Phần mở đầu: Trình bày về tính cấp thiết của đề tài; mục đích nghiên cứu; ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài; đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu; các phƣơng pháp nghiên cứu; lịch sử vấn đề và bố cục của luận văn. NGUỒN TƢ LIỆU HÁN NÔM VỀ CỔ LUẬT VIỆT NAM Chƣơng này trình bày các vấn đề: 1. Các văn bản pháp luật ghi bằng chữ Hán 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các văn bản pháp luật ghi bằng chữ Nôm 3.
Đôi nét về văn bản, tác giả HVLLTYDC Chƣơng 2. KHẢO CỨU VỀ NỘI DUNG HVLLTYDC Chƣơng này sẽ trình bày 3 vấn đề lớn sau 1. Giới thiệu khái quát nội dung của HVLL 2. Giới thiệu khái quát về HVLLTYDC 3.
Từ HVLL đến HVLLTYDC Đây là phần trọng tâm của chƣơng. Phần này sẽ tiến hành đối chiếu hai văn bản HVLL và HVLLTYDC để thấy rõ tính chất toát yếu về nội dung của HVLLTYDC khi tiến hành diễn Nôm một văn bản luật pháp. Dựa trên mức độ của sự giản lƣợc câu chữ nội dung của bản HVLL có thể tạm chia thành: 3. Cắt bỏ chƣơng, phần mục, nội dung trong HVLL 3.
Tóm lƣợc nội dung khi diễn ca các điều luật Chƣơng 3. CHỮ NÔM TRONG HVLLTYDC Phần này trình bày về các vấn đề sau: 1. Khái quát về chữ Nôm và văn học Nôm 2. Chữ Nôm trong HVLLTYDC 3.
Nhận xét chung về chữ Nôm trong HVLLTYDC KẾT LUẬN PHỤ LỤC 1: Phiên âm chú giải toàn bộ AB.321 PHỤ LỤC 2: Ảnh chụp nguyên bản AB.321 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NGUỒN TƢ LIỆU HÁN NÔM VỀ CỔ LUẬT VIỆT NAM Nhà nƣớc phong kiến Việt Nam đƣợc hình thành từ rất sớm, kể từ khi có nƣớc Văn Lang, một nhà nƣớc sơ khai ra đời vào khoảng thế kỷ VII – VI trƣớc công nguyên, sau đó trải qua hơn nghìn năm Bắc thuộc, tiếp theo là các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Lê, Tây Sơn, Nguyễn và kết thúc vào năm 1883 khi thực dân Pháp đặt quyền bảo hộ trên đất nƣớc ta. Gắn liền với sự hình thành nhà nƣớc phong kiến Việt Nam là sự ra đời của luật pháp. Các nhà lập pháp thời đó, dƣới sự chỉ đạo của triều đình phong kiến đã dần dần xây dựng lên một hệ thống các văn bản điển chế và pháp luật. Các văn bản điển chế và pháp luật đƣợc ra đời nhƣ một nhu cầu tất yếu đối với một xã hội xuất hiện chế độ tƣ hữu, có giai cấp của nhà nƣớc phong kiến Việt Nam.
Sự hình thành và phát triển của hệ thống các văn bản điển chế và pháp luật đã phản ánh sự phát triển thƣợng tầng kiến trúc của các định chế chính trị, nhà nƣớc và pháp quyền thời phong kiến [60]. Tổng quan về các văn bản luật pháp Việt Nam thời phong kiến 1. Các văn bản luật pháp ghi bằng chữ Hán - Bộ Quốc triều hình luật (QTHL): Trong các bộ luật cổ hiện nay lƣu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (VNCHN), QTHL là bộ luật trong các bộ luật của triều Lê, có thể nói đây là bộ luật đầy đủ và cổ nhất còn lại ở Việt Nam. Hiện nay, VNCHN còn lƣu giữ 3 bản khắc in QTHL (ký hiệu: A.2754), và 3 bản chép tay, cùng nội dung Quốc triều hình luật nhƣng tên sách là Lê triều hình luật với các ký hiệu A.
