Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước tưới hệ thống thủy lợi ngàn trươi cẩm trang trong điều kiện biến đổi khí hậu

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu giải pháp cải thiện kết quả sử dụng nguồn nước tưới hệ thống thủy lợi ngàn trươi cẩm, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Lê Thị Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Kim Cúc
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Quy hoạch và quản lý tài nguyên nước
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước tưới hệ thống thuỷ lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang trong điều kiện biến đổi khí hậu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 1.1. HIỆN TƯỢNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 1.2. KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ NƯỚC BIỂN DÂNG
• 1.2.1. Về nhiệt độ (B2)
• 1.2.2. Về lượng mưa
• 1.2.3. Nước biển dâng
• 1.3. ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG Ở VIỆT NAM
• 1.3.1. Xu thế diễn biến của các yếu tố khí tượng, thủy văn
• 1.3.1.1. Các đặc trưng khí tượng và xu thế biến đổi qua các thời kỳ
• 1.3.1.2. Đặc điểm thủy văn và xu thế biến đổi qua các thời kỳ
• 1.3.2. Ảnh hưởng của BĐKH, NBD
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH THỦY LỢI NGÀN TRƯƠI - CẨM TRANG
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG VÙNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu
• 2.1.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.1.2. Đặc điểm địa hình
• 2.1.1.3. Đặc điểm đất đai, thổ nhưỡng
• 2.1.1.4. Đặc điểm khí tượng, thuỷ văn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Hiệu Quả Tưới Tiêu Ngàn Trươi 55 ký tự

Hệ thống Thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước tưới cho 32.585 ha lúa và hoa màu tại bảy huyện của Hà Tĩnh. Ngoài ra, nó còn hỗ trợ cấp nước cho phát triển công nghiệp, sinh hoạt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Mặc dù đã có hệ thống thủy lợi tương đối hoàn chỉnh, khả năng cung cấp nước thực tế chỉ đạt khoảng 56% so với thiết kế. Tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm thấm, bốc thoát hơi nước trên kênh dẫn, công tác quản lý và ý thức sử dụng nước của người dân. Do đó, việc nghiên cứu giải pháp để nâng cao hiệu quả tưới tiêu trở nên vô cùng cấp thiết. Đây là một trong những công trình trọng điểm của tỉnh Hà Tĩnh.

Công trình Thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang được thiết kế phục vụ đa mục tiêu: tưới tiêu, phát điện, giao thông thủy, nuôi trồng thủy sản và du lịch. Bài toán đặt ra là làm sao sử dụng hợp lý để đảm bảo cấp nước ổn định cho tất cả các ngành, tránh tình trạng thiếu nước cục bộ. Hơn nữa, biến đổi khí hậu với xu hướng lượng mưa giảm về mùa khô và nhiệt độ tăng sẽ gây ra nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trong tương lai. Nghiên cứu này nhằm đánh giá và đề xuất các giải pháp để đảm bảo hiệu quả tưới tiêu bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

1.1. Vai trò hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi Cẩm Trang

Hệ thống Thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang không chỉ phục vụ nông nghiệp mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Tĩnh. Việc sử dụng hợp lý và hiệu quả nguồn nước từ hệ thống này sẽ góp phần đảm bảo an ninh lương thực, thúc đẩy phát triển công nghiệp và dịch vụ, nâng cao đời sống của người dân. Theo tài liệu nghiên cứu, công trình này phục vụ nhiều mục tiêu khác nhau, do đó việc đảm bảo nguồn nước là vô cùng quan trọng.

1.2. Thực trạng hiệu quả tưới tiêu hiện nay

Mặc dù đã có hệ thống thủy lợi, khả năng cung cấp nước thực tế chỉ đạt 56% so với thiết kế. Điều này đòi hỏi cần có các giải pháp cải thiện để nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm thất thoát nước trên kênh dẫn, công tác quản lý và ý thức sử dụng nước của người dân.

II. Thách Thức Biến Đổi Khí Hậu Tưới Tiêu Hà Tĩnh 58 ký tự

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang tạo ra những thách thức lớn đối với hiệu quả tưới tiêu tại Hà Tĩnh, đặc biệt là đối với hệ thống Thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang. Xu hướng lượng mưa giảm về mùa khô, nhiệt độ tăng cao làm tăng nhu cầu nước của cây trồng và gây ra nguy cơ thiếu hụt nguồn nước. Điều này đòi hỏi phải có những giải pháp thích ứng BĐKH để đảm bảo nông nghiệp bền vững. Bên cạnh đó, BĐKH còn gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Theo kịch bản B2 của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, nhiệt độ trung bình năm tại Bắc Trung Bộ có thể tăng lên 2,8°C vào cuối thế kỷ 21, lượng mưa có thể tăng hoặc giảm tùy theo thời điểm.

Việc tính toán và dự báo chính xác nhu cầu nước tưới trong bối cảnh BĐKH là vô cùng quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp quản lý nước hiệu quả. Nếu không có những giải pháp kịp thời, BĐKH sẽ gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Tĩnh nói riêng và cả nước nói chung.

2.1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nguồn nước

Lượng mưa giảm, nhiệt độ tăng dẫn đến giảm lượng nước sẵn có và tăng nhu cầu nước tưới. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt cũng gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả tưới tiêu. Theo nghiên cứu của IPCC, BĐKH do con người gây ra chiếm 90%.

