Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ------------------------------- NguyÔn qUúNH tRANG NGHI£N CøU §ÆC §IÓM HµM L¦îNG, CHÊT L¦îNG TINH DÇU Vµ HµM L¦îNG AXIT SHIKIMIC TRONG QU¶ HåI (Illicium verum Hook.) t¹i L¹ng S¬n lµm c¬ së cho chän gièng c©y Håi luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi - 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ------------------------------ NguyÔn QUúNH TRANG NGHI£N CøU §ÆC §IÓM HµM L¦îNG, CHÊT L¦îNG TINH DÇU Vµ HµM L¦îNG AXIT SHIKIMIC TRONG QU¶ HåI (Illicium verum Hook.) t¹i L¹ng S¬n lµm c¬ së cho chän gièng c©y Håi Chuyªn ngµnh L©m häc M· sè: 60 62 60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn khoa häc: TS. hOµNG THANH LéC Hµ Néi - 2008 Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi c¶m ¬n Trong qu¸ tr×nh hoµn thµnh luËn v¨n, t«i xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi TS Hoµng Thanh Léc, ngêi ®· trùc tiÕp híng dÉn vµ ®· dµnh nhiÒu thêi gian quý b¸u tËn t×nh gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù gióp ®ì cña ViÖn Ho¸ häc c¸c hîp chÊt thiªn nhiªn, C«ng ty cæ phÇn gièng L©m nghiÖp vïng §«ng B¾c ®· quan t©m, gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh thu h¸i mÉu, thu thËp sè liÖu vµ ph©n tÝch c¸c chØ tiªu nghiªn cøu. §ång thêi, T«i xin c¶m ¬n nh÷ng nhËn xÐt vµ gãp ý quý b¸u cña GS.TS Lª §×nh Kh¶, TS.
NguyÔn ThÞ Minh NguyÖt vµ c¸c ®ång nghiÖp. MÆc dï ®· cã nhiÒu cè g¾ng song LuËn v¨n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, rÊt mong nhËn ®îc c¸c ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc vµ ®ång nghiÖp. Hµ Néi, ngµy 12 th¸ng 9 n¨m 2008 T¸c gi¶ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Môc lôc Trang Lêi c¶m ¬n Danh môc c¸c ký hiÖu, ch÷ viÕt t¾t Danh môc b¶ng Danh môc h×nh Më dÇu. Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu.
Nguån gèc vµ ph©n bè. §Æc ®iÓm h×nh th¸i. §Æc ®iÓm sinh th¸i, l©m sinh. N¨ng suÊt qu¶ vµ thêi ®iÓm thu h¸i 4 1.
Kü thuËt chÕ biÕn – b¶o qu¶n h¹t gièng vµ t¹o c©y con. S¶n xuÊt vµ bu«n b¸n quèc tÕ. Tæng quan vÒ tinh dÇu Håi. C¸c ®Æc tÝnh cña tinh dÇu Håi.
T¸c dông sinh häc vµ c«ng dông cña tinh dÇu Håi. C¸c ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ chÊt lîng tinh dÇu Håi. Tæng quan vÒ axit shikimic trong qu¶ Håi. C¸c ®Æc tÝnh cña axit shikimic.
C«ng dông cña axit shikimic. Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh hµm lîng axit shikimic. Tæng kÕt nh÷ng nghiªn cøu vÒ tinh dÇu vµ axit shikimic 18 trong qu¶ Håi. Môc tiªu, néi dung, vËt liÖu, ®Þa ®iÓm vµ ph¬ng ph¸p 21 nghiªn cøu.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Môc tiªu nghiªn cøu. Néi dung nghiªn cøu. VËt liÖu nghiªn cøu.
Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn. BiÕn ®éng vÒ hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu t¹i 3 vïng trång 29 Håi V¨n Quan, B×nh Gia, Cao Léc cña tØnh L¹ng S¬n. BiÕn ®éng hµm lîng tinh dÇu t¹i ba ®Þa ®iÓm nghiªn cøu.
BiÕn ®éng cña mét sè chØ tiªu vÒ chÊt lîng tinh dÇu t¹i ba 30 ®Þa ®iÓm nghiªn cøu. Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng tinh dÇu, chÊt lîng tinh dÇu vµ 34 mét sè chØ tiªu sinh trëng t¹i V¨n Quan. Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng tinh dÇu víi mét sè chØ tiªu vÒ 34 chÊt lîng tinh dÇu. Mèi quan hÖ gi÷a mét sè chØ tiªu chÊt lîng tinh dÇu.
