Nghiên Cứu Dòng Dâu Tây Lai Có Triển Vọng Canh Tác Tại Thành Phố Đà Lạt

Khóa luận nông học nghiên cứu dòng dâu tây lai triển vọng canh tác trên giá thể tại Đà Lạt, Lâm Đồng, góp phần nâng cao sản xuất nông nghiệp.

• Tác giả: Nguyen Van Bao Hoang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Duy Nang
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Nông Học
• Đề tài: Chọn Lọc Một Số Dòng Dâu Tây Lai Có Triển Vọng Canh Tác Trên Giá Thể Tại Thành Phố Đà Lạt
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm thực vật học của dâu tây
• 1.2. Các yêu cầu để phát triển cây dâu tây
• 1.2.1. Yêu cầu về nhiệt độ
• 1.2.2. Yêu cầu về ánh sáng
• 1.2.3. Yêu cầu về độ ẩm
• 1.2.4. Yêu cầu về điều kiện dinh dưỡng
• 1.3. Giá trị cây dâu tây
• 1.3.1. Giá trị dinh dưỡng
• 1.3.2. Giá trị kinh tế của cây dâu tây
• 1.4. Tình hình nghiên cứu và sản xuất dâu tây trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.3. Mô tả điều kiện khu thí nghiệm
• 2.4. Dinh dưỡng và cách tưới định
• 2.5. Phòng trừ sâu bệnh
• 2.6. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm sinh trưởng của các dòng dâu tây thí nghiệm
• 3.2. Các chỉ tiêu về một số sâu bệnh hại chính trên dâu
• 3.3. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các dòng dâu tây thí nghiệm
• 3.4. Các chỉ tiêu về đặc điểm hình thái quả của các dòng dâu tây thí nghiệm
• 3.4.1. Đặc điểm hình thái quả
• 3.4.2. Các chỉ tiêu về chất lượng quả các dòng dâu tây thí nghiệm
• 3.4.2.1. Chất lượng cảm quan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Dòng Dâu Tây Lai Tại Đà Lạt

Nghiên cứu dòng dâu tây lai có triển vọng tại Đà Lạt đang thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà khoa học và nông dân. Đà Lạt, với khí hậu cận nhiệt đới ôn hòa, là nơi lý tưởng cho việc phát triển các giống dâu tây chất lượng cao. Việc chọn lọc và lai tạo các dòng dâu tây lai không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng quả, đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng cao.

1.1. Đặc Điểm Sinh Thái Của Dâu Tây Tại Đà Lạt

Dâu tây (Fragaria ananassa) phát triển tốt trong điều kiện khí hậu mát mẻ của Đà Lạt. Nhiệt độ lý tưởng cho sự sinh trưởng của cây là từ 18°C đến 25°C. Đặc biệt, độ ẩm và ánh sáng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển và chất lượng quả.

1.2. Tình Hình Sản Xuất Dâu Tây Tại Đà Lạt

Sản xuất dâu tây tại Đà Lạt chủ yếu được thực hiện trong nhà màng, giúp kiểm soát tốt các yếu tố môi trường. Tuy nhiên, diện tích sản xuất dâu tây ứng dụng công nghệ cao vẫn còn hạn chế, chỉ đạt khoảng 10-15% tổng diện tích.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Sản Xuất Dâu Tây Lai

Mặc dù có nhiều tiềm năng, sản xuất dâu tây tại Đà Lạt vẫn gặp phải nhiều thách thức. Thiếu giống dâu tây có năng suất cao và khả năng kháng bệnh là một trong những vấn đề lớn nhất. Các dòng dâu tây hiện tại chủ yếu được nhập khẩu không chính thức, dẫn đến chất lượng không đồng đều.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Chọn Giống Dâu Tây

Việc chọn giống dâu tây lai có năng suất cao và chất lượng tốt là một thách thức lớn. Các dòng dâu tây hiện tại thường không đáp ứng được yêu cầu về độ brix và khả năng kháng bệnh.

2.2. Ảnh Hưởng Của Thời Tiết Đến Sản Xuất

Thời tiết biến đổi có thể ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của dâu tây. Nhiệt độ cao hoặc thấp bất thường có thể làm giảm năng suất và chất lượng quả.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dòng Dâu Tây Lai Tại Đà Lạt

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm được bố trí ngẫu nhiên với nhiều nghiệm thức khác nhau. Mục tiêu là đánh giá sự sinh trưởng, phát triển và năng suất của các dòng dâu tây lai trong điều kiện canh tác giá thể.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên với 6 nghiệm thức khác nhau. Mỗi nghiệm thức được lặp lại 3 lần để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Đánh Giá Năng Suất Và Chất Lượng

Các chỉ tiêu về năng suất và chất lượng quả được đánh giá sau 2 chu kỳ thu hoạch. Kết quả cho thấy các dòng dâu tây lai có khả năng sinh trưởng tốt và năng suất cao.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Dòng Dâu Tây Lai Tại Đà Lạt

Kết quả nghiên cứu cho thấy các dòng dâu tây lai đều có khả năng sinh trưởng tốt, thời gian ra hoa trung bình từ 75-78 ngày. Năng suất trung bình đạt từ 13,8 - 18,9 tấn/ha, trong đó dòng PS20 có năng suất cao nhất.

4.1. Đánh Giá Về Năng Suất

Năng suất của các dòng dâu tây lai đạt trung bình từ 13,8 - 18,9 tấn/ha. Dòng PS20 cho thấy tiềm năng năng suất cao nhất, đạt 18,9 tấn/ha.