2.2. Kịch bản biến đổi khí hậu cho khu vực Bắc Trung Bộ

Theo kịch bản B2 của Bộ TN&MT, nhiệt độ tăng và lượng mưa thay đổi sẽ tác động đến nhu cầu nước tưới. Cần có những giải pháp ứng phó phù hợp. Cần chú ý đến lượng mưa các tháng cao điểm mùa mưa có thể tăng từ 10 -15%.

2.3. Tác động của biến đổi khí hậu nước biển dâng ở Việt Nam

Nhiệt độ bình quân thay đổi theo hướng tăng dần từ Bắc vào Nam và giảm dần theo hướng từ đồng bằng lên núi cao. Ở vùng đồng bằng và trung du nhiệt độ bình quân từ 23 o C đến 25 0 C, vùng núi cao bình quân từ 20 o C đến 22 0 C. Nhiệt độ tối cao đạt 40 o C ÷ 42 0 C, tối thấp 2 o C ÷ 7 0 C.

III. Cách Tiết Kiệm Giải Pháp Quản Lý Nguồn Nước Tưới 58 ký tự

Để nâng cao hiệu quả tưới tiêu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cần có các giải pháp quản lý nước tổng thể và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm tiết kiệm nước, sử dụng công nghệ tưới tiên tiến, cải thiện hệ thống kênh mương và nâng cao ý thức sử dụng nước của người dân. Việc áp dụng các phương pháp tưới tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa không chỉ giúp giảm lượng nước sử dụng mà còn tăng năng suất cây trồng. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác quản lý nguồn nước, đảm bảo phân phối nước hợp lý cho các ngành kinh tế và sinh hoạt.

Ngoài ra, việc xây dựng các công trình trữ nước, cải tạo hệ thống kênh mương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn nước tưới. Theo kinh nghiệm từ các địa phương khác, việc áp dụng các mô hình tưới tiêu thông minh sử dụng cảm biến và hệ thống điều khiển tự động có thể giúp tối ưu hóa lượng nước tưới và giảm thất thoát nước.

3.1. Ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước

Tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa giúp giảm lượng nước sử dụng và tăng năng suất cây trồng. Cần lựa chọn phương pháp tưới phù hợp với từng loại cây trồng và điều kiện địa hình. Ví dụ, tưới nhỏ giọt phù hợp với cây ăn quả, rau màu, trong khi tưới phun mưa phù hợp với cây lúa, hoa màu.

3.2. Cải thiện hệ thống kênh mương và công trình trữ nước

Giảm thất thoát nước trên kênh dẫn, xây dựng các hồ chứa nước để điều tiết nguồn nước trong mùa khô. Cần đầu tư vào việc nâng cấp và bảo trì hệ thống kênh mương để giảm thiểu tình trạng thấm, bốc hơi nước. Việc xây dựng các hồ chứa nước cũng giúp trữ nước trong mùa mưa để sử dụng trong mùa khô.

IV. Hướng Dẫn Phương Pháp Nghiên Cứu Nhu Cầu Nước Tưới 59 ký tự

Để đánh giá chính xác nhu cầu nước tưới, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và mô hình hóa. Mô hình CROPWAT 8.0 có thể được sử dụng để tính toán nhu cầu nước tưới cho nông nghiệp dựa trên các yếu tố như loại cây trồng, điều kiện khí hậu, loại đất. Việc thu thập và phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn, điều tra khảo sát thực địa là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

Ngoài ra, cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực tưới tiêu và quản lý nước để có được những đánh giá khách quan và toàn diện. Phương pháp phân tích hệ thống cũng được sử dụng để đánh giá tổng quan về tài liệu và đặc trưng của vùng nghiên cứu. Theo tài liệu, có thể sử dụng phương pháp phân tích thống kê để phân tích nguồn nước đến, từ đó có cơ sở để đưa ra các giải pháp phù hợp.

4.1. Sử dụng mô hình CROPWAT 8.0 để tính toán

Mô hình CROPWAT 8.0 là công cụ hữu ích để tính toán nhu cầu nước tưới cho nông nghiệp. Cần nhập đầy đủ các thông số đầu vào để đảm bảo tính chính xác. Các thông số cần nhập bao gồm loại cây trồng, giai đoạn sinh trưởng, điều kiện khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm), loại đất và phương pháp tưới.

4.2. Thu thập và phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn

Dữ liệu khí tượng thủy văn là cơ sở quan trọng để đánh giá nhu cầu nước tưới. Cần thu thập dữ liệu từ các trạm quan trắc trong khu vực và phân tích để xác định xu hướng biến đổi. Dữ liệu cần thu thập bao gồm nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, gió và bốc hơi.

V. Thực Tiễn Ứng Dụng Giải Pháp Tưới Tiêu Hà Tĩnh 57 ký tự

Việc ứng dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả tưới tiêu cần được triển khai đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng. Cần xây dựng các mô hình trình diễn, tập huấn kỹ thuật cho người dân và tạo điều kiện để họ tiếp cận các nguồn vốn hỗ trợ. Việc truyền thông về lợi ích của tưới tiêu tiết kiệm nước cũng rất quan trọng để nâng cao nhận thức của người dân. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội và người dân trong việc quản lý và vận hành hệ thống Thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang.

Theo kinh nghiệm từ các địa phương khác, việc xây dựng các tổ chức sử dụng nước (Tổ thủy nông) có thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phân phối nước tưới. Các tổ chức này sẽ chịu trách nhiệm quản lý, vận hành và bảo trì hệ thống kênh mương, đảm bảo cung cấp nước đầy đủ và kịp thời cho các thành viên.

