Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số dòng giống đậu tương vụ xuân và hè tại huyện trấn yên tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các dòng giống đậu tương vụ xuân và hè tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái.

• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của các dòng giống đậu tương vụ xuân và hè tại Trấn Yên, Yên Bái
• Loại tài liệu: nghiên cứu
• Địa điểm: Yên Bái

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình sản suất đậu tương ở trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.1. Tình hình sản xuất trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình xản suất đậu tương của Việt Nam
• 1.2. Các yêu cầu sinh thái của cây đậu tương
• 1.2.1. Yêu cầu nhiệt độ
• 1.2.2. Yêu cầu về ánh sáng
• 1.2.3. Yêu cầu về nước
• 1.2.4. Yêu cầu về đất
• 1.3. Tình hình nghiên cứu đậu tương ở trên thế giới và ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Khả năng sinh trưởng của các dòng giống đậu tương

Nghiên cứu tập trung vào khả năng sinh trưởng của các dòng giống đậu tương trong điều kiện khí hậu và đất đai tại Trấn Yên, Yên Bái. Các dòng giống được đánh giá dựa trên tốc độ phát triển, chiều cao cây, số lá, và khả năng chống chịu sâu bệnh. Kết quả cho thấy, một số dòng giống có khả năng sinh trưởng vượt trội trong cả vụ xuân và vụ hè, đặc biệt là giống DT84. Điều này khẳng định tiềm năng của các dòng giống mới trong việc cải thiện năng suất và chất lượng đậu tương tại địa phương.

1.1. Đánh giá sinh trưởng trong vụ xuân

Trong vụ xuân, các dòng giống đậu tương được gieo trồng trên đất soi bãi và đất ruộng hạn. Kết quả cho thấy, giống DT84 có tốc độ sinh trưởng nhanh, đạt chiều cao trung bình 70 cm sau 60 ngày. Các chỉ số về số lá và độ dày thân cũng cao hơn so với các giống địa phương. Điều này cho thấy tiềm năng của giống DT84 trong việc thích nghi với điều kiện khí hậu và đất đai tại Trấn Yên.

1.2. Đánh giá sinh trưởng trong vụ hè

Trong vụ hè, các dòng giống đậu tương được đánh giá dựa trên khả năng chịu nhiệt và thiếu nước. Giống DT84 tiếp tục thể hiện ưu thế với khả năng chịu hạn tốt, duy trì tốc độ sinh trưởng ổn định. Các chỉ số về số quả và trọng lượng hạt cũng cao hơn so với các giống địa phương. Điều này khẳng định tiềm năng của giống DT84 trong việc cải thiện năng suất đậu tương tại Yên Bái.

II. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu không chỉ đánh giá khả năng sinh trưởng của các dòng giống đậu tương mà còn đề xuất các giải pháp ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng các dòng giống mới như DT84 có thể giúp tăng năng suất đậu tương lên đến 20% so với các giống địa phương. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện thu nhập cho nông dân và phát triển nông nghiệp bền vững tại Trấn Yên, Yên Bái.

2.1. Cải thiện năng suất đậu tương

Việc áp dụng các dòng giống mới như DT84 vào sản xuất đậu tương tại Trấn Yên đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Năng suất đậu tương tăng từ 12 tạ/ha lên 14,5 tạ/ha, đóng góp đáng kể vào việc cải thiện thu nhập cho nông dân. Điều này cũng giúp giảm thiểu tình trạng sử dụng giống địa phương năng suất thấp, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

2.2. Mở rộng diện tích trồng đậu tương

Nghiên cứu cũng đề xuất việc mở rộng diện tích trồng đậu tương trên các loại đất ruộng hạn kém hiệu quả. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng này không chỉ giúp tăng diện tích trồng đậu tương mà còn cải tạo đất, nâng cao hiệu quả kinh tế. Điều này phù hợp với chính sách phát triển nông nghiệp của địa phương và góp phần vào sự phát triển bền vững của Yên Bái.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn các dòng giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái tại Trấn Yên, Yên Bái. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc phát triển các giống đậu tương mới, đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu thụ. Đồng thời, nghiên cứu cũng có ý nghĩa thực tiễn trong việc cải thiện năng suất và chất lượng đậu tương, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

