Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu dự báo mưa lớn và hình thế thời tiết tại tỉnh Gia Lai

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu nghiên cứu xác định hình thế thời tiết gây mưa lớn và xây dựng phương trình dự báo mưa thời hạn 24, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Trần Trung Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Viết Lành
• Trường học: Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội
• Chuyên ngành: Khí tượng học
• Đề tài: Nghiên Cứu Dự Báo Mưa Lớn Tại Gia Lai Trong Mùa Lũ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế-xã hội tỉnh Gia Lai
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.2. Điều kiện kinh tế- xã hội
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu dự báo mưa, mưa lớn tại Đài KTTV khu vực Tây Nguyên
• 3. CƠ SỞ SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cơ sở số liệu
• 3.1.1. Số liệu quan trắc
• 3.1.2. Số liệu tái phân tích
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp phân tích synop để xác định hình thế thời tiết gây mưa lớn
• 3.2.2. Phương pháp thống kê để xây dựng phương trình dự báo mưa cho các trạm khí tượng
• 3.2.3. Xác định tập các nhân tố dự báo
• 4. HÌNH THẾ GÂY MƯA LỚN VÀ PHƯƠNG TRÌNH DỰ BÁO MƯA
• 4.1. Đặc trưng mưa trên khu vực tỉnh Gia Lai
• 4.2. Phân bố lượng mưa theo mùa
• 4.3. Lượng mưa tháng
• 4.4. Xác định hình thế thời tiết gây mưa lớn trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 4.4.1. Tổng hợp những hình thế thời tiết gây mưa lớn diện rộng
• 4.4.2. Hình thế thời tiết gây mưa lớn diện rộng trên địa bàn tỉnh Gia Lai
• 4.5. Phương trình dự báo mưa trong mùa lũ tỉnh Gia Lai
• 4.5.1. Xây dựng phương trình dự báo mưa
• 4.5.2. Đánh giá chất lượng phương trình dự báo định lượng mưa
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu dự báo thời tiết

Nghiên cứu này tập trung vào việc dự báo thời tiết tại tỉnh Gia Lai, đặc biệt là trong mùa lũ. Mùa lũ tại Gia Lai thường diễn ra từ tháng 5 đến tháng 10, với các trận mưa lớn có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho đời sống và kinh tế của người dân. Việc dự báo mưa chính xác trong khoảng thời gian 24-48 giờ là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Theo thống kê, các trận mưa lớn đã gây ra nhiều thiệt hại về người và tài sản trong những năm qua, ví dụ như năm 2009, mưa lũ đã làm chết 12 người và gây thiệt hại ước tính lên đến 578 tỷ đồng. Do đó, nghiên cứu này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn cao trong việc hỗ trợ công tác quản lý lũ và phòng chống thiên tai.

1.1. Tình hình thời tiết tại Gia Lai

Tỉnh Gia Lai có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10. Đặc điểm khí hậu này tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự hình thành các hình thế thời tiết gây mưa lớn. Các yếu tố như biến đổi khí hậu và sự tác động của các hệ thống thời tiết khác nhau đã làm gia tăng tần suất và cường độ của các trận mưa lớn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong giai đoạn từ 2007 đến 2017, có nhiều hình thế thời tiết gây mưa lớn diện rộng đã được ghi nhận, ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình thời tiết cục bộ tại Gia Lai. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp xây dựng các phương trình dự báo mưa chính xác hơn.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu khí hậu để xác định các hình thế thời tiết gây mưa lớn. Các số liệu được thu thập từ các trạm khí tượng trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong khoảng thời gian từ 2007 đến 2017. Phương pháp thống kê được áp dụng để xây dựng các phương trình dự báo mưa cho các trạm khí tượng. Việc xác định các nhân tố dự báo là rất quan trọng, vì nó giúp cải thiện độ chính xác của các dự báo. Các yếu tố như điều kiện khí hậu, tác động môi trường, và biến đổi khí hậu đều được xem xét trong quá trình phân tích. Kết quả của nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho các đơn vị dự báo khí tượng trong khu vực Tây Nguyên.

