NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU CÁC CHỈ TỐ BIỂU THỊ Ý NGHĨA KHÔNG HOÀN THÀNH TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG TRUNG

Tìm hiểu sự khác biệt và tương đồng trong cách diễn đạt ý nghĩa không hoàn thành giữa tiếng Việt và tiếng Trung. Nghiên cứu ngôn ngữ học chuyên sâu.

• Tác giả: Lưu Thị Cẩm Thu
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Hoàng Trung
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đối Chiếu Các Chỉ Tố Biểu Thị Ý Nghĩa Không Hoàn Thành Trong Tiếng Việt Và Tiếng Trung
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Ý nghĩa thể trong tiếng Việt và tiếng Trung
• 1.2. Thể sự tình
• 1.3. Thể ngữ pháp
• 1.4. Phân loại sự tình
• 1.4.1. Sự tình tĩnh
• 1.4.2. Sự tình động
• 1.4.3. Sự tình hoạt động
• 1.4.4. Sự tình đoạn tính hữu đích
• 1.4.5. Sự tình điểm tính hữu đích
• 1.4.6. Sự tình nhất cố
• 1.5. Sự tương tác giữa loại sự tình và chỉ tố thể trong tiếng Việt
• 1.5.1. Sự tương tác giữa sự tình tĩnh và các chỉ tố thể trong tiếng Việt
• 1.5.1.1. Khả năng xuất hiện của đã, rồi, đã.rồi trong sự tình tĩnh
• 1.5.1.2. Khả năng xuất hiện của đang trong sự tình tĩnh
• 1.5.1.3. Khả năng xuất hiện của từng/đã từng trong sự tình tĩnh
• 1.5.2. Sự tương tác giữa sự tình động và các chỉ tố thể trong tiếng Việt
• 1.5.2.1. Khả năng xuất hiện của đã, rồi, đã.rồi trong sự tình động
• 1.5.2.2. Khả năng xuất hiện của đang trong sự tình động
• 1.5.2.3. Khả năng xuất hiện của từng/đã từng trong sự tình động
• 1.6. Sự tương tác giữa loại sự tình và chỉ tố thể trong tiếng Trung
• 1.6.1. Sự tương tác giữa sự tình tĩnh và các chỉ tố thể trong tiếng Trung
• 1.6.1.1. Khả năng xuất hiện của 了 trong sự tình tĩnh
• 1.6.1.2. Khả năng xuất hiện của 过 trong sự tình tĩnh
• 1.6.1.3. Khả năng xuất hiện của 着 trong sự tình tĩnh
• 1.6.1.4. Khả năng xuất hiện của 在 trong sự tình tĩnh
• 1.6.2. Sự tương tác giữa sự tình động và các chỉ tố thể trong tiếng Trung
• 1.6.2.1. Khả năng xuất hiện của 了 trong sự tình động
• 1.6.2.2. Khả năng xuất hiện của 过 trong sự tình động
• 1.6.2.3. Khả năng xuất hiện của 着 trong sự tình động
• 1.6.2.4. Khả năng xuất hiện của 在 trong sự tình động
• 1.7. Tương đương dịch và vai trò của ngữ liệu song ngữ trong nghiên cứu đối chiếu
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU ĐẠT Ý NGHĨA KHÔNG HOÀN THÀNH CỦA TIẾNG VIỆT TRONG TIẾNG TRUNG
• 2.1. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đang sang tiếng Trung
• 2.2. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đang trong sự tình tĩnh sang tiếng Trung
• 2.3. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đang trong sự tình động sang tiếng Trung
• 2.4. Khảo sát cách chuyển dịch của các kết hợp vẫn + đang, còn + đang và vẫn + còn + đang sang tiếng Trung
• 2.5. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã, rồi, đã.rồi sang tiếng Trung
• 2.5.1. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã sang tiếng Trung
• 2.5.2. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã trong sự tình tĩnh sang tiếng Trung
• 2.5.3. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã trong sự tình động sang tiếng Trung
• 2.5.4. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố rồi sang tiếng Trung
• 2.5.5. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố rồi trong sự tình tĩnh sang tiếng Trung
• 2.5.6. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố rồi trong sự tình động sang tiếng Trung
• 2.5.7. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã.rồi sang tiếng Trung
• 2.5.8. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã.rồi trong sự tình tĩnh sang tiếng Trung
• 2.5.9. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã.rồi trong sự tình động sang tiếng Trung
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU ĐẠT Ý NGHĨA KHÔNG HOÀN THÀNH CỦA TIẾNG TRUNG TRONG TIẾNG VIỆT
• 3.1. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 着 sang tiếng Việt
• 3.2. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 着 trong sự tình tĩnh sang tiếng Việt
• 3.3. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 着 trong sự tình động sang tiếng Việt
• 3.4. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 在 sang tiếng Việt
• 3.5. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 在 trong sự tình tĩnh sang tiếng Việt
• 3.6. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 在 trong sự tình động sang tiếng Việt
• 3.7. Khảo sát cách chuyển dịch của kết hợp 还 + 在 sang tiếng Việt
• 3.8. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 了 sang tiếng Việt
• 3.9. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố verbal - 了 sang tiếng Việt
• 3.10. Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố sentential – 了 sang tiếng Việt
• 3.11. TIỂU KẾT
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NGỮ LIỆU SONG NGỮ VIỆT - TRUNG
• Phụ lục 1: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đang sang tiếng Trung
• Phụ lục 2: Khảo sát cách chuyển dịch của các kết hợp vẫn + đang, còn + đang và vẫn + còn + đang sang tiếng Trung
• Phụ lục 3: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã sang tiếng Trung
• Phụ lục 4: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố rồi sang tiếng Trung
• Phụ lục 5: Khảo sát cách chuyển dịch của vị từ bắt đầu sang tiếng Trung
• Phụ lục 6: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố đã.rồi sang tiếng Trung
• NGỮ LIỆU SONG NGỮ TRUNG - VIỆT
• Phụ lục 7: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 着 sang tiếng Việt
• Phụ lục 8: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố 在 sang tiếng Việt
• Phụ lục 9: Khảo sát cách chuyển dịch của kết hợp 还 + 在 sang tiếng Việt
• Phụ lục 10: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố verbal - 了 sang tiếng Việt
• Phụ lục 11: Khảo sát cách chuyển dịch của chỉ tố sentential – 了 sang tiếng Việt
• DANH MỤC BẢNG VÀ SƠ ĐỒ
• Bảng
• Sơ đồ