4.2. Chất Lượng Quả Dâu Tây Lai

Độ brix của các dòng dâu tây đạt từ 11,4% đến 14,3%. Dòng PS20 cũng có độ brix cao nhất, cho thấy chất lượng quả tốt.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Dòng Dâu Tây Lai

Nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng dâu tây tại Đà Lạt. Việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất dâu tây sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân.

5.1. Tác Động Đến Nông Dân

Việc áp dụng các dòng dâu tây lai có năng suất cao sẽ giúp nông dân tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Điều này cũng góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Đà Lạt.

5.2. Kết Nối Giữa Sản Xuất Và Thị Trường

Nghiên cứu cũng mở ra cơ hội kết nối giữa sản xuất và tiêu thụ, giúp nông dân dễ dàng tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Dòng Dâu Tây Lai Tại Đà Lạt

Nghiên cứu dòng dâu tây lai có triển vọng tại Đà Lạt mở ra nhiều cơ hội cho ngành nông nghiệp. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển các dòng dâu tây mới sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường.

6.1. Tương Lai Của Ngành Dâu Tây Tại Đà Lạt

Ngành dâu tây tại Đà Lạt có tiềm năng phát triển lớn. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống dâu tây mới sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng.

6.2. Khuyến Khích Nghiên Cứu Và Đổi Mới

Khuyến khích các nhà khoa học và nông dân hợp tác trong việc nghiên cứu và phát triển các giống dâu tây lai mới, nhằm nâng cao giá trị kinh tế cho ngành nông nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây dâu tây (Fragaria ananassa) là cây ăn quả ôn đới có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, thích hợp với điều kiện khí hậu cận nhiệt đới vùng cao nguyên như thành phố Đà Lạt và huyện Lạc Dương thuộc tỉnh Lâm Đồng. Trong giai đoạn 2015–2019, sản xuất dâu tây tại Lâm Đồng đã ghi nhận sự chuyển biến rõ nét nhờ ứng dụng công nghệ cao: diện tích tăng 44% (từ 132 ha lên 190 ha), năng suất tăng 35% và sản lượng tăng 95% (từ 1.218 tấn lên 2.375 tấn). Tuy nhiên, phương thức canh tác ứng dụng công nghệ cao trong nhà màng trên giá thể mới chỉ chiếm khoảng 10–15% tổng diện tích canh tác dâu tây toàn tỉnh.

Trở ngại lớn nhất của nghề trồng dâu tây tại địa phương là sự thiếu hụt các giống dâu tây có tiềm năng năng suất cao, phẩm chất tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh phù hợp với môi trường nhà màng. Giống New Zealand hiện chiếm khoảng 80% diện tích dâu tây công nghệ cao tại Đà Lạt nhờ năng suất đạt 18–20 tấn/ha, nhưng bộc lộ nhiều nhược điểm: độ brix thấp (chỉ đạt 7,5–8,0%), thịt quả thô, vị chua và khả năng kháng bệnh phấn trắng (Sphaerotheca macularis), thối đen rễ (Fusarium sp., Pythium sp.) rất kém. Trong khi đó, các giống nhập nội không chính thức từ Nhật Bản (Akihime, Hana, Sachi) hay Hàn Quốc (Goha, Samgong) có phẩm chất quả tốt hơn nhưng lại rất mẫn cảm với bệnh phấn trắng và suy giảm khả năng thích nghi khi điều kiện thời tiết biến động. Trước thực trạng đó, Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa đã thực hiện các tổ hợp lai nhằm tuyển chọn những dòng lai triển vọng đáp ứng yêu cầu sản xuất công nghệ cao.

Mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá, lựa chọn được dòng dâu tây lai có năng suất cao, chất lượng tốt phù hợp nhất với sản xuất trên giá thể trong nhà màng ứng dụng công nghệ cao tại thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.
2. Yêu cầu nghiên cứu:
   • Dòng dâu tây phải sinh trưởng, phát triển tốt, thích nghi tốt với điều kiện trong nhà màng, nhà kính tại Đà Lạt.
   • Cho năng suất cao, quả khi chín có màu đỏ tươi, hình dạng quả đẹp (hình nón hoặc hình tim), độ brix đạt trên 10%.
3. Giới hạn nghiên cứu: Đề tài được thực hiện từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2023; chỉ theo dõi và đánh giá sức sinh trưởng cùng mức độ phát sinh sâu bệnh hại trong khoảng thời gian từ 90 đến 150 ngày sau trồng (NST); đánh giá năng suất qua 2 chu kỳ quả trên cây.

Đối tượng nghiên cứu là 8 dòng dâu tây lai chọn lọc chu kỳ 3 (C3) được tạo ra từ năm 2019 tại Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa cùng giống đối chứng Hana (nguồn gốc Nhật Bản). Địa điểm nghiên cứu đặt tại Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa (số 152 đường Hồ Xuân Hương, Phường 12, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở khoa học thực vật, dâu tây canh tác hiện nay (Fragaria x ananassa) là loài lai bát bội (2n = 8x = 56) hình thành từ thế kỷ XVIII giữa hai loài hoang dại Fragaria chiloensis và Fragaria virginiana. Về mặt nông học, cây dâu tây sinh trưởng tối ưu ở nhiệt độ không khí từ 18°C đến 25°C, cường độ ánh sáng quang hợp thích hợp từ 800 đến 1.200 µmol/m²/s. Cây dâu tây yêu cầu vùng rễ thông thoáng khí; khi canh tác trên giá thể không đất (soilless culture), việc kiểm soát độ dẫn điện (EC) trong dung dịch dinh dưỡng từ 1,5 đến 2,5 dS/m là yếu tố quyết định sự tích lũy chất khô và năng suất.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế chi tiết như sau:

• Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm đơn yếu tố được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 3 lần lặp lại, gồm 9 nghiệm thức (8 dòng lai và 1 giống đối chứng). Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 15 m² (kích thước 9,4 m x 1,6 m), bố trí 4 hàng/ô với mật độ 120 cây/ô. Khoảng cách giữa các ô là 0,4 m. Tổng diện tích khu thí nghiệm là 405 m².
• Điều kiện nhà màng và máng trồng: Nhà màng sắt cao 5,5–6,0 m, mái lợp nilon dày 150–200 µm, bao quanh bằng lưới chắn côn trùng 32 lỗ/cm², trang bị quạt đối lưu trên mái. Máng sắt đặt cách mặt đất 100 cm, chiều rộng máng 30 cm, sâu 25 cm, khoảng cách giữa hai máng đơn là 25 cm, lối đi rộng 70 cm. Máng lót màng ni-lông đen trắng dày 0,3 mm có đục lỗ thoát nước đáy.
• Giá thể và vật liệu cây trồng: Giá thể phối trộn theo tỷ lệ thể tích 70% xơ dừa (đã khử tanin và lignin bằng cách ngâm xả nước sạch nhiều lần) và 30% trấu tươi. Cây giống sử dụng là cây sạch bệnh nhân giống in vitro, đạt tiêu chuẩn xuất vườn: 30–35 ngày tuổi, chiều cao thân 5–6 cm, có 4–5 lá thật, hệ rễ phát triển tốt. Cây được trồng so le (nanh sấu) thành hàng đôi trên máng với khoảng cách cây 20 cm, tương đương mật độ 80.000 cây/ha.
• Quản lý chế độ dinh dưỡng và tưới tiêu: Hệ thống tưới nhỏ giọt có lưu lượng 1,0–1,6 lít/giờ điều khiển qua bộ hẹn giờ. Dung dịch dinh dưỡng gồm 2 bồn mẹ: bồn A (phân Canxi) và bồn B (các muối khoáng còn lại), kiểm soát độ pH bằng dung dịch HNO₃ loãng hoặc KOH loãng. Nồng độ nguyên tố định mức (ppm): N: 80, P: 45, K: 100, Ca: 200, Mg: 50, S: 35, Fe: 3,0, Cu: 0,05, Zn: 0,5, Mn: 0,5, Bo: 0,5. Giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng (0–60 NST): tưới 300 ml/cây/ngày chia làm 3 lần, duy trì pH 6,0–6,3 và EC 0,6–0,8 dS/m. Giai đoạn nuôi hoa và quả (sau 60 NST): tưới 400–500 ml/cây/ngày chia làm 4 lần, pH 6,0–6,3 và EC 1,1–1,4 dS/m.
• Quy chuẩn và chỉ tiêu đánh giá:
  • Sức sinh trưởng đánh giá theo thang điểm 1–9 của Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa tại các mốc 90, 120 và 150 NST.
  • Sâu bệnh hại đánh giá theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT: ghi nhận cấp hại (1–9) đối với bệnh phấn trắng (Sphaerotheca macularis), thán thư (Colletotrichum fragariae), đốm lá vi khuẩn (Xanthomonas fragariae); ghi nhận cấp hại (1–3) đối với bọ trĩ (Frankliniella spp.) và nhện đỏ (Tetranychus spp.).
  • Các yếu tố cấu thành năng suất: theo dõi 30 cây ngẫu nhiên/ô; phân loại quả loại 1 (khối lượng ≥ 13 g/quả); xác định năng suất lý thuyết và năng suất thực thu (cân trên diện tích 1 m²/ô).
  • Phẩm chất quả: độ cứng (1–3 điểm), khẩu vị (1–5 điểm), mùi thơm (1–5 điểm) đánh giá bởi hội đồng cảm quan 7 thành viên; hàm lượng chất khô hòa tan (độ brix) phân tích bằng máy đo khúc xạ tại Trung tâm Phân tích thuộc Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) qua phần mềm SAS 9.0; so sánh trung bình nghiệm thức ở mức ý nghĩa α = 0,01.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các tài liệu khoa học về đặc tính thực vật học của chi Fragaria, yêu cầu sinh thái (nhiệt độ, ẩm độ, quang chu kỳ, dinh dưỡng khoáng) và giá trị y sinh học của quả dâu tây. Về bối cảnh sản xuất toàn cầu, dữ liệu FAO (2020) cho thấy diện tích dâu tây thế giới đạt 384.668 ha; Trung Quốc dẫn đầu về diện tích (chiếm 33,06% thế giới) và sản lượng (đạt trên 3,3 triệu tấn), trong khi Hoa Kỳ duy trì năng suất vượt trội đạt khoảng 60 tấn/ha (gấp 2,7 lần trung bình thế giới).

Về tình hình trong nước, dâu tây được đưa vào Đà Lạt từ trước năm 1975. Các nghiên cứu giống giai đoạn 2003–2011 của Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa đã tuyển chọn được giống Camarosa (Langbiang 2, được công nhận cho sản xuất thử theo Quyết định số 208/QĐ-TT-BNN ngày 11/5/2011) và giống Mỹ đá (Angelis), hiện chiếm gần 80% diện tích trồng ngoài đồng với năng suất 13–14 tấn/ha. Đối với canh tác nhà màng, giống New Zealand là giống chủ lực nhưng phẩm chất thấp, trong khi các giống nhập từ Nhật Bản, Hàn Quốc dễ nhiễm bệnh phấn trắng. Do đó, chương 1 khẳng định sự cần thiết của định hướng lai tạo nội địa hóa 30 tổ hợp lai đang lưu giữ tại Trung tâm.