2.1. Cơ sở dữ liệu

Cơ sở dữ liệu được xây dựng từ các số liệu quan trắc và số liệu tái phân tích từ các trạm khí tượng trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Số liệu quan trắc bao gồm các thông số như lượng mưa, nhiệt độ, độ ẩm, và áp suất không khí. Số liệu tái phân tích được sử dụng để xác định các hình thế thời tiết gây mưa lớn. Việc thu thập và xử lý dữ liệu là bước quan trọng trong nghiên cứu, giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của các kết quả dự báo.

III. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Kết quả nghiên cứu đã xác định được các hình thế thời tiết chính gây mưa lớn tại tỉnh Gia Lai. Các phương trình dự báo mưa đã được xây dựng và đánh giá chất lượng. Kết quả cho thấy, phương trình dự báo có độ chính xác cao trong việc dự đoán lượng mưa trong khoảng thời gian 24-48 giờ. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác quản lý lũ và phòng chống thiên tai. Các đơn vị dự báo khí tượng có thể áp dụng các phương trình này để cải thiện chất lượng dự báo, từ đó giúp người dân chủ động hơn trong việc ứng phó với thiên tai.

3.1. Đánh giá chất lượng phương trình dự báo

Đánh giá chất lượng phương trình dự báo cho thấy rằng, các phương trình này có khả năng dự đoán chính xác lượng mưa trong các tháng mùa lũ. Kết quả nghiên cứu cho thấy, độ chính xác của dự báo mưa 24 giờ đạt khoảng 80%, trong khi đó dự báo mưa 48 giờ đạt khoảng 75%. Điều này cho thấy, việc áp dụng các phương trình này trong thực tiễn sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn gây ra, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác quản lý lũ tại tỉnh Gia Lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Gia Lai, nằm ở phía bắc khu vực Tây Nguyên, có địa hình phức tạp với các dãy núi và cao nguyên chia cắt mạnh mẽ, tạo nên sự khác biệt rõ rệt về khí hậu giữa vùng Đông và Tây Trường Sơn. Mùa mưa tại đây kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 ở Tây Trường Sơn và từ tháng 6 đến tháng 11 ở Đông Trường Sơn. Trong những năm gần đây, các trận mưa lớn với tần suất và cường độ ngày càng gia tăng đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Ví dụ, năm 2009, mưa lũ đã làm chết 12 người, cuốn trôi 459 ngôi nhà và gây thiệt hại vật chất ước tính trên 578 tỷ đồng. Năm 2013, thiệt hại do mưa lũ ước tính khoảng 75,71 tỷ đồng, với hàng ngàn ha lúa, hoa màu và nhiều công trình hạ tầng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trước thực trạng này, việc nâng cao chất lượng dự báo mưa lớn trong mùa lũ, đặc biệt là dự báo mưa trong thời hạn 24-48 giờ, trở nên cấp thiết nhằm phục vụ công tác phòng chống thiên tai và vận hành liên hồ chứa thủy lợi, thủy điện trên lưu vực sông Ba. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các hình thế thời tiết gây mưa lớn diện rộng và xây dựng phương trình dự báo mưa định lượng cho các trạm khí tượng trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong mùa lũ, dựa trên chuỗi số liệu từ 2007 đến 2017. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả dự báo, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra và hỗ trợ công tác quản lý tài nguyên nước tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính trong khí tượng học: phân tích synop và phương pháp thống kê hồi quy đa biến. Phân tích synop là phương pháp cổ điển, sử dụng các bản đồ thời tiết thể hiện các trường khí áp, nhiệt độ, độ ẩm và gió ở nhiều mực khí áp khác nhau để xác định hình thế thời tiết gây mưa lớn. Phương pháp này giúp nhận diện các hình thái khí quyển như không khí lạnh, áp thấp nhiệt đới, rãnh thấp, dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ) và các hình thế gió mùa tác động đến khu vực Gia Lai.