Tóm tắt

I. Nghiên Cứu Đối Chiếu Ý Nghĩa Không Hoàn Thành Tổng Quan

Nghiên cứu đối chiếu biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung là một lĩnh vực ngôn ngữ học đầy tiềm năng. Chủ đề này thu hút sự quan tâm của nhiều học giả bởi những khác biệt tinh tế trong cách hai ngôn ngữ này diễn đạt sự dang dở. Việc so sánh không chỉ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa của từng ngôn ngữ, mà còn có ý nghĩa thiết thực trong dịch thuật và giảng dạy ngôn ngữ. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào đối chiếu một chiều, từ tiếng Trung sang tiếng Việt, trong khi chiều ngược lại còn ít được khám phá. Luận văn này sẽ đi sâu vào phân tích và đối chiếu các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành, làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Theo Lưu Thị Cẩm Thu (2023), việc đối chiếu các chỉ tố cụ thể sẽ giúp người học thấy được những điểm tương đồng và dị biệt.

1.1. Tại Sao Nghiên Cứu Ý Nghĩa Chưa Hoàn Thành Quan Trọng

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng vì nó góp phần làm sáng tỏ cách hai ngôn ngữ khác nhau thể hiện ý nghĩa chưa hoàn thành. Việc hiểu rõ những khác biệt này giúp người học tránh được những lỗi sai thường gặp khi sử dụng hoặc dịch các cấu trúc ngữ pháp liên quan. Hơn nữa, kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các tài liệu giảng dạy ngôn ngữ hiệu quả hơn, đặc biệt là trong việc dạy tiếng Việt cho người Trung Quốc và ngược lại. Nghiên cứu này còn có ý nghĩa trong việc phát triển các hệ thống dịch máy tự động, giúp cải thiện độ chính xác và tự nhiên của bản dịch.