Bộ luật là tập đại thành của nền pháp luật thời Lê, là khuôn mẫu cho những bộ luật dƣới các triều đại phong kiến Việt Nam. Bộ luật không chỉ là 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành tựu chung của nền pháp luật thời Lê mà còn đóng vai trò quan trọng trong lịch sử pháp quyền phong kiến Việt Nam. Bộ luật bao gồm phạm vi luật pháp trên những điều luật về hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, tố tụng. Có thể đánh giá bộ QTHL đƣợc biên soạn và ban hành dƣới thời Lê là một thành tựu xuất sắc trong lịch sử nhà nƣớc và pháp quyền Việt Nam.
Bộ luật mang nhiều điểm tiến bộ do đƣợc kế thừa luật pháp Trung Hoa, luật thời Lý, thời Trần, ngoài ra bộ luật còn kết hợp đƣợc những nét đẹp trong tập tục, truyền thống văn hoá dân tộc. Bộ luật cùng với hệ thống các văn bản pháp luật thời Lê đã góp phần tạo nên sự phát triển của quốc gia Đại Việt thế kỷ XV. - Thiên Nam dư hạ tập: Hiện nay Thƣ viện VNCHN còn lƣu tàng đƣợc một số sách gọi là Thiên Nam dư hạ tập (ký hiệu A.334), gồm nhiều quyển, đóng thành 10 tập. Bộ sách ghi chép về điển chƣơng chế độ thời kỳ đầu của nhà Lê về các điển lệ, chế độ chính trị, kinh tế.
đƣợc biên soạn vào niên hiệu Hồng Đức đời vua Lê Thánh Tông. Trải qua những biến thiên của lịch sử, đến nay bộ sách chỉ còn lại chút “tàn biên soạn giản”. Phan Huy Chú trong Lịch triều hiến chương loại chí chép rõ là: “Thiên Nam dư hạ tập, 100 quyển. Năm Hồng Đức thứ 14 (1438), Lê Thánh Tông sai các quan phụ trách về văn từ là Thân Nhân Trung, Đỗ Nhuận soạn tập.
Trong sách ấy ghi chép đủ các chế độ luật lệ, văn hàn (cũng nhƣ văn thƣ) điển lệ, cáo sắc; đại khái phỏng theo lối Hội yếu của các đời Đƣờng, Tống”. - Hồng Đức thiện chính thư: là một trong những văn bản cổ luật còn lại nói về lịch sử, văn hoá và pháp luật thời Lê. Sách tuy mang niên hiệu Hồng Đức nhƣng lại chép cả các điều luật đƣợc ban hành trƣớc và sau niên đại này. Hiện nay Thƣ viện VNCHN lƣu giữ 3 văn bản mang tên Hồng Đức thiện chính thư, đều là các văn bản chép tay với các ký hiệu: A.
Bộ luật tuy không có giá trị lớn để tìm hiểu đầy đủ về các hoạt động pháp chế trong suốt thời kỳ trị vì của nhà Lê và nhà Mạc, song các điều luật 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mà chủ yếu là các điều luật hộ hôn và điền sản đƣợc tập hợp trong nó đã cung cấp một số tƣ liệu quan trọng về các vấn đề dân luật - một vấn đề thƣờng đƣợc nhấn mạnh nhƣ một đặc điểm tiến bộ của cổ luật nƣớc ta so với cổ luật Trung Hoa. - Quốc triều khám tụng điều lệ: là một văn bản luật đƣợc ban bố dƣới thời chúa Trịnh Sâm (1767-1782). Hiện nay Thƣ viện VNCHN còn lƣu giữ đƣợc 4 văn bản về bộ luật này, ký hiệu A. Về nội dung của văn bản này, Phan Huy Chú đã đánh giá nhƣ sau: “Tham chƣớc quy thức các triều, hoạch nhất rõ ràng, điều mục tỉ mỉ, không bỏ sót gì.
Ngƣời xét xử sẵn có luật thƣờng để quyết định, có lệ thƣờng để thích ứng, nếu noi theo cẩn thận thì dứt đƣợc tệ gian, bớt đƣợc hình ngục”[11]. - Lê triều hội điển: Sách mang ký hiệu A.52 của Thƣ viện VNCHN. Nội dung sách chép về các chế độ, luật lệnh của sáu thuộc: Hộ thuộc, Lại thuộc, Binh thuộc, Hình thuộc, Công thuộc và Lễ thuộc. Tuy nội dung sơ lƣợc nhƣng ở 5 thuộc đầu, luật lệnh, chế độ nhà Lê, trải từ thời Lê sơ đến niên hiệu Cảnh Hƣng đƣợc chép rất có thứ tự, nội dung cũng khá phong phú.
