Nghiên cứu hiện tượng chậm động dục ở bò sữa và thử nghiệm một số phác đồ điều trị tại đơn vị sao đỏ công ty cổ phần giống bò sữa mộc châu

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu hiện tượng chậm động dục ở bò sữa và thử nghiệm một số phác đồ điều trị tại đơn vị sao, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Vũ Thành Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Tượng Chậm Động Dục Ở Bò Sữa Tại Công Ty Cổ Phần Giống Bò Sữa Mộc Châu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Đặc điểm cấu tạo và chức năng cơ quan sinh dục cái
• 1.3. Hoạt động sinh dục của bò cái
• 1.4. Sự điều tiết thần kinh thể dịch đến hoạt động sinh sản
• 1.5. Một số nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sinh sản
• 1.6. Nghiên cứu hormone hướng sinh dục
• 1.7. Nghiên cứu sử dụng hormone sinh dục nâng cao khả năng sinh sản ở bò
• 1.8. Một số nghiên cứu ở trong và ngoài nước về đặc điểm sinh sản và điều tiết sinh sản trên bò có liên quan
• 1.9. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.10. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Đánh giá tình hình sinh sản của đàn bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ
• 2.4. Đánh giá thực trạng hoạt động của buồng trứng bò sau khi đẻ
• 2.5. Sử dụng hormone nhằm nâng cao khả năng sinh sản ở bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu sinh sản
• 2.8. Đánh giá thực trạng hoạt động của buồng trứng bò sau khi đẻ
• 2.9. Phương pháp điều trị bệnh buồng trứng
• 2.10. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả khảo sát, đánh giá khả năng sinh sản của đàn bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ
• 3.2. Cơ cấu đàn bò của đơn vị Sao Đỏ trong 5 năm gần nhất
• 3.3. Tuổi phối giống lần đầu, tuổi đẻ lần đầu và khối lượng cơ thể bò cái đẻ lứa đầu
• 3.4. Thời gian động dục lại sau khi đẻ của đàn bò sữa
• 3.5. Khoảng cách giữa hai lứa đẻ. Tỷ lệ đẻ, sảy thai, đẻ non, sát nhau tại các trại nghiên cứu
• 3.6. Đánh giá tình trạng hoạt động của buồng trứng bò sau khi đẻ
• 3.7. Động dục trở lại của bò sữa đến 120 ngày sau khi đẻ
• 3.8. Nguyên nhân gây chậm động dục sau 120 ngày sau đẻ ở buồng trứng
• 3.9. Ảnh hưởng của lứa đẻ đến chức năng buồng trứng
• 3.10. Ảnh hưởng của thể trạng bò đến chức năng hoạt động buồng trứng
• 3.11. Sử dụng hormone nhằm nâng cao khả năng sinh sản ở bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ
• 3.12. Điều trị buồng trứng không hoạt động của bò sữa
• 3.13. Điều trị u nang buồng trứng
• 3.14. Điều trị thể vàng tồn lưu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiện Tượng Chậm Động Dục Ở Bò Sữa

Hiện tượng chậm động dục ở bò sữa là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi bò sữa, đặc biệt tại Công ty Cổ phần Giống Bò Sữa Mộc Châu. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản mà còn tác động trực tiếp đến năng suất sữa của đàn bò. Việc hiểu rõ nguyên nhân và cơ chế của hiện tượng này là rất cần thiết để tìm ra các giải pháp hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình trạng chậm động dục, từ đó đưa ra các phương pháp điều trị phù hợp.

1.1. Nguyên Nhân Gây Chậm Động Dục Ở Bò Sữa

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến chậm động dục ở bò sữa, bao gồm yếu tố dinh dưỡng, bệnh lý và điều kiện chăm sóc. Các nghiên cứu cho thấy rằng tình trạng sức khỏe của bò, đặc biệt là các bệnh về buồng trứng như thể vàng tồn lưu và u nang buồng trứng, có thể làm giảm khả năng động dục. Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng không hợp lý cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hormone sinh sản.