1.2. Thách Thức Khi So Sánh Biểu Thị Sự Dang Dở

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc so sánh cách biểu thị sự dang dở là sự khác biệt về loại hình ngôn ngữ. Tiếng Việt và tiếng Trung đều là ngôn ngữ đơn lập, nhưng cấu trúc ngữ pháp và cách sử dụng từ vựng lại có nhiều điểm khác biệt. Điều này đòi hỏi nhà nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ, cũng như khả năng phân tích và so sánh một cách khách quan. Ngoài ra, việc lựa chọn ngữ liệu phù hợp cũng là một thách thức không nhỏ, vì cần phải đảm bảo tính đại diện và đa dạng của ngữ liệu để kết quả nghiên cứu có giá trị.

II. Vấn Đề Ngữ Pháp Hiểu Sai Ý Nghĩa Không Hoàn Thành

Một trong những vấn đề phổ biến trong việc học và sử dụng tiếng Việt và tiếng Trung là hiểu sai ngữ pháp biểu thị ý nghĩa không hoàn thành. Người học thường có xu hướng áp đặt cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ mẹ đẻ vào ngôn ngữ đích, dẫn đến những lỗi sai không đáng có. Ví dụ, người học tiếng Việt có thể gặp khó khăn trong việc sử dụng các chỉ tố như 'đang', 'vẫn', 'còn' để diễn đạt ý nghĩa tiếp diễn hoặc chưa hoàn thành. Ngược lại, người học tiếng Trung có thể lúng túng khi sử dụng các trợ từ như 着 (zhe), 在 (zài) để biểu thị ý nghĩa tương tự. Việc thiếu hiểu biết về cấu trúc câu biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong cả hai ngôn ngữ là một rào cản lớn trong giao tiếp và dịch thuật.

2.1. Lỗi Thường Gặp Khi Dùng Đang Biểu Thị Ý Nghĩa

Người học tiếng Việt thường mắc lỗi khi sử dụng 'đang' trong các ngữ cảnh không phù hợp. Ví dụ, sử dụng 'đang' với các động từ trạng thái (ví dụ: 'Tôi đang biết') hoặc các động từ chỉ hành động đã hoàn thành ('Tôi đang ăn xong') là không chính xác. Ngoài ra, việc lạm dụng 'đang' cũng có thể làm cho câu văn trở nên rườm rà và khó hiểu. Để tránh những lỗi này, người học cần nắm vững các quy tắc sử dụng 'đang' và luyện tập sử dụng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau. Cần hiểu rõ ý nghĩa 'đang' chỉ hành động đang diễn ra, chưa kết thúc.

2.2. Hướng Dẫn Dùng Đúng 着 zhe 在 zài Trong Tiếng Trung

Việc sử dụng 着 (zhe) và 在 (zài) trong tiếng Trung cũng gây ra nhiều khó khăn cho người học. 着 (zhe) thường được sử dụng để biểu thị trạng thái tiếp diễn hoặc hành động đang xảy ra, trong khi 在 (zài) thường được sử dụng để biểu thị vị trí hoặc sự tồn tại. Tuy nhiên, việc sử dụng chính xác 着 (zhe) và 在 (zài) còn phụ thuộc vào ngữ cảnh và loại động từ được sử dụng. Người học cần chú ý đến sự khác biệt tinh tế giữa hai trợ từ này và luyện tập sử dụng chúng trong nhiều tình huống khác nhau để nắm vững cách sử dụng.

2.3. So Sánh Đối Chiếu Ngữ Pháp Tiếng Việt và Tiếng Trung

Việc so sánh đối chiếu ngữ pháp tiếng Việt và tiếng Trung là một phương pháp hiệu quả để giúp người học hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Bằng cách so sánh các cấu trúc ngữ pháp tương đương, người học có thể nhận ra những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó tránh được những lỗi sai thường gặp. Ví dụ, khi so sánh cách sử dụng 'đang' trong tiếng Việt và 着 (zhe)/在 (zài) trong tiếng Trung, người học có thể nhận ra rằng cả hai ngôn ngữ đều có các phương tiện để biểu thị ý nghĩa tiếp diễn, nhưng cách sử dụng lại có những khác biệt nhất định.

III. Phương Pháp Phân Tích Biểu Thị Ý Nghĩa Không Hoàn Thành Hiệu Quả

Để phân tích biểu thị ý nghĩa không hoàn thành một cách hiệu quả, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa phân tích ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng. Việc phân tích cần dựa trên ngữ liệu thực tế, bao gồm cả văn bản viết và lời nói, để đảm bảo tính khách quan và chính xác. Ngoài ra, việc tham khảo các công trình nghiên cứu trước đây cũng là một bước quan trọng, giúp nhà nghiên cứu có được cái nhìn tổng quan về vấn đề và tránh được những sai sót không đáng có. Cần chú ý đến ngữ cảnh biểu thị ý nghĩa không hoàn thành để hiểu rõ ý nghĩa thực sự của các cấu trúc ngôn ngữ.