5.1. Xây dựng mô hình trình diễn và tập huấn kỹ thuật

Mô hình trình diễn giúp người dân trực tiếp quan sát và đánh giá hiệu quả của các giải pháp tưới tiêu tiết kiệm nước. Tập huấn kỹ thuật giúp người dân nắm vững các kỹ năng cần thiết để áp dụng các giải pháp này. Cần lựa chọn các địa điểm và thời điểm phù hợp để tổ chức các mô hình trình diễn và tập huấn.

5.2. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức

Truyền thông về lợi ích của tưới tiêu tiết kiệm nước giúp nâng cao nhận thức của người dân và khuyến khích họ áp dụng các giải pháp này. Cần sử dụng nhiều hình thức truyền thông khác nhau như tờ rơi, poster, video clip, hội thảo, tập huấn và các kênh truyền thông đại chúng.

VI. Tương Lai Nông Nghiệp Bền Vững Biến Đổi Khí Hậu 59 ký tự

Để đảm bảo nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp tưới tiêu tiên tiến và hiệu quả. Việc ứng dụng công nghệ 4.0 như IoT, AI vào hệ thống tưới tiêu có thể giúp tối ưu hóa việc sử dụng nước và giảm thiểu tác động đến môi trường. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ để đưa ra các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân áp dụng các giải pháp tưới tiêu thân thiện với môi trường.

Việc phân tích chi phí - lợi ích (CBA) cho các giải pháp tưới tiêu cũng rất quan trọng để đánh giá tính khả thi và hiệu quả kinh tế của các giải pháp này. Cần xem xét các yếu tố như chi phí đầu tư, chi phí vận hành, lợi ích kinh tế, lợi ích môi trường và lợi ích xã hội.

6.1. Ứng dụng công nghệ 4.0 vào hệ thống tưới tiêu

IoT, AI có thể giúp tối ưu hóa việc sử dụng nước và giảm thiểu tác động đến môi trường. Cần đầu tư vào hạ tầng công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực để ứng dụng hiệu quả các công nghệ này. Ví dụ, có thể sử dụng cảm biến để đo độ ẩm đất và điều khiển hệ thống tưới tự động.

6.2. Phân tích chi phí lợi ích CBA cho các giải pháp

CBA giúp đánh giá tính khả thi và hiệu quả kinh tế của các giải pháp. Cần xem xét các yếu tố như chi phí đầu tư, chi phí vận hành, lợi ích kinh tế, lợi ích môi trường và lợi ích xã hội. Kết quả CBA sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đầu tư hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dự án thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang tại tỉnh Hà Tĩnh là công trình trọng điểm đa mục tiêu, giữ vai trò cung cấp nguồn nước tưới cho 32.585 ha đất canh tác nông nghiệp tại 7 huyện, thị xã gồm Hương Sơn, Vũ Quang, Đức Thọ, Can Lộc, Nghi Xuân, Lộc Hà và Thạch Hà. Ngoài nhiệm vụ tưới tiêu, công trình còn chịu trách nhiệm tạo nguồn cấp nước cho 5.991 ha nuôi trồng thủy sản, phục vụ nhu cầu sinh hoạt dân sinh và tiếp nước cho các khu công nghiệp với lưu lượng yêu cầu 6 m3/s tại mỏ sắt Thạch Khê. Tuy nhiên, kết quả khảo sát thực tế cho thấy khả năng cấp nước của hệ thống hiện hữu chỉ đạt khoảng 56% so với công suất thiết kế do tình trạng rò rỉ kênh mương và sự gia tăng bốc thoát hơi nước.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ áp lực kép: sự suy thoái cơ sở hạ tầng dẫn nước hiện tại và tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu. Theo kịch bản phát thải trung bình, nhiệt độ khu vực Bắc Trung Bộ dự báo tăng tới 2,8°C vào cuối thế kỷ 21, lượng mưa mùa khô giai đoạn tháng 3 đến tháng 5 giảm khoảng 10%, gây ra nguy cơ thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá toàn diện tác động của biến đổi khí hậu đến nhu cầu sử dụng nước tưới, xác định lại hệ số tưới thiết kế cho toàn hệ thống, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp công trình và phi công trình đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả khai thác dòng chảy đến giai đoạn 2020 - 2030. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp tối ưu hóa dung tích hồ chứa Ngàn Trươi với lưu lượng dòng chảy bình quân năm 31,1 m3/s và đập dâng Cẩm Trang với 120 m3/s, đảm bảo an ninh nguồn nước và phát triển kinh tế bền vững cho toàn tỉnh Hà Tĩnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của các khung lý thuyết nền tảng trong quy hoạch tài nguyên nước:

1. Lý thuyết cân bằng nước lưu vực sông: Đánh giá mối quan hệ tương quan giữa tổng lượng dòng chảy đến tự nhiên và tổng lượng nước yêu cầu của các đối tượng dùng nước theo từng thời đoạn tháng trong năm.
2. Lý thuyết bốc thoát hơi nước tiềm năng Penman - Monteith theo tiêu chuẩn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc: Mô hình toán học tích hợp đầy đủ các yếu tố bức xạ mặt trời, nhiệt độ, độ ẩm không khí và tốc độ gió, giúp giảm thiểu sai số tính toán xuống mức chỉ từ 7% đến 10%.
3. Khung kịch bản biến đổi khí hậu phát thải trung bình: Cung cấp cơ sở dự báo xu thế gia tăng nhiệt độ cực trị và sự suy giảm lượng mưa cục bộ trong mùa cạn.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: Hệ số tưới mặt ruộng và đầu kênh, lượng bốc thoát hơi nước của cây trồng, hệ số cây trồng theo từng giai đoạn sinh trưởng, và tần suất đảm bảo cấp nước thiết kế nông nghiệp đạt mức 85%.

Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở dữ liệu nghiên cứu sử dụng chuỗi số liệu quan trắc khí tượng kéo dài 46 năm từ 1963 đến 2008 tại trạm khí tượng Hà Tĩnh, kết hợp với chuỗi số liệu thủy văn 47 năm từ 1959 đến 2005 tại trạm Hòa Duyệt trên sông Ngàn Sâu. Cỡ mẫu dài và liên tục này cho phép tính toán các đặc trưng phân phối thống kê với độ tin cậy vượt trội, loại trừ các biến động bất thường của thời tiết cục bộ.

Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng để xác định năm tính toán đại biểu. Tác giả sử dụng phần mềm phân tích tần suất thủy văn TSTV-2002 để xây dựng đường tần suất lý luận lượng mưa năm. Qua phân tích chuỗi số liệu, năm 2000 với tổng lượng mưa 1.275 mm được lựa chọn làm năm đại biểu vì có giá trị sát nhất với lượng mưa ứng với tần suất thiết kế 85% (1.275,6 mm) và có quy luật phân bố mưa mùa cạn khắc nghiệt nhất.

Lý do lựa chọn mô hình CROPWAT 8.0 kết hợp với phần mềm chuyên dụng tính toán chế độ tưới lúa của Trường Đại học Thủy Lợi là khả năng xử lý động các thông số đất đai, độ ẩm ban đầu, độ sâu tầng đất canh tác 0,35 m và chế độ ngâm ruộng làm ải hoặc làm dầm, đem lại kết quả dự báo nhu cầu nước với độ chính xác cao cho từng giai đoạn phát triển của cây trồng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng và mô phỏng cân bằng nước đã chỉ ra những phát hiện khoa học mang tính quyết định:

Thứ nhất, năng lực cấp nước thực tế của hệ thống hiện tại bị sụt giảm nghiêm trọng so với chỉ tiêu thiết kế. Công trình thủy nông hiện hữu mới chỉ đáp ứng được 80% diện tích canh tác trong vụ Đông Xuân và 70% diện tích trong vụ Hè Thu. Nguyên nhân trực tiếp là do tổn thất dọc tuyến rất lớn, trong đó có 15 km trên tổng số 36,7 km kênh cấp II vẫn là kênh đất chưa được kiên cố hóa.

Thứ hai, biến đổi khí hậu làm gia tăng đột biến nhu cầu nước của cây trồng. Nhiệt độ trung bình năm tại khu vực nghiên cứu có xu hướng tăng từ 23,7°C lên 24,4°C, đồng thời lượng bốc hơi trong các tháng 3 và 4 đạt đỉnh trên 100 mm/tháng. Kết quả tính toán bằng mô hình CROPWAT 8.0 cho thấy hệ số tưới thiết kế cũ từ 0,60 đến 0,64 l/s/ha đã hoàn toàn lỗi thời, cần phải điều chỉnh tăng lên mức 1,10 l/s/ha để đáp ứng đủ lượng nước tưới mặt ruộng trong điều kiện thời tiết khô nóng gay gắt.

Thứ ba, sự phân bố dòng chảy tự nhiên có sự chênh lệch sâu sắc giữa các mùa. Khoảng 70% đến 75% tổng lượng dòng chảy năm tập trung dồn dập vào 3 đến 5 tháng mùa lũ (từ tháng 9 đến tháng 11), trong khi mùa kiệt kéo dài từ 7 đến 9 tháng nhưng chỉ chiếm 25% đến 30% tổng lượng nước năm. Dòng chảy kiệt thấp nhất đo được tại Hòa Duyệt chỉ đạt 15,71 l/s/km2, tạo nên sự căng thẳng nguồn nước gay gắt vào các tháng cao điểm gieo cấy vụ Hè Thu.

Thứ tư, áp lực chia sẻ nguồn nước đa mục tiêu gia tăng nhanh chóng. Ngoài nhiệm vụ tưới cho 32.585 ha lúa và hoa màu, hồ Ngàn Trươi và đập Cẩm Trang phải gánh thêm trọng trách xả dòng chảy môi trường tối thiểu 15 m3/s cho hạ lưu sông La và sông Ngàn Sâu, đồng thời cấp nước cho 3.500 ha khu công nghiệp tập trung trên địa bàn tỉnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự thiếu hụt nguồn nước bắt nguồn từ cả yếu tố khách quan của thời tiết cực đoan lẫn yếu tố chủ quan trong công tác quản lý. Vào mùa khô, hiệu ứng gió phơn Tây Nam làm độ ẩm tương đối giảm sâu xuống mức 70% đến 75%, kết hợp với số giờ nắng lên tới 207,7 giờ/tháng làm gia tăng mạnh lượng thoát hơi nước mặt ruộng. Về mặt vận hành, việc thiếu quy trình điều tiết liên hồ - đập tự động khiến tình trạng thừa nước ở đầu kênh nhưng thiếu nước cục bộ ở cuối kênh diễn ra thường xuyên.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng cân bằng nước chi tiết theo 12 tháng và biểu đồ phân phối lưu lượng dòng chảy đến ứng với tần suất 85%. Biểu đồ so sánh nhu cầu nước của lúa Đông Xuân (thời gian sinh trưởng 124 ngày) và lúa Hè Thu (thời gian sinh trưởng 94 ngày) minh chứng rõ nét rằng giai đoạn làm đòng đến ngậm sữa có hệ số cây trồng đạt đỉnh từ 1,25 đến 1,29, đòi hỏi lượng cấp nước liên tục và ổn định.