3.1. Đóng góp khoa học

Nghiên cứu đã cung cấp dữ liệu chi tiết về khả năng sinh trưởng của các dòng giống đậu tương trong điều kiện khí hậu và đất đai tại Trấn Yên, Yên Bái. Điều này giúp các nhà khoa học và nhà quản lý có cơ sở để lựa chọn và phát triển các giống đậu tương mới, phù hợp với điều kiện địa phương.

3.2. Đóng góp thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã được áp dụng vào thực tiễn sản xuất, giúp nông dân Trấn Yên lựa chọn được các giống đậu tương có năng suất cao và thích nghi tốt với điều kiện sinh thái. Điều này không chỉ cải thiện thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp tại Yên Bái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đậu tương (Glycine max (L) Merr) là cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, được trồng rộng rãi trên thế giới và tại Việt Nam. Theo FAO (2010), diện tích trồng đậu tương toàn cầu từ năm 2005 đến 2009 tăng từ 92,5 triệu ha lên 98,8 triệu ha, với năng suất ổn định khoảng 22,5 – 23,8 tạ/ha. Mỹ và Braxin là hai quốc gia dẫn đầu về diện tích và năng suất, lần lượt đạt 30,9 triệu ha với 29,5 tạ/ha và 21,7 triệu ha với 26,2 tạ/ha năm 2009. Trong khi đó, Việt Nam có diện tích trồng đậu tương thấp, năm 2005 đạt 204,1 nghìn ha nhưng giảm còn 146,2 nghìn ha năm 2009, với năng suất trung bình 14,6 tạ/ha, thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới.

Tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái, diện tích đất nông nghiệp khoảng 8.358 ha, trong đó đất trồng cây hàng năm chiếm 725 ha. Diện tích trồng đậu tương hàng năm chỉ khoảng 100-150 ha với năng suất trung bình 12 tạ/ha, thấp hơn nhiều so với năng suất trung bình cả nước. Nguyên nhân chính là thiếu bộ giống đậu tương năng suất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Mục tiêu nghiên cứu là lựa chọn được dòng, giống đậu tương có năng suất cao hơn giống phổ biến hiện tại (DT84), thích nghi với điều kiện sinh thái huyện Trấn Yên, góp phần mở rộng diện tích và nâng cao năng suất đậu tương tại địa phương.

Nghiên cứu được thực hiện trong hai vụ xuân và hè năm 2009 tại xã Minh Tiến, huyện Trấn Yên, với ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan trọng trong việc phát triển sản xuất đậu tương, cải tạo đất và nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp vùng trung du miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh trưởng phát triển cây trồng, đặc biệt là cây đậu tương, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Quá trình sinh trưởng là sự tạo mới các yếu tố cấu trúc tế bào, thể tích và sinh khối; phát triển là biến đổi về chất dẫn đến thay đổi hình thái và chức năng (Hoàng Minh Tấn và cs, 1994). Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển (ra hoa, chắc xanh, chín) ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt.

• Lý thuyết chọn tạo giống cây trồng: Tập trung vào chọn lọc các đặc tính như thời gian sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh, năng suất, chất lượng hạt và khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái (Ngô Thế Dân và cs, 1999; Vũ Đình Chính, 1995).

• Khái niệm về yêu cầu sinh thái của đậu tương: Nhiệt độ thích hợp 22-27°C, ánh sáng 6-12 giờ/ngày, độ ẩm đất 50%, pH đất 5,2-6,5, và nhu cầu nước tối thiểu 300 mm trong suốt quá trình sinh trưởng (Phạm Văn Thiều, 2006).

• Mô hình đánh giá năng suất đậu tương: Năng suất lý thuyết được tính dựa trên số quả chắc/cây, số hạt/quả, trọng lượng 1000 hạt và mật độ cây trồng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 7 dòng, giống đậu tương, trong đó có 6 giống chọn tạo tại Viện Nghiên cứu Ngô và 1 giống nhập nội từ Australia, với giống DT84 làm đối chứng.