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết nguồn gốc phả hệ của 8 dòng chọn dâu tây chu kỳ 3 (C3) và giống đối chứng:

• PS 20.1 (tổ hợp Akihyme x Seol Hyang)
• PS 20.6 (tổ hợp Toyonoka x Kingberry)
• PS 20.14
• PS 20.15 (tổ hợp Seol Hyang x PS1.07)
• PS 20.17
• PS 20.22 (tổ hợp Akihyme x Seol Hyang)
• Hana (giống đối chứng nhập nội từ Nhật Bản)

Chương này trình bày toàn bộ thông số kỹ thuật của khu thực nghiệm tại Phường 12, TP. Đà Lạt: cấu trúc nhà màng, khung máng sắt, tỷ lệ phối trộn giá thể xơ dừa - trấu (70:30), hệ thống châm phân tự động A-B, phương pháp bố trí khối ngẫu nhiên CRD (3 lần lặp, ô 15 m², 120 cây/ô). Đồng thời, chương 2 đưa ra phác đồ phòng trừ sâu bệnh hại tích hợp: sử dụng bẫy dính màu xanh (khoảng cách 3 m) và chế phẩm sinh học Đầu Trâu Jolie 1.1SP (Matrine), Vineem (Azadirachtin) trừ bọ trĩ; tinh dầu tỏi GC-Mite 70SL trừ nhện đỏ; kết hợp các hoạt chất hóa học Tebuconazole + Trifloxystrobin (Nativo 750WG), Thiophanate-Methyl (Thiophan-M 70WP), Streptomyces lydicus WYEC 108 (Actinovate 1 SP) với thời gian cách ly 4–5 ngày.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm thu thập từ 90 đến 150 NST qua 5 nhóm chỉ tiêu:

• Đặc điểm sinh trưởng: Các dòng lai thể hiện khả năng thích nghi cao trong nhà màng, điểm sinh trưởng đạt từ 7,0 đến 9,0 điểm. Dòng PS 20.15 đạt điểm tối đa (9,0 điểm) ở cả 3 mốc theo dõi (90, 120, 150 NST), vượt trội so với Hana (6,3–6,7 điểm). Kiểu hình sinh trưởng của PS 20.6 là thẳng đứng, các dòng còn lại có kiểu bán đứng. Mật độ tán lá của Hana ở mức dày, dòng PS 20.1 và PS 20.15 có tán thưa, tạo sự thông thoáng hạn chế ẩm độ cục bộ. Thời gian bắt đầu ra hoa của các dòng từ 73 đến 78 NST; thời gian quả chín từ 102 đến 106 NST (thời gian phát triển quả từ khi nở hoa đến khi chín thu hoạch là 28–32 ngày).
• Tình hình phát sinh sâu bệnh hại: Bệnh phấn trắng xuất hiện nhẹ ở hầu hết các dòng lai (cấp 1,6–2,0), riêng dòng PS 20.1 và giống Hana bị hại ở cấp 3,0. Bệnh thán thư và đốm lá vi khuẩn chỉ gây hại nhẹ rải rác; giống đối chứng Hana nhiễm đốm lá vi khuẩn nặng hơn các dòng lai (cấp 3,0 so với 1,6–2,0). Về sâu hại, bọ trĩ gây hại nhẹ trên các dòng lai (cấp 1,3/3,0), trong khi Hana bị hại nặng nhất (cấp 2,0/3,0). Với nhện đỏ, dòng PS 20.22 kháng tốt nhất (cấp 1,0/3,0), trong khi PS 20.1 và Hana đạt cấp 1,6/3,0.
• Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất: Dòng PS 20.22 đạt số quả cao nhất (21,6 quả/cây), tiếp theo là PS 20.1 (20,43 quả/cây) và PS 20.15 (20,0 quả/cây), giống Hana đạt 18,9 quả/cây. Tuy nhiên, dòng PS 20.15 lại vượt trội hoàn toàn về khối lượng quả: khối lượng quả trung bình đạt 236,8 g/cây, số quả loại 1 đạt 15,6 quả/cây, khối lượng quả loại 1 đạt 208,6 g/cây (so với đối chứng Hana chỉ đạt tương ứng 172,7 g/cây; 11,4 quả loại 1/cây và 139,8 g quả loại 1/cây). Năng suất lý thuyết của PS 20.15 đạt 18,9 tấn/ha, năng suất thực thu đạt 14,78 tấn/ha (sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức α = 0,01 so với Hana: 13,8 tấn/ha lý thuyết và 10,8 tấn/ha thực thu).
• Hình thái quả: Quả của các dòng PS 20.1 và PS 20.6 có dạng hình tim; các dòng PS 20.15, PS 20.17, PS 20.22 có dạng hình nón; đối chứng Hana có dạng hình thoi. Khi chín, tất cả các dòng đều có vỏ màu đỏ tươi; thịt quả của PS 20.1 và PS 20.6 màu đỏ cam, PS 20.15 màu đỏ vừa phải, trong khi Hana thịt quả màu hồng nhạt.
• Chất lượng cảm quan và độ brix: Hội đồng cảm quan chấm dòng PS 20.1 điểm tối đa về độ cứng (3,0/3,0), khẩu vị (5,0/5,0) và mùi thơm (5,0/5,0). Dòng PS 20.15 đạt độ cứng 2,3/3,0, khẩu vị 4,0/5,0, mùi thơm 3,0/5,0. Phân tích hóa học ghi nhận dòng PS 20.15 đạt độ brix cao nhất (14,3%), tiếp theo là đối chứng Hana (13,5%), các dòng còn lại dao động từ 11,4% đến 12,2%.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm về các dòng dâu tây lai thế hệ mới được tuyển chọn tại Lâm Đồng:

Dòng dâu tây	Sức sinh trưởng (90 NST, 1-9)	Cấp hại phấn trắng (1-9)	Khối lượng quả/cây (g)	Khối lượng quả loại 1 (g/cây)	Năng suất lý thuyết (tấn/ha)	Năng suất thực thu (tấn/ha)	Độ brix (%)
PS 20.15	9,0	1,6–2,0	236,8	208,6	18,9	14,78	14,3
PS 20.22	8,0	1,6–2,0	215,4	186,8	16,5	13,10	11,8
PS 20.1	7,7	3,0	205,0	178,5	15,8	12,40	12,0
Hana (ĐC)	6,7	3,0	172,7	139,8	13,8	10,80	13,5

Dòng PS 20.15 được xác định là dòng triển vọng nhất:

• Năng suất thực thu đạt 14,78 tấn/ha (bản kết luận ghi nhận 14,8 tấn/ha), vượt 36,8% so với giống đối chứng Hana (10,8 tấn/ha).
• Khối lượng quả loại 1 đạt 208,6 g/cây, tỷ lệ quả thương phẩm cao.
• Độ brix đạt 14,3%, vượt ngưỡng tiêu chí đề ra ban đầu (> 10%) và cao hơn đối chứng Hana (13,5%).
• Khả năng chống chịu sâu bệnh khá trong điều kiện nhà kính, tán lá thưa giúp giảm thiểu sự bùng phát của nấm phấn trắng và đốm lá.
• Dòng PS 20.1 thể hiện ưu thế về chất lượng cảm quan thương phẩm (điểm tuyệt đối về độ cứng quả, khẩu vị và mùi thơm).

Các kiến nghị kỹ thuật do tác giả đề xuất:

1. Tiếp tục duy trì và khảo nghiệm các dòng triển vọng ở các vụ tiếp theo và nhân rộng ra các tiểu vùng sinh thái tương tự tại Lâm Đồng nhằm đánh giá độ ổn định di truyền trước khi công bố lưu hành.
2. Khai thác dòng PS 20.15 và PS 20.1 làm nguồn vật liệu bố mẹ phục vụ công tác lai tạo, chọn giống dâu tây chất lượng cao trong các giai đoạn tiếp theo.

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, đề tài đã trực tiếp giải quyết bài toán thiếu hụt giống dâu tây lai nội địa có khả năng kháng bệnh phấn trắng và cho phẩm chất cao trong canh tác giá thể công nghệ cao. Trước đây, sản xuất trong nhà màng tại Đà Lạt gần như phụ thuộc hoàn toàn vào giống New Zealand (vị chua, brix thấp) hoặc giống nhập tiểu ngạch dễ nhiễm bệnh. Việc tuyển chọn thành công dòng PS 20.15 mở ra khả năng tự chủ nguồn giống lai có năng suất thực thu xấp xỉ 15 tấn/ha/2 chu kỳ quả cùng độ brix đạt 14,3%.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số giới hạn thực nghiệm:

• Thời gian nghiên cứu chỉ diễn ra trong vòng 7 tháng (từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2023), chỉ tập trung theo dõi cây từ 90 đến 150 ngày sau trồng.
• Năng suất chỉ mới được tính toán qua 2 chu kỳ quả trên cây, chưa đánh giá hết toàn bộ chu kỳ kinh doanh dài hạn của dâu tây trong nhà màng.
• Thí nghiệm thực hiện tại một địa điểm duy nhất (Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa tại Phường 12, Đà Lạt), chưa khảo nghiệm đa điểm trên các loại giá thể hoặc vùng vi khí hậu khác nhau của tỉnh Lâm Đồng.

Hướng nghiên cứu mở rộng được đề xuất:

• Tiếp tục khảo sát, đánh giá độ ổn định năng suất và chất lượng quả ở các vụ canh tác tiếp theo trong năm (đặc biệt vào mùa mưa khi áp lực sâu bệnh tăng cao).
• Thiết lập các khảo nghiệm diện rộng (sản xuất thử) tại nhiều nông hộ và doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Đà Lạt và huyện Lạc Dương trước khi lập hồ sơ đề nghị công nhận lưu hành giống.
• Sử dụng các dòng ưu tú như PS 20.15 và PS 20.1 làm nguồn vật liệu di truyền cho các chương trình chọn giống phân tử và lai tạo tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm có giá trị đối với:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học ngành Nông học, Khoa học Cây trồng, Công nghệ Rau hoa quả và Cảnh quan: tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình bố trí thí nghiệm CRD, phương pháp chấm điểm sinh trưởng, thang cấp hại sâu bệnh theo quy chuẩn ngành dâu tây.
• Cán bộ kỹ thuật, nhà chọn giống tại các viện nghiên cứu và trung tâm giống cây trồng: dữ liệu về phả hệ các dòng lai (Seol Hyang x PS1.07, Akihyme x Seol Hyang, Toyonoka x Kingberry), đặc điểm hình thái và chỉ số brix phân tích quang phổ.
• Doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân canh tác dâu tây ứng dụng công nghệ cao: có thể ứng dụng trực tiếp các thông số kỹ thuật đã kiểm chứng, bao gồm: tỷ lệ phối trộn giá thể xơ dừa - trấu (70:30), công thức dinh dưỡng khoáng đa vi lượng cân đối (ppm), chế độ quản lý EC/pH theo giai đoạn sinh thái, và phác đồ quản lý dịch hại theo hướng IPM trong nhà màng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ phối trộn giá thể và chế độ điều tiết dung dịch dinh dưỡng (EC, pH) trong thí nghiệm được thiết lập như thế nào?
Giá thể sử dụng gồm xơ dừa đã xử lý khử tanin/lignin phối trộn với trấu tươi theo tỷ lệ 70% xơ dừa : 30% trấu tươi. Ở giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng (dưới 60 NST), cây được cấp 300 ml dung dịch/ngày chia 3 lần, duy trì EC từ 0,6–0,8 dS/m và pH 6,0–6,3. Ở giai đoạn ra hoa, nuôi quả (sau 60 NST), mức tưới tăng lên 400–500 ml/cây/ngày chia 4 lần, duy trì EC từ 1,1–1,4 dS/m và pH 6,0–6,3.