1.2. Tình Trạng Sức Khỏe Của Đàn Bò Sữa

Tình trạng sức khỏe của đàn bò sữa tại Công ty Cổ phần Giống Bò Sữa Mộc Châu cho thấy tỷ lệ chậm động dục khá cao. Theo số liệu khảo sát, nhiều bò cái không đạt yêu cầu về sức khỏe sinh sản, dẫn đến việc kéo dài khoảng cách giữa các lứa đẻ. Việc theo dõi và đánh giá tình trạng sức khỏe của bò là rất quan trọng để cải thiện năng suất.

II. Phương Pháp Nghiên Cứu Hiện Tượng Chậm Động Dục

Nghiên cứu hiện tượng chậm động dục ở bò sữa được thực hiện thông qua các phương pháp khảo sát và thí nghiệm. Các chỉ tiêu sinh sản được đánh giá để xác định tình trạng hoạt động của buồng trứng và hiệu quả của các phương pháp điều trị. Việc áp dụng hormone sinh sản là một trong những phương pháp chính được nghiên cứu nhằm nâng cao khả năng sinh sản cho bò.

2.1. Đánh Giá Tình Hình Sinh Sản Của Đàn Bò

Đánh giá tình hình sinh sản của đàn bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ cho thấy nhiều bò cái gặp khó khăn trong việc động dục lại sau khi sinh. Thời gian động dục lại kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và năng suất sữa. Việc thu thập dữ liệu về tuổi phối giống lần đầu và khoảng cách giữa các lứa đẻ là rất cần thiết.

2.2. Sử Dụng Hormone Để Nâng Cao Khả Năng Sinh Sản

Việc sử dụng hormone như FSH và LH đã được áp dụng để điều trị các bệnh về buồng trứng, nhằm nâng cao khả năng sinh sản cho bò sữa. Các thí nghiệm cho thấy rằng việc kết hợp hormone có thể cải thiện tình trạng chậm động dục và giúp bò cái nhanh chóng trở lại chu kỳ sinh sản.

III. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chậm Động Dục Ở Bò Sữa

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng tình trạng chậm động dục ở bò sữa tại Công ty Cổ phần Giống Bò Sữa Mộc Châu có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe buồng trứng. Tỷ lệ bò cái không động dục lại sau 120 ngày sau sinh là một vấn đề đáng lo ngại. Các phương pháp điều trị bằng hormone đã cho thấy hiệu quả nhất định trong việc cải thiện tình trạng này.

3.1. Tỷ Lệ Động Dục Trở Lại Sau Khi Đẻ

Tỷ lệ bò sữa động dục trở lại sau khi đẻ trong vòng 120 ngày là một chỉ số quan trọng để đánh giá sức khỏe sinh sản. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều bò cái không đạt yêu cầu này, dẫn đến việc kéo dài khoảng cách giữa các lứa đẻ và giảm năng suất sữa.

3.2. Hiệu Quả Của Các Phác Đồ Điều Trị

Các phác đồ điều trị sử dụng hormone đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả trong việc cải thiện tình trạng chậm động dục. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp bò cái nhanh chóng trở lại chu kỳ sinh sản mà còn nâng cao năng suất sữa cho trang trại.

IV. Kết Luận Về Nghiên Cứu Chậm Động Dục Ở Bò Sữa

Nghiên cứu về hiện tượng chậm động dục ở bò sữa tại Công ty Cổ phần Giống Bò Sữa Mộc Châu đã chỉ ra rằng việc cải thiện sức khỏe buồng trứng và áp dụng các phương pháp điều trị hormone là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho ngành chăn nuôi bò sữa.

4.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Chậm Động Dục

Tương lai của nghiên cứu về chậm động dục ở bò sữa sẽ tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Việc áp dụng công nghệ mới và nghiên cứu sâu hơn về hormone sinh sản sẽ giúp nâng cao khả năng sinh sản cho bò sữa.