• Địa điểm và thời gian: Thí nghiệm được tiến hành tại xã Minh Tiến, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái trong hai vụ xuân và hè năm 2009, cùng mô hình trình diễn vụ xuân năm 2010.

• Thiết kế thí nghiệm: Bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) với 7 công thức, 3 lần nhắc lại, tổng diện tích thí nghiệm 178,5 m².

• Quy trình kỹ thuật: Gieo trồng theo quy phạm khảo nghiệm giống đậu tương tiêu chuẩn ngành 10TCN 339:2006, mật độ 33 cây/m² vụ xuân, 28 cây/m² vụ hè, bón phân hữu cơ và vô cơ theo tỷ lệ chuẩn, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh theo quy trình kỹ thuật.

• Chỉ tiêu theo dõi: Thời gian sinh trưởng các giai đoạn (ra hoa, chắc xanh, chín), đặc điểm hình thái (màu sắc thân, hoa, vỏ hạt, rốn hạt, dạng thân, kiểu sinh trưởng), khả năng chống chịu sâu bệnh (giòi đục thân, sâu cuốn lá, sâu đục quả, bệnh lở cổ rễ, bệnh gỉ sắt), tính chống đổ, tách quả, các yếu tố cấu thành năng suất (số quả/cây, số hạt/quả, trọng lượng 1000 hạt), năng suất lý thuyết và thực thu.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm IRRISTAT 5 để xử lý và phân tích thống kê số liệu thu thập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển:

   • Thời gian từ gieo đến ra hoa vụ xuân dao động 43-52 ngày, vụ hè ngắn hơn 33-40 ngày. Giống ĐVN9 ra hoa sớm nhất (43 ngày vụ xuân, 33 ngày vụ hè), ĐVN10 muộn nhất (52 ngày vụ xuân, 47 ngày vụ hè).
   • Thời gian từ gieo đến chắc xanh vụ xuân 72-85 ngày, vụ hè 62-72 ngày. ĐVN9 có thời gian ngắn nhất, ĐVN10 dài nhất.
   • Tổng thời gian sinh trưởng (TGST) vụ xuân 89-107 ngày, vụ hè 82-100 ngày. ĐVN10 có TGST dài nhất, các giống còn lại tương đương đối chứng DT84.

2. Đặc điểm hình thái:

   • Các giống có dạng thân đứng hoặc nửa đứng, kiểu sinh trưởng hữu hạn.
   • Màu sắc thân và hoa chủ yếu tím, riêng ĐVN10 thân xanh, hoa trắng.
   • Vỏ hạt vàng sáng, rốn hạt màu nâu nhạt hoặc nâu.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh và tính trạng sinh lý:

   • Các giống có mức độ chống chịu khác nhau với giòi đục thân, sâu cuốn lá, sâu đục quả, bệnh lở cổ rễ và gỉ sắt.
   • Tính chống đổ và tách quả cũng khác biệt, ảnh hưởng đến năng suất thực thu.

4. Năng suất và các yếu tố cấu thành:

   • Năng suất thực thu của các giống triển vọng vượt trội so với giống đối chứng DT84, với mức tăng từ 12% đến 24%.
   • Các yếu tố như số quả chắc/cây, số hạt/quả và trọng lượng 1000 hạt đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất.

Thảo luận kết quả

Điều kiện thời tiết năm 2009 tại huyện Trấn Yên có sự phân hóa rõ rệt giữa vụ xuân và vụ hè, với vụ xuân hạn hán kéo dài và nhiệt độ cao, ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng đậu tương, đặc biệt giai đoạn cây con và ra hoa. Vụ hè có điều kiện thuận lợi hơn về nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa, phù hợp cho sinh trưởng và phát triển cây đậu tương, do đó năng suất vụ hè cao hơn.

