Đặt vấn đề Cây rau là một loại thực phẩm đã được con người sử dụng rất lâu đời, hiện nay trong bữa ăn hàng ngày rau xanh không thể thiếu được. Khi cuộc sống được nâng cao thì nhu cầu về rau càng tăng cao và khắt khe hơn. Cà chua là loại rau giàu dinh dưỡng, dễ chế biến, có thể sử dụng lâu dài, liên tục. Do vậy cà chua là loại rau rất được ưa chuộng.
Không những chỉ có ý nghĩa kinh tế nông nghiệp quan trọng mà cà chua còn được sử dụng như một đối tượng nghiên cứu. Cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill, thuộc họ cà Solanaceae, là một trong những loại rau ăn quả quan trọng được trồng ở hầu khắp các nước trên thế giới. Ở Việt Nam, năm 2010 diện tích cà chua khoảng 17,6 nghìn ha, năng suất đạt 11,6 tấn/ha [9]. Trong những năm gần đây, ở nước ta cà chua không chỉ được trồng trong vụ đông (chính vụ) mà còn được trồng trong vụ sớm (Thu Đông), vụ muộn (Đông Xuân) và vụ Xuân Hè.
Đây là một bước tiến quan trọng về kỹ thuật, công nghệ trong ngành sản xuất cà chua, vừa có ý nghĩa giải quyết vấn đề rau trái vụ, lại vừa nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Tuy nhiên, ở Việt Nam việc sản xuất cà chua còn nhiều bất cập như chưa đủ giống cho sản xuất, chưa có bộ giống tốt cho từng vụ và thích hợp cho từng vùng sinh thái khác nhau. Cùng với đó, việc đầu tư cho sản xuất cà chua của người nông dân còn thấp, quy trình kỹ thuật canh tác cũ, trình độ thâm canh chưa cao đặc biệt là vấn đề sử dụng phân bón và kỹ thuật bón phân cho cây cà chua là chưa thích hợp cho từng vụ và từng giống khác nhau. Hơn nữa việc sử dụng tùy tiện thuốc bảo vệ thực vật độc hại, với thời gian cách ly không đảm bảo, nên không những gây ô nhiễm môi trường và n 2 sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người mà còn tăng chi phí cho người sản xuất.
Chính vì thế việc nghiên cứu chọn ra những giống và lựa chọn các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp đáp ứng được những đòi hỏi trong thực tế là sản xuất cà chua an toàn và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất là vấn đề cấp thiết hiện nay. Do đó, phải căn cứ vào điều kiện của từng địa phương, đặc điểm sinh vật học của từng giống để lựa chọn biện pháp canh tác thích hợp cho cà chua sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao nhất. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn này, chúng tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm hình thái, tình hình sinh trưởng, phát triển của một số giống cà chua trong vụ Xuân Hè năm 2014 tại Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.
Mục đích của đề tài - Xác định một số giống cà chua thích hợp trồng trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đặc điểm hình thái giống cà chua - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của giống cà chua - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại ở các công thức thí nghiệm 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên sau khi ra trường nắm chắc được lý thuyết cũng như làm quen với tay nghề, vận dụng vào trong sản xuất.
- Biết cách thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học. - Giúp cho sinh viên hiểu biết hơn kiến thức thực tiễn sản xuất và có tư duy, phương pháp nghiên cứu khoa học từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm n 3 trong sản xuất nông nghiệp và rèn luyện cho sinh viên có ý thức tự lập, chủ động trong nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất sau này. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Từ kết quả nghiên cứu của đề tài giúp tìm ra được các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp nhất cho giống cà chua triển vọng trong vụ Xuân Hè, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, tăng thu nhập cho nông dân sản xuất cà chua, kích thích phát triển cà chua ở Thái Nguyên. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư. Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam.
Hiện nay ở nước ta, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua. Vì vậy, ngoài yếu tố về giống, việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến sâu bệnh và năng suất cà chua. Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm thực vật học của cây cà chua 2.
Nguồn gốc Nhiều nghiên cứu cho rằng, cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) có nguồn gốc ở Nam Mỹ và là một trong những cây trồng quan trọng của người Anh Điêng (Gould WA, 1983) [18]. Bên cạnh đó, việc tìm thấy họ hàng của nhiều loại cà chua hoang dại ở khu vực từ tới Ecuador cũng khẳng định cà chua có xuất xứ từ khu vực này. Về nguồn gốc cũng có nhiều ý kiến khác nhau song tập trung chủ yếu vào hai hướng: n 5 - Hướng thứ nhất cho rằng cây cà chua có nguồn gốc từ (L.esculentum Varpimpine lliforme). - Hướng thứ hai cho rằng cà chua Anh Đào (L.esculentum Varcerasiforme) là tổ tiên của cà chua trồng ngày nay [16].