2. Dòng dâu tây lai nào đạt năng suất và khối lượng quả cao nhất trong thí nghiệm?
Dòng PS 20.15 đạt các chỉ số cao nhất: khối lượng quả trung bình đạt 236,8 g/cây, khối lượng quả loại 1 đạt 208,6 g/cây (với 15,6 quả loại 1/cây), năng suất lý thuyết đạt 18,9 tấn/ha và năng suất thực thu đạt 14,78 tấn/ha (sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức α = 0,01 so với giống đối chứng Hana chỉ đạt 10,8 tấn/ha thực thu).

3. Đặc điểm chất lượng cảm quan và độ brix của dòng PS 20.15 so với đối chứng Hana ra sao?
Dòng PS 20.15 đạt độ brix cao nhất trong tất cả các dòng thí nghiệm với 14,3% (cao hơn giống đối chứng Hana đạt 13,5%). Về cảm quan, quả PS 20.15 có dạng hình nón, vỏ đỏ tươi, thịt quả màu đỏ vừa phải, độ cứng đạt 2,3/3,0 điểm, khẩu vị đạt 4,0/5,0 điểm và mùi thơm đạt 3,0/5,0 điểm.

4. Dòng lai nào có điểm chất lượng cảm quan (độ cứng, khẩu vị, mùi thơm) cao nhất?
Dòng PS 20.1 (tổ hợp lai giữa Akihyme x Seol Hyang) được hội đồng đánh giá cảm quan chấm điểm tuyệt đối ở cả 3 tiêu chí: độ cứng quả đạt 3,0/3,0 điểm (thịt quả cứng, chắc), khẩu vị đạt 5,0/5,0 điểm (rất ngon) và mùi thơm đạt 5,0/5,0 điểm (rất thơm).

5. Mức độ chống chịu bệnh phấn trắng và sâu hại của các dòng lai thể hiện như thế nào?
Hầu hết các dòng dâu tây lai đều thể hiện khả năng chống chịu khá với bệnh phấn trắng với cấp hại nhẹ từ 1,6 đến 2,0 điểm, thấp hơn so với dòng PS 20.1 và giống đối chứng Hana (đều bị hại ở mức 3,0 điểm). Dòng PS 20.15 có khả năng chống chịu tốt với nhện đỏ, bọ trĩ và bệnh phấn trắng. Giống đối chứng Hana bị bọ trĩ gây hại nặng nhất trong thí nghiệm (cấp hại 2,0/3,0).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Văn Bảo Hoàng đã hoàn thành việc đánh giá khả năng sinh trưởng, tính chống chịu sâu bệnh, năng suất và chất lượng quả của 8 dòng dâu tây lai chu kỳ 3 canh tác trên giá thể trong nhà màng tại Đà Lạt. Kết quả thực nghiệm đã xác định dòng PS 20.15 là dòng dâu tây có triển vọng vượt trội nhất với năng suất thực thu đạt 14,78 tấn/ha, tỷ lệ quả loại 1 cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và độ brix đạt 14,3%. Đồng thời, nghiên cứu cũng ghi nhận dòng PS 20.1 sở hữu chất lượng cảm quan quả xuất sắc về độ cứng, hương thơm và khẩu vị. Các số liệu và quy trình canh tác công nghệ cao trong khóa luận là cơ sở khoa học tin cậy phục vụ công tác khảo nghiệm diện rộng và chọn tạo giống dâu tây tại Lâm Đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1.1 Đặc điểm thực vật học của dâu tay Dâu tây (Fragaria ananassa) có nguồn gốc từ châu Mỹ và là loại cây lai ghép giữa các dạng của Bắc Mỹ và Nam Mỹ, được các nhà làm vườn châu Âu cho lai tạo giữa Fragaria chiloensis và Fragaria virginiana vào thé kỷ XVIII dé tạo nên dòng dâu tây được trông rộng rãi hiện nay Fragaria X ananassa. Dâu tây là thực vật thuộc ngành hạt kín (Angiospermae), lớp hai lá mam (Dicotyledoneae), ho hoa héng (Rosaceae), chi Fragarinae. Số lượng nhiễm sắc thể của dâu tây là n = 7. Theo Bách khoa toàn thư, có trên 20 loài dâu tây khác nhau trên khắp thế giới, với số lượng nhiễm sắc thê là bội số của 7.

Dựa vào số lượng nhiễm sắc thé dé phân loại các loài dâu tây với nhau: loài lưỡng bội (2n = 14), loài tứ bội (4n = 28), loài lục bội (6n = 42), loài bát bội (8n = 56) hay loài thập bội (10n = 70) (Hassan, 2015).1 Rễ Dâu tây có hệ thống rễ chùm, phát triển ở độ sâu cách mặt đất khoảng 30 cm. Rễ được mọc ra từ phía dưới của thân ngầm. Ré là một yếu tố rat quan trọng trong quá trình dinh dưỡng của cây trồng. Cây dâu tây có hai loại rễ là sơ cấp và thứ cấp.