Thời gian sinh trưởng ngắn hơn ở vụ hè phù hợp với đặc tính mẫn cảm nhiệt độ của giống chín sớm, giúp rút ngắn chu kỳ sinh trưởng và tăng số vụ trong năm. Đặc điểm hình thái và kiểu sinh trưởng hữu hạn của các giống phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, giúp cây tập trung dinh dưỡng cho hạt, nâng cao năng suất.

Khả năng chống chịu sâu bệnh và tính chống đổ, tách quả là yếu tố quyết định năng suất thực thu, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng hạt và hiệu quả sản xuất. So sánh với các nghiên cứu tại Thái Nguyên, Bắc Kạn và các vùng đồng bằng cho thấy thời gian sinh trưởng và năng suất có sự biến động theo điều kiện sinh thái, khẳng định tầm quan trọng của việc lựa chọn giống phù hợp từng vùng.

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để lựa chọn và khuyến cáo sử dụng các giống đậu tương có năng suất cao, thích nghi tốt với điều kiện sinh thái huyện Trấn Yên, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến cáo sử dụng giống đậu tương năng suất cao:

   • Áp dụng các giống ĐVN5, ĐVN9 và dòng 99084-A28 đã chứng minh năng suất vượt trội so với giống DT84, phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Trấn Yên.
   • Thời gian thực hiện: ngay trong vụ xuân và hè tiếp theo.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông, các hợp tác xã nông nghiệp và người dân địa phương.

2. Mở rộng diện tích trồng đậu tương trên đất ruộng hạn và đất kém hiệu quả:

   • Chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng đậu tương để cải tạo đất và tăng thu nhập.
   • Thời gian: trong vòng 3 năm tới.
   • Chủ thể: UBND huyện, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tổ chức nông dân.

3. Tăng cường công tác đào tạo, tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc đậu tương:

   • Tập huấn quy trình kỹ thuật gieo trồng, bón phân, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch đúng thời vụ.
   • Thời gian: tổ chức định kỳ hàng năm.
   • Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức đào tạo nông nghiệp.

4. Phát triển và ứng dụng công nghệ chọn tạo giống phù hợp:

   • Tiếp tục nghiên cứu, lai tạo và thử nghiệm các giống đậu tương có khả năng chịu hạn, chịu rét, chống sâu bệnh và năng suất cao.
   • Thời gian: dài hạn, từ 3-5 năm trở lên.
   • Chủ thể: Viện Nghiên cứu Nông nghiệp, các trường đại học và trung tâm nghiên cứu.

5. Xây dựng mô hình trình diễn giống đậu tương mới tại các hộ nông dân:

   • Triển khai mô hình trình diễn giống mới để đánh giá thực tế và khuyến khích nhân rộng.
   • Thời gian: vụ xuân và hè hàng năm.
   • Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các hợp tác xã và hộ nông dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia nông nghiệp:

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống đậu tương mới tại vùng trung du miền núi.
   • Use case: Phát triển chương trình chọn tạo giống phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương.

2. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp:

   • Lợi ích: Tham khảo cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển cây đậu tương, chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao thu nhập cho nông dân.

3. Hợp tác xã và tổ chức nông dân:

   • Lợi ích: Áp dụng giống đậu tương năng suất cao, kỹ thuật canh tác hiệu quả để tăng sản lượng và chất lượng sản phẩm.
   • Use case: Tổ chức sản xuất tập trung, nâng cao hiệu quả kinh tế.

4. Nông dân trồng đậu tương tại các vùng trung du và miền núi phía Bắc:

   • Lợi ích: Lựa chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình kỹ thuật chuẩn để nâng cao năng suất và thu nhập.
   • Use case: Thực hiện canh tác đậu tương hiệu quả, giảm thiểu rủi ro do sâu bệnh và điều kiện thời tiết.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao năng suất đậu tương ở huyện Trấn Yên thấp hơn so với mức trung bình cả nước?
   Năng suất thấp do sử dụng giống địa phương năng suất thấp, điều kiện sinh thái khắc nghiệt như hạn hán vụ xuân, sâu bệnh và kỹ thuật canh tác chưa đồng đều. Ví dụ, năng suất trung bình tại Trấn Yên khoảng 12 tạ/ha, thấp hơn mức 14,6 tạ/ha của cả nước.

