Nghiên Cứu Hoạt Động Đại Chúng Hóa Kinh Điển Nho Gia 10 Năm Đầu Thế Kỷ XXI Tại Trung Quốc

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia ở Trung Quốc, tập trung vào tác phẩm Luận Ngữ trong 10 năm đầu thế kỷ XXI.

• Tác giả: Nguyễn Bảo Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Kim Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Trung Quốc học
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Động Đại Chúng Hóa Kinh Điển Nho Gia Tại Trung Quốc
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
• 1.1. Nghiên cứu kinh điển Nho gia ở các nước Phương Tây
• 1.2. Nghiên cứu của các học giả người Hoa Kiều
• 1.3. Nghiên cứu của các học giả MP
• 1.4. Nghiên cứu về kinh điển Nho gia và Luận ngữ ở Trung Quốc
• 1.5. Nghiên cứu về kinh điển Nho gia ở Trung Quốc
• 1.6. Các công trình nghiên cứu về Luận ngữ
• 1.7. Nghiên cứu đại chúng hóa kinh điển Nho gia ở Việt Nam hiện nay
• 1.8. Tiếp cận kinh điển Nho gia dưới góc độ lịch sử Triết học
• 1.9. Tiếp cận kinh điển Nho gia dưới góc độ Nho học
• 1.10. Tiếp cận kinh điển Nho gia dưới góc độ Hán Nôm học
• 1.11. Tiếp cận kinh điển Nho gia dưới góc độ dịch thuật
• 1.12. Tiếp cận tác phẩm kinh điển Nho gia - Luận ngữ
• 1.13. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KINH ĐIỂN NHO GIA ĐẠI CHÚNG HÓA VÀ TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG
• 2.1. Một số vấn đề lý luận về kinh điển Nho gia và Kinh học
• 2.2. Nho gia và kinh điển Nho gia
• 2.3. Nho gia và văn hóa Trung Quốc
• 2.4. Một số vấn đề lý luận về truyền thông đại chúng
• 2.5. Khái niệm đại chúng hóa
• 2.6. Lý luận và mô hình truyền thông đại chúng
• 2.7. Chủ trương chính sách của Đảng và Chính phủ Trung Quốc về xây dựng văn hóa truyền thống và đại chúng hóa kinh điển Nho gia
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẠI CHÚNG HÓA KINH ĐIỂN NHO GIA 10 NĂM ĐẦU THẾ KỈ XXI Ở TRUNG QUỐC - TRƯỜNG HỢP TÁC PHẨM LUẬN NGỮ
• 3.1. Kết quả điều tra khảo sát thực trạng đại chúng hóa kinh điển Nho gia ở Trung Quốc 10 năm đầu thế kỉ XXI
• 3.1.1. Khảo sát đại chúng hóa kinh điển Nho gia trong hệ thống giáo dục quốc gia
• 3.1.2. Khảo sát số lượng sách từ khóa Luận ngữ ở Trung Quốc
• 3.1.3. Khảo sát các nghiên cứu về kinh điển Nho gia và Luận ngữ
• 3.1.4. Nội dung kinh điển Nho gia - Tác phẩm Luận ngữ được đại chúng hóa trong 10 năm đầu thế kỉ XXI ở Trung Quốc
• 3.1.5. Nội dung kinh điển Nho gia - Tác phẩm Luận ngữ trong hệ thống giáo dục phổ thông
• 3.1.6. Nội dung đại chúng hóa Luận ngữ ngoài hệ thống giáo dục phổ thông
• 3.2. Đánh giá hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia 10 năm đầu thế kỉ XXI ở Trung Quốc - Trường hợp tác phẩm Luận ngữ
• 3.2.1. Đánh giá chủ thể của hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia
• 3.2.2. Ảnh hưởng của người đứng đầu chính phủ và chủ trương chính sách của nhà nước tới hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia
• 3.2.3. Vai trò của giáo dục kinh điển Nho gia trong các cơ sở đào tạo
• 3.2.4. Vai trò của các cơ quan tổ chức nghiên cứu
• 3.2.5. Đánh giá phương thức đại chúng hóa kinh điển Nho gia qua truyền thông hội tụ
• 3.2.6. Một số vấn đề còn tồn tại
• 3.2.7. Nhận định hướng phát triển phương thức đại chúng hóa kinh điển Nho gia
• 3.2.8. Một số gợi ý về đại chúng hóa các tác phẩm văn học đặc sắc của Việt Nam
• 3.3. Tăng cao vai trò định hướng của Nhà nước để xây dựng, kiện toàn hệ thống chính sách phát triển văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam
• 3.4. Xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác đại chúng hóa văn hóa truyền thống
• 3.5. Sử dụng đồng bộ truyền thông hội tụ kết hợp với giáo dục phổ thông
• 3.6. Tiểu kết Chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Hoạt Động Đại Chúng Hóa Kinh Điển Nho Gia

Nghiên cứu hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia tại Trung Quốc đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh văn hóa hiện đại. Nho giáo, với lịch sử hơn 2500 năm, đã trải qua nhiều thăng trầm và hiện đang được phục hưng mạnh mẽ. Việc đại chúng hóa các tác phẩm kinh điển như Luận ngữ không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo ra những giá trị mới cho xã hội hiện đại.

1.1. Lịch sử và sự phát triển của Nho giáo tại Trung Quốc

Nho giáo đã có một lịch sử dài và phức tạp, từ thời kỳ Xuân Thu đến nay. Sự phát triển của Nho giáo không chỉ gắn liền với các triều đại mà còn với các biến động xã hội lớn. Những giai đoạn thịnh vượng và suy thoái của Nho giáo đã ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa và tư tưởng Trung Quốc.

1.2. Tầm quan trọng của việc đại chúng hóa kinh điển Nho gia

Đại chúng hóa kinh điển Nho gia giúp đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với người dân. Điều này không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển xã hội và giáo dục hiện đại.

II. Những Thách Thức Trong Hoạt Động Đại Chúng Hóa Kinh Điển Nho Gia

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc đại chúng hóa Nho giáo, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm sự thay đổi trong nhận thức xã hội, sự cạnh tranh từ các nền văn hóa khác và sự thiếu hụt trong việc truyền tải nội dung một cách hiệu quả.

2.1. Sự thay đổi trong nhận thức xã hội về Nho giáo

Nhiều người trẻ hiện nay có xu hướng xa rời các giá trị truyền thống. Việc hiểu và áp dụng các tư tưởng Nho giáo trong bối cảnh hiện đại gặp nhiều khó khăn. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu và giáo dục phải tìm ra cách tiếp cận mới để thu hút sự quan tâm của giới trẻ.

2.2. Cạnh tranh từ các nền văn hóa khác

Trong thời đại toàn cầu hóa, Nho giáo phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nền văn hóa khác. Việc quảng bá và bảo tồn các giá trị Nho giáo cần phải được thực hiện một cách sáng tạo và hiệu quả hơn để thu hút sự chú ý của công chúng.