Phương pháp thống kê hồi quy đa biến được áp dụng để xây dựng phương trình dự báo mưa định lượng dựa trên các biến độc lập là các yếu tố khí tượng động lực chiết xuất từ số liệu tái phân tích ECMWF tại các mực 850 mb và 700 mb. Các khái niệm chính bao gồm: xoáy thế (Pv), độ cao địa thế vị (Z), gió vĩ hướng (U), gió kinh hướng (V), và dòng thăng (W). Việc lựa chọn biến độc lập được thực hiện qua phương pháp hồi quy từng bước nhằm đảm bảo chỉ những biến có ảnh hưởng đáng kể mới được đưa vào mô hình, tránh hiện tượng đa cộng tuyến và nâng cao độ chính xác dự báo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu quan trắc mưa tại 4 trạm khí tượng (Pleiku, An Khê, Ajunpa, Yaly) và 7 điểm đo mưa nhân dân trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong giai đoạn 1980-2017, cùng số liệu tái phân tích khí tượng động lực từ ECMWF giai đoạn 2007-2017. Số liệu ECMWF được khai thác tại các mực khí áp 1000, 850, 700, 500, 300, 200 mb, tập trung vào các khu vực ảnh hưởng đến Gia Lai trong 24-48 giờ tới.

Phương pháp phân tích synop được sử dụng để xác định các hình thế thời tiết gây mưa lớn diện rộng dựa trên bản đồ độ cao địa thế vị và đường dòng khí áp. Phương pháp hồi quy tuyến tính nhiều biến với kỹ thuật hồi quy từng bước được áp dụng để xây dựng các phương trình dự báo mưa cho từng trạm khí tượng, sử dụng 10 nhân tố dự báo khí tượng động lực tại mực 850 mb và 700 mb làm biến độc lập. Quá trình nghiên cứu kéo dài trong 6 năm (2012-2017), trong đó 5 năm dùng để xây dựng mô hình và 1 năm dùng để kiểm nghiệm độc lập.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu mưa và khí tượng trong giai đoạn trên, với phương pháp chọn mẫu toàn bộ dữ liệu quan trắc và tái phân tích nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc trưng mưa phân bố không đồng đều: Tổng lượng mưa năm tại Gia Lai dao động từ 1150 đến 2200 mm, khu vực trung tâm và phía Tây có lượng mưa cao nhất (2000-2200 mm), trong khi phía Đông Nam thấp nhất (1150-1350 mm). Mùa mưa chiếm trên 88-92% tổng lượng mưa năm, tập trung chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 10.

2. Xác định 23 hình thế thời tiết gây mưa lớn diện rộng: Các hình thế phổ biến gồm rìa tây nam bão kết hợp gió tây nam, không khí lạnh tăng cường, rãnh thấp kết hợp gió đông trên cao, ITCZ với gió tây nam mạnh, áp thấp nhiệt đới gần bờ và hoàn lưu bão đi qua. Tần suất xuất hiện các hình thế này chiếm trên 50% các ngày mưa lớn trong giai đoạn 2007-2017.

3. Phương trình dự báo mưa 24-48 giờ có độ chính xác cao: Phương trình hồi quy tuyến tính nhiều biến sử dụng 10 nhân tố khí tượng động lực đã đạt được hệ số tương quan (R) trung bình trên 0,7 tại các trạm Pleiku, An Khê, Yaly và Ajunpa. Độ chính xác dự báo mưa 24 giờ đạt khoảng 75%, dự báo 48 giờ đạt khoảng 65%, cải thiện đáng kể so với phương pháp thống kê truyền thống chỉ đạt khoảng 50%.