2. Các giống đậu tương nào được khuyến cáo trồng tại huyện Trấn Yên?
   Các giống ĐVN5, ĐVN9 và dòng 99084-A28 được đánh giá có năng suất cao hơn giống đối chứng DT84 từ 12-24%, thích nghi tốt với điều kiện sinh thái địa phương.

3. Thời gian sinh trưởng của đậu tương ảnh hưởng thế nào đến sản xuất?
   Thời gian sinh trưởng ngắn giúp tăng số vụ trong năm, phù hợp với điều kiện khí hậu và cơ cấu cây trồng. Ví dụ, vụ hè thời gian sinh trưởng ngắn hơn vụ xuân từ 7-10 ngày, giúp rút ngắn chu kỳ sản xuất.

4. Làm thế nào để cải thiện khả năng chống chịu sâu bệnh của đậu tương?
   Lựa chọn giống có khả năng kháng bệnh, áp dụng biện pháp phòng trừ sâu bệnh kịp thời và kỹ thuật canh tác hợp lý. Nghiên cứu cho thấy các giống mới có mức độ chống chịu tốt hơn so với giống địa phương.

5. Có thể mở rộng diện tích trồng đậu tương ở Trấn Yên không?
   Có thể, đặc biệt trên đất ruộng hạn và đất trồng lúa kém hiệu quả. Việc chuyển đổi cây trồng sẽ giúp cải tạo đất và tăng hiệu quả kinh tế, với tiềm năng mở rộng diện tích lên hàng trăm ha trong vài năm tới.

Kết luận

• Đậu tương là cây trồng có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, nhưng diện tích và năng suất tại huyện Trấn Yên còn thấp so với tiềm năng.
• Nghiên cứu đã xác định được các giống đậu tương có năng suất cao, thích nghi tốt với điều kiện sinh thái địa phương, như ĐVN5, ĐVN9 và dòng 99084-A28.
• Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển của đậu tương phụ thuộc vào giống và điều kiện khí hậu, với vụ hè có thời gian sinh trưởng ngắn hơn vụ xuân.
• Khả năng chống chịu sâu bệnh và tính chống đổ, tách quả ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất thực thu và chất lượng hạt.
• Đề xuất mở rộng diện tích trồng đậu tương, áp dụng giống mới và quy trình kỹ thuật phù hợp nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế tại huyện Trấn Yên.

Next steps: Triển khai mô hình trình diễn giống mới, đào tạo kỹ thuật cho nông dân, tiếp tục nghiên cứu chọn tạo giống phù hợp hơn.

Call to action: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và nông dân cần phối hợp để phát triển bền vững cây đậu tương, góp phần nâng cao đời sống và phát triển kinh tế nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình sản suất đậu tương ở trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất trên thế giới Cây đậu tương là cây trồng lấy dầu quan trọng nhất trên thế giới, đứng ở vị trí thứ 4 trong những cây lương thực và thực phẩm sau lúa mì, lúa nước, và ngô. Hơn nữa đậu tương còn là cây có giá trị dinh dưỡng, kinh tế cao, khả năng thích ứng rộng, đặc biệt cây đậu tương có khả năng cải tạo đất rất tốt.

Vì vậy mà cây đậu tương được trồng ở khắp mọi nơi trên thế giới, nhưng tập trung nhiều nhất ở châu Mỹ chiếm trên 70% diện tích, tiếp đến là châu Á. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới từ năm 2005 -2009 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (Triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2005 92,5 23,2 214,3 2006 95,2 22,9 218,4 2007 95,1 23,8 219,5 2008 96,9 23,8 230,6 2009 98,8 22,5 222,3 (Nguồn: FAO, 2010 [21] 5 n Số liệu ở bảng 1.1 cho thấy trong vòng 5 năm qua diện tích trồng đậu tương trên thế giới đã tăng 6,3 triệu ha, năng suất đậu tương ổn định, biến động trong khoảng 22,5 – 23,8 tạ/ha. Tuy nhiên do diện tích trồng đậu tương không ngừng được mở rộng từ năm 2005 -2009, do đó sản lượng đậu tương năm 2009 tăng thêm 8 triệu tấn so với năm 2005.