III. Phương Pháp Đại Chúng Hóa Kinh Điển Nho Gia Hiện Nay

Để đối phó với những thách thức, nhiều phương pháp đã được áp dụng trong việc đại chúng hóa Nho giáo. Các phương pháp này bao gồm việc sử dụng công nghệ thông tin, truyền thông xã hội và các hoạt động văn hóa cộng đồng.

3.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong giáo dục

Công nghệ thông tin đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc truyền tải các giá trị Nho giáo. Các ứng dụng học tập trực tuyến và các nền tảng mạng xã hội giúp người học tiếp cận dễ dàng hơn với các tác phẩm kinh điển.

3.2. Tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng

Các hoạt động văn hóa như hội thảo, triển lãm và các buổi tọa đàm về Nho giáo đã được tổ chức rộng rãi. Những hoạt động này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo cơ hội cho cộng đồng tham gia vào việc bảo tồn văn hóa.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Đại Chúng Hóa Kinh Điển Nho Gia

Nghiên cứu về đại chúng hóa Nho giáo không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong giáo dục, truyền thông và các chính sách văn hóa.

4.1. Ứng dụng trong giáo dục

Việc tích hợp các giá trị Nho giáo vào chương trình giáo dục có thể giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và nhận thức văn hóa. Các giáo viên có thể sử dụng các tác phẩm kinh điển như Luận ngữ để giảng dạy các bài học về đạo đức và nhân văn.

4.2. Ảnh hưởng đến chính sách văn hóa

Nghiên cứu về đại chúng hóa Nho giáo có thể cung cấp cơ sở cho các chính sách văn hóa của chính phủ. Việc khôi phục và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống sẽ góp phần xây dựng một xã hội văn minh và bền vững.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Đại Chúng Hóa Kinh Điển Nho Gia

Nghiên cứu hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia tại Trung Quốc đã mở ra nhiều hướng đi mới cho việc bảo tồn và phát triển văn hóa. Tương lai của Nho giáo trong bối cảnh hiện đại sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của nó.

5.1. Tương lai của Nho giáo trong xã hội hiện đại

Nho giáo cần phải tiếp tục phát triển và thích ứng với những thay đổi của xã hội. Việc kết hợp các giá trị truyền thống với các yếu tố hiện đại sẽ giúp Nho giáo tồn tại và phát triển trong tương lai.

5.2. Đề xuất cho nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp đại chúng hóa hiện tại. Đồng thời, cần có những nghiên cứu sâu hơn về cách thức Nho giáo có thể hòa nhập vào các nền văn hóa khác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Trung Quốc học (mã số: 62 31 06 02) của nghiên cứu sinh Nguyễn Bảo Ngọc, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Nguyễn Kim Sơn tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2021, mang tiêu đề: “Nghiên cứu hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia 10 năm đầu thế kỉ XXI ở Trung Quốc - Trường hợp tác phẩm Luận ngữ”.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Học thuyết Nho gia do Khổng Tử sáng lập đã trải qua hơn 2.500 năm lịch sử với nhiều biến động thăng trầm: từ vị thế cực thịnh thời Xuân Thu, thời Tống đến những giai đoạn bị trấn áp như "đốt sách chôn Nho" thời Tần hay phong trào "Đả đảo Khổng gia điếm" trong Cách mạng Văn hóa. Trước thế kỷ XX, tư tưởng Nho gia được truyền bá chủ yếu qua trường học, khoa cử, tuyển chọn quan lại và thiết chế gia đình, dòng tộc.

Đầu thế kỷ XXI, trước thực trạng suy thoái đạo đức xã hội tại Trung Quốc, các giá trị Nho gia về tu dưỡng và giáo dục con người được coi trọng trở lại, hình thành nên hiện tượng "Nho gia nhiệt" và các cơn sốt Quốc học. Mốc khởi đầu quan trọng là sự kiện kỷ niệm 2550 năm ngày sinh Khổng Tử năm 1999 do Chính phủ Trung Quốc tổ chức sau 50 năm gián đoạn. Tiếp đó, hiện tượng phát hành cuốn Luận ngữ tâm đắc của Vu Đan vào tháng 11 năm 2006 (bán ra hơn 12.600 cuốn trong ngày đầu tại Trung tâm sách Trung Quan Thôn, Bắc Kinh) đã tạo sức hút xã hội sâu rộng. Về mặt chính sách, Đảng và Chính phủ Trung Quốc tại Đại hội XVI và XVII đã xác định việc đại chúng hóa kinh điển Nho gia là tài nguyên tinh thần phục vụ xây dựng nền văn hóa mang bản sắc Trung Quốc và đối thoại văn minh.

Trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0 và truyền thông hội tụ, các phương thức truyền bá cũ và những nội dung mang tính đẳng cấp phong kiến ("quân - thần", "trọng nam khinh nữ") không còn phù hợp. Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu Nho gia trước đây chủ yếu tiếp cận dưới góc độ văn học, triết học, sử học và Hán Nôm ở các giai đoạn lịch sử truyền thống. Việc tiếp cận hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia giai đoạn 10 năm đầu thế kỷ XXI ở Trung Quốc dưới góc độ Trung Quốc học kết hợp truyền thông đại chúng vẫn còn là một khoảng trống nghiên cứu.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận án là làm rõ thực trạng hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia (trường hợp tác phẩm Luận ngữ) trên các phương diện nội dung, mô hình và phương thức; đánh giá vai trò của các chủ thể đại chúng hóa; chỉ ra ưu điểm và hạn chế của phương thức đại chúng hóa qua truyền thông hội tụ; từ đó so sánh với hoạt động truyền bá Truyện Kiều để rút ra gợi ý cho Việt Nam.

Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Thứ nhất, hệ thống hóa tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở phương Tây, Trung Quốc và Việt Nam.
2. Thứ hai, làm rõ các khái niệm về kinh điển Nho gia, đại chúng hóa kinh điển Nho gia; làm sáng tỏ lý thuyết mô hình truyền thông đại chúng; phân tích bối cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học kỹ thuật của Trung Quốc trong 10 năm đầu thế kỷ XXI tác động đến hoạt động này.
3. Thứ ba, điều tra, khảo sát và phân tích nội dung nghiên cứu kinh điển Nho gia và Luận ngữ giai đoạn 2000 - 2010; luận giải nội dung đại chúng hóa tác phẩm Luận ngữ.
4. Thứ tư, đánh giá vai trò và ảnh hưởng của các chủ thể tham gia; chỉ rõ ưu điểm và nhược điểm của phương thức đại chúng hóa qua truyền thông hội tụ; từ đó đề xuất một số gợi ý thực tiễn cho Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia, lấy trường hợp tác phẩm Luận ngữ làm nghiên cứu điển hình.
• Phạm vi nội dung: Khảo sát việc truyền bá kinh điển Nho gia và tác phẩm Luận ngữ qua chương trình Sách giáo khoa (SGK) Ngữ văn từ lớp 1 đến lớp 12; các tạp chí, luận án, luận văn trên cơ sở dữ liệu toàn văn CNKI (China National Knowledge Infrastructure) từ năm 2000 đến năm 2010; lấy mẫu sách có nhan đề Luận ngữ trên trang thương mại điện tử dangdang.com (2000 - 2010). Phân tích tập trung vào ba nội dung cốt lõi: tư tưởng "Nhân" trong giáo dục phổ thông, hình tượng người lãnh đạo thời kỳ mới, và "Nghĩa lợi quan" của Khổng Tử.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm đầu thế kỷ XXI (từ năm 2000 đến năm 2010).
• Phạm vi không gian: Giới hạn tại Trung Quốc đại lục (không bao gồm Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến Nho gia và tác phẩm Luận ngữ:

Nghiên cứu của học giả quốc tế và phương Tây

• Giới Hán học phương Tây và học giả Hoa kiều đánh giá cao tư tưởng Khổng Tử. Tại Hội nghị quốc tế các nhà đoạt giải Nobel tại Paris (tháng 1/1988), kết luận số 16 đã nêu rõ yêu cầu nhân loại cần tìm hiểu trí tuệ của Khổng Tử để sinh tồn và phát triển.
• Nhóm học giả Hoa kiều tại Mỹ: Thành Trung Anh (Đại học Hawaii tại Manoa) phân tích việc áp dụng phương châm tu dưỡng "chí ư đạo, cứ ư đức, y ư nhân, du ư nghệ", cách xử thế "vô ý, vô tất, vô cố, vô ngã" và tinh thần "hòa nhi bất đồng" trong Luận ngữ vào thời đại mới; Chu Khiêm (Godwin C. Chu) với The Great Wall in Ruins (1993) khảo sát ảnh hưởng của Nho học đối với các tầng cấu trúc xã hội; Du Anh Thời (Yu Ying-shih) trong Bàn về Nho học hiện đại khẳng định Nho học cần đi vào đời sống thường nhật để giải quyết các vấn đề đương đại; Đỗ Duy Minh (Tu Weiming) trong Nho học thế kỷ XXI và thuyết "Nho giáo đệ tam kỳ phát triển" đã đề xuất 5 định hướng lớn cho Nho học trong bối cảnh đa nguyên hóa.
• Nhóm học giả Mỹ: Roger T. Ames và Henry Rosemont Jr với bản dịch The Analects of Confucius: A philosophical Translation (1998) diễn giải thuật ngữ "Nhân" thành "hành vi có thẩm quyền" và "Quân tử" thành "người mẫu mực"; Peter Hershock (2006, 2019) nghiên cứu quyền lực văn hóa Nho giáo và yêu cầu cách tân, hiện đại hóa Nho giáo; Daniel Bell trong Tân Nho gia của Trung Quốc phân tích việc phục hưng "quyền lực mềm" của Nho gia và dành 22 trang phụ lục bàn về chính trị hóa Luận ngữ; Will Durant trong Lịch sử Văn minh Trung Quốc khẳng định Luận ngữ là tác phẩm xác thực nhất để tiếp cận học thuyết Khổng Tử; Alice W. Cheang (Zheng Wenjun) nghiên cứu về việc đọc, dịch và giải thích Luận ngữ của giới Hán học phương Tây.

Nghiên cứu tại Trung Quốc

• Về nghiên cứu kinh điển và Kinh học: Hà Cảnh Dung (Kinh học khái thuyết), Bì Tích Thụy (Kinh học lịch sử), Lưu Sư Bồi (Kinh học giáo khoa thư), Chu Dư Đồng (Trung Quốc kinh học sử, bài báo năm 1979 trên Phúc Đán học báo), Tiền Mục (Trung Quốc học thuật thông nghĩa, 1975), Hứa Đạo Huân (Kinh học chí, 1999). Tháng 10 năm 2002, Đại học Bắc Kinh khởi động dự án biên soạn bộ bách khoa toàn thư Nho tạng (phần Kinh bộ xuất bản năm 2011).
• Về truyền bá và đại chúng hóa: Hạ Tăng Dân nghiên cứu truyền bá Nho học thời Hán - Tấn; Trương Lập Văn (Truyền bá và phát triển tư tưởng Nho học trên thế giới); Tả Khang Hoa (Các con đường truyền bá Nho học, 2011); Ngô Dữ Man (Mạng lưới vô hình, 1988); Tôn Húc Bồi (Hoa Hạ truyền bá luận); Kim Quán Quân và Đới Nguyên Quang (Lịch sử truyền bá tư tưởng Trung Quốc); Khổng Kiến (Khổng Tử và truyền bá đại chúng, 2009); Thiệu Hán Minh (Đại chúng Nho học, 2007); Ngô Long Xán (Thư hệ Nho học đại chúng).
• Về các bản chú giải Luận ngữ lịch sử và hiện đại: Hà Án (Luận ngữ tập giải), Chu Hy (Luận ngữ tập chú trong Tứ thư tập chú), Lưu Bảo Nam và Lưu Cung Miện (Luận ngữ chính nghĩa), Trình Thụ Đức (Luận ngữ tập giải, 1942), Dương Thụ Đạt (Luận ngữ sớ chứng, 1955), Dương Bá Tuấn (Luận ngữ dịch chú, 1957), Lý Trạch Hậu (Luận ngữ kim độc, 1994).

Nghiên cứu tại Việt Nam

• Hướng lịch sử triết học: Doãn Chính, Trương Văn Chung, Nguyễn Thế Nghĩa, Vũ Tình (Đại cương lịch sử triết học phương Đông cổ đại); Nguyễn Hiến Lê (Đại cương triết học Trung Quốc, 1992); Lê Văn Quán (Đại cương lịch sử tư tưởng Trung Quốc, 1996).
• Hướng Nho học: Trần Trọng Kim (Nho giáo); Nguyễn Tôn Nhan (Nho giáo, 2005 - phân chia 6 giai đoạn phát triển); Trần Đình Hượu (Đến hiện đại từ truyền thống, 1996); Nguyễn Khắc Viện (Bàn về đạo Nho, 2000); Nguyễn Tài Thu (Vấn đề con người trong Nho học sơ kỳ, 2005); Tạ Ngọc Ái (Trí tuệ Khổng Tử, 2011); Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ (Chân dung của Khổng Tử, 2012).
• Hướng Hán Nôm học: Thống kê của Nguyễn Xuân Diện chỉ ra 1.689 tài liệu Nho giáo/Nho học, trong đó có 81 tài liệu kinh điển (14 Tứ thư, 19 Ngũ kinh, 15 toát yếu, 15 chú giải, 25 bản dịch chữ Nôm, 9 bình giải). Trịnh Khắc Mạnh khảo sát các thư tịch Luận ngữ: Luận Mạnh sách đạo, Luận ngữ chế nghĩa, Luận ngữ chính văn tiểu đối, Luận ngữ ngụ án (Phạm Lập Trai, 1781), Luận ngữ giải quốc âm nghĩa tăng bổ đại toàn bị chỉ (1839), Luận ngữ tinh hoa Ấu học (Ưng Trình, 1914), Luận ngữ thích nghĩa ca (Vua Tự Đức, 1896 diễn Nôm 20 thiên), Luận ngữ tiết nghĩa (Lê Văn Ngữ, 1927).
• Hướng dịch thuật và chuyên khảo Luận ngữ: Các bản dịch kinh điển của Đoàn Trung Còn, Nguyễn Hiến Lê, Lê Phục Thiện, Phan Văn Các, Phạm Minh Hạc; các sách dịch đương đại của Trần Vọng Hoành (Bài học từ Luận ngữ của Khổng Tử, 2008), Thiệu Vũ (Luận ngữ ứng dụng trong kinh doanh, 2011), Dương Minh Hào (Luận ngữ với cuộc sống hiện đại, 2012), Vu Đan (Khổng Tử Tâm Đắc, Khổng Tử Tinh Hoa, 2016); các chuyên khảo của Phan Bội Châu (Khổng học đăng thượng thiên, 1998), Trí Tuệ (Luận ngữ tinh hoa, 2003), Phạm Văn Khoái (Khổng Phu Tử và Luận ngữ, 2004), Đông A Sáng (Tinh hoa Luận ngữ - Bảo vật đời sống), Nguyễn Khuê (Khổng Tử - Chân Dung, Học Thuyết Và Môn Sinh, 2012), Vũ Thị Bích Ngọc (2012), La Thị Thu Hương.

