ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Những phát minh trong lĩnh vực Ngân hàng trƣớc sự phát triển của nền khoa học kỹ thuật điện tử 1.1 Tiền nhựa Tiền được coi là một trong những phát minh quan trọng nhất của loài người, nó được đánh giá cao như sự tìm thấy lửa hay sự phát minh ra giấy viết. Ngày nay, trong một xã hội hiện đại thì tiền đã được nâng lên một hình thái mới, đó chính là Tiền nhựa. Tiền nhựa chính là ngôn từ để chỉ các thẻ thanh toán ngày càng xuất hiện nhiều tại nhiều nước trên thế giới. Đi liền với sự ra đời của tiền nhựa là sự xuất hiện của những hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt mà khởi đầu của nó chính là hệ thống các thiết bị đóng vai trò như những giao dịch viên điện tử – Automatic Teller Machine – viết tắt là ATM.
Việc thực hiện các giao dịch ngân hàng được lập trình sẵn để khách hàng là chủ thẻ có thể dễ dàng thao tác mà không cần sự trợ giúp của nhân viên ngân hàng và vẫn đạt được kết quả mong đợi là giao dịch với ngân hàng thành công. Bên cạnh đó, với mỗi loại thẻ của các ngân hàng khác nhau, sẽ có những giao dịch giống và khác nhau được thực hiện trên máy tùy thuộc vào từng chiến lược của các ngân hàng cũng như đối tượng khách hàng mà ngân hàng nhắm tới. Giao dịch giống nhau phần lớn là các giao dịch truyền thống, ví dụ như rút tiền, kiểm tra số dư tài khoản, chuyển khoản.2 Máy ATM Việc phát triển hệ thống thanh toán tự động nói chung cũng như chiếc máy ATM nói riêng cũng có một lịch sử lâu dài giống như sự phát triển của máy tính bắt đầu từ chiếc bàn tính của người Trung Hoa hay sự phát triển của Trang 5 / 73 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Công nghệ - ĐHQG Hà Nội Luận văn Cao học – Lê Công Đài - K12T3 chiếc máy gõ chữ đơn giản thành bộ xử lý văn bản – Word Processsor và hiện nay đã được mềm hóa trong các phần mềm sử dụng trong máy vi tính. Về mặt lịch sử thì có thể coi chiếc máy rút tiền đầu tiên ra đời từ trước những năm 39 tại NewYork – Mỹ, với sự suy nghĩ đơn giản ban đầu của Luther George Simjian là phát minh ra một thiết bị có khả năng đáp ứng nhu cầu tiền mặt đơn giản, chiếc máy rút tiền đầu tiên của thế giới ra đời nhằm phục vụ cho khách hàng của ngân hàng City Bank of New York, nhưng 6 tháng sau thì nó bị bỏ đi vì rất ít người dùng.
Mãi tận đến 25 năm sau, máy rút tiền điện tử đầu tiên được hãng in De La Rue thiết kế tại Enfield Town (gần London) cho ngân hàng Barclays Bank vào ngày 27 tháng 6 năm 1967. Người phát minh ra máy này được xem là John Shepherd-Barron (sinh 1925, người Anh) [1] Hình 1: Hình ảnh đầu tiên về ATM Reg Varney sử dụng máy ATM năm 1967 Ngày nay, chiếc máy ATM không chỉ đơn thuần sử dụng cho các giao dịch rút tiền mặt như tổ tiên của nó, nhiều loại giao dịch phức tạp nảy sinh cùng với sự phát triển của xã hội đã cho nó có một diện mạo mới. Ngoài ra, còn có nhiều những biến thể của ATM có thể kể tới như các máy thanh toán tự động sử dụng để phục vụ đại chúng trong các siêu thị, nhà hàng nhà ga, sân bay và Trang 6 / 73 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Công nghệ - ĐHQG Hà Nội Luận văn Cao học – Lê Công Đài - K12T3 nhiều nơi công cộng khác.2 Sự phát triển của hệ thống thanh toán điện tử trên thế giới 1.1 Thị trƣờng thẻ thông minh Hiện nay, ở những nước phát triển, thị trường thẻ ATM truyền thống đã không còn phát triển thay vào đó là thẻ thông minh mà điển hình như thẻ VISA hay MASTER gọi chung là thẻ EMV được phát triển từ năm 1994 bởi các đơn vị Europay, Master Card và Visa. Tiêu chuẩn giao dịch chung cho hệ thống thẻ này được áp dụng là ISO7816 và nhiều tiêu chuẩn bảo mật truyền thông khác.
Đặc điểm chung của hệ thống thẻ thông minh so với thẻ truyền thống là: - Sử dụng thẻ tiếp xúc thay cho thẻ từ - Nền tảng chung toàn cầu - Tích hợp đa ứng dụng bảo mật cao (MULTOS). Trong đó sử dụng cả 3DES và RSA cho cả mã hóa xác nhận, mã hóa xác thực và mã hóa dữ liệu. Ngoài ra còn sử dụng cả mã hóa cho M/Chip và mã hóa vùng (Zone) - Mang tính độc quyền của một hay một vài tổ chức toàn cầu nào đó Nói chung, hệ thống thẻ thanh toán phát triển chủ yếu là thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng (gọi chung là thẻ thanh toán). Thị trường thẻ ghi có (Credit Card) phát triển chủ yếu ở những nước có hệ thống điện tử phát triển rất mạnh và áp dụng tương đối thành công chính phủ điện tử như ở Nhật bản.