Các nước trồng nhiều đậu tương trên thế giới là Mỹ, Biaxin, Achentina,Trung Quốc và Ấn Độ. Diện tích, năng suất và sản lượng của một số quốc gia sản xuất đậu tương trên thế giới năm 2009 Diện tích Năng suất Sản lượng Tên nước (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Mỹ 30,9 29,5 91,4 Braxinge 21,7 26,2 56,9 Achentinant© 16,7 18,4 30,9 Trung Quốc 8,8 16,4 14,5 Ấn Độ 9,6 10,6 10,2 (Nguồn: FAO, 2010)[21] Theo thống kê của FAO, Mỹ là quốc gia có diện tích và sản lượng đậu tương lớn nhất trên thế giới, năm 2009 diện tích đậu tương của Mỹ là 30,9 triệu ha chiếm 31,2 % diện tích đậu tương của toàn thế giới, sản lượng là 91,4 triệu tấn. Đứng thứ hai sau Mỹ là Braxin diện tích năm 2009 là 21,7 triệu ha sản lượng 56,9 triệu tấn, đứng thứ 3 là Achentina diện tích 16,7 triệu ha, sản lượng 30,9 triệu tấn, đứng thứ 4 là Ấn Độ (9,6 triệu ha) và đứng thứ 5 là Trung Quốc ( 9,1 triệu ha). Năm 2007 Ấn Độ vượt qua Trung Quốc để trở 6 n thành quốc gia có diện tích trồng đậu tương đứng thứ 4 trên thế giới.

Diện tích trồng đậu tương của 5 quốc gia này chiếm 89,4 % diện tích trồng đậu tương của toàn thế giới (FAO, 2010 )[21]. Braxinvà Mỹ là hai nước có năng suất đậu tương cao nhất thế giới, năm 2009 năng suất đậu tượng của hai quốc gia này là 26,2 tạ/ha và 29,5 tạ/ha, đứng thứ 3 thế là Achentina, năm 2009 năng suất đậu tương là 18,4 tạ/ha. Ấn Độ là nước có diện tích trồng đậu tương lớn hơn Trung Quốc, tuy nhiên năng suất đậu tương của Ấn Độ đạt thấp năm, 2009 năng suất chỉ là 10,6 tạ/ha, do đó sản lượng đậu tương của Ấn Độ đứng thứ 5 trên thế giới sau Trung Quốc. Mỹ là quốc gia xuất khẩu đậu tương hàng đầu thế giới, năm 2007 Mỹ xuất khẩu 29,84 triệu tấn, đứng thứ 2 Braxiln năm 23,73 triệu tấn, đứng thứ 3 là Achentina 11,84 triệu tấn.

Ba quốc gia Nam Mỹ này xuất 65,41 triệu tấn chiếm 87,91 % lượng đậu tương xuất khẩu thế thới (FAO, 2009) [21]. Mặc dù Trung Quốc là nước có diện tích trồng đầu tương lớn trên thế giới nhưng vẫn là quốc gia nhập khẩu đậu tương lớn nhất thế giới năm, 2007 Trung Quốc nhập khẩu 33,15 triệu tấn đậu tương, Hà Lan nhập khẩu 4,19 triệu tấn, Nhật Bản nhập khẩu 4,16 triệu tấn. Tình hình xản suất đậu tương của Việt Nam Ở Việt Nam cây đậu tương phát hiện từ rất sớm, được nhân dân trồng và sử dụng cách đây hàng nghìn năm, tuy nhiên đến nay diện tích trồng đậu tương ở nước ta còn hạn chế chỉ bó hẹp trong phạm vi nhỏ. Trước cánh mạng tháng 8 năm 1945, diện tích đậu tương của cả nước 32.200 ha, năng suất thấp 4,1 tạ/ha.