So sánh với các nghiên cứu thủy nông tại vùng Bắc Trung Bộ, kết quả của luận văn khẳng định việc chuyển đổi thời vụ mùa sang hè thu gieo trồng vào đầu tháng 7 tuy tránh được lũ sớm nhưng lại trùng đúng vào thời kỳ kiệt nhất của dòng chảy sông ngòi. Điều này chứng minh rằng các chỉ tiêu thiết kế thủy lợi truyền thống nếu không được hiệu chỉnh theo kịch bản biến đổi khí hậu sẽ gây ra rủi ro mất mùa diện rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn nước và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, thực hiện kiên cố hóa và hiện đại hóa mạng lưới kênh dẫn. Chủ thể thực hiện là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh phối hợp cùng Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng Công trình Thủy lợi. Timeline triển khai trong giai đoạn 2011 - 2015. Mục tiêu cụ thể là hoàn thành bê tông hóa 100% đối với 15 km kênh đất cấp II còn lại, giảm tỷ lệ tổn thất do ngấm và rò rỉ xuống dưới 15%, nâng tỷ lệ diện tích được tưới chủ động từ 80% lên 95% diện tích thiết kế.

Thứ hai, thiết lập quy trình vận hành điều tiết liên hồ chứa và đập dâng theo thời gian thực. Chủ thể thực hiện là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Quản lý Thủy nông Hà Tĩnh. Timeline hoàn thiện trong giai đoạn 2012 - 2016. Quy trình vận hành mới cần tối ưu hóa dung tích điều tiết của hồ Ngàn Trươi, đảm bảo duy trì liên tục lưu lượng xả hạ du tối thiểu 15 m3/s cho sông La và đáp ứng lưu lượng cấp 6 m3/s cho khu công nghiệp mỏ sắt Thạch Khê ngay cả trong những tháng kiệt nhất.

Thứ ba, chuyển đổi kỹ thuật canh tác và áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước mặt ruộng. Chủ thể thực hiện gồm Phòng Nông nghiệp các huyện trong vùng dự án phối hợp cùng các Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp. Timeline thực hiện thường xuyên từ năm 2013 đến 2020. Mục tiêu đặt ra là chuyển giao quy trình tưới ướt khô xen kẽ cho 24.108 ha lúa, nhân rộng kỹ thuật tưới nhỏ giọt và tưới phun mưa cho diện tích trồng ngô, đậu tương, giúp giảm 20% đến 25% định mức tiêu thụ nước tưới mặt ruộng.

Thứ tư, tái cơ cấu mô hình quản lý tưới có sự tham gia của người dân. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh và chính quyền cấp xã. Timeline thực hiện trong giai đoạn 2011 - 2015. Mục tiêu là chuyển đổi 100% các tổ chức dùng nước cơ sở sang mô hình quản lý thủy nông có sự tham gia của cộng đồng, phân định rõ trách nhiệm tài chính và bảo dưỡng công trình kênh mương nội đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất: Các kỹ sư quy hoạch, tư vấn thiết kế công trình thủy lợi và tài nguyên nước. Tài liệu cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về việc ứng dụng công thức Penman - Monteith và mô hình CROPWAT 8.0 để tính toán lại hệ số tưới thích ứng với kịch bản biến đổi khí hậu cho các dự án quy mô lớn.

Nhóm thứ hai: Cán bộ quản lý và kỹ sư vận hành tại các công ty khai thác công trình thủy nông địa phương. Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về biểu đồ phân phối lưu lượng dòng chảy P = 85%, phục vụ trực tiếp cho việc lập kế hoạch phân phối nước theo từng thời đoạn mùa vụ, hạn chế thất thoát nước đầu kênh và thiếu nước cuối kênh.

Nhóm thứ ba: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Thủy văn, Kỹ thuật Tài nguyên nước và Biến đổi khí hậu. Nghiên cứu là case study điển hình về việc phân tích chuỗi số liệu khí tượng thủy văn kéo dài trên 45 năm và phương pháp hiệu chỉnh dòng chảy từ trạm thủy văn Hòa Duyệt về tuyến công trình đầu mối.

Nhóm thứ tư: Các nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và cán bộ quản lý tài nguyên môi trường cấp tỉnh, huyện. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học vững chắc để xây dựng các đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, bố trí nguồn vốn kiên cố hóa kênh mương và ban hành quy chế quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang chỉ đạt khoảng 56% năng lực cấp nước thiết kế ban đầu?

Nguyên nhân chính là do hệ thống kênh dẫn cấp II chưa được đầu tư đồng bộ khi còn tới 15 km kênh đất, gây tổn thất ngấm và rò rỉ rất lớn. Ngoài ra, địa hình lòng dẫn phức tạp và công tác quản lý điều tiết nước tại các cống đầu mối còn thủ công, dẫn đến lãng phí nước nghiêm trọng ở thượng nguồn nhưng lại thiếu hụt ở cuối kênh.