4.2. Khuyến Cáo Đối Với Người Chăn Nuôi

Người chăn nuôi cần chú trọng đến việc theo dõi sức khỏe sinh sản của bò sữa. Việc áp dụng các phác đồ điều trị hormone và cải thiện chế độ dinh dưỡng sẽ giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu tình trạng chậm động dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt là từ năm 2001 với sự chuyển mình mạnh mẽ theo hướng trang trại quy mô lớn. Tại đơn vị Sao Đỏ thuộc Công ty Cổ phần Giống Bò sữa Mộc Châu, đàn bò sữa Holstein Friesian (HF) được nuôi dưỡng và quản lý nhằm nâng cao năng suất sữa và khả năng sinh sản. Tuy nhiên, hiện tượng chậm động dục sau sinh vẫn là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ sinh sản, khoảng cách giữa các lứa đẻ và hiệu quả kinh tế của trang trại. Theo ước tính, tỷ lệ bò chậm động dục chiếm một phần không nhỏ trong đàn, gây thiệt hại kinh tế do kéo dài thời gian không khai thác sữa, với chi phí nuôi dưỡng khoảng 150.000 đồng/con/ngày.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng sinh sản và hoạt động buồng trứng của bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ, đồng thời thử nghiệm hiệu quả của một số phác đồ điều trị sử dụng hormone hướng sinh dục nhằm cải thiện khả năng sinh sản. Nghiên cứu được thực hiện trên đàn bò HF trong khoảng thời gian 5 năm gần nhất (2017-2021), tập trung vào các chỉ tiêu như tuổi phối giống lần đầu, tuổi đẻ lần đầu, thời gian động dục lại sau đẻ, khoảng cách giữa hai lứa đẻ, tỷ lệ đẻ non, sảy thai và các bệnh buồng trứng phổ biến.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ cơ chế sinh sản và các rối loạn liên quan đến buồng trứng ở bò sữa, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc áp dụng các phác đồ điều trị hormone nhằm nâng cao hiệu quả sinh sản, góp phần tăng năng suất và lợi nhuận cho ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh sản của bò sữa, tập trung vào hoạt động của buồng trứng và vai trò của hormone trong điều tiết chu kỳ động dục. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết điều tiết nội tiết sinh sản: Hormone FSH và LH do tuyến yên tiết ra điều hòa sự phát triển và rụng trứng, trong khi progesterone do thể vàng tiết ra duy trì thai kỳ và ức chế động dục. Prostaglandin (PGF2α) có vai trò làm thoái hóa thể vàng, kích thích chu kỳ động dục mới.
• Mô hình chu kỳ động dục và rối loạn buồng trứng: Chu kỳ động dục của bò kéo dài trung bình 21 ngày, gồm các pha folliculin và lutein. Rối loạn như thể vàng tồn lưu, u nang buồng trứng và buồng trứng không hoạt động là nguyên nhân chính gây chậm động dục.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: thể vàng tồn lưu, u nang buồng trứng, hormone GnRH, HCG, huyết thanh ngựa chửa (HTNC), vòng CIDR, và phác đồ điều trị hormone phối hợp.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn bò sữa HF tại đơn vị Sao Đỏ, với tổng số mẫu theo dõi khoảng 600 con trong độ tuổi sinh sản.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập trực tiếp qua quan sát, ghi chép, khám lâm sàng, siêu âm buồng trứng, và hồ sơ quản lý đàn trong 5 năm (2017-2021).
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên các cá thể bò trong đàn, tập trung vào những con có biểu hiện chậm động dục sau 120 ngày đẻ.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Excel 2010 và Minitab 16 để xử lý số liệu thống kê mô tả và phân tích so sánh. Các chỉ tiêu sinh sản như tuổi phối giống, thời gian động dục lại, tỷ lệ đẻ non, sảy thai được đánh giá chi tiết.
• Phương pháp điều trị thử nghiệm: Áp dụng các phác đồ hormone như đặt vòng CIDR kết hợp tiêm PGF2α và GnRH, tiêm GnRH đơn thuần hoặc phối hợp với PGF2α, tiêm HCG và huyết thanh ngựa chửa theo các liệu trình cụ thể để điều trị các bệnh buồng trứng.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2021, với theo dõi và đánh giá kết quả điều trị trong vòng 45-60 ngày sau thụ tinh nhân tạo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu đàn bò và chỉ tiêu sinh sản: Đàn bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ tăng từ 1.705 con năm 2017 lên 1.901 con năm 2021, trong đó bò sinh sản chiếm hơn 50%. Tuổi phối giống lần đầu trung bình là 17,28 ± 1,35 tháng, tuổi đẻ lần đầu là 26,46 ± 1,27 tháng. Khối lượng cơ thể khi phối giống lần đầu và đẻ lần đầu lần lượt là 346,46 ± 10,13 kg và 476 ± 22,75 kg.