Khoảng trống luận án giải quyết

Thống kê từ CNKI giai đoạn 2000 - 2010 cho thấy có 6.540 công trình dùng từ khóa "kinh điển Nho gia", 35.765 bài nghiên cứu về Luận ngữ, nhưng từ khóa "đại chúng hóa Nho gia" hoặc "đại chúng hóa kinh điển Nho gia" chỉ có 25 kết quả trong giai đoạn 2010 - 2021. Tại Việt Nam, chưa có luận án nào nghiên cứu có hệ thống về hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia ở Trung Quốc đầu thế kỷ XXI kết hợp góc nhìn Trung Quốc học và truyền thông đại chúng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm sử dụng

• Khái niệm Nho và Nho gia:
  • Nghĩa rộng: "Nho" chỉ kẻ sĩ có đạo, tính cách nhu hòa, nắm giữ phương thuật (Hứa Thận, Thuyết văn giải tự). Về mặt tự dạng, chữ Nho gồm bộ Nhân đứng cạnh chữ Nhu (người phụ trách tế lễ cầu mưa thời cổ, chỉ tầng lớp cần dùng cho xã hội).
  • Nghĩa hẹp: Chỉ học giả thông hiểu Lục kinh cổ đại (Hán thư - Nghệ văn chí ghi xuất thân từ quan Tư đồ coi việc giáo hóa và lục nghệ).
  • Học thuyết Khổng Tử: Khổng Tử phân biệt "quân tử nho" (người có học thức, sống nhân nghĩa, bao dung, giúp đời) và "tiểu nhân nho" (người dùng kiến thức mưu cầu tư lợi cá nhân, gây chia rẽ).
  • Phân định thuật ngữ hiện đại: "Nho gia" chỉ học phái; "Nho giáo" chỉ mặt tín ngưỡng, giáo lý, hệ tư tưởng; "Nho học" chỉ hoạt động nghiên cứu, học thuật và truyền dạy.
• Khái niệm Kinh điển và tiến trình Kinh học: "Kinh" có gốc từ việc đan dệt sợi dọc, mang nghĩa quy phạm, tiêu chuẩn; "Điển" là sách quý đặt trên giá. Luận án hệ thống hóa sự phát triển từ Lục kinh (Thi, Thư, Lễ, Nhạc, Dịch, Xuân Thu), Ngũ kinh (mất kinh Nhạc thời Tần), Thất kinh, Cửu kinh, Thập nhị kinh đến Thập tam kinh (thời Tống bổ sung sách Mạnh Tử).
• Lý thuyết truyền thông đại chúng:
  • Mô hình truyền thông của Harold Lasswell: Phân tích 5 thành tố cơ bản (Ai nói - Nói cái gì - Qua kênh nào - Cho ai - Đạt hiệu quả gì).
  • Mô hình hội tụ truyền thông của McCrudden: Sự tích hợp giữa truyền thông in ấn, phát thanh, truyền hình và không gian mạng số hóa.
  • Khung phân tích xã hội học truyền thông: Xem xét chủ thể phát tín hiệu (Nhà nước, học giả, cơ quan nghiên cứu, trường học), nội dung thông điệp (chắt lọc kinh điển), phương tiện chuyển tải (SGK, sách thị trường, truyền hình, Internet, ứng dụng) và công chúng tiếp nhận.

Phương pháp nghiên cứu

1. Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu: Thu thập, phân loại, xác định, đối chiếu và xử lý tài liệu lịch sử, văn kiện chính trị, giáo trình, ấn phẩm thương mại, luận văn, luận án và bài báo tạp chí.
2. Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Kết hợp Trung Quốc học, Nho học, Lịch sử tư tưởng, Xã hội học truyền thông và Khu vực học nhằm khảo sát toàn diện bối cảnh chính trị, kinh tế, xã hội tác động đến hoạt động đại chúng hóa.
3. Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình: Lựa chọn tác phẩm Luận ngữ làm trường hợp đại diện tiêu biểu để giải thích nguyên nhân và khái quát hóa phương thức đại chúng hóa kinh điển Nho gia.
4. Phương pháp thông diễn học: Giải thích ngữ nghĩa và sự chuyển đổi cách diễn giải tư tưởng Luận ngữ trong xã hội hiện đại.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản gốc kinh điển Nho gia và 7 bản chú giải tiêu biểu từ cổ chí kim (Luận ngữ tập giải, Luận ngữ tập chú, Luận ngữ chính nghĩa, Luận ngữ dịch chú, Luận ngữ kim độc...).
• Dữ liệu 762 bài học trong bộ SGK Ngữ văn từ lớp 1 đến lớp 12 do Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân Trung Quốc phát hành.
• Cơ sở dữ liệu CNKI: 35.765 bài nghiên cứu về Luận ngữ (2000 - 2010), xử lý phân tích cụ thể 1.199 luận văn/luận án được cấp bằng và 5.249 bài báo tạp chí chuyên ngành.
• Dữ liệu thương mại điện tử dangdang.com: Thống kê 339 đầu sách có tiêu đề Luận ngữ xuất bản từ năm 2000 đến năm 2010.
• Các sản phẩm truyền thông đại chúng: Chương trình truyền hình "Bách gia giảng đàn", "Trung Quốc trong điển tịch", "Cuộc thi đọc thơ cổ", các ứng dụng di động (app) về Luận ngữ, phim điện ảnh (Khổng Tử) và phim truyền hình (Khổng Tử Xuân Thu).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương này điểm lại toàn diện lịch sử nghiên cứu kinh điển Nho gia và Luận ngữ tại phương Tây, Trung Quốc và Việt Nam. Luận án khảo cứu lịch sử hình thành văn bản Luận ngữ từ 3 bản ban đầu (Lỗ Luận 20 thiên, Tề Luận 22 thiên, Cổ Luận trong vách nhà Khổng Tử), qua bản san định của Trương Vũ thời Tây Hán thành Trương Hầu Luận, đến bản chú giải của Trịnh Huyền thời Đông Hán cố định cấu trúc 20 thiên (chia thành Thượng Luận và Hậu Luận) lưu truyền đến nay.