Biến đổi khí hậu theo kịch bản phát thải trung bình tác động cụ thể thế nào đến nguồn nước tại Hà Tĩnh?

Theo kịch bản phát thải trung bình, nhiệt độ trung bình năm tăng tới 2,8°C làm lượng bốc hơi tiềm năng vượt mức 100 mm/tháng trong mùa khô. Đồng thời, lượng mưa giai đoạn tháng 3 đến tháng 5 giảm khoảng 10%, dòng chảy kiệt suy giảm sâu khiến nhu cầu nước tưới của cây trồng tăng cao, đòi hỏi phải nâng hệ số tưới lên 1,10 l/s/ha.

Mô hình CROPWAT 8.0 đóng vai trò gì trong quá trình tính toán nhu cầu dùng nước của dự án?

Mô hình CROPWAT 8.0 sử dụng thuật toán Penman - Monteith chuẩn mực quốc tế để mô phỏng chính xác lượng bốc thoát hơi nước của cây trồng dựa trên chuỗi số liệu khí tượng 46 năm. Phần mềm giúp xác định chuẩn xác chế độ tưới, thời gian tưới và tổng lượng nước cần cho từng giai đoạn sinh trưởng của 24.108 ha lúa và hoa màu.

Việc chuyển dịch thời vụ gieo trồng sang vụ Hè Thu tạo ra những thách thức gì cho hệ thống cấp nước?

Chuyển đổi thời vụ gieo cấy sang đầu tháng 7 giúp nông dân thu hoạch trước mùa lũ tháng 9 nhưng lại đẩy thời kỳ ngâm ruộng và làm đất vào đúng giai đoạn kiệt nhất trong năm. Dòng chảy tự nhiên sông Ngàn Sâu lúc này xuống thấp, đòi hỏi hồ chứa Ngàn Trươi phải vận hành điều tiết xả nước liên tục với công suất cao.

Giải pháp nào được đánh giá là then chốt nhất để khắc phục tình trạng thiếu nước ở vùng cuối kênh?

Giải pháp then chốt nhất là kết hợp kiên cố hóa toàn bộ 15 km kênh cấp II bằng bê tông đúc sẵn với việc ban hành quy trình vận hành điều tiết nước tự động theo thời gian thực. Đồng thời, cần áp dụng mô hình quản lý thủy nông có sự tham gia của người dân để giám sát chặt chẽ việc phân phối nước công bằng giữa các tiểu vùng.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn bài toán nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang dưới tác động của biến đổi khí hậu với các đóng góp nổi bật:

• Đã đánh giá định lượng sự suy giảm khả năng cấp nước của hệ thống hiện trạng, chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất nằm ở 15 km kênh đất gây thất thoát dòng chảy.
• Ứng dụng thành công chuỗi dữ liệu khí tượng 46 năm và thủy văn 47 năm kết hợp mô hình CROPWAT 8.0 để tính toán lại hệ số tưới thiết kế tăng lên mức 1,10 l/s/ha theo kịch bản biến đổi khí hậu.
• Xác lập biểu đồ cân bằng nước chi tiết cho 32.585 ha diện tích canh tác và 5.991 ha nuôi trồng thủy sản, đồng thời đảm bảo dòng chảy môi trường 15 m3/s và cấp nước công nghiệp 6 m3/s.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ công trình kiên cố hóa kênh mương đến chuyển đổi cơ cấu mùa vụ và đổi mới mô hình quản lý tưới PIM trong giai đoạn 2011 - 2020.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc tích hợp yếu tố biến đổi khí hậu vào quy trình vận hành liên hồ đập nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước bền vững cho địa phương.

Các đơn vị quản lý khai thác công trình thủy lợi và chính quyền địa phương cần sớm áp dụng khung tính toán và quy trình vận hành đề xuất vào thực tiễn sản xuất nhằm tối đa hóa hiệu quả kinh tế - xã hội của đại dự án thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Dự án thuỷ lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang thuộc địa phận tỉnh Hà Tĩnh là nguồn cung cấp nước tưới cho 32.585ha lúa và hoa màu của bảy huyện Hương Sơn, Vũ Quang, Đức Thọ, Can Lộc, Nghi Xuân, Lộc Hà và Thạch Hà đồng thời tạo nguồn cấp nước cho phát triển công nghiệp, sinh hoạt, chăn nuôi và nuôi trồng thuỷ sản cho các huyện nói trên. Dự án thuỷ lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang là một trong những công trình trọng điểm của tỉnh Hà Tĩnh. Mặc dù nơi đây đã có hệ thống thuỷ lợi khá hoàn chỉnh với hàng trăm công trình lớn nhỏ phục vụ tưới cho nông nghiêp.

Nhưng theo kết quả điều tra, khả năng cung cấp nước của các công trình hiện có chỉ đạt khoảng 56% theo thiết kế (Bởi nhiều yếu tố như: Thấm, bốc thoát hơi nước trên các tuyến kênh dẫn nước, công tác quản lý, ý thức ngưới dân trong việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước…). Công trình thủy lợi Ngàn Trươi – Cẩm Trang là công trình được thiết kế phục vụ đa mục tiêu: Tưới, phát điện, giao thông thủy, nuôi trồng thủy sản, du lịch…). Vì vậy, vấn đề xem xét sử dụng hợp lý để đảm bảo cấp nước ổn định đáp ứng yêu cầu sử dụng nước của các ngành là rất cần thiết vì đây cũng là bài học đã và đang xảy ra trên nhiều địa bàn, địa phương. Biến đổi khí hậu với xu hướng lượng mưa giảm nhiều về mùa khô, nhiệt độ tăng dần sẽ dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trong tương lai.