2. Thời gian động dục lại sau đẻ: Trung bình là 102,42 ± 25,88 ngày, dao động từ 45 đến 158 ngày. Thời gian này dài hơn so với một số nghiên cứu tại Ba Vì (khoảng 91-106 ngày), phản ánh sự ảnh hưởng của điều kiện chăm sóc và khí hậu tại Mộc Châu.

3. Khoảng cách giữa hai lứa đẻ: Trung bình 417,27 ± 31,73 ngày, biến động từ 366 đến 475 ngày, gần với khoảng lý tưởng 1 năm/lứa. Khoảng cách này ngắn hơn so với một số vùng khác, nhờ điều kiện khí hậu mát mẻ và nguồn thức ăn thô xanh đa dạng.

4. Tỷ lệ đẻ, sảy thai, đẻ non và sát nhau: Trong 300 con bò theo dõi, tỷ lệ đẻ bình thường là 81,66%, sảy thai và đẻ non chiếm 7,67%, sát nhau chiếm 10,67%. Các trại sử dụng đá liếm bổ sung khoáng chất có tỷ lệ sảy thai và đẻ non thấp hơn.

5. Hiệu quả điều trị bệnh buồng trứng: Phác đồ đặt vòng CIDR kết hợp tiêm PGF2α và GnRH cho tỷ lệ động dục đạt trên 80%, tỷ lệ thụ thai đạt khoảng 65-76%. Điều trị u nang buồng trứng bằng GnRH đạt tỷ lệ động dục 100%, thụ thai 62,5%. Điều trị thể vàng tồn lưu bằng PGF2α đạt tỷ lệ động dục 88,9%, thụ thai 65,22%.

Thảo luận kết quả

Thời gian động dục lại sau đẻ kéo dài là nguyên nhân chính làm tăng khoảng cách giữa hai lứa đẻ, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất sữa và hiệu quả kinh tế. Nguyên nhân chủ yếu là do các bệnh buồng trứng như thể vàng tồn lưu, u nang buồng trứng và buồng trứng không hoạt động chiếm tỷ lệ cao trong đàn. So với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả tại Mộc Châu cho thấy sự phù hợp với điều kiện khí hậu mát mẻ, nguồn thức ăn phong phú và kỹ thuật chăm sóc hiện đại.

Việc áp dụng các phác đồ hormone phối hợp đã chứng minh hiệu quả trong việc kích thích động dục và nâng cao tỷ lệ thụ thai, phù hợp với các nghiên cứu trước đây. Biểu đồ theo dõi động dục và tỷ lệ thụ thai có thể được trình bày để minh họa sự khác biệt giữa các phác đồ điều trị, giúp người chăn nuôi lựa chọn phương pháp phù hợp.

Kết quả cũng nhấn mạnh vai trò của việc bổ sung khoáng chất và quản lý dinh dưỡng trong việc giảm tỷ lệ sảy thai và đẻ non, góp phần nâng cao chất lượng đàn bò.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phác đồ hormone phối hợp: Khuyến cáo sử dụng vòng CIDR kết hợp tiêm PGF2α và GnRH cho bò chậm động dục nhằm rút ngắn thời gian động dục lại, tăng tỷ lệ thụ thai. Thời gian áp dụng phác đồ nên theo dõi trong vòng 45-60 ngày sau điều trị. Chủ thể thực hiện là bác sĩ thú y và người chăn nuôi có đào tạo.

2. Tăng cường phát hiện động dục: Lắp đặt thiết bị chip báo động dục tự động để phát hiện chính xác thời điểm động dục, giảm bỏ sót chu kỳ, từ đó rút ngắn khoảng cách giữa hai lứa đẻ. Thời gian triển khai trong 1 năm, chủ thể là chủ trang trại và kỹ thuật viên.

3. Bổ sung khoáng chất và dinh dưỡng hợp lý: Sử dụng đá liếm khoáng chất và cải thiện khẩu phần ăn giàu dinh dưỡng, đặc biệt trong giai đoạn trước và sau sinh để giảm tỷ lệ sảy thai, đẻ non và nâng cao sức khỏe sinh sản. Chủ thể là người chăn nuôi và chuyên gia dinh dưỡng.