3.1. Phân Tích Ngữ Nghĩa Biểu Thị Ý Nghĩa Chưa Hoàn Thành

Phân tích ngữ nghĩa là một bước quan trọng trong việc hiểu rõ ý nghĩa chưa hoàn thành. Cần xác định ý nghĩa cơ bản của các từ và cấu trúc ngữ pháp liên quan, cũng như các sắc thái ý nghĩa khác nhau mà chúng có thể mang lại trong các ngữ cảnh khác nhau. Ví dụ, 'đang' có thể biểu thị ý nghĩa tiếp diễn, tạm thời hoặc chưa hoàn thành, tùy thuộc vào ngữ cảnh cụ thể. Việc phân tích ngữ nghĩa cần dựa trên kiến thức về ngữ nghĩa học và từ điển học, cũng như khả năng suy luận và giải thích.

3.2. Ứng Dụng Ngôn Ngữ Học Đối Chiếu Trong Nghiên Cứu

Ngôn ngữ học đối chiếu là một công cụ hữu ích trong việc phân tích và so sánh cách biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung. Bằng cách so sánh các cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa tương đương, nhà nghiên cứu có thể nhận ra những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó hiểu rõ hơn về bản chất của từng ngôn ngữ. Ví dụ, việc so sánh cách sử dụng 'đang' trong tiếng Việt và 着 (zhe)/在 (zài) trong tiếng Trung có thể giúp người học nhận ra rằng cả hai ngôn ngữ đều có các phương tiện để biểu thị ý nghĩa tiếp diễn, nhưng cách sử dụng lại có những khác biệt nhất định.

3.3. Vai Trò Ngữ Cảnh Giải Mã Ý Nghĩa Không Hoàn Thành

Ngữ cảnh đóng vai trò quan trọng trong việc giải mã ý nghĩa không hoàn thành. Cùng một cấu trúc ngữ pháp có thể mang những ý nghĩa khác nhau trong các ngữ cảnh khác nhau. Ví dụ, câu 'Tôi đang đọc sách' có thể có nghĩa là tôi đang đọc sách ngay bây giờ, hoặc tôi đang đọc sách trong giai đoạn này của cuộc đời. Để hiểu rõ ý nghĩa thực sự của câu, cần xem xét các yếu tố như thời gian, địa điểm, người nói, người nghe và mục đích giao tiếp.

IV. Khác Biệt Tương Đồng So Sánh Ý Nghĩa Chưa Hoàn Thành

Nghiên cứu so sánh biểu thị ý nghĩa chưa hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung giúp làm sáng tỏ những điểm khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ. Mặc dù cả hai đều là ngôn ngữ đơn lập, nhưng cách thức diễn đạt ý nghĩa chưa hoàn thành lại có những đặc trưng riêng. Việc hiểu rõ những khác biệt này giúp người học tránh được những lỗi sai thường gặp và sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự nhiên hơn. Đồng thời, việc nhận ra những điểm tương đồng giúp người học dễ dàng tiếp thu và sử dụng các cấu trúc ngữ pháp mới.

4.1. Tiếng Việt Biểu Thị Sự Dang Dở Như Thế Nào

Trong tiếng Việt, biểu thị sự dang dở thường được thực hiện thông qua các chỉ tố như 'đang', 'vẫn', 'còn', 'chưa'. Các chỉ tố này có thể được sử dụng để biểu thị ý nghĩa tiếp diễn, tạm thời hoặc chưa hoàn thành, tùy thuộc vào ngữ cảnh cụ thể. Ví dụ, 'Tôi đang ăn cơm' biểu thị hành động đang diễn ra, 'Tôi vẫn chưa làm xong việc' biểu thị hành động chưa hoàn thành. Cần lưu ý, tiếng Việt còn sử dụng các cụm từ, kết hợp từ để biểu thị sự dang dở một cách tinh tế.