Mèi quan hÖ cña D1.3, Hvn, Dt víi hµm lîng, chÊt lîng 37 tinh dÇu. BiÕn ®éng vÒ hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu vµ hµm lîng 38 axit shikimic cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶. Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng tinh dÇu, chÊt lîng tinh dÇu, 43 hµm lîng axit shikimic vµ mét sè chØ tiªu sinh trëng cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶. Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng tinh dÇu vµ mét sè chØ tiªu vÒ 43 chÊt lîng tinh dÇu cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n l¬ng qu¶.
Mèi quan hÖ gi÷a mét sè chØ tiªu vÒ chÊt lîng tinh dÇu cña 44 c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶. Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng axit shikimic víi c¸c chØ tiªu 45 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vÒ hµm lîng vµ chÊt lîng tinh dÇu cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶. Mèi quan hÖ gi÷a s¶n lîng qu¶ víi mét sè chØ tiªu vÒ hµm 46 lîng, chÊt lîng tinh dÇu vµ hµm lîng axit shikimic cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶. Mèi quan hÖ cña D1.3, Hvn, Dt víi s¶n lîng qu¶, hµm lîng, 47 chÊt lîng tinh dÇu vµ hµm lîng axit shikimic cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶.
TÝnh æn ®Þnh vÒ hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu cña c¸c c©y 49 tréi vÒ s¶n lîng qu¶ qua mét sè n¨m theo dâi. Ph©n tÝch ph¬ng sai mét nh©n tè 50 3. X¸c ®Þnh hÖ sè t¬ng quan vµ lËp ph¬ng tr×nh håi quy 51 3. BiÕn ®éng hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu vµ hµm lîng axit 52 shikimic theo thêi ®iÓm thu h¸i.
BiÕn ®éng hµm lîng tinh dÇu theo thêi ®iÓm thu h¸i. BiÕn ®éng cña mét sè chØ tiªu chÊt lîng tinh dÇu theo thêi 54 ®iÓm thu h¸i. BiÕn ®éng hµm lîng axit shikimic theo thêi ®iÓm thu h¸i 56 3. Bíc ®Çu ®¸nh gi¸, tuyÓn chän mét sè c©y tréi.
Chän c©y tréi dù tuyÓn. §¸nh gi¸ c©y tréi dù tuyÓn theo c¸c môc tiªu chän gièng. KÕt luËn – Tån t¹i – KiÕn nghÞ. 68 Tµi liÖu tham kh¶o 70 Phô lôc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc c¸c B¶ng STT B¶ng Néi dung Trang Tiªu chuÈn qu¶ Håi kh« xuÊt khÈu vµo thÞ trêng 8 1 1.1 Ch©u ¢u BiÕn ®éng hµm lîng tinh dÇu t¹i V¨n Quan, B×nh 29 2 3.1 Gia vµ Cao Léc BiÕn ®éng chÊt lîng tinh dÇu t¹i V¨n Quan, B×nh 31 3 3.2 Gia vµ Cao Léc Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng tinh dÇu víi hµm 35 4 3.3 lîng trans-anethol, ®é ®«ng vµ chØ sè chiÕt quang Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng trans-anethol, ®é ®«ng 36 5 3.4 vµ chØ sè chiÕt quang Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu 38 6 3.3, Hvn, Dt BiÕn ®éng hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu vµ hµm 39 7 3.6 lîng axit shikimic cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶ Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng tinh dÇuvµ chÊt lîng 43 8 3.7 tinh dÇu cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶ Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng trans-anethol, ®é ®«ng 44 9 3.8 vµ chØ sè chiÕt quang cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶ Mèi quan hÖ gi÷a hµm lîng axit shikimic víi hµm 45 10 3.9 lîng, chÊt lîng tinh dÇu cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶ Mèi quan hÖ gi÷a s¶n lîng