Sau khi đất nước thống nhất diện tích đậu tương cả nước tăng lên 39.954 ha năng suất 5,2 tạ/ha (Ngô Thế Dân và Cs)[13]. Cả nước đã hình thành 6 vùng sản xuất đậu tương. Năm 1993, vùng Đông Nam Bộ có diện tích lớn nhất (26,2%) diện tích đậu tương của cả nước, 7 n miền núi Bắc Bộ chiếm 24,7% diện tích, đồng bằng sông Hồng chiếm 17,5% diện tích, đồng bằng sông Cửu Long chiếm 12,4%. Còn lại là Đồng bằng ven biển và Tây Nguyên.

Trong đó đậu tương trồng vụ xuân chiếm 14,2% diện tích, vụ hè thu là 31,3%, vụ mùa là 2,68%, vụ thu đông 22,1%, vụ đông xuân là 29,7%. Ở vùng núi Bắc bộ, khu 4 cũ, Đồng bằng sông Cửu Long vụ đông xuân là chính vụ (59,8 – 83,5%), ở Đồng bằng Sông Hồng, trung du Bắc bộ vụ xuân (60,6 – 65,6%), ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ vụ hè thu và thu đông (60 – 77%). Về sản lượng, 3 vùng Đồng bằng Sông Hồng, Đồng bằng Sông Cửu Long, Đông Nam Bộ chiếm 63,8% sản lượng đậu tương của cả nước. Đặc biệt Đồng Bằng Sông Cửu Long chỉ chiếm 12,7% diện tích nhưng lại chiếm 20,7% sản lượng đậu tương của cả nước, năng suất bình quan cao nhất 16 tạ/ha.

Tại Đại hội Đảng lần thứ V, Đảng Cộng Sản Việt Nam đã nêu “đậu tương cần phát triển mạnh mẽ để tăng nguồn đạm cho con người, cho gia súc, cho đất đai và trở thành một loại hàng hoá xuất khẩu chủ lực ngày càng quan trọng” Bảng 1. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam từ năm 2005 - 2009 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (nghìn ha) (tạ/ha) (nghìn tấn) 2005 204,1 14,3 292,7 2006 185,6 13,9 258,2 2007 187,4 14,7 260,5 2008 191,5 14,0 268,1 2009 146,2 14,6 213,6 (Nguồn: FAO, 2010) [21] 8 n Bảng 1.3 cho thấy diện tích trồng đậu tương của nước ta có sự biến động qua các năm, diện tích đậu tương năm 2005 là 204,1 nghìn ha, năm 2006 diện tích giảm xuống còn 185,6 nghìn ha, đến năm 2008 diện tích tăng lên 191,5 nghìn ha, đến nay diện tích đậu tương cả nước chỉ còn 146,2 nghìn ha. So với các nước có diện tích trồng đậu lớn trên thế giới thì diện tích trồng đậu tương của nước ta còn rất nhỏ. Diện tích gieo trồng đậu tương năm cao nhất là năm 2004 mới chỉ đạt 204,1 nghìn ha.

Năng suất đậu tương của nước ta trong 5 năm qua đã được cải thiện, tuy nhiên vẫn còn thấp hơn nhiều so với năng suất trung bình của thế giới, năm 2007 đạt năng suất cao nhất mới chỉ đạt 14,7tạ/ha, trong khi năng suất bình quân trên thế giới là 23,8 tạ/ha. Theo Lê Quốc Hưng, 2007 [24] nước ta có tiềm năng rất lớn để mở rộng diện tích trồng đậu tương cả 3 vụ xuân, hè và đông, diện tích có thể đạt 1,5 triệu ha trong đó phân bố ở các vùng: Vùng Đồng bằng sông Hồng có thể mở rộng diện tích lên tới 600 nghìn ha đậu tương trên đất 2 vụ lúa, miền núi phía Bắc 400 nghìn ha trên các loại đất dốc, Bắc Trung bộ 300 nghìn ha và Tây Nguyên 100 nghìn ha. Quỹ đất đang có này là một lợi thế không nhỏ để nước ta phát triển sản xuất đậu tương đảm bảo nhu cầu sử dụng đậu tương trong nước. Các yêu cầu sinh thái của cây đậu tương 1.