4.2. Tiếng Trung Cách Biểu Đạt Ý Nghĩa Chưa Hoàn Thành

Trong tiếng Trung, biểu đạt ý nghĩa chưa hoàn thành thường được thực hiện thông qua các trợ từ như 着 (zhe), 在 (zài), 了 (le) (tùy ngữ cảnh). 着 (zhe) thường được sử dụng để biểu thị trạng thái tiếp diễn hoặc hành động đang xảy ra, 在 (zài) thường được sử dụng để biểu thị vị trí hoặc sự tồn tại. Tuy nhiên, cách sử dụng chính xác các trợ từ này còn phụ thuộc vào ngữ cảnh và loại động từ được sử dụng. Hiểu rõ điều này, người học sẽ tránh được những sai sót.

4.3. Điểm Tương Đồng và Khác Biệt Cần Lưu Ý

Một trong những điểm tương đồng giữa tiếng Việt và tiếng Trung là cả hai đều có các phương tiện để biểu thị ý nghĩa tiếp diễn. Tuy nhiên, cách sử dụng lại có những khác biệt nhất định. Ví dụ, 'đang' trong tiếng Việt thường được sử dụng một cách linh hoạt hơn so với 着 (zhe) trong tiếng Trung. Ngoài ra, tiếng Việt có nhiều phương tiện để biểu thị ý nghĩa chưa hoàn thành hơn so với tiếng Trung. Việc nhận ra những điểm tương đồng và khác biệt này giúp người học sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự nhiên hơn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Dạy Dịch Ý Nghĩa Chưa Hoàn Thành

Nghiên cứu này có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và dịch thuật. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các tài liệu giảng dạy ngôn ngữ hiệu quả hơn, giúp người học hiểu rõ hơn về cách biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng có thể giúp cải thiện độ chính xác và tự nhiên của bản dịch, đặc biệt là trong các lĩnh vực như văn học, báo chí và du lịch. Cần chú trọng đến việc phân tích ngữ nghĩa tiếng Việt và phân tích ngữ nghĩa tiếng Trung để dịch thuật chính xác.

5.1. Bí Quyết Dạy Ý Nghĩa Không Hoàn Thành Hiệu Quả

Để dạy ý nghĩa không hoàn thành một cách hiệu quả, cần sử dụng các phương pháp giảng dạy đa dạng và sáng tạo. Ví dụ, có thể sử dụng các ví dụ thực tế, các bài tập tình huống và các trò chơi ngôn ngữ để giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng các cấu trúc ngữ pháp liên quan. Ngoài ra, cần khuyến khích người học luyện tập sử dụng ngôn ngữ trong nhiều ngữ cảnh khác nhau, để họ có thể nắm vững cách sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên và linh hoạt.

5.2. Dịch Thuật Chính Xác Tránh Lỗi Ý Nghĩa Chưa Hoàn Thành

Để dịch thuật chính xác, cần chú ý đến sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa giữa tiếng Việt và tiếng Trung. Cần đảm bảo rằng bản dịch thể hiện chính xác ý nghĩa của văn bản gốc, đặc biệt là trong các trường hợp liên quan đến ý nghĩa không hoàn thành. Ví dụ, khi dịch một câu tiếng Việt có sử dụng 'đang', cần chọn trợ từ tiếng Trung phù hợp để đảm bảo rằng bản dịch thể hiện chính xác ý nghĩa tiếp diễn của hành động.

5.3. Lựa Chọn Từ Vựng Biểu Thị Ý Nghĩa Chính Xác

Việc lựa chọn từ vựng biểu thị ý nghĩa không hoàn thành chính xác là yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng bản dịch. Cần cân nhắc kỹ lưỡng các sắc thái ý nghĩa khác nhau của các từ và cấu trúc ngữ pháp liên quan, cũng như ngữ cảnh cụ thể của văn bản. Ví dụ, khi dịch một câu tiếng Việt có sử dụng 'vẫn', cần chọn từ tiếng Trung phù hợp để thể hiện ý nghĩa tiếp tục hoặc không thay đổi.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Phát Triển Biểu Thị Ý Chưa Hoàn Thành

Nghiên cứu về nghiên cứu đối chiếu biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các khía cạnh khác của ý nghĩa không hoàn thành, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến cách biểu thị ý nghĩa này trong hai ngôn ngữ. Ngoài ra, việc ứng dụng các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo và học máy, cũng có thể giúp cải thiện hiệu quả của nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn. Cần có thêm nghiên cứu về từ vựng biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong cả hai ngôn ngữ.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Mới Ảnh Hưởng Văn Hóa Ngôn Ngữ

Một hướng nghiên cứu mới là khám phá ảnh hưởng của văn hóa đến cách biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung. Văn hóa có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta nhận thức và diễn đạt thời gian, hành động và trạng thái, từ đó tác động đến cách chúng ta sử dụng các cấu trúc ngữ pháp liên quan. Việc nghiên cứu ảnh hưởng của văn hóa có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của ý nghĩa không hoàn thành và cách nó được thể hiện trong hai ngôn ngữ.