Cà chua tồn tại ở Peru hàng nghìn năm nhưng nó chỉ thực sự được biết đến khi người Tây Ban Nha thám hiểm ra khu vực này vào những thập niên đầu thế kỷ 16 [22]. Nhiều bằng chứng về trồng trọt, ngôn ngữ và các phân tích về di truyền đã chứng minh rằng cà chua đã được thuần hóa ở Trung Mỹ [17, 18, 21]. Theo tài liệu từ châu Âu thì người Aztec và người Toltec là những người phát tán cây cà chua đến các châu lục. Ở châu Âu, sự tồn tại của cà chua được khẳng định thông qua tác phẩm giới thiệu về những giống cà chua có màu vàng và màu đỏ nhặt được mang về từ Mêhico của nhà nghiên cứu về thực vật Pier Andrea Matthiolus và năm 1544 [8].
Đây cũng là thời điểm chứng minh sự tồn tại của cà chua trên Thế Giới. Theo Luck Will (1946) cà chua từ Nam Mỹ được đưa đến châu Âu vào thế kỷ 16 và được trồng đầu tiên ở Tây Ban Nha. Vào thời gian này, nó chỉ được coi như một loài cây cảnh, cây làm thuốc. Đến năm 1750, cà chua được trồng làm thực phẩm tại Anh và được gọi với nhiều tên gọi khác nhau: Pomid’oro hay Golden (ở Italia) hay Pomme d’Amour (ở Pháp).
Đến thế kỷ 18 đã có nhiều nghiên cứu giúp cho bộ giống cà chua trở nên đa dạng, phong phú hơn và nó đã rở thành thực phẩm ở nhiều vùng. Vào cuối thế kỷ 18, cà chua được dùng làm thực phẩm ở Nga và đến đầu thế kỷ 19 sau chứng minh của Georgewashing Carver về sự an toàn và tác dụng của cây cà chua thì nó mới chính thức được sử dụng làm thực phẩm và trở thành thực phẩm không thể thiếu ở nhiều vùng trên Thế Giới. Đến thế kỷ 17 các lái buôn người châu Âu đã mang cà chua sang châu Á. Khoảng thế kỷ 18, cà chua có mặt ở Trung Quốc, sau đó phát tán sang khu vực Đông Nam Á.
Đến thế kỷ 19, cà chua được liệt kê vào cây rau có giá trị, từ đó được phát triển mạnh (dẫn theo tài liệu Kuoetal) [22]. n 6 Tuy lịch sử cà chua có từ lâu đời, nhưng đến tận nửa đầu thế kỷ 20, cà chua mới thực sự trở thành cây trồng phổ biến, dành được sự quan tâm của nhiều người trên toàn Thế giới (Morris, 1998) [23]. Sở dĩ cây cà chua được lan truyền nhanh là nhờ vào số lượng giống mới luôn tăng nhanh (năm 1963 mới có 23 giống mới được tìm ra nhưng hai thập kỷ sau số giống tăng lên vài trăm). Phân loại Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) thuộc họ cà (Solanaceae) chi (Lycopersicon), có NST (2n = 24).
Đã có nhiều nghiên cứu về phân loại cà chua và lập thành các hệ thống phân loại theo quan điểm riêng của mình như công trình của N.Muller (1940), Dakalov (1941), Beiley-Dillinger (1956), Brezhnev (1955 – 1964) hay của I.Libner Non Necke (1989). Tuy nhiên, hai hệ thống được sử dụng nhiều nhất là hệ thống phân loại của Muller (người Mỹ hay dùng) và hệ thống phân loại của Berzhnev (1964). Theo phân loại của Muller thì cà chua hiện nay thuộc chi Eulycopersicon C. Trong chi phụ này tác giả phân cà chua thành 7 loại và cà chua trồng hiện nay (Lycopersicon esculentum Mill.) thuộc loại thứ nhất [7].
Theo hệ thống phân loại của tác giả Brezhnev (1964), chi Lycopersicon tourn được phân làm ba loài thuộc hai chi phụ: Chi phụ 1: Eriopersion dạng cây một năm hoặc nhiều năm quả không bao giờ chín đỏ, luôn có màu xanh, có sọc tía, quả có lông, hạt nhỏ. Chi phụ này gồm hai loài Lycopersion Peruvianum Mill; Lycopersion Hirsutum Humb. Et, Bonpl và các loài phụ. Chi phụ 2: Eulycopersicon.
Dạng cây hàng năm, quả chín đỏ hoặc vàng. Chi phụ này gồm một loài là (Lycopersicon esculentum Mill.), loài này gồm ba loài phụ: - L. Spontaneum Brezh – cà chua hoang dại n 7 - L. Spontaneum – cà chua bán hoang dại - L.
Spontaneum – cà chua trồng trọt, là loại lớn nhất, có các biến chủng có khả năng thích ứng rộng, được trồng rộng khắp thế giới có 3 dạng: + L.Esculentum Var vulgare Brezh + L.Esculentum Var Validum (Bailey) Brezh. Cà chua Anh Đào, thân bụi, cây thấp, thân có lông tơ, lá trung bình, cuống ngắn, mép cong.Esculentum Var Grandiflium (bailey) Brezh.