Rễ sơ cấp dẫn nước và chất dinh dưỡng cho thân ngầm. Trong những năm kế tiếp, rễ sơ cấp được sản xuất ở vị trí cao hơn của thân ngầm, vì vậy sau mỗi năm nên vun đất cao khoảng 2,5 cm dé kích thích rễ sơ cấp mới phát triển. Ré thứ cấp mọc ra từ rễ sơ cấp và chỉ sống trong vải ngày hoặc vài tuần, chức năng sinh lý chính của là hấp thu nước và chất dinh dưỡng (Cao Thị Làn, 2019).2 Thân Dâu tây là cây lâu năm, thân thảo, ngăn với nhiêu lá mọc rat gân nhau. Cuong lá và choi hoa mọc ra từ choi của thân và được bao bọc bởi lớp vảy mau nâu.

Một so 3 chỗồi nách có thé phát triển thành nhánh với những đốt dai gọi là ngó, những ngó này hình thành lá và rễ mới từ các mắt (Haifa, 2014).3 Lá Lá có hình dang, cấu trúc, độ day và lượng lông tơ thay đổi tùy theo dòng. Hau hết các dòng dâu tây đều có lá kép với 3 lá chét, một số đòng có 4 hoặc 5 lá chét, mép lá có răng cưa. Cuống lá dài, thường có màu trắng khi lá còn non và chuyển sang màu đỏ của đất khi lá già. Lá dâu tây sắp xếp theo kiểu xoắn ốc, có khoảng 15 lá được mọc ra trong năm đầu tiên.

Sự sắp xếp này cho phép cây hấp thu ánh sáng cao nhất (Haifa, 2014).4 Chồi nách Chéi nách hay ngó là bộ phận sinh sản sinh dưỡng, cây con sẽ mọc ra từ đây. Ngó của dâu được hình thành trong điều kiện ngày dài và nhiệt độ ấm áp. Sau khi cây ngó phát triển nhiều rễ, nó có thể sống độc lập với cây mẹ, thông thường sau 2-3 tuần sẽ hình thành ngó. Cây con có nhiều thời gian dé phát triển thân ngầm lớn hơn va nụ nhiều hoa hơn, dẫn đến năng suất cao hơn (Haifa, 2014).5 Hoa Cụm hoa phân chia thành nhiều nhánh, mỗi nhánh có một hoa.

Hoa có 5 cánh trang mỏng, màu trắng, hơi tròn. Hoa lưỡng tính, có 25 - 30 nhị và 50 - 500 nhụy. Hoa dâu tây chủ yếu là tự thụ phấn, mặc dù côn trùng (chủ yếu là ong) hỗ trợ trong việc chuyên phan hoa. Căn cứ vào thời gian bắt đầu hình thành hoa và đậu quả, người ta chia dâu tây thành 2 loại chính là loại ngày ngắn ra hoa khi ngày ngắn (ít hơn 14 giờ một ngày), loại ngày trung tính ra hoa kéo dai trong phạm vi nhiệt độ nhất định (Ellis & cs, 2006).6 Qua Qua của dâu tây là một loại qua giả do dé hoa phinh to, quả thật nằm ở bên ngoài quả giả.

Quả có hình bầu dục, quả non có màu xanh lục, khi quả chín, quả có màu hồng hoặc màu đỏ tuỳ từng dòng. Quả dâu tây có mùi thơm, vị ngọt lẫn vị chua. Sau khi thụ phấn, giai đoạn qua màu trắng thường kéo dai đến 21 ngày và giai đoạn đỏ từ 25 đến 30 ngày. Quả chín xảy ra trong một khoảng thời gian từ 5 đến 10 ngày, khi đó qua chuyển từ màu trắng sang màu đỏ (Haifa, 2014) 1.2 Các yêu cầu để phát triển cây dâu tây 1.1 Yêu cầu về nhiệt độ Cây dâu tây sinh trưởng, phát triển tối ưu ở nhiệt độ không khí từ 18°C đến 25°C.

Khi nhiệt độ trên 30°C ở cả vùng rễ và không khí, cây có xu hướng kém phát triển và giảm năng suất (Donnan, 1997). Nếu nhiệt độ trung bình trong ngày được duy trì tối ưu ở 18°C, việc giảm nhiệt độ vào ban đêm là một biện pháp dé tăng chất lượng quả dâu tây (McKean & Thomas, 2019).2 Yêu cầu về ánh sáng Cây dâu tây yêu cầu ánh sáng đầy đủ với sự thông khí tốt ở xung quanh và dưới lá. Cây quang hợp tốt ở cường độ ánh sáng khoảng 800 — 1,200 mol/m?/s; cường độ ánh sáng dưới 700 mmol/cm?/s quang hợp bắt đầu giảm nhanh chóng (Morgan, 2003). Quang chu kỳ có ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây dâu tây.

Ngày dải kích thích sản xuất chỗồi nach, cuống lá dài hơn và phiến lá rộng hơn (Haifa, 2014).3 Yêu cầu về độ am Cây dâu tây có thể trồng ngoài đồng ruộng hoặc trong hệ thống thủy canh trong nhà kính. Sản xuất dâu tây trong nhà kính đang được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới. Trong nghiên cứu của mình, Morgan (2003) cho thấy các hệ thống thủy canh trên giá thể cho năng suất quả dâu tây cao hơn so với hệ thống màng dinh dưỡng, nguyên nhân là do môi trường rễ luôn thoáng khí. Khi sử dụng các hệ thống thủy canh trong sản xuất dâu tây cần phải điều chỉnh môi trường trồng hoặc dịch dinh dưỡng sao cho thân, rễ của cây dâu tây không bị quá âm ướt nếu không sẽ dẫn đến thối hỏng.