6.2. Ứng Dụng AI Học Máy Hỗ Trợ Dịch Thuật

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) có thể giúp cải thiện hiệu quả của dịch thuật. Các hệ thống dịch máy tự động có thể được huấn luyện để nhận diện và dịch chính xác các cấu trúc ngữ pháp liên quan đến ý nghĩa không hoàn thành, từ đó giúp cải thiện độ chính xác và tự nhiên của bản dịch. Ngoài ra, AI và học máy cũng có thể được sử dụng để phân tích ngữ liệu và phát hiện các mẫu sử dụng ngôn ngữ, từ đó giúp nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cách biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung.

6.3. Tổng Kết Nghiên Cứu Đề Xuất Phương Hướng Phát Triển

Tổng kết nghiên cứu về đối chiếu biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung cho thấy rằng đây là một lĩnh vực ngôn ngữ học đầy tiềm năng. Việc nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác nhau của ý nghĩa không hoàn thành, cũng như việc ứng dụng các công nghệ mới, có thể giúp cải thiện hiệu quả của giảng dạy, dịch thuật và giao tiếp trong cả hai ngôn ngữ. Cần có thêm nhiều nghiên cứu và ứng dụng để khai thác tối đa tiềm năng của lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự giao thoa văn hóa ngày càng sâu rộng, việc nghiên cứu đối chiếu các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung trở nên cấp thiết. Theo ước tính, tiếng Việt và tiếng Trung là hai ngôn ngữ đơn lập có nhiều điểm tương đồng nhưng cũng tồn tại những khác biệt quan trọng trong cách biểu thị ý nghĩa thể. Luận văn tập trung khảo sát các chỉ tố như "đang", "đã", "rồi" trong tiếng Việt và các chỉ tố 着 (zhe), 在 (zài), 了 (le) trong tiếng Trung, nhằm làm rõ sự tương tác giữa loại sự tình và chỉ tố thể trong hai ngôn ngữ này.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích, đối chiếu các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung trên bình diện ngữ nghĩa - cú pháp, từ đó rút ra những điểm tương đồng và dị biệt, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ngữ liệu thu thập từ các tác phẩm văn học nổi bật như Nỗi buồn chiến tranh (Bảo Ninh) và Cao Lương Đỏ (Mạc Ngôn), cùng các bản dịch tương ứng, trong khoảng thời gian từ năm 2019 đến 2023 tại Việt Nam và Trung Quốc.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm rõ cơ sở lý thuyết về ý nghĩa thể, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc giảng dạy tiếng Việt và tiếng Trung, hạn chế các lỗi sai phổ biến trong học viên, đặc biệt là người Việt học tiếng Trung. Qua đó, luận văn góp phần nâng cao chất lượng dịch thuật và hiểu biết ngôn ngữ học đối chiếu giữa hai ngôn ngữ cùng loại hình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết hai thành tố của Smith (1997) và mô hình mở rộng của Xiao và McEnery (2004) về sự tương tác giữa thể sự tình (situation aspect) và thể ngữ pháp (grammatical aspect). Theo đó, thể sự tình phản ánh bản chất ngữ nghĩa của sự tình, còn thể ngữ pháp biểu thị góc nhìn của người nói qua các chỉ tố thể.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Loại sự tình (situation type): Phân loại theo Vendler (1957) và mở rộng bởi Xiao và McEnery, gồm sự tình tĩnh (Individual level state - ILS, Stage level state - SLS), sự tình hoạt động (Activity - ACT), sự tình đoạn tính hữu đích (Accomplishment - ACC), sự tình điểm tính hữu đích (Achievement - ACH) và sự tình nhất cố (Semelfactive - SEM).
• Chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành: Trong tiếng Việt gồm "đang", "đã", "rồi", "đã…rồi", "từng/đã từng"; trong tiếng Trung gồm 着 (zhe), 在 (zài), 了 (le) với các chức năng ngữ pháp khác nhau.
• Sự tương tác giữa loại sự tình và chỉ tố thể: Ý nghĩa thể của sự tình được xác lập dựa trên sự kết hợp giữa loại sự tình, chỉ tố thể và các tham tố xung quanh như chủ ngữ, trạng ngữ, ngữ cảnh.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng hai phương pháp chính:

1. Phương pháp miêu tả: Tập trung phân tích khả năng kết hợp của các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành với vị từ và các tham tố trong từng loại sự tình cụ thể. Cỡ mẫu ngữ liệu gồm hàng trăm câu trích từ các tác phẩm văn học và bản dịch, được chọn lọc kỹ lưỡng nhằm đảm bảo tính đại diện.

2. Phương pháp đối chiếu: Nghiên cứu đối chiếu hai chiều giữa nguyên tác và bản dịch, từ tiếng Việt sang tiếng Trung và ngược lại, nhằm khảo sát tương đương dịch của các chỉ tố thể. Phương pháp này giúp rút ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách biểu thị ý nghĩa không hoàn thành giữa hai ngôn ngữ.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2019 đến 2023, bao gồm giai đoạn thu thập, xử lý ngữ liệu, phân tích và viết luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chỉ tố "đang" trong tiếng Việt và 着, 在 trong tiếng Trung biểu thị ý nghĩa không hoàn thành nhưng có sự phân hóa rõ rệt về chức năng.

   • "Đang" chủ yếu biểu thị ý nghĩa tiếp diễn, tạm thời, có thể kết hợp với sự tình tĩnh và động.
   • 着 (zhe) nhấn mạnh trạng thái duy trì, thường kết hợp với vị từ tư thế hoặc vị trí, biểu thị ý nghĩa duy trì (durative aspect).
   • 在 (zài) biểu thị ý nghĩa diễn tiến (progressive aspect), thường kết hợp với vị từ hành động, nhấn mạnh quá trình đang diễn ra.
     Tỉ lệ xuất hiện của 着 trong các vị từ tư thế đạt khoảng 85%, trong khi 在 chiếm 75% trong các vị từ hành động trong ngữ liệu khảo sát.

2. Chỉ tố "đã", "rồi", "đã…rồi" trong tiếng Việt và 了 (le) trong tiếng Trung có thể biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong một số trường hợp đặc biệt.

   • "Đã" trong sự tình động có thể mang ý nghĩa tình thái hiện thực, không chỉ đơn thuần là quá khứ.
   • 了 (le) có hai vị trí xuất hiện: verbal - 了 và sentential – 了, trong đó verbal - 了 có thể biểu thị sự khởi phát hoặc bắt đầu của sự tình tĩnh, không hoàn toàn là hoàn thành.
   • Tỉ lệ 了 xuất hiện trong các sự tình tĩnh với ý nghĩa khởi phát chiếm khoảng 30% trong ngữ liệu.

3. Sự tương tác giữa loại sự tình và chỉ tố thể quyết định ý nghĩa thể cụ thể của câu.

   • Ví dụ, khi "đang" kết hợp với sự tình tĩnh (ví dụ: "Tôi đang nằm"), ý nghĩa không hoàn thành mang tính tạm thời, có thể kết thúc.
   • Trong tiếng Trung, 着 khi kết hợp với vị từ tư thế cũng biểu thị trạng thái duy trì tương tự.
   • Các chỉ tố như từng/đã từng trong tiếng Việt và 过 trong tiếng Trung biểu thị ý nghĩa kinh nghiệm, xuất hiện phổ biến trong các sự tình tĩnh và động.

4. Khả năng chuyển dịch các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành giữa tiếng Việt và tiếng Trung không hoàn toàn tương đương, gây ra những khó khăn trong giảng dạy và dịch thuật.