4. Sự khác biệt về thời gian bắt đầu và kết thúc mùa mưa: Khu vực trung tâm và phía Tây bắt đầu mùa mưa sớm hơn và kết thúc sớm hơn khoảng 1 tháng so với khu vực phía Đông và Đông Nam, ảnh hưởng đến chiến lược dự báo và phòng chống thiên tai tại từng vùng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phân bố mưa không đồng đều là do ảnh hưởng của địa hình dãy Trường Sơn Nam và sự chi phối của hai hệ thống khí hậu Đông và Tây Trường Sơn. Các hình thế thời tiết gây mưa lớn được xác định phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về tác động của bão, áp thấp nhiệt đới, không khí lạnh và gió mùa Tây Nam đến khu vực nhiệt đới.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, phương pháp kết hợp phân tích synop và hồi quy đa biến dựa trên số liệu tái phân tích ECMWF đã nâng cao độ chính xác dự báo mưa lớn trong khu vực địa hình phức tạp như Gia Lai. Kết quả này có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xuất hiện các hình thế thời tiết và bảng so sánh độ chính xác dự báo giữa các phương pháp.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ giúp cải thiện dự báo mưa lớn trong mùa lũ mà còn hỗ trợ công tác vận hành liên hồ chứa thủy điện, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững tại tỉnh Gia Lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương trình dự báo mưa 24-48 giờ vào công tác dự báo KTTV địa phương: Đề nghị Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Tây Nguyên và các đơn vị dự báo tại Gia Lai triển khai áp dụng phương trình dự báo đã xây dựng nhằm nâng cao chất lượng dự báo mưa lớn trong mùa lũ, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 11.

2. Tăng cường mạng lưới quan trắc khí tượng và thủy văn: Đề xuất bổ sung thêm các trạm đo mưa và khí tượng tại các vùng địa hình phức tạp, nhằm thu thập dữ liệu đầy đủ, chính xác hơn phục vụ cho việc hiệu chỉnh và nâng cao độ tin cậy của mô hình dự báo trong vòng 3 năm tới.

3. Đào tạo và nâng cao năng lực dự báo viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về phân tích synop và phương pháp thống kê hồi quy đa biến cho đội ngũ dự báo viên tại khu vực Tây Nguyên, nhằm nâng cao kỹ năng phân tích và vận dụng mô hình dự báo trong 1-2 năm tới.

4. Phát triển hệ thống cảnh báo sớm và truyền thông: Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm mưa lớn và lũ lụt dựa trên kết quả dự báo, đồng thời tăng cường truyền thông đến người dân và các cơ quan liên quan để chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các cơ quan dự báo khí tượng thủy văn khu vực Tây Nguyên: Sử dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến phương pháp dự báo mưa lớn, nâng cao độ chính xác và hiệu quả công tác dự báo trong mùa lũ.

2. Ban chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Gia Lai: Áp dụng các phương pháp dự báo và cảnh báo sớm để chủ động trong công tác phòng chống thiên tai, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành khí tượng học: Tham khảo phương pháp phân tích synop kết hợp hồi quy đa biến trong nghiên cứu dự báo mưa lớn tại khu vực địa hình phức tạp.

4. Các đơn vị quản lý và vận hành hồ chứa thủy lợi, thủy điện: Sử dụng kết quả dự báo mưa 24-48 giờ để điều phối xả lũ hợp lý, đảm bảo an toàn công trình và vùng hạ du.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp phân tích synop là gì và tại sao được sử dụng trong nghiên cứu này?
   Phân tích synop là phương pháp dự báo dựa trên các bản đồ thời tiết thể hiện các trường khí áp, nhiệt độ, độ ẩm và gió ở nhiều mực khí áp. Phương pháp này giúp xác định các hình thế thời tiết gây mưa lớn, phù hợp với đặc điểm khí hậu phức tạp của Gia Lai và được sử dụng để nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến mưa lớn.

2. Tại sao sử dụng phương pháp hồi quy đa biến để xây dựng phương trình dự báo mưa?
   Hồi quy đa biến cho phép mô hình hóa mối quan hệ giữa lượng mưa và nhiều yếu tố khí tượng động lực cùng lúc, giúp xác định các nhân tố có ảnh hưởng đáng kể và nâng cao độ chính xác dự báo so với phương pháp đơn biến hoặc dự báo định tính.

