Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học khu bảo tồn loài và sinh cảnh nam xuân lạc tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học khu bảo tồn loài và sinh cảnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hà Thị Nhượng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Chí Hiểu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Trạng Và Giải Pháp Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Khu Bảo Tồn Nam Xuân Lạc, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Vấn đề Đa dạng sinh học trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Đa dạng sinh học trên thế giới
• 1.3.2. Vấn đề Đa dạng sinh học tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc
• 3.2. Hiện trạng và giá trị đa dạng sinh học KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc
• 3.2.1. Hiện trạng đa dạng sinh học KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc
• 3.2.2. Giá trị đa dạng sinh học
• 3.2.3. Cơ hội và tiềm năng dịch vụ du lịch
• 3.3. Các nguyên nhân làm suy giảm đa dạng sinh học
• 3.3.1. Nguyên nhân do con người gây ra
• 3.3.2. Sự xâm lấn của sinh vật ngoại lai gây hại
• 3.3.3. Một số nguyên nhân gián tiếp khác
• 3.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học KBT Nam Xuân Lạc tỉnh Bắc Kạn
• 3.4.1. Giải pháp chung
• 3.4.2. Giải pháp riêng cho KBT Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học là một trong những mục tiêu chính của nghiên cứu này. Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc, tỉnh Bắc Kạn, được xác định là khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao, đặc biệt là hệ sinh thái rừng núi đá vôi. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm, đồng thời duy trì sự cân bằng sinh thái. Các giải pháp bảo tồn được đề xuất bao gồm việc quản lý hiệu quả khu bảo tồn, nâng cao nhận thức cộng đồng, và phát triển bền vững các nguồn tài nguyên sinh học.

1.1. Hiện trạng đa dạng sinh học

Hiện trạng đa dạng sinh học tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc được đánh giá thông qua các nghiên cứu về thành phần loài và hệ sinh thái. Khu vực này có hệ động thực vật phong phú, bao gồm nhiều loài quý hiếm và đặc hữu. Tuy nhiên, sự suy giảm đa dạng sinh học đang là vấn đề nghiêm trọng, chủ yếu do tác động của con người và sự xâm lấn của các loài ngoại lai. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên là cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học.

1.2. Nguyên nhân suy giảm đa dạng sinh học

Nguyên nhân suy giảm đa dạng sinh học tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc được phân tích dựa trên các yếu tố như khai thác tài nguyên quá mức, ô nhiễm môi trường, và sự xâm lấn của các loài ngoại lai. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng biến đổi khí hậu và sự thiếu hiểu biết của cộng đồng địa phương là những yếu tố góp phần làm suy giảm đa dạng sinh học. Các giải pháp được đề xuất nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực từ các nguyên nhân này.

II. Giải pháp bảo tồn

Giải pháp bảo tồn được đề xuất trong nghiên cứu bao gồm các biện pháp quản lý khu bảo tồn hiệu quả, nâng cao nhận thức cộng đồng, và phát triển bền vững. Các giải pháp này nhằm bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là hệ sinh thái rừng núi đá vôi, và các loài động thực vật quý hiếm. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư, và các tổ chức bảo tồn.

2.1. Quản lý khu bảo tồn

Quản lý khu bảo tồn là một trong những giải pháp chính được đề xuất. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc phân vùng chức năng trong khu bảo tồn, bao gồm các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt và khu vực phát triển bền vững. Các biện pháp quản lý bao gồm giám sát đa dạng sinh học, kiểm soát các hoạt động khai thác tài nguyên, và bảo vệ môi trường sống của các loài động thực vật.

2.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng là yếu tố quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu đề xuất các chương trình giáo dục và tuyên truyền nhằm nâng cao hiểu biết của người dân về giá trị của đa dạng sinh học và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Các hoạt động này bao gồm tổ chức các buổi hội thảo, phát triển tài liệu giáo dục, và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn.

III. Phát triển bền vững

Phát triển bền vững là một trong những mục tiêu chính của nghiên cứu. Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc không chỉ là nơi bảo tồn đa dạng sinh học mà còn có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, bao gồm việc khai thác các tiềm năng du lịch một cách có trách nhiệm, đồng thời đảm bảo sự bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên. Các giải pháp này nhằm tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho cộng đồng địa phương, đồng thời bảo vệ môi trường.

