nguoi-mu-do-day/ 9 + Theo đạo luật số 7277 với tên gọi là “Đạo luật tạo nên sự phục hồi chức năng, tự phát triển và tự tin cho người khuyết tật và hòa nhập người khuyết tật vào xã hội và các mục đích khác”.

Được thông qua bởi Thượng nghị viện và Hạ nghị viện của Quốc hội Phillipines vào ngày 12 tháng 7 năm 1991; quy định: “Người khuyết tật — là người có sự khác biệt về khả năng và hạn chế do khiếm khuyết về giác quan, vận động, và tâm than dé thực hiện một hoạt động được coi là bình thường ”. Cùng với khái niệm về NKT, đạo luật số 7277 của Philipine còn giải thích một số thuật ngữ khác có liên quan đến NKT, cụ thể như sau: * Sự khiếm khuyết: là sự mat, giảm hay rối loạn về chức năng, hay cấu trúc cơ thể, tâm lý và hành vi. * Khuyết tật: có nghĩa là (i) sự khiếm khuyết về vận động hay trí não mà có ảnh hưởng đáng kể một hoặc nhiều chức năng vận động, tâm thần của một cá nhân hay các hoạt động của cá nhân, hoặc (ii) được coi là có khiếm khuyết. "Như vậy, quan điểm khuyết tật dưới góc độ y tế nhìn nhận NKT như những người có van đề về thé chất và cần phải chữa trị.

Điều này đã đây những NKT vào thế bị động của người bệnh. Mục tiêu của hướng tiếp cận y tế là làm cho những NKT cảm thấy trở lại trạng thái bình thường nhưng vô hình trung lại khiến cho những NKT cảm thấy họ không bình thường. Theo đó vấn đề khuyết tật được cho là hạn chế ở từng cá nhân. Khi bị khuyết tật những người này cần phải thay đổi chứ không phải xã hội hay môi trường xung quanh phải thay đổi.

* Dưới góc độ xã hội Quan điểm khuyết tật dưới góc độ xã hội: Vào cuối những năm 1990, mô hình xã hội trở nên khá nổi trội trong những nghiên cứu khuyết tật trên thế giới, đó là khái niệm được sử dụng phổ biến nhất. Mô hình xã hội là mô hình có cơ sở lý thuyết và có quy tắc riêng được coi là nền tang của những biến chuyền về vấn dé NKT. Trong mô hình xã hội, khuyết tật được nhìn nhận là hệ quả bị xã hội loại trừ và phân biệt. Bởi vì xã hội được tổ chức không tốt nên những NKT phải đối mặt với một số phân biệt đối xử như: i/ Thái độ: thé hiện sự sợ hãi, sự thiếu hiểu biết và it kỳ vọng (ảnh hưởng bởi văn hóa và tín ngưỡng), ii/ Môi trường: dẫn đến việc không tiếp cận về vật chất, ảnh hưởng đến tất cả các mặt của đời sống (trường học, cửa hàng, tòa nhà công cộng, giao thông.); iii/ Thể chế: là những phân biệt mang tính pháp lý (vi dụ như không được lập gia đình hay có con, không được nhận vào trường học.

Mô hình xã 10 hội đưa ra cơ sở để hiểu được những van đề phức tạp về khuyết tật. Nó thể hiện khuyết tật là lát cắt ngang các vấn dé xã hội và chính sách cơ bản làm thay đổi tình trạng và hoàn cảnh mà NKT bị hạn chế hay ngăn cản tham gia đầy đủ như một công dân bình đẳng. Mô hình xã hội về khuyết tật cho rằng nhiều người bị khiếm khuyết ở các cách khác nhau nhưng chỉ xã hội biến họ thành khuyết tật, “con người bị khiếm khuyết nhưng xã hội bị khuyết tat”. Noi cách khác, mô hình xã hội khuyết tật coi xã hội là vấn đề, giải pháp là phải thay đổi xã hội.

Chính xã hội và chính sách cần phải cải tổ chứ không phải NKT. Tuy nhiên, mô hình xã hội không phủ nhận tầm quan trọng cũng như sự khác nhau của khiếm khuyết. Đặc biệt trước đây sự khác biệt về khuyết tật chỉ được nhìn nhận theo cách tiêu cực, điều này dẫn đến việc NKT bị phân biệt và loại trừ khỏi đời sống xã hội. Mô hình xã hội giúp thừa nhận sự khác biệt theo cách tích cực hoặc trung lập và khiến NKT được hưởng quyền công dân và quyền con người.

Vì mô hình xã hội phân biệt những rào cản khuyết tật và khiếm khuyết nên nó tạo điều kiện cho NKT chỉ tập trung vào khả năng và những điều cần làm là loại bỏ các yếu tố rào cản trợ giúp cho các khiếm khuyết và được đối xử như những người khác. Mô hình xã hội giúp NKT hiểu điều gì cần thực hiện để tiếp cận với quyền công dân và quyền con người. Điều có ý nghĩa ở đây là chính NKT cũng phải nhận thức được đầy đủ các nghĩa vụ của mình với tư cách là một công dân trong mọi lĩnh vực đời sống, kinh tế, chính trị, xã hội mà mình tham gia. Định nghĩa NKT theo quan điểm xã hội là sự kết hợp giữa sự khiếm khuyết và các yếu tố môi trường và tiếp cận dưới góc độ quyền của NKT.