4. Đào tạo và nâng cao trình độ kỹ thuật: Tổ chức các khóa đào tạo cho bác sĩ thú y, dẫn tinh viên về kỹ thuật thụ tinh nhân tạo, chẩn đoán và điều trị bệnh buồng trứng nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và quản lý đàn. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là các cơ sở đào tạo và công ty chăn nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi bò sữa: Nhận biết các vấn đề sinh sản phổ biến, áp dụng phác đồ điều trị hormone phù hợp để nâng cao hiệu quả sinh sản và lợi nhuận kinh tế.

2. Bác sĩ thú y và kỹ thuật viên: Nắm vững kiến thức về bệnh buồng trứng, kỹ thuật chẩn đoán và điều trị bằng hormone, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ thú y.

3. Nhà quản lý trang trại: Lập kế hoạch quản lý sinh sản, đầu tư thiết bị phát hiện động dục và xây dựng quy trình chăm sóc dinh dưỡng hợp lý nhằm tối ưu hóa năng suất.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tham khảo các phương pháp nghiên cứu, kết quả thực nghiệm và ứng dụng hormone trong điều trị bệnh sinh sản, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Chậm động dục ở bò sữa là gì và nguyên nhân chính?
   Chậm động dục là hiện tượng bò không có biểu hiện động dục trong thời gian dài sau khi đẻ, chủ yếu do các bệnh buồng trứng như thể vàng tồn lưu, u nang buồng trứng và buồng trứng không hoạt động, cũng như ảnh hưởng của dinh dưỡng và môi trường.

2. Phác đồ hormone nào hiệu quả nhất để điều trị chậm động dục?
   Phác đồ đặt vòng CIDR kết hợp tiêm PGF2α và GnRH được đánh giá cao với tỷ lệ động dục trên 80% và tỷ lệ thụ thai khoảng 65-76%, giúp rút ngắn thời gian động dục lại và nâng cao khả năng sinh sản.

3. Làm thế nào để phát hiện chính xác thời điểm động dục ở bò?
   Sử dụng thiết bị chip báo động dục tự động giúp phát hiện chính xác các biểu hiện động dục, giảm thiểu bỏ sót chu kỳ, từ đó tăng hiệu quả phối giống và giảm khoảng cách giữa các lứa đẻ.

4. Tại sao bổ sung khoáng chất lại quan trọng trong sinh sản bò sữa?
   Khoáng chất giúp cải thiện sức khỏe tổng thể, giảm tỷ lệ sảy thai, đẻ non và các bệnh liên quan đến sinh sản, đồng thời hỗ trợ chức năng buồng trứng hoạt động hiệu quả hơn.

5. Khoảng cách lý tưởng giữa hai lứa đẻ là bao nhiêu?
   Khoảng cách lý tưởng là khoảng 365 ngày (1 năm), giúp bò có đủ thời gian hồi phục và duy trì năng suất sữa cao. Nghiên cứu tại đơn vị Sao Đỏ cho thấy khoảng cách trung bình là 417 ngày, cần cải thiện để đạt hiệu quả kinh tế tối ưu.

Kết luận

• Đàn bò sữa tại đơn vị Sao Đỏ có tuổi phối giống lần đầu trung bình 17,28 tháng, tuổi đẻ lần đầu 26,46 tháng, phù hợp với điều kiện sinh trưởng và chăm sóc hiện tại.
• Thời gian động dục lại sau đẻ trung bình 102 ngày, khoảng cách giữa hai lứa đẻ là 417 ngày, còn kéo dài so với mục tiêu 1 năm/lứa.
• Tỷ lệ đẻ bình thường đạt 81,66%, trong khi sảy thai, đẻ non và sát nhau chiếm khoảng 18,34%, ảnh hưởng đến hiệu quả sinh sản.
• Phác đồ điều trị hormone phối hợp CIDR, PGF2α và GnRH cho hiệu quả cao trong việc kích thích động dục và nâng cao tỷ lệ thụ thai.
• Khuyến nghị áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý dinh dưỡng đồng bộ để nâng cao khả năng sinh sản và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi bò sữa.