Thượng Luận	Hậu Luận
1. Học nhi	11. Tiên tiến
2. Vi chính	12. Nhan Uyên
3. Bát dật	13. Tử Lộ
4. Lí nhân	14. Hiến vấn
5. Công Dã Tràng	15. Vệ Linh Công
6. Ung dã	16. Quý thị
7. Thuật nhi	17. Dương Hóa
8. Thái bá	18. Vi tử
9. Tử Hãn	19. Tử Trương
10. Hương đảng	20. Nghiêu viết

Chương 1 cũng phân tích sự biến chuyển vị thế của Luận ngữ: từ vị trí tác phẩm truyện ký hỗ trợ Kinh học thời Lưỡng Hán, bước đầu đưa vào Thạch bích Cửu kinh thời Đường Văn Tông (năm 833), đến khi được Chu Hy đưa vào Tứ thư thời Tống và trở thành quy chuẩn khoa cử chính thống qua các triều đại Tống, Nguyên, Minh, Thanh. Luận án phân tích bối cảnh bãi bỏ khoa cử năm 1905 và ban bố Đại Thanh tân hình luật năm 1910 làm chấm dứt vai trò hành chính của Nho học, dẫn đến yêu cầu tái định vị Luận ngữ trong xã hội hiện đại.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về kinh điển Nho gia, đại chúng hóa và truyền thông đại chúng

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết cho toàn bộ đề tài:

• Hệ thống hóa quan niệm về Nho gia, vai trò của Nho học đối với cấu trúc văn hóa truyền thống Trung Quốc.
• Phân tích khái niệm "đại chúng hóa kinh điển Nho gia": là quá trình chuyển đổi ngôn ngữ (từ cổ văn, văn ngôn sang bạch thoại, khẩu ngữ hiện đại), chuyển đổi phương thức tiếp cận (từ hàn lâm, viện hàn lâm sang công chúng bình dân) và chuyển đổi phương tiện truyền tải (ứng dụng công nghệ truyền thông hiện đại).
• Phân tích chủ trương, đường lối văn hóa của Đảng và Chính phủ Trung Quốc tại Đại hội XVI và XVII nhằm xây dựng "xã hội hài hòa", củng cố bản sắc dân tộc và xây dựng sức mạnh mềm văn hóa trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Chương 3: Thực trạng hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia 10 năm đầu thế kỉ XXI ở Trung Quốc - Trường hợp tác phẩm Luận ngữ

Chương 3 trình bày các kết quả khảo sát thực chứng định lượng và phân tích định tính:

1. Khảo sát hệ thống giáo dục quốc dân: Khảo sát 762 bài học trong toàn bộ chương trình Ngữ văn từ lớp 1 đến lớp 12 cho thấy có 19 đoạn trích thuộc kinh điển Nho gia, trong đó riêng tác phẩm Luận ngữ chiếm 11 đoạn trích. Nội dung giáo dục phổ thông tập trung giảng dạy các chuẩn mực đạo đức cá nhân, tinh thần hiếu học và tư tưởng "Nhân".

2. Khảo sát xuất bản sách thị trường trên dangdang.com (2000 - 2010): Thu thập 339 đầu sách mang nhan đề Luận ngữ, phản ánh sự tham gia sôi nổi của các nhà xuất bản lớn tại Trung Quốc:

Tên Nhà xuất bản	Số lượng ấn phẩm phát hành
Trung Hoa thư cục	53
Nxb Hoa Kiều Trung Quốc	32
Nxb Yuelu	31
Thương vụ ấn thư quán	28
Nxb Đại học Phúc Đán	28
Công ty xuất bản Liên Hợp Bắc Kinh	25

Tác giả phân loại 339 ấn phẩm này thành 5 nhóm hình thức chính: (1) Dạng chú thích, (2) Dạng bình luận, (3) Dạng chuyên đề, (4) Dạng kết hợp, và (5) Dạng chuyên khảo.

3. Khảo sát nghiên cứu học thuật trên cơ sở dữ liệu CNKI (2000 - 2010):

• Tổng số công trình nghiên cứu về Luận ngữ đạt 35.765 bài.
• Tổng số luận văn, luận án được cấp bằng liên quan đến Luận ngữ là 1.199 đề tài.
• Số lượng bài báo nghiên cứu chuyên sâu đăng tải trên các tạp chí học thuật là 5.249 bài.
• Top 20 từ khóa xuất hiện với tần số cao nhất trên CNKI tập trung vào: tư tưởng giáo dục, đạo đức, tu thân, quản lý xã hội, và các khái niệm "Nhân", "Lễ", "Quân tử".

4. Phân tích 3 nội dung trọng tâm được đại chúng hóa:

• Tư tưởng "Nhân" trong giáo dục phổ thông: Chuyển trọng tâm từ luân lý tôn ti phong kiến sang giáo dục lòng nhân ái, sự tôn trọng và kỹ năng hòa nhập cộng đồng.
• Xây dựng hình tượng người lãnh đạo thời kỳ mới: Vận dụng các chuẩn mực "chính danh", "tu thân", đức trị và gương mẫu cá nhân trong Luận ngữ vào quản trị hành chính và quản lý doanh nghiệp hiện đại.
• Quan niệm "Nghĩa - Lợi" của Khổng Tử: Điều chỉnh quan hệ giữa đạo đức và lợi ích kinh tế, nhấn mạnh nguyên tắc "kiến lợi tư nghĩa" (thấy lợi nghĩ đến điều nghĩa) nhằm giải quyết xung đột lợi ích trong nền kinh tế thị trường.

Chương 4: Đánh giá hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia 10 năm đầu thế kỉ XXI ở Trung Quốc - Trường hợp tác phẩm Luận ngữ

Chương 4 tổng hợp các đánh giá khoa học về mặt chủ thể, phương thức và bài học kinh nghiệm:

• Đánh giá chủ thể: Làm rõ tác động từ phát ngôn và định hướng chính sách của người đứng đầu Chính phủ; vai trò nòng cốt của các cơ sở đào tạo trong việc chuẩn hóa kiến thức; vai trò của các viện nghiên cứu và trường đại học (dự án Nho tạng của Đại học Bắc Kinh) trong việc cung cấp nền tảng học thuật.
• Đánh giá phương thức truyền thông hội tụ: Chỉ ra hiệu quả của việc kết hợp giữa xuất bản sách đại chúng, diễn giảng truyền hình (tiêu biểu là chương trình Bách gia giảng đàn của CCTV), chuyển thể điện ảnh, tổ chức các cuộc thi đọc thơ cổ và phát triển các ứng dụng di động (app) giới thiệu kinh điển.
• Những hạn chế tồn tại: Hiện tượng thương mại hóa quá mức dẫn đến việc diễn giải dung tục hóa, giải thích sai lệch nguyên tác; sự suy giảm tính nghiêm cẩn học thuật khi chạy theo thị hiếu số đông; việc tách rời ngữ cảnh lịch sử của tác phẩm gốc.
• Gợi ý cho Việt Nam: Luận án đối chiếu với hoạt động truyền bá tác phẩm Truyện Kiều tại Việt Nam và đề xuất 3 nhóm giải pháp:
  1. Nâng cao vai trò định hướng của Nhà nước trong xây dựng và hoàn thiện chính sách phát triển văn hóa dân tộc.
  2. Xây dựng đội ngũ cán bộ, chuyên gia có năng lực nghiên cứu và truyền thông văn hóa truyền thống.
  3. Sử dụng đồng bộ phương thức truyền thông hội tụ kết hợp chặt chẽ với chương trình giáo dục phổ thông.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án bước đầu xây dựng khung lý thuyết về mô hình đại chúng hóa kinh điển Nho gia trong bối cảnh xã hội hiện đại, đồng thời làm rõ và phát triển nội hàm khái niệm "đại chúng hóa kinh điển Nho gia".
2. Luận án bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học và khung phân tích liên ngành mới (kết hợp Nho học và Xã hội học truyền thông) cho lĩnh vực nghiên cứu Trung Quốc học tại Việt Nam.
3. Thiết lập cách tiếp cận đa chiều để đánh giá sự chuyển dịch của tư tưởng truyền thống sang hình thái văn hóa đại chúng thích ứng với kỷ nguyên số.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Hệ thống hóa có căn cứ khoa học chủ trương phát triển văn hóa truyền thống của Đảng Cộng sản Trung Quốc qua các kỳ Đại hội Đảng lần thứ XVI và XVII.
2. Xử lý và công bố khối lượng dữ liệu thống kê cụ thể: khảo sát 762 bài SGK Ngữ văn (phát hiện 19 trích đoạn kinh điển Nho gia, 11 trích đoạn Luận ngữ); phân loại 339 đầu sách Luận ngữ trên dangdang.com theo 5 nhóm; xử lý 1.199 luận văn/luận án và 5.249 bài báo tạp chí từ nguồn 35.765 bài nghiên cứu trên CNKI.
3. Phân tích chi tiết 3 nội dung chuyển đổi giá trị của Luận ngữ: giáo dục chữ "Nhân", chuẩn mực người lãnh đạo, và quan niệm "Nghĩa - Lợi".
4. Khẳng định trường học và cơ sở giáo dục là công cụ đại chúng hóa có ảnh hưởng căn bản và bền vững nhất đối với nhận thức xã hội.
5. Đưa ra các kiến nghị có tính ứng dụng cho Việt Nam thông qua so sánh trường hợp Truyện Kiều, nhằm phục vụ công tác bảo tồn và phổ biến các tác phẩm văn học, kinh điển truyền thống đặc sắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế theo phạm vi xác định của luận án:
  • Nghiên cứu giới hạn trong khung thời gian 10 năm đầu thế kỷ XXI (2000 - 2010), chưa bao quát toàn diện các bước phát triển mới sau năm 2010.
  • Phạm vi không gian thuần túy khảo sát Trung Quốc đại lục, chưa nghiên cứu so sánh với các khu vực sử dụng chữ Hán khác như Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan.
  • Về nội dung tư tưởng của Luận ngữ, đề tài tập trung đi sâu vào 3 vấn đề đại diện (tư tưởng "Nhân", hình tượng người lãnh đạo, quan niệm "Nghĩa - Lợi") mà chưa khảo sát toàn bộ các phạm trù luân lý khác của tác phẩm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia từ năm 2010 đến nay; nghiên cứu so sánh đối chiếu đa chiều giữa Trung Quốc đại lục với các nước đồng văn khu vực Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam).

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Trung Quốc học, Đông phương học, Triết học và Văn hóa học: Cung cấp nguồn tư liệu thư mục chi tiết, dữ liệu thống kê từ CNKI và dangdang.com, cùng phương pháp tiếp cận liên ngành.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu lịch sử tư tưởng, truyền thông đại chúng: Cung cấp mô hình lý thuyết về truyền thông hội tụ ứng dụng trong phổ biến điển tịch cổ, cùng phương pháp phân tích chương trình SGK.
• Các nhà hoạch định chính sách văn hóa và giáo dục: Cung cấp cứ liệu thực tiễn và các đề xuất về việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc trong thời đại số hóa và hội nhập quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hiện tượng Vu Đan gắn với tác phẩm Luận ngữ năm 2006 có quy mô phát hành như thế nào trong văn bản?

Tháng 11 năm 2006, cuốn Luận ngữ tâm đắc của Vu Đan được phát hành lần đầu tại Trung tâm sách Trung Quan Thôn, Bắc Kinh. Trong ngày đầu phát hành, cuốn sách đã bán ra hơn 12.600 cuốn, trong đó tác giả Vu Đan đã ký tặng trực tiếp 10.600 cuốn, lập kỷ lục về số lượng ký tặng và bán lẻ sách tại Trung Quốc.

2. Có bao nhiêu bài học trích đoạn kinh điển Nho gia và Luận ngữ trong SGK Ngữ văn Trung Quốc được khảo sát?

Trong tổng số 762 bài học thuộc chương trình SGK Ngữ văn từ lớp 1 đến lớp 12 do Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân phát hành, luận án thống kê được 19 bài/đoạn trích thuộc các tác phẩm kinh điển Nho gia, trong đó riêng tác phẩm Luận ngữ có 11 bài/đoạn trích.

3. Số lượng sách Luận ngữ khảo sát trên trang dangdang.com giai đoạn 2000 - 2010 là bao nhiêu và do những nhà xuất bản nào phát hành nhiều nhất?

Tác giả đã thu thập và khảo sát 339 đầu sách có tiêu đề Luận ngữ. Các nhà xuất bản phát hành nhiều nhất gồm: Trung Hoa thư cục (53 ấn phẩm), Nxb Hoa Kiều Trung Quốc (32 ấn phẩm), Nxb Yuelu (31 ấn phẩm), Thương vụ ấn thư quán (28 ấn phẩm), Nxb Đại học Phúc Đán (28 ấn phẩm), và Công ty xuất bản Liên Hợp Bắc Kinh (25 ấn phẩm).

4. Cơ sở dữ liệu CNKI giai đoạn 2000 - 2010 ghi nhận bao nhiêu công trình nghiên cứu về Luận ngữ?

Tính đến tháng 10 năm 2020, trên hệ thống cơ sở dữ liệu CNKI ghi nhận tổng cộng 35.765 bài nghiên cứu về Luận ngữ được công bố trong giai đoạn 2000 - 2010. Trong đó, luận án đã thống kê và phân tích cụ thể 1.199 luận văn/luận án được cấp bằng và 5.249 bài đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành.