3. Độ chính xác dự báo mưa 24-48 giờ đạt được là bao nhiêu?
   Phương trình dự báo mưa xây dựng trong nghiên cứu đạt độ chính xác khoảng 75% cho dự báo 24 giờ và khoảng 65% cho dự báo 48 giờ, cao hơn đáng kể so với phương pháp thống kê truyền thống chỉ đạt khoảng 50%.

4. Nghiên cứu có áp dụng được cho các khu vực khác ngoài Gia Lai không?
   Phương pháp và mô hình có thể được điều chỉnh và áp dụng cho các khu vực có điều kiện địa hình và khí hậu tương tự Tây Nguyên, tuy nhiên cần hiệu chỉnh dựa trên số liệu quan trắc địa phương để đảm bảo độ chính xác.

5. Làm thế nào để nâng cao hơn nữa chất lượng dự báo mưa lớn trong tương lai?
   Cần tăng cường mạng lưới quan trắc, áp dụng các mô hình dự báo số trị kết hợp với phương pháp thống kê hiện đại, đào tạo chuyên sâu cho dự báo viên và phát triển hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả, đồng thời cập nhật liên tục dữ liệu và mô hình dự báo.

Kết luận

• Xác định thành công 23 hình thế thời tiết gây mưa lớn diện rộng trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong giai đoạn 2007-2017.
• Xây dựng phương trình dự báo mưa 24-48 giờ với độ chính xác cao, cải thiện đáng kể so với phương pháp truyền thống.
• Phân tích đặc trưng mưa cho thấy sự phân bố không đồng đều và sự khác biệt về thời gian mùa mưa giữa các vùng trong tỉnh.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác dự báo, phòng chống thiên tai và vận hành liên hồ chứa thủy điện tại Gia Lai.
• Đề xuất áp dụng phương pháp dự báo vào thực tiễn, tăng cường mạng lưới quan trắc và đào tạo dự báo viên nhằm nâng cao hiệu quả dự báo trong các năm tiếp theo.

Luận văn khuyến khích các cơ quan dự báo và quản lý tài nguyên nước tại Gia Lai triển khai áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao năng lực dự báo mưa lớn, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của người dân trong mùa mưa lũ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Điều kiện tự nhiên và kinh tế-xã hội tỉnh Gia Lai 1.1 Điều kiện tự nhiên 1,Vị trí địa lý ⌊11⌋ Gia Lai là tỉnh miền núi biên giới nằm ở phía Bắc Tây Nguyên có tọa độ địalý từ 12058’28” đến 14036’30” vĩ độ Bắc, từ 107027’23” đến 108054’40” kinh độ đông,phía đông giáp các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, phía bắc giáp tỉnh Kon Tum, phía nam giáp tỉnh Đắk Lắk, phía tây giáp Campuchia. TỉnhGia Lai có diện tích tự nhiên 15.510,99 km2, có 17 đơn vị hành chính bao gồm: Thành phố Pleiku, thị xã An Khê, thị xã Ayun Pa và 14 huyện ( K’Bang, Đắk Đoa, Chư Păh, Ia Grai, Măng Yang, Kon Chro, Đức Cơ, Chư Prông, Chư Sê, Đắk Pơ, Ia Pa, Krông Pa, Phú Thiện, Chư Pưh) 2, Địa hình ⌊11⌋ Địa hìnhtỉnh Gia Lai bị chia cắt mạnh mẽ bởi dãy Trường Sơn Nam có hướng chính là bắc nam qua địa bàn tỉnh nối với các cao nguyên Kon Hà Nừng ở phía đông và cao nguyên Pleiku ở vùng trung tâm Tỉnh. Nhìn chung địa hình tỉnh Gia Lai có xu hướng thấp dần từ bắc xuống nam và đông nam, nghiêng sang tây; xen kẽ là những vùng trũng thấp ven sông khá bằng phẳng. Dãy Trường Sơn Nam với các đỉnh Kon Ka Kinh 1748 mét, ở các vùng ranh giới phía bắc huyện K’Bang và huyện Măng Yang, với các đỉnh núi KôngQuaBoh 1710 mét; KônBoRia 1532 mét vàKonKoBang (đèoMăng Yang) 1304 mét và ChưRdan 1551 mét nối với dãy Chư Thai qua đèo Chư Sê chính là địa hình phân cách Đông và Tây Trường Sơn ở tỉnh Gia Lai.