Tiếp theo, cần triển khai rộng rãi các phác đồ điều trị đã được chứng minh hiệu quả, đồng thời đầu tư vào công nghệ phát hiện động dục và đào tạo nhân lực chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng đàn bò sữa tại Việt Nam. Đề nghị các chủ trang trại và chuyên gia thú y phối hợp chặt chẽ để áp dụng các giải pháp này một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học việc nghiên cứu đề tài 1. Đặc điểm cấu tạo và chức năng cơ quan sinh dục cái Các nhà khoa học, bác sĩ thú y, người chăn nuôi luôn quan tâm tìm hiểu và nghiên cứu về cấu tạo và chức năng của các cơ quan trong cơ thể, trong đó có cơ quan sinh dục của gia súc cái để giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình chăn nuôi cũng như tìm ra được các phương pháp phòng và điều trị bệnh cho vật nuôi. * Các bộ phận sinh dục của bò bên ngoài Âm môn hay âm hộ (Vulva) Dưới hậu môn là âm môn, phía ngoài âm môn có 2 môi (Labia vulva), nối liền 2 môi băng 2 mép (Bima vulvae).

Trên hai môi của âm môn nhiều tuyến tiết, tiết chất nhờn trắng và tiết mồ hôi. Âm vật (Clitoris) Cấu tạo âm vật có các thể hồng như con đực, giữa âm vật bẻ gập xuống dưới, trên âm vật có nếp da tạo mu âm vật. Các bộ phận sinh dục bò cái bên trong Gồm có các bô phận sau: âm đạo, cổ tử cung, tử cung, buồng trứng, ống dẫn trứng. Âm đạo (Vagina): Âm đạo nối tiếp với âm hộ và mở rộng về phía cổ tử cung, dài khoảng 20cm thành mỏng dai và đàn hồi.

Khi bò động dục, cơ thể bò tiết ra các chất thấm trơn qua biểu mô âm đạo, dịch nhầy ở cổ tử cung, niêm dịch tuyến nội mạc tử cung. 5 Cổ tử cung (Cervix): Cổ tử cung dài khoảng 6 - 10cm, đường kính từ 2 - 5cm. Niêm mạc bên trong cổ tử cung trâu bò gấp nếp nhiều lần, từ 3 - 5 lần gọi là các vòng hoa nở. Có hình tròn luôn đóng lỗ tử cung, chỉ mở lúc sinh đẻ hay khi bệnh lý.

Thân tử cung (Body uterus): Là phần nối giữa cổ tử cung với sừng tử cung có kích thước ngắn khoảng 2 - 4cm. Là những lớp cơ trơn dày, cơ dọc ở ngoài cơ vòng ở trong, bên trong cùng có các tuyến sinh dục có khả năng tiết ra những chất dịch giúp cho sự vận động của tinh trùng và sự phát triển của thai sau khi thụ tinh. Sừng tử cung (Horn uterus): Đối với trâu bò cái có hai sừng tử cung phải và trái, độ dài của sừng tử cung khoảng 15 - 20cm (Trần Tiến Dũng và cs, 2002). Buồng trứng (Ovarium) Buồng trứng của trâu bò tiết dịch nội tiết và sinh ra trứng.

Buồng trứng hình bầu dục, nằm ở cuối hai sừng tử cung gần cạnh trước xương ngồi. Buồng trứng bò có kích thước (1 - 2) (1 - 1,5) 1,5 cm (Nguyễn Tấn Anh và cs, 1995). Noãn bao chín có kích thước khoảng 1cm. Noãn bao khi thành thục thì màng bọc nang rách ra giải phóng tế bào trứng khỏi buồng trứng đi vào loa kèn.

Các tế bào hạt (sau khi giải phóng trứng) trong xoang buồng trứng phân chia thành một khối tế bào lớn và trở thành thể vàng. Thể vàng các tế bào tiết ra progesterone và các progestin khác, kích thước tối đa là 20,5 mm vào ngày 15 - 16 của chu kỳ động dục sau đó thoái hóa và có đường kính trung bình 12,5 mm vào ngày 18 – 21 chu kỳ động dục của bò cái. Khi bò được thụ thai thể vàng sẽ không thoái hóa cho đến cuối kỳ mang thai, hàm lượng progesterone được thể vàng tiết ra tăng nhanh từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 8 và giữ tương đối ổn định cho đến ngày thứ 15, sự thoái hóa thể vàng ở bò bắt đầu từ ngày 17 - 18 và chuyển thành thể bạch nếu trứng không được thu tinh. 6 Ống dẫn trứng (Oviductus) Một đầu có hình loa kèn (màng mỏng bao quanh buồng trứng), nhận trứng từ buồng trứng đi vào ống dẫn trứng thông với xoang bụng gần sát buồng trứng, đầu còn lại nối tiếp vào sừng tử cung.