Điều này cho thấy bộ sách đã đƣợc tổng hợp, phân loại, sắp xếp theo đúng cách thức của một bộ hội điển. Với những hiểu biết về điển chế nhà Lê, tác giả cố gắng khôi phục lại phần nào điển chƣơng chế độ của vƣơng triều này nhằm lƣu lại cho hậu thế. Về nội dung có nhiều phần trùng hợp với nội dung sách Lịch triều của Phan Huy Chú, song cũng cung cấp rất nhiều tƣ liệu khác giúp bổ sung đầy đủ hơn cho điển chế nhà Lê. - Từ tụng điều lệ: Sách Từ tụng điều lệ hiện có một bản duy nhất đƣợc lƣu trữ tại Thƣ viện VNCHN mang ký hiệu A.
Văn bản tập hợp một số vấn đề liên quan đến các quy định tố tụng và công đƣờng (nghĩa là chỉ lƣu hành trong giới quan lại làm các công việc liên quan đến pháp đình dƣới thời Lê). 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sách chép một số điều lệ về từ tụng của niên hiệu Quang Thuận thứ 9 (1468) đời vua Lê Thánh Tông, ngoài ra còn chép các quy định về sắp xếp bài trí trong công đƣờng, về hành vi ứng xử của quan và lại khi đến nhậm chức và làm việc tại công đƣờng, các cách thức viết văn án đơn từ cả bằng chữ Hán và chữ Nôm. Tuy không phải là một văn kiện pháp luật chính thức, song các vấn đề đƣợc tập hợp trong văn bản này rất có giá trị tham khảo về công đƣờng và một số vấn đề liên quan đến luật pháp trƣớc thế kỷ XIX. - Nhân mạng tra nghiệm pháp, sách mang ký hiệu A.2034 của Thƣ viện VNCHN.
Sách do Lâm Quận công Phạm Trạc ở Bộ Hình biên tập, không phải là sách biên soạn. Về tiểu sử tác giả, hiện chƣa có đƣợc thông tin gì. Sách gồm 49 mục. Nội dung sách ghi lại: phƣơng pháp lấy chứng cứ, khám nghiệm hiện trƣờng, có thêm các dẫn chứng thực tế về phƣơng pháp khám nghiệm pháp y.
Chẳng hạn ở phƣơng diện kiểm tra thƣơng tích, không những đã đoán định đƣợc khá chính xác mức độ tổn thƣơng mà còn xác định đƣợc hung khí gây thƣơng tích, từ đó định ra những chế tài xử phạt khác nhau, đề ra các phƣơng pháp phân tích về thai nhi, những tổn thƣơng trong cơ thể phụ nữ một cách khá khoa học. - Quốc triều Hồng Đức niên gian chư cung thể thức: Là bản viết tay, hiện đƣợc lƣu giữ tại Thƣ viện VNCHN, ký hiệu A. Kết cấu cuốn sách gồm 2 phần, phần đầu là Quốc triều Hồng Đức niên gian chư cung thể thức gồm 66 tờ, phần sau chép sách Sĩ hoạn châm quy gồm 25 tờ. Nội dung sách cung cấp cung cấp cho ngƣời đọc những hiểu biết về: thể thức làm đơn từ, biên bản các vụ án dân sự, hình sự; thể thức lấy cung, biên bản khám nghiệm các vụ án; các điều về luật hình sự; thể thức lấy cung, biên bản khám nghiệm các vụ án; các điều về luật hình dƣới thời Hồng Đức, cách xử phạt việc đánh ngƣời gây thƣơng tích hoặc tử thƣơng.
- Lê triều quan chế: Hiện lƣu trữ tại Thƣ viện VNCHN, sách mang ký hiệu A. Lê triều quan chế quy định lại các chức tƣớc, phẩm trật cho từng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.