Bên cạnh đó nó đang là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả sử dụng dòng chảy tới của công trình. Vì vậy, vấn đề đặt ra ở đây là liệu các chỉ tiêu thiết kế đã có, có đảm bảo được hiệu quả sử dụng nguồn nước tưới ở thời điểm hiện tại, trong tương lai theo kế hoạch 10năm, 20 năm và lâu hơn nữa, trong tình hình biến đổi khí hậu như vậy hay không? Nếu không đảm bảo thì cần có những biện pháp như thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước tưới? Và nếu chúng ta không có tính toán lường trước 2 thì nó sẽ gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định và phát triển bền vững kinh tế-xã hội của tỉnh Hà Tĩnh nói riêng và cả nước nói chung. Với những lý do trên, đề tài “Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước tưới hệ thống thuỷ lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang trong điều kiện biến đổi khí hậu” là cần thiết. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI Mục tiêu của đề tài là đánh giá được ảnh hưởng của BĐKH đến nhu cầu nước tưới, hệ số tưới áp dụng cho hệ thống thuỷ lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước tưới của hệ thống.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi hệ thống thuỷ lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang. - Đối tượng nghiên cứu là khía cạnh tưới của hệ thống. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Nội dung nghiên cứu Nội dung nghiên cứu của luận văn bao gồm: 1.

Nghiên cứu tổng quan về hệ thống công trình Ngàn Trươi - Cẩm Trang với các chỉ tiêu thiết kế hiện có. Phân tích, đánh giá và tính toán nhu cầu nước phục vụ tưới, hệ số tưới được áp dụng trong thiết kế hệ thống. Phân tích, đánh giá và tính toán nhu cầu nước phục vụ tưới, hệ số tưới của hệ thống trong tương lai có xét đến biến đổi khí hậu (Thay đổi điều kiện khí tượng: nhiệt độ, mưa…) 1. Đề xuất các giải pháp khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nước tưới của dự án thuỷ lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu Luận văn áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau: 3 - Điều tra khảo sát thực địa, thu thập tài liệu: Tài liệu hiện trạng các công trình cấp nước tưới và phương hướng phát triển dân sinh, kinh tế. - Phương pháp phân tích thống kê trong phân tích nguồn nước đến - Phương pháp phân tích hệ thống: đánh giá về tài liệu, đặc trưng của vùng nghiên cứu. - Phương pháp mô hình toán: Áp dụng mô hình CROPWAT 8.0 để tính toán nhu cầu cấp nước tưới cho nông nghiệp. - Phương pháp chuyên gia: tham khảo ý kiến chuyên gia trong việc phân tích tính toán.

TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1. HIỆN TƯỢNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Theo kết quả nghiên cứu mới nhất của IPCC trình lên Hội đồng bảo an Liên hợp quốc, nguyên nhân của hiện tượng BĐKH do con người gây ra chiếm 90%, do tự nhiên gây ra chiếm 10%. Cũng theo báo cáo của IPCC [37], trong vòng 85 năm ( từ 1920 đến 2005) nhiệt độ trung bình trên bề mặt trái đất đã ấm lên gần 10C và tăng rất nhanh trong khoảng 25 năm nay (từ 1980 đến 2005) và đưa ra dự báo: đến cuối thế kỷ XXI, nhiệt độ bề mặt Trái đất sẽ tăng thêm từ 1,4 đến 40C. Cả thế giới hiện có hơn 1 nửa trong số 7 tỷ người đang sống ở vùng Duyên hải với phạm vi chiều rộng 100km thuộc vùng ven bờ biển.

Báo cáo phát triển con người 2007/2008 của UNDP cảnh báo rằng nhiệt độ tăng lên từ 30C - 40C, các quốc đảo nhỏ và các nước đang phát triển sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bên cạnh đó các nước đã phát triển cũng không tránh khỏi thảm hoạ BĐKH. Mặt khác, BĐKH sẽ làm cho năng suất nông nghiệp giảm, thời tiết cực đoan tăng, thiếu nước ngọt trầm trọng trên toàn thế giới, hệ sinh thái tan vỡ và bệnh tật gia tăng. Những nước như Việt Nam, Bangladesh, Myanmar, Ai Cập.sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Nguy cơ bão lụt, thiên tai sẽ làm cho những nước này rất khó khăn để phât triển kinh tế, đẩy lùi đói nghèo. Theo báo cáo của IPCC [37], danh sách 10 thành phố bị đe doạ nhiều nhất bởi BĐKH bao gồm Calcutta và Bombay của Ấn Độ, Dâcc của Bangladesh, Thượng Hải, Quảng Châu của Trung Quốc, Tp. Hồ Chí Minh của Việt Nam, Bangkok của Thái Lan và Yangon của Myanmar. Các nhà khoa học thế giới cũng dự báo thủ đô Bangkok (Thái Lan) trong vòng 20 năm nữa sẽ bị ngập và hiện Thái Lan không đủ thời gian để chuyển thủ đô sang nơi khác.