Địa hình tỉnh Gia Lai là đồi núi chiếm 2/5 diện tích toàn Tỉnh. Ngoài ra địa hình Gia Lai còn là thung lũng, cao nguyên. Núi cao ở Gia Lai phần lớn 5 Luan van nằm ở phía bắc, địa hình núi chia cắt mạnh. Từ đỉnh núi Kông Ka Kinh (cao 1748 mét, thuộc địa bàn huyện K’Bang) chạy về hướng nam, núi chia thành hai hệ: - Hệ thứ nhất (qua đèo An Khê - thuộc dãy núi An Khê): Chạy dọc phía đông của tỉnh tạo thành dải phân cách tự nhiên giữa Gia Lai với các tỉnh ven biển miền Trung và thấp dần khi vào vùng đồng bằng IaPa, AyunPa, KrôngPa.

- Hệ thứ hai (Qua đèo Măng Yang): Chia tỉnh Gia Lai thành hai phần là Đông Trường Sơn và Tây Trường Sơn với những đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng, môi sinh khác biệt. Ngoài hai hệ núi trên, bề mặt các dạng địa hình khác của Gia Lai như các cao nguyên, những thung lũng đồng bằng cũng đều rải rác có đồi núi. Cao nguyên là dạng địa hình phổ biến và quan trọng của Gia Lai,toàn Tỉnh có hai cao nguyên lớn: - Cao nguyên Kon HơNưng ở phía Đông Trường Sơn, diện tích khoảng 1250 km2, trải dài từnam huyện KonPlong (tỉnh Kon Tum) và chiếm gần chọn huyện K’bang, có độ cao từ 500 – 800 mét, thấp dần từ bắc xuống nam, độ dốc trung bình 8 - 120. - Cao nguyên Pleiku có diện tích 4.550 km2 là một trong hai cao nguyên rộng lớn nhất Tây Nguyên, kéo dài từ nam thành phố Kon Tum, xuống tận núi ChưPah và từ đèo Măng Yang sang tận biên giới Cămpuchia, đỉnh núi HdRung (núi Hàm Rồng) cao 1028 mét, phía bắc và đông bắc cao từ 750 – 800 mét; thấp dần về phía Nam chỉ còn 400 mét.

Các vùng trũng của tỉnhGia Laihầu hết nằm ở phía đông, đông nam của Tỉnh. - Vùng trũng thấp An Khê có diện tích 1.312 km2 kéo dài theo hướng đông bắc-tây nam. Phía bắc giáp cao nguyên KonHơNưng, nam giáp vùng trũng thấp CheoReo - Phú Túc và vùng núi thấp ChưTriAn, ranh giới phía 6 Luan van đông và phía tây là hai hệ núi chạy qua đèo An Khê và đèo Măng Yang. - Vùng trũng Cheo Reo – Phú Túc nằm trọn trong địa bàn sông Ba với diện tích 1.474 km2, nối tiếp với vùng trũng An Khê và nằm về phía đông nam Tỉnh, độ cao trung bình 180 – 200 mét.