qu¶ víi hµm lîng, 46 11 3.10 chÊt lîng tinh dÇu vµ hµm lîng axit shikimic cña LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶ Mèi quan hÖ D1.3, Hvn, Dt víi s¶n lîng qu¶; hµm 47 12 3.11 lîng, chÊt lîng tinh dÇu vµ hµm lîng axit shikimic cña c¸c c©y tréi vÒ s¶n lîng qu¶ BiÕn ®éng hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu gi÷a n¨m 50 13 3.12 2005-2007 TÝnh æn ®Þnh hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu gi÷a 51 14 3.13 n¨m 2005 – 2007 BiÕn ®éng hµm lîng tinh dÇu theo thêi ®iÓm thu 53 15 3.14 h¸i BiÕn ®éng hµm lîng trans-anethol, ®é ®«ng vµ chØ 54 16 3.15 sè chiÕt quang theo thêi ®iÓm thu h¸i BiÕn ®éng cña hµm lîng axit shikimic theo thêi 56 17 3.17 TuyÓn chän c©y tréi theo tõng chØ tiªu chän gièng 58 Thèng kª c¸c ®Æc trng cña c¸c c©y tréi vÒ lîng 61 19 3.18 tinh dÇu vµ chÊt lîng tinh dÇu Thèng kª c¸c ®Æc trng cña c¸c c©y tréi vÒ lîng 62 20 3.19 axit shikimic Thèng kª c¸c ®Æc trng cña c¸c c©y tréi vÒ lîng 64 21 3.20 tinh dÇu, chÊt lîng tinh dÇu vµ lîng axit shikimic LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc c¸c ký hiÖu, ch÷ viÕt t¾t D1.3 - §êng kÝnh ®o ë vÞ trÝ 1,3m cña th©n c©y HVN - ChiÒu cao vót ngän r - HÖ sè t¬ng quan R - Ph¹m vi biÕn ®éng SX - Sai tiªu chuÈn V% - HÖ sè biÕn ®éng X - Trung b×nh mÉu Min - Gi¸ trÞ nhá nhÊt Max - Gi¸ trÞ lín nhÊt LD - Lîng tinh dÇu/ c©y TD - Hµm lîngtinh dÇu theo % mÉu kh« tuyÖt ®èi Mtd - Khèi lîng tinh dÇu thu ®îc Mk - Khèi lîng mÉu tÝnh theo ®é kh« tuyÖt ®èi QT, QK - S¶n lîng qu¶ t¬i, qu¶ kh« / c©y CTréi - C©y tréi Hl - Hµm lîng §®«ng - §é ®«ng Slîng - S¶n lîng Sig - X¸c suÊt Mean Rank - Sè h¹ng trung b×nh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Më ®Çu Chi Håi cã kho¶ng trªn 40 loµi, ph©n bè chñ yÕu ë vïng nhiÖt ®íi §«ng Nam ¸, §«ng ¸ vµ B¾c Mü.
§Õn nay, ViÖt Nam ®· ph¸t hiÖn ®îc kho¶ng 14 loµi sinh trëng tù nhiªn trong rõng nguyªn sinh vµ thø sinh vµ hÇu nh tÊt c¶ c¸c loµi ®Òu cã chøa tinh dÇu. §ã chÝnh lµ nguån cung cÊp tinh dÇu cã tiÒm n¨ng lín cÇn ®iÒu tra, ph¸t hiÖn, nghiªn cøu ®Ó khai th¸c vµ b¶o vÖ. Loµi Håi cã tªn khoa häc lµ Illicium verum Hook., thuéc hä Håi (Illiciaceae) lµ c©y nguyªn s¶n ë miÒn B¾c ViÖt Nam vµ miÒn Nam Trung Quèc. T¹i níc ta, tõ l©u Håi ®· ®îc g©y trång thµnh nh÷ng quÇn thÓ lín ë d¹ng rõng trång hoÆc b¸n hoang d¹i t¹i c¸c tØnh miÒn nói §«ng B¾c níc ta, chñ yÕu lµ ë L¹ng S¬n, Qu¶ng Ninh, Cao B»ng.
Håi còng lµ loµi c©y ®îc g©y trång réng r·i ë c¸c tØnh Qu¶ng §«ng, Qu¶ng T©y, V©n Nam, ®¶o H¶i Nam cña Trung Quèc vµ §µi Loan. Qu¶ Håi ®îc sö dông réng r·i lµm gia vÞ trong chÕ biÕn thùc phÈm, trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, trong y häc d©n téc vµ trong t©y y. Qu¶ Håi lµ n¬i chøa hµm lîng tinh dÇu lín trong c©y, ngoµi ra tinh dÇu Håi cßn cã mét lîng nhá ë trong l¸. Hµm lîng tinh dÇu trong qu¶ t¬i lµ 2,5-3,5% (t¬ng ®¬ng víi 6% - 18% trong qu¶ kh« tuyÖt ®èi), trong l¸ cã hµm lîng thÊp h¬n kho¶ng 0,3-1%.
Håi kh«ng chØ cung cÊp lîng tinh dÇu cã gi¸ trÞ mµ nã cßn cung cÊp axit shikimic chiÕt xuÊt tõ qu¶ Håi lµ nguyªn liÖu quan träng trong viÖc s¶n xuÊt thuèc Taminflu, thuèc ®Æc hiÖu phßng chèng dÞch cóm gia cÇm H5N1. HiÖn nay, h·ng dîc phÈm Roche ®· s¶n xuÊt thuèc Tamiflu víi nguyªn liÖu chñ yÕu lµ axit shikimic ®îc t¸ch chiÕt tõ qu¶ Håi ë Trung Quèc.