Khi bò giao phối hay thụ tinh nhân tạo, trứng đi đến lòng ống dẫn trứng tại nơi này xảy ra thụ tinh và phân chia sớm của phôi. Hoạt động sinh dục của bò cái * Sự thành thục về tính và tuổi phối giống lần đầu Thành thục về tính là khi cơ quan sinh dục, buồng trứng đã đến mức độ hoàn thiện, đủ điều kiện cho phôi thai phát triển. Thành thục về tính thường sớm hơn thành thục về thể vóc và phụ thuộc vào nhiều yếu tố: điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng, giống, khí hậu. Bê được cho ăn sữa mẹ trong ba tháng đầu, sau khi cai sữa được chăm sóc, cho ăn tốt, sinh trưởng tốt sẽ thành thục về tính sớm hơn.

Bê được chăm sóc nuôi dưỡng tốt có thể thành thục tính dục lúc 11 tháng tuổi, để có thể phối giống lần đầu khi bê tơ thành thục về thể vóc phải từ 15 tháng tuổi trở lên. Tuổi phối giống lần đầu vào lúc 14 - 18 tháng tuổi là tốt nhất. * Chu kỳ động dục Khi bò đã động dục lần đầu tiên thì những biểu hiện động dục của bò được diễn ra liên tục và theo chu kỳ. Bên trong cơ thể rụng trứng, con bò có những biểu hiện động dục ra bên ngoài.

Bò có chu kỳ động dục thông thường của là 21 ngày nhưng một sô trường hợp sớm hơn hoặc muộn hơn dao động từ 18 đến 23 ngày. Trứng phát triển đến chín và rụng đều chịu sự điều hoà chặt chẽ của hormone, chu kỳ động dục của bò thành 2 pha chính là pha Folliculin: toàn bộ biểu hiện trước khi rụng trứng và pha Lutein: những biểu hiện sau khi trứng rụng và hình thành thể vàng. Thường có 3 đợt sóng nang trong một chu kỳ động dục của bò, đợt 1 bắt đầu khi rụng trứng từ ngày thứ 3 - 9 của chu kỳ, đợt 2 từ ngày 11 - 17 và đợt 3 vào ngày 18 - 0. Trong một đợt sóng nang có thể có tới 15 nang phát triển kích thước từ 5 - 7mm có thể đạt tới 15 mm.

7 Mỗi một đợt sóng nang có 1 - 2 nang trội phát triển và kìm hãm các nang còn lại. Khi thể vàng còn tồn tại chưa bị thoái hóa thì cả nang khống chế và nang lớn sẽ bị thoái hóa không thể phát triển tới và rụng, cho tới khi đợt cuối cùng sóng nang của chu kỳ động dục theo cơ chế sinh học thể vàng không còn thì nang trội mới phát triển tới chín và rụng trứng. Sau ngày 18 của chu kỳ động dục nang trội phát triển nhanh, tốc độ phát triển của nang trội ở thời điểm này có thể đạt 1,6 mm/ngày. Chu kỳ động dục ở bò cái được chia làm 4 giai đoạn: Giai đoạn trước động dục: tính từ thời kỳ thoái hoá thể vàng của chu kỳ trước cho đến giai đoạn động dục kỳ sau , âm hộ sưng nhẹ, sung huyết, bóng ướt, niêm dịch chảy ra nhiều, lỏng, trong suốt nhớt đứt đoạn, con vật bồn chồn, đi lại, đái rắt, kém ăn, nhảy lên con khác.