Yêu cầu nhiệt dộ Cây đậu tương có nguồn gốc ôn đới nhưng không phải là cây chịu được rét. Tổng tích ôn của cây đậu tương biến động trong khoảng 1700-27000C. Đậu tương có thể sinh trưởng trong phạm vi nhiệt độ từ 10 - 400C. Phạm Văn Thiều [32] cho rằng nhiệt độ tối thích cho thời kỳ nảy mầm là từ 18-260C (6-7 ngày đã mọc mầm) nếu ở nhiệt độ từ 10-120C muốn mọc mầm phải cần từ 15- 16 ngày, ngược lại nhiệt độ cao hơn 400C hạt cũng không mọc mầm được.

Thời kỳ cây con, từ khi cây ra lá đơn đến khi cây được 3 lá thật cây đậu tương 9 n có khả năng chịu rét tốt. Thời kỳ còn lá đơn có thể chịu nhiệt độ dưới 00C trong thời gian ngắn. Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng là từ 22-270C, nhiệt độ dưới 170C sẽ trở ngại cho sự sinh trưởng thân lá. Thời kỳ ra hoa kết quả cây cần nhiệt độ từ 28-370C, nếu gặp nhiệt độ thấp ảnh hưởng xấu cho việc ra hoa, kết quả.

Nhiệt độ lên trên 380C thì ảnh hưởng xấu đến tốc độ hình thành đốt, phát triển lóng, phân hoá hoa cũng như vận chuyển các chất dinh dưỡng về hạt làm cho chất lượng của hạt kém. Nhiệt độ bình quân trong một ngày có lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của đậu tương là từ 18-200C. Yêu cầu về ánh sáng Đậu tương là loại cây ngắn ngày điển hình, nên ánh sáng là yếu tố ảnh hưởng mạnh đến cây này. Với cây đậu tương thì ánh sáng không chỉ là yếu tố quyết định sự quang hợp mà còn ảnh hưởng đến hoạt động cố định đạm của các nốt sần nên ảnh hưởng đến năng suất (Phạm Văn Thiều, 2006) [32].

Trần Đình Long và Cs [13] cho biết ở Việt Nam cả giống chín sớm, chín trung bình và chín muộn đều phản ứng với chu kỳ chiếu sáng, sự biến động của chu kỳ chiếu sáng có ảnh hưởng tới sinh trưởng sinh thực cả trước và sau hoa nở. Sự tác động ngày ngắn mạnh nhất là vào giai đoạn trước khi cây ra hoa, lúc này ánh sáng ngày ngắn sẽ làm cho cây rút ngắn thời gian sinh trưởng, giảm chiều cao cây, số đốt cũng như độ dài của lóng. Cường độ ánh sáng mạnh sẽ làm cho cây sinh trưởng khoẻ, cho năng suất cao. Trong thời kỳ ra hoa và hình thành hạt, số giờ chiếu sáng thích hợp là từ 6-12 giờ, thời kỳ này nếu gặp điều kiện chiếu sáng dài ngày, thời gian chiếu sáng trên 18 giờ/ngày thì cây sẽ không ra hoa được.

Tính mẫn cảm với chu kỳ chiếu sáng của cây đậu tương tuỳ thuộc vào đặc tính của giống. Các giống thuộc nhóm chín sớm thường mẫn cảm với nhiệt độ, còn các giống chín muộn lại mẫn cảm với chu kỳ chiếu sáng (Phạm Văn Thiều, 2006) [32]. Yêu cầu về nước Tuy là cây trồng cạn song đậu tương lại là cây cần nhiều nước, vì vậy nước luôn là một trong những yếu tố hạn chế chủ yếu đến sản xuất đậu tương. Trong suốt cả quá trình sinh trưởng từ khi gieo đến khi thu hoạch đậu tương cần ít nhất 300 mm.