3.1. Du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái được xem là một trong những giải pháp phát triển bền vững tại khu bảo tồn Nam Xuân Lạc. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc phát triển du lịch sinh thái có thể mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho cộng đồng địa phương, đồng thời nâng cao nhận thức về giá trị của đa dạng sinh học. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cần được quản lý chặt chẽ để tránh tác động tiêu cực đến môi trường và các hệ sinh thái tự nhiên.

3.2. Bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là yếu tố không thể thiếu trong quá trình phát triển bền vững. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường, bao gồm kiểm soát ô nhiễm, quản lý chất thải, và bảo vệ các nguồn nước. Các biện pháp này nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của khu bảo tồn, đồng thời bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đa dạng sinh học (ĐDSH) là sự phong phú về gen, loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự nhiên, đóng vai trò thiết yếu trong duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có đa dạng sinh học cao nhất thế giới, với nhiều hệ sinh thái đặc trưng như rừng núi đá vôi, đất ngập nước và biển. Tỉnh Bắc Kạn, với ba khu bảo tồn chính, trong đó có Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (KBT Nam Xuân Lạc), là vùng trọng điểm về bảo tồn đa dạng sinh học. KBT Nam Xuân Lạc có diện tích 4.150,21 ha, nằm trên địa bàn huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, là hành lang sinh thái quan trọng kết nối Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang và Vườn Quốc gia Ba Bể.

Nghiên cứu nhằm đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học tại KBT Nam Xuân Lạc, phân tích các nguyên nhân suy giảm và đề xuất giải pháp bảo tồn phù hợp. Thời gian nghiên cứu từ tháng 6/2016 đến tháng 8/2017, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ năm 2011-2015 và khảo sát thực địa tại các xã Xuân Lạc, Bản Thi, Đồng Lạc. Mục tiêu cụ thể gồm: khảo sát đa dạng sinh học, xác định nguyên nhân suy giảm và đề xuất giải pháp bảo tồn bền vững.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học quan trọng trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý tài nguyên sinh vật, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển du lịch sinh thái tại địa phương. Kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ tỉnh Bắc Kạn trong việc thực hiện các chính sách bảo tồn đa dạng sinh học theo quy hoạch quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình bảo tồn đa dạng sinh học, bao gồm:

• Lý thuyết đa dạng sinh học ba cấp độ: ĐDSH được phân thành ba mức độ chính là đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái, theo Luật Đa dạng sinh học số 20/2008/QH12. Việc bảo tồn cần tập trung đồng thời vào cả ba cấp độ để duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của hệ sinh thái.

• Mô hình quản lý khu bảo tồn phân cấp: Quản lý đa dạng sinh học hiệu quả khi các khu bảo tồn được đặt dưới sự quản lý thống nhất của một cơ quan cấp quốc gia hoặc tỉnh, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng địa phương. Mô hình này giúp giảm chồng chéo, tăng cường hiệu quả bảo tồn.

• Khái niệm về các dịch vụ hệ sinh thái: ĐDSH cung cấp các dịch vụ quan trọng như dịch vụ cung cấp (lương thực, dược liệu), dịch vụ điều tiết (khí hậu, nước), dịch vụ văn hóa (du lịch sinh thái) và dịch vụ hỗ trợ (hình thành đất, chu trình dinh dưỡng). Việc bảo tồn ĐDSH góp phần duy trì các dịch vụ này, đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: hệ sinh thái rừng núi đá vôi, loài đặc hữu, loài ngoại lai xâm hại, khu bảo tồn thiên nhiên, dịch vụ hệ sinh thái, biến đổi khí hậu, và các tiêu chuẩn đánh giá loài theo Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo điều tra đa dạng sinh học tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2011-2015, các văn bản pháp luật liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học, cùng các tài liệu khoa học trong và ngoài nước. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát thực địa, phỏng vấn cán bộ quản lý KBT, chính quyền địa phương và người dân vùng lõi, vùng đệm.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên 90 hộ dân tại 3 xã vùng lõi (Xuân Lạc, Bản Thi, Đồng Lạc), cùng 12 cán bộ quản lý và chính quyền địa phương có liên quan. Mẫu được chọn nhằm đảm bảo đại diện cho các nhóm đối tượng có ảnh hưởng trực tiếp đến đa dạng sinh học.