Ngoài ra, nêu môi trường trồng âm ướt (thoát nước kém) nắm bệnh sẽ xuất hiện, một trong những nam bệnh chính đó là Phytopphthora fragariae.4 Yêu cầu về điều kiện dinh dưỡng Quản lý dinh dưỡng là vấn đề quan trọng trong hệ thống sản suất không dùng đất. Sự cân bằng các nguyên tố dinh dưỡng sẽ làm tăng năng suất, chất lượng và thời gian bảo quản quả. Nghiên cứu ảnh hưởng của EC (2 dS/m, 3 dS/m, 4 dS/m, 5 dS/m) đến sự sinh trưởng và năng suất của dâu tây (Fragaria ananassa) trồng trên giá thé xơ dừa, Võ Minh Viên (2008) đã kết luận ảnh hưởng của EC đến sự phát triển và năng suất của dau tây là rất rõ rệt. EC = 1,5-2,5 là phù hợp nhất cho sự phát triển của cây dau tây 1.3 Giá trị cay dau tây 1.1 Giá trị dinh dưỡng Dâu tây là loại quả rất tốt cho sức khỏe của con người, do dâu tây chứa hàm lượng vitamin cao.

Trong phan thịt của quả dâu tây có các loại vitamin A, BI, B2 và đặc biệt là lượng vitamin C và đường fructose khá cao trong đó hàm lượng chất khoáng như K, Na, Fe, Ca, P, Mg, Mn. giúp làm tăng lượng Cholesterol (tốt), giảm huyết áp và bảo vệ chống ung thư. Dâu tây rất giàu chất chống oxy hóa và các hợp chất thực vật, có lợi ích cho sức khỏe tim mạch và kiểm soát lượng đường trong máu. Do dâu tây có chứa hàm lượng cao vitamin, chất xơ và các chất chống oxy hóa đặc biệt cao được gọi là polyphenol, dâu tây là một loại thực phẩm ít chứa natri, hầu như không chất béo, không cholesterol, ít calo.

Chúng là một trong số 20 loại trái cây hang đầu có khả năng chống oxy hóa và là một nguồn mangan và kali tốt.1 Thành phần dinh dưỡng trong một 100 gram dâu tây Thành phần chủ yếu Vitamin & Khoáng Nước 91% Vitamin A 12.0 IU Protein 0,72 Vitamin C 0,06mg Carbs 7,72 Fe 0,4mg Đường 4,9g Ca 16mg Chat xo 2g K 153mg Chất béo 0,3g P 13mg Omega-3 0,07g Na lmg Omega-6 0,098 Mn 0,4mg Nguồn: SELF Nutrition Data, 2022 Dau tây được xếp trong nhóm qua mong. Các nghiên cứu thực hiện theo dõi với quy mô lớn ở hàng nghìn người thường xuyên ăn quả mọng thì nguy cơ tử vong liên quan đến tim mạch thấp hơn. Ngoài ra dâu tây còn giúp tăng khả năng chông oxy hóa máu, giảm stress giảm viêm, cải thiện chức năng mạch máu, cải thiện tình trạng lipid trong máu cao, giảm quá trình oxy hóa có hại của cholesterol LDL. Việc sử dụng dâu tây thường xuyên có tác dụng ngăn ngừa ung thư có thể giúp ngăn ngừa một số loại ung thư thông qua khả năng chống lại stress oxy hóa và viêm.

Dâu tây đã được chứng minh là có tác dụng ức chế sự hình thành khối u ở động vật bị ung thư miệng và trong các tế bào ung thư gan ở người.2 Giá trị kinh tế của cây dâu tây Mô hình ứng dụng và chuyền giao công nghệ mới dé phát triển bền vững nghề trồng dâu tây ở thành phố Đà Lạt đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm của ngành trồng dâu tại thành phố Đà Lạt, bước đầu hình thành mdi liên kết giữa nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ cho các mối buôn bán nhỏ lẻ, lớn tại các thành phố lớn và các tỉnh, huyện lân cận. Hiệu quả kinh tế của việc ứng dụng công nghệ mới vào canh tác cây dâu tây đã làm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của dâu tây Việt Nam, góp phần xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho các hộ nông dân trồng dâu tại Đà Lạt - Lâm Đồng và các vùng mới phát triển cây dâu tây như Mộc Châu - Sơn La, Bắc Hà - Lào Cai. Doanh thu thuần của dâu tây cao gấp khoảng bốn lần mía và cao hơn khoảng chín lần so với lúa mì (Afridi & cs, 2009). Tại Lâm Đồng, với năng suất dâu tây trung bình khoảng 9 - 10 tan/ha/nam và giá trung bình là 100.000 đồng/kg, lợi nhuận hàng năm khoảng 400 - 700 triệu/ha (Cao Thị Làn, 2019).4 Tình hình nghiên cứu và sản xuất dâu tây trên thế giới Theo thống kê của FAO (2020), trên thế giới có khoảng 384.668 ha và sản lượng đạt 8.

Xét về diện tích trồng dâu tây, đứng đầu là châu A, kế đó là châu Âu. Trung Quốc là nước có điện tích trồng dâu tây cao nhất, chiếm 33,06% điện tích trồng dâu tây của cả thế giới.