Giai đoạn động dục: thời gian kéo dài từ 8 - 30 giờ, giai đoạn này bò chấp nhận sự phối giống. Tế bào trứng và nang trứng đạt đến độ chín tối đa. Bò cái đến gần hít gửi con khác, chịu đực, trạng thái mê ỳ, ăn ít hoặc không ăn, tụt sữa, âm hộ bớt sưng, hơi thấm niêm dịch đặc dính co lại, màu đục trong, kéo dài 7 - 10 cm. Giai đoạn sau động dục: Nang trứng rách ra và tại vị trí rách phát triển thành thể vàng trong vòng 3 ngày, âm hộ hết sưng.

Giai đoạn cân bằng sinh học: Bò cái trở về bình thường, giai đoạn này kéo dài từ 12 - 15 ngày và thể vàng sản sinh mạnh progesterone (Saito và cs, 1992). Bò cái có chu kỳ động dục biến động từ 18 - 28 ngày (trung bình 21 ngày), thời gian động dục từ 6 - 36 giờ (phần lớn kéo dài từ 25 - 36 giờ) (Siphilop, 1967). Vai trò của FSH FSH được tiết ra bởi các tế bào nội tiết của thùy trước tuyến yên, FSH có tác dụng điều hòa quá trình sinh trưởng, phát triển, thành thục về tính và các quá trình sinh sản của cơ thể. Kích noãn tố (FSH) có vai trò quan trọng cho tất cả các giai đoạn phát triển của nang trứng.

8 Vai trò của LH: Hormone LH kết hợp với FSH làm giảm sự bài tiết của estrogen ở những nang lớn làm cho bao noãn thành thục. LH có vai trò làm rách vách nang trứng gây rụng trứng. Ngoài ra LH cũng kích thích sự tạo và duy trì hoạt động của tế bào thể vàng. * Quá trình mang thai Quá trình mang thai được bắt đầu từ khi trứng được thụ tinh cho đến khi đẻ xong, được tính ngày từ ngày phối giống cuối cùng cho đến ngày đẻ.

Thời gian mang thai của bò dao động trong khoảng 278 - 290 ngày, được chia làm 3 thời kì cơ bản gồm thời kì phôi từ ngày 1 đến ngày 34, thời kì tiền thai từ ngày 35 đến ngày 60, thời kì bào thai từ ngày 61 đến khi đẻ. * Khoảng cách giữa hai lứa đẻ Là khả năng sinh sản của gia súc, phụ thuộc vào giống, chế độ chăm sóc nuôi dưỡng, sản lượng sữa sau đẻ, thời gian động dục lại sau đẻ, kỹ thuật phối giống, bệnh về sinh sản. Bò cái trong 1 năm bò đẻ 1 lứa là khoảng cách lý tưởng, khoảng cách lứa đẻ dài ảnh hưởng đến toàn bộ thời gian cho cho sữa trong một chu kỳ sinh sản của bò. Bò có khoảng cách giữa hai lứa đẻ càng gần khoảng cách lý tưởng thì người chăn nuôi sẽ giảm được các chi phí trong chăn nuôi, hiệu quả về kinh tế, sản lượng sữa trong một chu kỳ sinh sản tăng cao.

* Sự hồi phục sau khi đẻ Thời gian hồi phục tử cung sau đẻ Tử cung sau khi đẻ của bò hồi phục bình thường ảnh hưởng rất lớn đến khả năng tiết prostaglandin ở thân sừng tử cung, đối với bò bị viêm tử cung làm lượng prostaglandin giảm làm thể vàng không thể thoái hóa dẫn đến bệnh thể vàng tồn lưu. Tử cung của bò sau khi đẻ được hồi phục trở lại gần như bình thường vào khoảng ngày thứ 30 và cần thêm 15 ngày nữa thì trương lực cơ tử cung 9 mới được hồi phục hoàn toàn nên thời gian phối giống thích hợp lứa tiếp theo là từ 45 ngày sau khi đẻ. Đối với bò đẻ khó, sót nhau, thời gian hồi phục tử cung kéo dài tùy vào mức độ theo dõi và điều trị sót nhau, viêm tử cung. Nếu không được điều trị, bệnh tiến triển nặng có thể gây loại thải bò.

Theo Mohammed và cs. (2019), Viêm nội mạc tử cung có tác động tiêu cực rõ ràng đến chu kỳ buồng trứng sau sinh ở bò sữa Holstein.