• Phương pháp thu thập số liệu: Kết hợp phỏng vấn trực tiếp, phát phiếu điều tra, quan sát hiện trường, thu thập mẫu vật và sử dụng bộ ảnh màu để nhận diện loài. Các tuyến điều tra được thiết lập theo các sinh cảnh đặc trưng, tập trung vào các loài lưỡng cư, bò sát và thú.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích định lượng và định tính để đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học, nguyên nhân suy giảm và hiệu quả quản lý. So sánh tỷ lệ các loài quý hiếm, đặc hữu với các khu vực tương tự. Phân tích SWOT về tiềm năng phát triển du lịch sinh thái và các yếu tố tác động kinh tế - xã hội.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu thực hiện trong 15 tháng (06/2016 - 08/2017), gồm giai đoạn thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, xử lý số liệu, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng đa dạng sinh học phong phú: KBT Nam Xuân Lạc có 653 loài thực vật bậc cao thuộc 142 họ, 440 chi, trong đó có 54 loài quý hiếm theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP và 50 loài trong Sách Đỏ Việt Nam. Hệ sinh thái rừng núi đá vôi nguyên sinh chiếm phần lớn diện tích, là môi trường sống quan trọng cho các loài đặc hữu và quý hiếm như Vọoc mũi hếch (ước tính khoảng 190 cá thể).

2. Nguyên nhân suy giảm đa dạng sinh học chủ yếu do con người: Hoạt động khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật rừng, khai thác củi và thu hái lâm sản không bền vững là các nguyên nhân chính. Trung bình mỗi hộ dân sử dụng khoảng 300-350 kg củi khô/tháng, gây áp lực lớn lên rừng. Ngoài ra, sự xâm lấn của sinh vật ngoại lai và biến đổi khí hậu cũng góp phần làm suy giảm đa dạng sinh học.

3. Điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn: Vùng đệm có mật độ dân số trung bình 29-65 người/km², chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số (Dao, Tày, H’Mông). Thu nhập chính dựa vào nông nghiệp tự cung tự cấp với năng suất lúa trung bình 40-46 tạ/ha, diện tích đất canh tác nhỏ, cơ sở hạ tầng hạn chế. Tập quán săn bắt và phát nương rẫy vẫn còn phổ biến, ảnh hưởng tiêu cực đến bảo tồn.

4. Quản lý khu bảo tồn còn nhiều hạn chế: Lực lượng kiểm lâm thiếu nhân lực và trang thiết bị, công tác tuyên truyền chưa sâu rộng. Việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý chưa đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong kiểm soát hoạt động khai thác tài nguyên và bảo vệ đa dạng sinh học.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy KBT Nam Xuân Lạc giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học vùng Đông Bắc Việt Nam, đặc biệt là hệ sinh thái rừng núi đá vôi với nhiều loài đặc hữu và quý hiếm. Tuy nhiên, áp lực từ hoạt động khai thác tài nguyên và sinh kế của người dân vùng đệm đang đe dọa sự bền vững của khu bảo tồn.

So với các nghiên cứu tại các khu bảo tồn khác trong nước, tình trạng suy giảm đa dạng sinh học tại Nam Xuân Lạc có nhiều điểm tương đồng, đặc biệt là nguyên nhân do khai thác gỗ và săn bắt trái phép. Tuy nhiên, vị trí địa lý đặc thù và sự kết nối sinh thái với các khu bảo tồn lân cận tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo tồn và phục hồi đa dạng sinh học nếu có giải pháp quản lý hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố các loài quý hiếm theo nhóm loài, bảng thống kê diện tích rừng và mức độ khai thác tài nguyên, cũng như biểu đồ so sánh năng suất cây trồng vùng đệm qua các năm. Các phân tích SWOT về tiềm năng du lịch sinh thái cũng minh họa rõ cơ hội và thách thức trong phát triển kinh tế gắn với bảo tồn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng: Nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm lâm về nhân lực, trang thiết bị và kỹ thuật giám sát. Thiết lập hệ thống tuần tra thường xuyên, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để ngăn chặn khai thác gỗ và săn bắt trái phép. Mục tiêu giảm 50% các vi phạm trong vòng 3 năm.

2. Phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư vùng đệm: Hỗ trợ người dân chuyển đổi tập quán canh tác, áp dụng kỹ thuật nông nghiệp tiên tiến để tăng năng suất cây trồng, giảm phụ thuộc vào khai thác rừng. Khuyến khích trồng rừng kinh tế và phát triển chăn nuôi có kiểm soát. Thực hiện trong 5 năm với sự phối hợp của các sở ngành và tổ chức phi chính phủ.

3. Xây dựng chương trình giáo dục và tuyên truyền bảo tồn đa dạng sinh học: Tăng cường nhận thức cộng đồng về giá trị và tầm quan trọng của ĐDSH thông qua các hoạt động truyền thông, hội thảo, và giáo dục môi trường tại trường học. Mục tiêu nâng cao nhận thức trên 70% người dân vùng đệm trong 2 năm.

4. Phát triển du lịch sinh thái bền vững: Khai thác tiềm năng cảnh quan và đa dạng sinh học để phát triển du lịch sinh thái, tạo nguồn thu nhập mới cho người dân. Xây dựng các tuyến du lịch, dịch vụ hướng dẫn và bảo vệ môi trường. Thực hiện quy hoạch du lịch giai đoạn 2020-2025, đảm bảo không làm suy giảm tài nguyên thiên nhiên.

5. Nghiên cứu và giám sát đa dạng sinh học liên tục: Thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học định kỳ để đánh giá hiệu quả các biện pháp bảo tồn và điều chỉnh kịp thời. Hợp tác với các viện nghiên cứu và trường đại học trong và ngoài nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý khu bảo tồn và tài nguyên môi trường: Luận văn cung cấp dữ liệu khoa học và giải pháp thực tiễn giúp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ đa dạng sinh học tại các khu bảo tồn tương tự.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường, sinh học: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp điều tra đa dạng sinh học, phân tích nguyên nhân suy giảm và đề xuất giải pháp bảo tồn trong điều kiện thực tế vùng núi đá vôi.

3. Chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Giúp xây dựng chính sách phát triển kinh tế gắn với bảo tồn, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển du lịch sinh thái bền vững.

4. Người dân sống trong và vùng đệm khu bảo tồn: Cung cấp kiến thức về giá trị đa dạng sinh học, tác động của các hoạt động khai thác tài nguyên và lợi ích từ bảo tồn, từ đó thay đổi hành vi và tham gia tích cực vào công tác bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đa dạng sinh học ở KBT Nam Xuân Lạc lại quan trọng?
   KBT Nam Xuân Lạc là nơi cư trú của nhiều loài quý hiếm, đặc hữu và có hệ sinh thái rừng núi đá vôi nguyên sinh, đóng vai trò là hành lang sinh thái kết nối các khu bảo tồn lớn, góp phần duy trì cân bằng sinh thái và cung cấp dịch vụ hệ sinh thái quan trọng như điều hòa khí hậu và nguồn nước.

2. Nguyên nhân chính gây suy giảm đa dạng sinh học tại khu bảo tồn là gì?
   Hoạt động khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật rừng, khai thác củi không bền vững và tập quán phát nương rẫy của người dân vùng đệm là những nguyên nhân chủ yếu làm suy giảm đa dạng sinh học tại đây.

3. Giải pháp nào được đề xuất để bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả?
   Nâng cao năng lực quản lý, phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng, tăng cường giáo dục bảo tồn, phát triển du lịch sinh thái và thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học liên tục là các giải pháp trọng tâm.

4. Làm thế nào để người dân vùng đệm tham gia bảo vệ khu bảo tồn?
   Thông qua các chương trình giáo dục, tuyên truyền nâng cao nhận thức, hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững và tạo cơ hội tham gia quản lý, người dân sẽ hiểu rõ giá trị của đa dạng sinh học và có động lực bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5. Vai trò của du lịch sinh thái trong bảo tồn đa dạng sinh học là gì?
   Du lịch sinh thái giúp tạo nguồn thu nhập mới cho cộng đồng, giảm áp lực khai thác tài nguyên tự nhiên, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học, góp phần phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.