5. Khổng Tử phân biệt hai loại "nhà Nho" nào trong thiên Ung dã của Luận ngữ?

Trong chương 6 (thiên Ung dã) của Luận ngữ, Khổng Tử nói với Tử Hạ: "Nữ vi quân tử nho, vô vi tiểu nhân nho". Luận án giải thích "quân tử nho" là người có học vấn rộng rãi, lấy đạo đức nhân nghĩa làm trọng, cư xử đại lượng, đem tài năng phục vụ xã hội; còn "tiểu nhân nho" là người học rộng nhưng tâm tính nhỏ nhen, thất đức, chỉ vận dụng tri thức để mưu cầu tư lợi cá nhân.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Bảo Ngọc là công trình chuyên khảo hệ thống về hoạt động đại chúng hóa kinh điển Nho gia tại Trung Quốc đại lục trong giai đoạn 2000 - 2010 thông qua trường hợp điển hình của tác phẩm Luận ngữ. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu liên ngành Trung Quốc học với xã hội học truyền thông và phương pháp khảo sát dữ liệu thực chứng (SGK, CNKI, dangdang.com), luận án đã làm rõ các mô hình, phương thức truyền thông hội tụ và nội dung chuyển đổi của Nho học trong xã hội hiện đại. Công trình không chỉ cung cấp cái nhìn khoa học, khách quan về hiện tượng phục hưng Nho học tại Trung Quốc đầu thế kỷ XXI mà còn đưa ra những gợi ý thực tiễn cho việc phổ biến các di sản văn học, văn hóa truyền thống tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TÓNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI Sự phục hưng của Nho gia trong những năm đầu thế kỉ XXI ở Trung Quốc với “cơn sốt” Nho học và “Nho giáo nhiệt” đã thu hút nhiều học giả ở Việt Nam và thế giới quan tâm nghiên cứu với nhiều công trình nghiên cứu có giá trị. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu kinh điển Nho giáo ở Việt Nam chủ yếu tập trung vào nội dung tác phâm hoặc truyền bá kinh điển Nho gia ở Trung Quốc và Việt Nam giai được trước thế kỉ XXI. Có thể nói, nghiên cứu đại chúng hóa kinh điển Nho gia còn có một khoảng trắng lớn. Trong quá trình nghiên cứu và khả năng tiếp cận thông tin, tác giả chưa tìm kiếm được công trình luận án nào về nghiên cứu đại chúng hóa Kinh điển Nho gia ở Việt Nam giai đoạn sau năm 2000.

Giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2010, trong 11 năm, có 6.540 công trình nghiên cứu được công bố trên cơ sở dữ liệu có sử dung từ khóa “kinh điển Nho gia” (fi82##t) và tổng số luận án (luận văn được cấp bang là 1.249 bài đăng trên các tạp chí nghiên cứu về Luận ngữ. Tuy nhiên khi sử dụng khóa “đại chúng hóa Nho gia” (ZÄÍ{tfi2#) hoặc “đại chúng hóa kinh điển Nho gia” (ASM RAD thì chỉ tìm được 25 kết quả nhưng trong giai đoạn từ 2010 - 2021. Tác giả ý thức được van đề tông quan tình hình nghiên cứu phải liên quan mật thiết đến đề tài, tuy nhiên với khoảng trắng về mặt nghiên cứu, lý luận và các nghiên cứu về kinh điển Nho gia, tác phẩm Ludn ngữ đồng thời là nguồn tài liệu dé phân tích đánh giá quá trình đại chúng hóa kinh điền Nho gia. Chính vì vậy, khi viết tong quan tình hình nghiên cứu liên quan đến dé tài “Nghién cứu đại chúng hóa kinh điển Nho gia 10 năm dau thé ki XXI ở Trung Quốc - Trường hợp tác phẩm Luận ngữ” tác giả tập trung chủ yếu giới thiệu tình hình nghiên cứu đại chúng hóa kinh điển Nho gia ở các nước Phương Tây, ở Trung Quốc.

Về tình hình nghiên cứu trong nước, tác giả hệ thống hóa kết quả nghiên cứu kinh điển Nho gia theo các chuyên ngành nghiên cứu. Nghiên cứu kinh dién Nho gia ở các nước Phương Tây Không Tử là một trong những nhà tư tưởng vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại, những tư tưởng của ông không chỉ ảnh hưởng đến lịch sử Trung Quốc cách đây hơn 2.000 năm mà còn trở thành tài sản chung của nền văn minh nhân loại. Vào tháng 1 15 năm 1988, tại Hội nghị quốc tế của những người đoạt giải Nobel lần đầu tiên được tổ chức tai Paris, 75 người tham gia đã đưa ra 16 kết luận dựa trên chủ đề “Đối diện với thế kỷ 21.” Một trong số đó là "Nhân loại muốn tiếp tục tồn tại, chúng ta phải trở lại cách đây 25 thé ky dé tìm hiểu trí tuệ của Không Tử"[137]. Từ đó thấy rằng đánh giá của các học giả phương Tây đánh giá cao về Không Tử.

Tư tưởng của Không Tử (Confucius) và tác phẩm Luận ngữ (The Analects) là một trong những trọng tâm nghiên cứu của giới Hán học Anh Mỹ. Các nghiên cứu về Kinh dién từ những học giả Nho học, Hán học, Lịch sử Trung Quốc. như William Theodore de Bary, Joseph R. và các học giả người Mỹ gốc Hoa như Wing-tsit Chan (Trần Vinh Tiệp), Tu Weiming (Đỗ Duy Minh), Yu Ying-shih (Du Anh Thời), Cheng, Chung-Ying (Thành Trung Anh).

Nghiên cứu của họ đã trở thành một tài liệu tham khảo quan trọng và bé sung cho các nghiên cứu Nho giáo Trung Quốc đương đại. Nghiên cứu của các học giả người Hoa Kiều Thành Trung Anh (Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Dai hoc Hawaii tại Manoa) cho rang, với văn minh nhân loại của thé kỷ XXI nên sử dụng tu tưởng của Không Tử. Thực hiện phương châm tu dưỡng của nhà Nho mà Không Tử đã nêu “chi u dao, cứ đức, y w nhân, du u nghệ” [6] (dịch nghĩa: Không Tử nói: “Dé tâm chí vào đạo, giữ gìn đức hạnh, nương theo điều nhân, vui vẻ lục nghệ (tức lễ, nhạc, xạ, ngự, thư, số) và noi theo cách xử thế “Tử tuyệt tứ: v6 ý, vô tat, vô có, vô ngấ” [6] (dịch nghĩa: Không Tử bỏ han bốn tật: “vô ý” là xét việc gi thì không đem ý riêng (hoặc tu dục) của mình vào mà cứ theo lẽ phải; “vô tất”, tức không quyết răng điều đó tất đúng, việc đó tất làm được; “vô cố”, tức không cố chấp; “vô ngã”, tức quên mình đi, không cho cái ta làm mờ ám (hoặc không ích kỉ mà phải chí công vô tư) [37] đã có trong Luận ngữ thì thế giới tuy có bất đồng, nhưng vẫn giữ được cục diện hoà hợp, vẫn bảo đảm được “hoà nhỉ bat đồng” mà thời xưa Khong Tử đã nói. Chu Khiêm (Godwin C.