Các nước còn lại – ngay cả ở Singapo – thị trường này cũng không phát triển. Trang 7 / 73 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Công nghệ - ĐHQG Hà Nội Luận văn Cao học – Lê Công Đài - K12T3 1.2 Hệ thống thanh toán điện tử Cũng để đáp ứng nhu cầu phục vụ cho thị trường thẻ thông minh, hệ thống thanh toán điện tử ở các nước phát triển cũng được phát triển mạnh về chất. Thị trường này phát triển mạnh theo hướng đáp ứng nhu cầu thanh toán mọi lúc mọi nơi, về phần mềm thì có thể nói đến hệ thống mở với kiến trúc đa kênh (với sự tham gia của kênh thoại, hệ thống di động và Internet). Một số các hệ thống điện tử mới được đưa vào sử dụng như Kiosk (máy bán hàng tự động có kết nối với trung tâm), In – Vehicle Unit (IU – máy trả phí tự động cho thanh toán phí cầu đường hay các bãi đỗ xe), Car park meter (máy thanh toán tiền taxi)… Điểm quan trọng trong một số dịch vụ đáp ứng thẻ thanh toán cho phép hạn chế tối đa lưu thông tiền lẻ và vé rất bất tiện trong lưu thông và quản lý.
Thống kê năm 2007 ở đơn vị chấp nhận thẻ lớn nhất Singapo cho thấy với 40000 thiết bị đầu cuối phục vụ cho trên 13000 điểm chấp nhận thẻ cho doanh số trên 11 tỷ SGD (vào khoảng hơn 7 tỷ USD) hằng năm.3 Hệ thống thanh toán ATM ở Việt Nam 1.1 Một số đánh giá ban đầu Như vậy, có thể thấy việc áp dụng hệ thống thanh toán điện tử trên thế giới đã diễn ra từ lâu và nhiều nước phát triển đã chuyển sang nền kinh tế tiền nhựa với việc phát triển hệ thống giao dịch cho thẻ thông minh. Tuy nhiên, ở Việt Nam thì các dịch vụ này mới được đáp ứng với những bước đi đầu tiên khi hệ thống máy tính đã và đang được phổ cập sang các nước nghèo trong đó có nước ta. Việc phát triển và áp dụng đầu tiên ở các định chế tài chính lớn như ngân hàng và bảo hiểm đã và đang đem lại những thành công to lớn. Cùng với sự phát triển đi lên của xã hội, những yêu cầu mới theo xu hướng chung của toàn thế giới đã được đặt ra đòi hỏi hệ thống ngân hàng Trang 8 / 73 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Công nghệ - ĐHQG Hà Nội Luận văn Cao học – Lê Công Đài - K12T3 phải thay đổi để phục vụ ngày càng tốt hơn đại bộ phận dân chúng cũng như tạo cơ sở hội nhập với khu vực và toàn thế giới.2 Chiến lƣợc phát triển Năm 2002 đánh dấu một bước phát triển vượt bậc cho sự hội nhập với thế giới với một quyết định mang tính chiến lược của chính phủ về việc hiện đại hóa ngân hàng và hệ thống thanh toán có sự tham gia của ngân hàng thế giới World Bank.
Với sự tham gia của 4 ngân hàng quốc doanh lớn nhất bao gồm: Ngân hàng ngoại thương, Ngân hàng công thương, Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn và Ngân hàng hàng hải, dự án WB cho thấy sự kỳ vọng rất lớn của chính phủ vào sự hội nhập của nền tài chính nước nhà với các nước trong khu vực và thế giới.3 Những thành công bƣớc đầu Cùng với sự phát triển của thanh toán điện tử liên ngân hàng và thanh toán bù trừ, thanh toán ATM đang trở thành kênh thanh toán quan trọng và được chú ý nhiều trong dân cư. Thống kê cho thấy, một trong 10 sự kiện nổi bật nhất của ngành ngân hàng trong năm 2005 chính là sự tăng trưởng vượt trội của thị trường thẻ với tốc độ tăng 300% so với năm 2004 (tính theo doanh số thanh toán và rút tiền mặt bằng thẻ) [2] Năm 2006 đánh dấu bước đầu cho sự phát triển bằng việc xuất hiện nhiều công ty liên doanh nhảy vào lĩnh vực phát hành thẻ thanh toán. Đáng ghi nhận hơn nữa là hệ thống thanh toán quốc tế thông qua thẻ VISA và Master đã được các ngân hàng đáp ứng không chỉ cho khách du lịch nước ngoài mà còn cho một bộ phận dân cư trong nước có nhu cầu thanh toán quốc tế khi đời sống của đại bộ phận dân cư đã được nâng lên đáng kể. Trang 9 / 73 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Công nghệ - ĐHQG Hà Nội Luận văn Cao học – Lê Công Đài - K12T3 Những con số ấn tượng nói trên dự cảm về một tương lai tươi sáng của thị trường thẻ Việt Nam.
Tuy nhiên, chung quanh "đời sống của những chiếc thẻ" nói riêng và hệ thống thanh toán thông minh nói chung vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề khó có thể giải quyết được trong ngày một ngày hai.4 Một số vấn đề cần giải quyết của hệ thống thanh toán ở Việt Nam 1.1 Những hạn chế của hệ thống thanh toán Thực tế là số lượng máy ATM quá ít và tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn. Thật vậy, tương ứng với 2,1 triệu thẻ đã được các ngân hàng Việt Nam phát hành mới chỉ có 1.200 máy ATM được lắp đặt trên toàn quốc (tính tới thời điểm cuối năm 2005). Như vậy, người ta tính ra rằng trung bình có tới 1.