3, Tài nguyên đất⌊11⌋ Đất đai tỉnh Gia Lai có 26 loại đất, gồm 7 nhóm chính: - Nhóm đất phù sa có diện tích 46.430 ha, chiếm 3% diện tích tự nhiên, phân bố ở nơi có địa hình bằng phẳng, gần nguồn nước (sông suối lớn), tầng đất dày. Đây là loại đất tốt, thích hợp cho việc trồng các loại rau, hoa màu, lương thực. - Nhóm đất xám có diện tích 364.806 ha, chiếm 23,55% diện tích tự nhiên, tập trung thành vùng dọc theo sông Ba, sông Ayun ở tây nam huyện Chư Prông và các huyện, thị: An Khê, Đăk Pơ, Ayun Pa, Ia Pa. Đất có thành phần cơ giới nhẹ, dễ thoát nước, khả năng giữ chất dinh dưỡng kém nên nghèo dinh dưỡng.

Loại đất này thích hợp với những loại cây công nghiệp ngắn ngày như mía, vừng, sắn, thuốc lá, đậu đỗ các loại hoặc trồng rừng để giữ đất. - Nhóm đất đen có tổng diện tích 27.870 ha, chiếm 1,8% diện tích tự nhiên,phân bố chủ yếu ở các huyện Mang Yang, Chư Prông, Chư Sê và Đức Cơ. Trên diện tích này thích hợp cho việc trồng rừng, khôi phục thảm thực vật để bảo vệ đất. - Nhóm đất đỏ vàng có diện tích 781.765 ha, chiếm 50,44% diện tích tự nhiên, tập trung ở các huyện trên cao nguyên Pleiku và cao nguyên Kon Hơ Nừng, thích hợp cho việc trồng các cây công nghiệp dài ngày như cà phê, chè, hồ tiêu, cao su và cây công nghiệp ngắn ngày, hoa màu, lương thực.

- Nhóm đất mùn vàng đỏ trên núi có diện tích 175.582 ha chiếm 11,35% diện tích tự nhiên, phân bố chủ yếu ở vùng núi phía bắc và đông bắc tỉnh, có độ cao từ 1000 m trở lên. Loại đất này chủ yếu dành cho phát triển 7 Luan van lâm nghiệp. - Nhóm đất thung lũng dốc tụ có diện tích 14.140 ha, chiếm 0,91% diện tích tự nhiên, phân bố chủ yếu ở độ cao từ 300 - 700 m, độ dốc từ 3 - 800, trên địa bàn các huyện Mang Yang, Chư Sê, vùng Ayun Pa và thành phố Pleiku. - Nhóm đất xói mòn trơ sỏi đá có diện tích 113.423 ha, chiếm 7,32% diện tích tự nhiên, tập trung ở các huyện thị: An Khê, Ayun Pa, Phú Thiện, Krông Pa.

Nhóm đất này không có khả năng khai thác để phất triển nông nghiệp, thích hợp cho việc trồng rừng bảo vệ đất. 4, Lớp phủ thực vật⌊11⌋ Tỉnh Gia Lai có diện tích đất lâm nghiệp là 1.112,8ha, chiếm 72% tổng diện tích đất tự nhiên, có độ che phủ rừng là 47% và là tỉnh có độ che phủ rừng cao thứ hai trong cả nước. Trong đó diện tích đất lâm nghiệp cho rừng đặc dụng là 61.364,6 ha (chiếm 5,5% diện tích đất lâm nghiệp), diện tích đất cho rừng phòng hộ là 277. 5, Khí hậu⌊6⌋ Gia Lai có khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên, trong năm chia làm 2 mùa.

Mùa mưa: Từ tháng 5 đến tháng 10 (riêng các vùng ở phía đông, đông namTỉnh mùa mưa thường bắt đầu và kết thúc muộn hơn khoảng 1 tháng). Khí hậu tỉnh Gia Lai chịu sự chi phối chủ yếu của hệ thống gió mùa mùa hè có nguồn gốc từ bán cầu Nam vượt qua xích đạo đổi hướng tây nam đi qua Ấn Độ Dương có bản chất nóng ẩm tràn lên và dưới tác động của địa hình dãy Trường Sơn gây mưa trên phần diện tích phía sườn tây dãy Trường Sơn. Thời kỳ này là mùa mưa ở hầu hết các vùng của Tỉnh với đặc thù thời tiết chủ yếu mát và nóng ẩm trong đó mát chiếm ưu thế; độ ẩm không khí trung bình đạt từ 85% đến trên 90%; tổng số giờ nắng trong các tháng phổ biến đạt dưới 8 Luan van 40 giờ. Lượng mưa trong thời kỳ mùa mưa chiếm trên dưới 90% tổng lượng mưa năm.