Chu) là nhà nghiên cứu của trung tâm Đông Phương thuộc đại học Hawaii. Trong tác phẩm nỗi tiếng The Great Wall in Ruins xuất bản lần đầu năm 1993 tiến hành khảo sát sự ảnh hưởng của Nho học tới xã hội hiện đại trên 16 nhiều tầng của xã hội học gồm quan hệ gia đình, tổ chức, luân ly trong công việc, xã hội, giá trị văn hóa. Trong cuốn sách Bàn về Nho học hiện dai, Du Anh Thời cho rằng tất cả các phan tử trí thức, bất kế là phản đối hay đồng tình với Nho gia đều từng là những “người trong cuộc” của nền văn hóa Nho gia, bởi trong kinh nghiệm sống của họ đã thâm thấu các giá trị của Nho gia ở những mức độ khác nhau. Ông lý giải tư tưởng Nho gia có thê trở thành chủ lưu trong lịch sử Trung Quốc là bởi tư tưởng của Nho giáo được đại đa số triều đại thời kỳ phong kiến Trung Quốc sử dụng.

Song, chế độ phong kiến sup đồ từ cuối thoi Thanh, cho nên “lối thoát của Nho hoc hiện dai dựa vào lễ nghĩa dùng trong cuộc sống thường nhật” [116]. Chỉ có đưa Nho học vào đời song thực tế gần gũi hàng ngày mới có thê hóa giải các vấn dé của xã hội hiện đại đặt ra. Giá trị hạt nhân của Nho giáo là “luân lý”, giá trị này càng cần thiết trong xã hội hiện đại hóa, toàn cầu hóa hiện nay. Đỗ Duy Minh từng nói đến sự chuyên hướng sang hiện đại của truyền thống Nho học, chuyển hoá một cách sáng tạo, sự phát triển trong thời kì thứ ba của chủ nghĩa nhân văn Nho gia, “xuất phát từ truyền thong Nho gia và tiếp thu tinh than hiện đại của phương Tây”, “sáng tạo Nho học trong bối cảnh da nguyên hoá” [63].

Trong cuộc hội thảo “Đồi mới Nho học trong bối cảnh toàn cầu hoá kinh tế” tổ chức ở Bắc Kinh tháng 10 - 2005, ông nói: Nho học thể hiện một cách đột xuất tư tưởng giáo dục luân lý xã hội, đạo lý làm người, học vấn sinh mệnh, phương thức của cuộc song, thé hiện tin ngưỡng của tinh thần nhân văn, là triết học và cũng là tôn giáo. Với thuyết “Nho giáo đệ tam kỳ phát triển”, Đỗ Duy Minh một lần nữa tai khang định thé ki XXL, triết học Trung Quốc (Nho giáo) sẽ là chủ lưu của cả thế giới, tinh thần Hoa Hạ sẽ được mở rộng ra toàn nhân loại. Trong cuốn sách Nho học thé ki XXI, trên cơ sở xem xét lại lịch sử phát triển của Nho học, suy nghĩ về khó khăn khi phát triển Nho giáo hiện dai và tự chuyền hóa, Đỗ Duy Minh đã đưa ra sứ mệnh của Nho học thé ki XXI: Nhận thức Nho học như thé nào?; Khó khăn của Nho học hiện đại và tự chuyên hóa; Giai đoạn thứ 3 của Nho hoc và Nho học thế ki XXI; Năm van đề của Nho học thé ki XXI. Đỗ Duy Minh đưa năm 17 van đề: Thứ nhát, giá tri cốt lõi của tinh thần nhân văn Nho gia; Tứ hai, sự chuyền hướng tinh thần triết học: Ý nghĩa đương dai của tâm tính học Nho gia; Thir ba, văn hóa đa nguyên, đối thoại hài hòa giữa các nền văn hóa: Từ góc độ Nho gia; Thứ tw, phát triển đối thoại văn minh và ý nghĩa của nó với thé giới; Thứ năm, đối thoại văn minh và tìm tiếng nói chung trong thời đại mới.

Nghiên cứu của các học giả Mỹ Từ những năm 80, 90 của thé ki XX, giới nghiên cứu Nho hoc tai Mỹ chia hai trường phái: phái Nho học Boston và phái Nho học Hawaii. Đặc điểm chủ yếu của phái nghiên cứu Nho học đại học Boston là “đối thoại”. phái Nho học Boston đặt giả thuyết đối thoại giữa Nho giáo và Hồi giáo, Nho học Hawaii lại đặt giả thuyết đối thoại giữa Nho giáo và Kito giáo. Các giả thuyết này nhanh chóng du nhập về Trung Quốc.

Tuy nhiên, những cuộc “đối thoại liên tôn” đó còn nhiều ý kiến trái chiều. Các học giả đại diện là Robert Cummin Neville và John Berthrong. Đại diện phái Nho học Hawaii (Thuyên thích phái) là Roger T.Ames và David L. Du chủ trương tư tưởng của hai phái khác nhau nhưng cùng đóng góp lớn cho việc nghiên cứu và quảng bá Nho học ra thế giới.Ames va Henry Rosemont Jr, viết The Analec of Confucius: A philosophical Translation (dịch: Luận ngữ của Không Tử: Một ban dịch triết hoc), cuốn sách đã đưa triết lý đạo Không sang tiếng Anh dé giới thiệu về lịch sử, triết lý, các lý luận của Không Tử.

Khác với các bản dịch kinh điển Nho gia trước, Roger T.Ames dựa vào tính triết học dé dịch. Ban dich thé hiện sự kết hợp giữa triết học phương Tây, Chủ nghĩa thực dụng và Nho học. Ví dụ trong quan niệm về giá trị trung tâm Luận ngữ là “Nhân” va “Quân tử” Roger T.Ames và Henry Rosemont Jr đưa ra khái niệm “hành vi có thâm quyền” và “người mẫu mực” [Roger T.Ames và Henry Rosemont Jr, 1998].Ames, dùng từ như vậy mới khiến đọc giả phương Tây hiểu được hệ tư tưởng Nho gia của Trung Quốc cô đại. Ngoài ra, ông còn các công trình tiêu biểu liên quan đến Nho giáo như: Quyển lực của văn hoá Nho giáo viết cùng với Peter Hershock, nhà xuất bản trường Đại học Bang New York năm 18 2006; Sách Sự tw mãn: Nho giáo và Đạo trong tắm gương của phương Đông và phương Tây nhà xuất bản Đại học Hồ Bắc năm 2006.

Hershock - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Đông - Tây Hoa Kỳ, đã phát biểu trong Hội thảo quốc tế “Nho giáo và triết lý giáo dục đương đại” năm 2019: “Trong thế kỷ XXI, khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, con người càng lún sâu vào các vòng xoáy của thời cuộc, đó là lúc nhu cau giáo dục xã hội càng được coi trọng.