Kết luận

• KBT Nam Xuân Lạc là khu vực đa dạng sinh học phong phú, đặc biệt với hệ sinh thái rừng núi đá vôi nguyên sinh và nhiều loài quý hiếm, có giá trị quốc gia và quốc tế.
• Hoạt động khai thác tài nguyên không bền vững và tập quán sinh hoạt của người dân vùng đệm là nguyên nhân chính gây suy giảm đa dạng sinh học.
• Công tác quản lý khu bảo tồn còn nhiều hạn chế, cần tăng cường năng lực và phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả bảo tồn.
• Đề xuất các giải pháp toàn diện bao gồm nâng cao quản lý, phát triển sinh kế bền vững, giáo dục bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái nhằm bảo vệ và phát triển đa dạng sinh học.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quản lý tài nguyên sinh vật tại Bắc Kạn, đồng thời mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo và các dự án bảo tồn trong tương lai.

Hành động tiếp theo: Triển khai các giải pháp đề xuất, thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học định kỳ và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan để bảo tồn bền vững KBT Nam Xuân Lạc. Đề nghị các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương cùng chung tay bảo vệ tài nguyên quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản Theo Luật Đa dạng sinh học số 20/2008/QH12 được Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 13 tháng 11 năm 2008, một số khái niệm cơ bản như sau. [7] Đa dạng sinh học là sự phong phú về gen, loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự nhiên.

Gen là một đơn vị di truyền, một đoạn của vật chất di truyền quy định các đặc tính cụ thể của sinh vật. Hệ sinh thái là quần xã sinh vật và các yếu tố phi sinh vật của một khu vực địa lý nhất định, có tác động qua lại và trao đổi vật chất với nhau. Hệ sinh thái tự nhiên là hệ sinh thái hình thành, phát triển theo quy luật tự nhiên, vẫn còn giữ được các nét hoang sơ. Bảo tồn đa dạng sinh học là việc bảo vệ sự phong phú của các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng, đặc thù hoặc đại diện; bảo vệ môi trường sống tự nhiên thường xuyên hoặc theo mùa của loài hoang dã, cảnh quan môi trường, nét đẹp độc đáo của tự nhiên; nuôi, trồng, chăm sóc loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; lưu giữ và bảo quản lâu dài các mẫu vật di truyền.

Khu bảo tồn thiên nhiên (sau đây gọi là khu bảo tồn) là khu vực địa lý được xác lập ranh giới và phân khu chức năng để bảo tồn đa dạng sinh học. Loài hoang dã là loài động vật, thực vật, vi sinh vật và nấm sinh sống và phát triển theo quy luật. Loài bị đe dọa tuyệt chủng là loài sinh vật đang có nguy cơ bị suy giảm hoàn toàn số lượng cá thể. 5 Loài bị tuyệt chủng trong tự nhiên là loài sinh vật chỉ còn tồn tại trong điều kiện nuôi, trồng nhân tạo nằm ngoài phạm vi phân bố tự nhiên của chúng.

Loài đặc hữu là loài sinh vật chỉ tồn tại, phát triển trong phạm vi phân bố hẹp và giới hạn trong một vùng lãnh thổ nhất định của Việt Nam mà không được ghi nhận là có ở nơi khác trên thế giới. Loài ngoại lai là loài sinh vật xuất hiện và phát triển ở khu vực vốn không phải là môi trường sống tự nhiên của chúng. Loài ngoại lai xâm hại là loài ngoại lai lấn chiếm nơi sinh sống hoặc gây hại đối với các loài sinh vật bản địa, làm mất cân bằng sinh thái tại nơi chúng xuất hiện và phát triển. Loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ là loài hoang dã, giống cây trồng, giống vật nuôi, vi sinh vật và nấm đặc hữu, có giá trị đặc biệt về khoa học, y tế, kinh tế, sinh thái, cảnh quan, môi trường hoặc văn hóa - lịch sử mà số lượng còn ít hoặc bị đe dọa tuyệt chủng.