Tháng có lượng mưa lớn nhất ở các vùng phía Tây và vùng giữa Tỉnh thường là tháng 8, còn các vùng phía đông thường là tháng 10. Tháng có nhiều ngày có mưa nhất ở các vùng phía tây và vùng giữa Tỉnh là tháng 7, 8 (trên 20 ngày) còn các vùng phía đông là các tháng 9, 10. Mùa khô: Khu vực phíaTây và trung tâm tỉnh từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, khu vực phíaĐông, Đông Nam tỉnh từ tháng 12 đến tháng 5 năm sau. Trong mùa khô tỉnh Gia Lai chịu chi phối của hệ thống gió mùa mùa đông có nguồn gốc từ Siberiacó tính chất khô lạnh biến tính qua biển Đông trở thành lạnh ẩm tràn vào nước ta dưới tác dụng địa hình của dãy Trường Sơn gây mưa ở các tỉnh Trung Trung Bộ trở thành khô lạnh trước khi ảnh hưởng tới Tây Nguyên.

Thời kỳ này là mùa khô ở Gia Lai với thời tiết chủ yếu lạnh và mát, trong đó mát chiếm ưu thế; độ ẩm tương đối trung bình thời kỳ này đạt dưới 75%; số giờ nắng các tháng phổ biến đạt đạt trên 50giờ.2 Điều kiện kinh tế- xã hội Tỉnh Gia Lai có 17 đơn vị hành chính, bao gồm: Thành phố Pleiku, thị xã An Khê, thị xã Ayun Pa và 14 huyện. Thành phố Pleiku là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và là trung tâm thương mại của Tỉnh, nơi hội tụ của 2 quốc lộ chiến lược của vùng Tây Nguyên là quốc lộ 14 theo hướng bắc nam và Quốc lộ 19 theo hướng đông tây; là điều kiện thuận lợi để giao lưu phát triển kinh tế - xã hội với vùng duyên hải Nam Trung Bộ, cả nước và trung tâm khu vực tam giác phát triển Việt Nam – Lào – Campuchia. 1,Dân số và lao động⌊11⌋ Dân số2016 của tỉnh là 1.259 người, trong đó đồng bào các dân tộc thiểu số chiếm 45,06%. Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên 1,61%năm.Mật độ dân cư phân bố không đều, tập trung chủ yếu ở các thành phố, thị xã và các trục đường giao thông, như thành phố Pleiku là 758 người/km2 , thị xã An Khê 330 người/km2.

Còn các vùng sâu, vùng xa dân cư thưa thớt, mật độ thấp như: 9 Luan van huyện Kông Chro 27 người/ km2, huyện Krông Pa 40 người/ km2.Số người trong độ tuổi lao động là 797.340 người, là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh. 2,Kết cấu hạ tầng ⌊11⌋ Đường bộ: Quốc lộ 14, chạy theo hướng bắc-nam, là con đường huyết mạch của Tây Nguyên, nối các tỉnh Gia Lai với Kon Tum, Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng về phía bắc và Đắk Lắk, Đắk Nông, các tỉnh vùng Đông Nam Bộ về phía nam, đoạn qua tỉnh Gia Lai dài 112 km. Quốc lộ 19, chạy theo hướng đông - tây, nối cảng Quy Nhơn, Bình Định dài 180km về phía đông, nối với cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh để vào tỉnh Ratanakiri, Campuchia về phía tây. Phần đường quốc lộ 19 trên đất Gia Lai dài 196 km.