Trước nguy cơ nói trên, Liên Hợp Quốc đã kêu gọi tất cả các quốc gia trên thế giới đồng tâm nhất trí để giải quyết vấn đề này. Theo các nhà khoa học, các giải pháp hạn chế tình trạng BĐKH toàn cầu cần đi theo hai hướng sau: Thứ nhất là giảm tác động của BĐKH và thứ hai là thích ứng với BĐKH. KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ NƯỚC BIỂN DÂNG Theo kịch bản BĐKH, NBD cho Việt Nam do Bộ Tài Nguyên và Môi Trường giới thiệu tháng 6 năm 2009 đối với khu vực Bắc Trung Bộ theo 3 kịch bản: Kịch bản phát thải thấp (B1), Kịch bản phát thải trung bình (B2), Kịch bản phát thải cao (A2). Trong đó kịch bản B2 được Bộ Tài Nguyên và Môi Trường khuyến nghị sử dụng trong thời điểm hiện nay cho các Bộ, ngành và các địa phương làm định hướng ban đầu trong việc đánh giá ảnh hưởng của BĐKH, NBD và xây dựng kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH.

Vì vậy trong luận văn này tác giả sử dụng kịch bản BĐKH, NBD theo kịch bản B2 làm cơ sở cho tính toán. Nội dung của kịch bản B2 đối với khu vực Bắc Trung Bộ như sau: a. Về nhiệt độ (B2): Vào cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm có thể tăng lên 2,8oC ở Bắc Trung Bộ so với trung bình thời kỳ 1980-1999. Mức tăng nhiệt độ trung bình (0C) so với thời kỳ 1980 – 1999 ở vùng Bắc Trung Bộ theo kịch bản phát thải trung bình (B2) Các thời kỳ Các mốc thời gian của thế kỷ 21 trong năm 2020 2030 2040 2050 2060 2070 2080 2090 2100 XII-II 0,6 0,9 1,2 1,6 1,9 2,2 2,5 2,8 3,0 III-V -1,9 -2,9 -4,0 -5,2 -6,3 -7,3 -8,3 -9,1 -9,9 VI-VIII 2,9 4,2 5,9 7,6 9,3 10,8 12,2 13,4 14,6 IX-XI 1,7 2,5 3,5 4,5 5,4 6,3 7,1 7,8 2,7 b.

Về Lượng mưa: Vào cuối thế kỷ 21, lượng mưa năm có thể tăng khoảng 7-8% ở Bắc Trung Bộ so với trung bình thời kỳ 1980-1999. Lượng mưa thời kỳ từ tháng 3 đến tháng 5 sẽ giảm 10% so với thời kỳ 1980-1999. Lượng mưa các tháng cao điểm mùa mưa sẽ tăng từ 10-15%. Mức thay đổi lượng mưa (%) so với thời kỳ 1980 – 1999 ở vùng Bắc Trung Bộ theo kịch bản phát thải trung bình (B2) Các thời kỳ Các mốc thời gian của thế kỷ 21 trong năm 2020 2030 2040 2050 2060 2070 2080 2090 2100 XII-II 0,6 0,9 1,2 1,6 1,9 2,2 2,5 2,8 3,0 III-V -1,9 -2,9 -4,0 -5,2 -6,3 -7,3 -8,3 -9,1 -9,9 VI-VIII 2,9 4,2 5,9 7,6 9,3 10,8 12,2 13,4 14,6 IX-XI 1,7 2,5 3,5 4,5 5,4 6,3 7,1 7,8 2,7 c.

Nước biển dâng: Vào giữa thế kỷ 21 mực nước biển có thể dâng thêm 28 đến 33cm và đến cuối thế kỷ 21 mực nước biển dâng thêm 65 đến 100 cm so với thời kỳ 1980 – 1990. Mực nước biển dâng (cm) so với thời kỳ 1980 – 1999 Các mốc thời gian của thế kỷ 21 Kịch bản 2020 2030 2040 2050 2060 2070 2080 2090 2100 Trung bình (B2) 12,0 17,0 23,0 30,0 37,0 46,0 54,0 64,0 75,0 1. ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG Ở VIỆT NAM. Xu thế diễn biến của các yếu tố khí tượng, thủy văn 1.

Các đặc trưng khí tượng và xu thế biến đổi qua các thời kỳ a. Nhiệt độ: Nhiệt độ bình quân thay đổi theo hướng tăng dần từ Bắc vào Nam và giảm dần theo hướng từ đồng bằng lên núi cao. Ở vùng đồng bằng và trung du nhiệt độ bình quân từ 23oC đến 250C, vùng núi cao bình quân từ 20oC đến 220C. Nhiệt độ tối cao đạt 40oC ÷ 420C, tối thấp 2oC ÷ 70C.

Điển hình tại trạm quan trắc Đô Lương và Vinh thì nhiệt độ trung bình năm các thời kỳ quan trắc như sau: 7 Bảng 1. Nhiệt độ trung bình năm qua các thời kỳ tại trạm Đô Lương và Vinh Trạm đo nhiệt độ Năm Đô Lương Vinh 61-67 23,7 24 71-80 23,6 23,6 81-90 23,7 23,8 91-20 24,1 24,2 01-08 24,2 24,4 b. Độ ẩm tương đối: Độ ẩm tương đối trung bình năm biến động từ 82÷86%. Từ Thanh hóa tới Nghệ An độ ẩm tương đối trung bình năm từ 82÷86%, từ Nam đèo ngang trở vào từ 83÷85%, vùng núi cao ẩm ướt mưa nhiều đạt 88%.