Phát triển bền vững đa dạng sinh học là việc khai thác, sử dụng hợp lý các hệ sinh thái tự nhiên, phát triển nguồn gen, loài sinh vật và bảo đảm cân bằng sinh thái phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Cơ sở pháp lý - Luật Đa dạng sinh học số 20/2008/QH12 được Quốc hội thông qua ngày 13/11/2008 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2009. - Luật Bảo vệ Môi trường số 55/2014/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 23/6/2014 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015. - Nghị định số 65/2010/NĐ-CP ngày 11/6/2010 của Chính phủ quy định chi tiết về một số Điều của Luật Đa dạng sinh học.

- Nghị định số 69/2010/NĐ-CP ngày 21/6/2010 về an toàn sinh học đối với sinh vật biến đổi gen, mẫu vật di truyền và sản phẩm của sinh vật biến đổi gen; - Nghị định số 108/2011/NĐ-CP ngày 30/11/2011 của Chính phủ sửa đổi nghị định 69/2010/NĐ-CP ngày 21/6/2010 về an toàn sinh học đối với sinh vật biến đổi gen, mẫu vật di truyền và sản phẩm của sinh vật biến đổi gen; 6 - Quyết định số 79/2007/QĐ-TTg ngày 31/5/2007 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt “Kế hoạch hành động quốc gia về đa đạng sinh học đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 thực hiện công ước đa dạng sinh học và Nghị định thư Cartagena về An toàn sinh học”; - Quyết định số 1250/QĐ-TTg ngày 31/7/2013 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; - Quyết định số 45/QĐ-TTg ngày 08/1/2014 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước đến năm 2020, định hướng đến năm 2030; - Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐND ngày 11/4/2017 của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Kạn về việc thông qua Quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học tỉnh Bắc Kạn đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. Vấn đề Đa dạng sinh học trên thế giới và Việt Nam 1. Đa dạng sinh học trên thế giới Sự đa dạng về sinh học hay sự đa dạng sinh học nói một cách ngắn gọn chính là sự đa dạng của sự sống trên Trái đất. Khái niệm bao gồm các loài thực vật, động vật và vi sinh vật trên cạn, ở sông hồ và biển.

Đa dạng sinh học gồm 3 mức độ: loài, hệ sinh thái và thông tin di truyền/nguồn gen. [13] Đa dạng sinh học có giá trị riêng của nó. Hầu hết các nền văn hóa trên thế giới đều tôn thời giá trị tự nhiên, đất đai và cuộc sống trong truyền thống, tín ngưỡng và tâm linh, trong giáo dục, sức khỏe và các hoạt động mang tính giải trí của chúng. Nhưng nhân loại cũng phụ thuộc vào đa dạng sinh học, những hàng hóa và dịch vụ mà nó cung cấp.

Có khoảng 10 đến 30 triệu loài động vật, thực vật và vi sinh vật khác nhau sinh sống trên hành tinh của chúng ta, chúng sống trên cạn, trong lòng đất, vùng nước ngọt và biển khơi. Khoảng 2 triệu loài thực vật và động vật được biết tới và được mô tả. Hàng năm các nhà khoa học phát hiện được 7 khoảng 15. Một số loài phổ biến trên toàn Thế giới, còn số loài khác rất hiếm.

Thậm chí có một số loài chỉ tìm thấy ở một nói duy nhất. Chẳng hạn như Úc là đất nước có nhiều loài chuột túi khác nhau, những loài mà chúng ta không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác trên Hành tinh. Nhiều loài thực vật có nguy cơ tuyệt chủng được ghi nhận chỉ sinh sống ở một khu vực duy nhất. Theo báo cáo độc lập của nhóm nghiên cứu trong khuôn khổ dự án Khắc phục trở ngại nhằm tăng cường hiệu quả quản lý các khu bảo tồn ở Việt Nam (Dự án PA), phân tích các mô hình quản lý đa dạng sinh học áp dụng tại một số nước trên thế giới.

Trong khổ nghiên cứu này tập trung vào 40 quốc gia, bao gồm các quốc gia có nền kinh tế phát triển và đang phát triển, các khu vực địa lý khác nhau và các mức độ đa dạng sinh học khác nhau trên khắp các châu lục. Theo kết quả nghiên cứu, mô hình quản lý đa dạng sinh học phổ biến nhất là phân cấp (chiếm 52,5% mẫu nghiên cứu) là quản lý hành chính phân cấp từ trên xuống dưới, với cơ quan quản lý cấp trên nằm ở cấp liên bang/cấp quốc gia, cơ quan quản lý bên dưới là cấp bang/tỉnh và địa phương; hơn một nửa số nước được nghiên cứu trong báo cáo quản lý rừng và bảo tồn đa dạng sinh học trong cùng một Bộ (58%); 90% số nước được nghiên cứu quản lý các khu bảo tồn và đa dạng sinh học trong cùng một Bộ. Mô hình tổ chức quản lý động vật hoang dã, nguồn gen và các nguồn tài chính rất khác nhau ở các quốc gia được nghiên cứu. Nghiên cứu này chỉ ra rằng các khu bảo tồn và đa dạng sinh học được quản lý hiệu quả nhất khi được đặt trong cùng một Bộ, do về bản chất chúng có những mối liên kết không thể tách rời.

Vấn đề Đa dạng sinh học tại Việt Nam Việt Nam được xem là một trong những nước thuộc Đông Nam Á giàu về đa dạng sinh học và là một trong số các quốc gia có đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Do sự khác biệt lớn về khí hậu, từ vùng gần xích đạo tới giáp vùng cận nhiệt đới, cùng với sự đa dạng về địa hình, đã tạo nên tính đa 8 dạng sinh học cao ở Việt Nam. Với nhiều kiểu hệ sinh thái, các loài sinh vật và nguồn gen phong phú và đặc hữu. ĐDSH ở Việt Nam có ý nghĩa to lớn, các HST với nguồn tài nguyên sinh vật phong phú đã mang lại lợi ích trực tiếp cho con người và đóng góp to lớn cho nền kinh tế quốc ga, đặc biệt là trong sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản; là cơ sở đảm bảo an ninh lương thực quốc gia; duy trì nguồn gen tạo giống vật nuôi, cây trồng; cung cấp vật liệu cho xây dựng và các nguồn dược liệu, thực phẩm… Giá trị ĐDSH cung cấp khoảng 80% thủy sản ven bờ, 40% lương thực cho người dân,… Các HST có tính ĐDSH cao đang thu hút nhiều khách du lịch, hứa hẹn đem lại nhiều giá trị về kinh tế.

HST ở Việt Nam rất đa dạng, trong đó có 3 nhóm chính: HST trên cạn, HST đất ngập nước và HST biển. - HST trên cạn: Trên phần lãnh thổ vùng lục địa ở Việt Nam, có thể phân biệt các kiểu HST trên cạn đặc trưng như: rừng, đồng cỏ, savan, đất khô hạn, đô thị, nông nghiệp, núi đá vôi. Trong các kiểu HST ở cạn, thì HST rừng có tính đa dạng về thành phần loài cao nhất, đồng thời đây cũng là nơi cư trú của nhiều loài động vật, thực vật hoang dã có giá trị kinh tế và khoa học. Tổng diện tích hệ sinh rừng khoảng 32 triệu ha và tập trung nhiều ở các vùng Đông Bắc, Tây Bắc, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Mục tiêu trong thời gian tới là sẽ tăng độ che phủ rừng lên 44 - 45% vào năm 2020, góp phần đáp ứng các yêu cầu về môi trường cho quá trình phát triển bền vững của đất nước. - HST đất ngập nước: ĐNN Việt Nam rất đa dạng về kiểu loại với hơn 10 triệu ha, phân bố ở hầu hết các vùng sinh thái của nước ta, gắn bó lâu đời với cộng đồng dân cư và có vai trò to lớn đối với đời sống nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội. - HST thuỷ vực nước ngọt rất đa dạng bao gồm các thuỷ vực nước đứng như hồ, hồ chứa, ao, đầm, ruộng lúa nước; các thuỷ vực nước chảy như 9 suối, sông, kênh rạch.