   • Ví dụ, "đang" trong tiếng Việt có thể được dịch sang 在 hoặc 着 tùy theo loại vị từ và ngữ cảnh, nhưng không thể thay thế hoàn toàn lẫn nhau.
   • Lỗi sai phổ biến của học viên người Việt khi sử dụng 在 và 着 trong tiếng Trung là do không nắm vững sự khác biệt về ý nghĩa diễn tiến và duy trì.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những phát hiện trên xuất phát từ bản chất ngôn ngữ đơn lập của tiếng Việt và tiếng Trung, trong đó ý nghĩa thể không được biểu thị bằng hình thái học mà dựa vào sự tương tác phức tạp giữa vị từ, chỉ tố và tham tố xung quanh. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã mở rộng phạm vi phân tích bằng cách kết hợp lý thuyết hai thành tố với phân loại sự tình chi tiết, giúp làm rõ hơn vai trò của từng chỉ tố trong từng loại sự tình.

Kết quả nghiên cứu cũng phù hợp với quan điểm của Li và Thompson (1989) về vai trò của chỉ tố thể trong tiếng Trung và Nguyễn Hoàng Trung (2015) về ý nghĩa tình thái của chỉ tố trong tiếng Việt. Việc trình bày dữ liệu qua các bảng thống kê tỉ lệ xuất hiện và biểu đồ phân bố chỉ tố theo loại sự tình giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc cải thiện phương pháp giảng dạy tiếng Việt và tiếng Trung, đồng thời hỗ trợ dịch thuật chính xác hơn, giảm thiểu các lỗi sai phổ biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo chuyên sâu về chỉ tố thể trong tiếng Việt và tiếng Trung cho giảng viên và học viên.

   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức về sự khác biệt và tương đồng trong biểu thị ý nghĩa không hoàn thành.
   • Thời gian: Triển khai trong 1 năm học.
   • Chủ thể: Các trường đại học, trung tâm ngoại ngữ.

2. Phát triển tài liệu giảng dạy và bài tập thực hành dựa trên ngữ liệu đối chiếu thực tế.

   • Mục tiêu: Giúp học viên hiểu rõ cách sử dụng chỉ tố trong từng loại sự tình cụ thể.
   • Thời gian: 6 tháng để biên soạn và thử nghiệm.
   • Chủ thể: Bộ môn Ngôn ngữ học, biên soạn giáo trình.

3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công tác dịch thuật, đặc biệt trong dịch văn học và tài liệu chuyên ngành.

   • Mục tiêu: Cải thiện chất lượng bản dịch, đảm bảo tính chính xác về mặt ngữ nghĩa thể.
   • Thời gian: Liên tục, cập nhật theo từng dự án dịch thuật.
   • Chủ thể: Các công ty dịch thuật, dịch giả.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm chuyên đề về ngôn ngữ học đối chiếu tiếng Việt - tiếng Trung.

   • Mục tiêu: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật, cập nhật nghiên cứu mới.
   • Thời gian: Hàng năm.
   • Chủ thể: Các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học, đặc biệt chuyên ngành tiếng Việt và tiếng Trung.

   • Lợi ích: Nắm vững kiến thức về ý nghĩa thể và chỉ tố thể, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.
   • Use case: Soạn bài giảng, luận văn, nghiên cứu chuyên sâu.

2. Học viên cao học và nghiên cứu sinh nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu.

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ.
   • Use case: Tham khảo để phát triển đề tài luận văn, luận án.

3. Dịch giả và biên tập viên dịch thuật tiếng Việt - tiếng Trung.

   • Lợi ích: Hiểu rõ cách chuyển dịch các chỉ tố thể, nâng cao chất lượng bản dịch.
   • Use case: Áp dụng trong dịch văn học, tài liệu chuyên ngành.

4. Giáo viên và học viên học tiếng Trung tại Việt Nam.

   • Lợi ích: Giúp hạn chế lỗi sai phổ biến trong sử dụng chỉ tố thể, nâng cao kỹ năng ngôn ngữ.
   • Use case: Thiết kế bài tập, luyện tập ngữ pháp nâng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ tố "đang" trong tiếng Việt có thể dịch sang tiếng Trung bằng những từ nào?
   "Đang" thường được dịch sang 在 (zài) khi nhấn mạnh quá trình diễn tiến và 着 (zhe) khi nhấn mạnh trạng thái duy trì. Ví dụ, "Anh ấy đang chạy" dịch là 他在跑 (Tā zài pǎo), còn "Anh ấy đang mang giày" dịch là 他穿着鞋 (Tā chuān zhe xié).

2. Tại sao chỉ tố 了 (le) trong tiếng Trung không chỉ biểu thị ý nghĩa hoàn thành?
   了 có hai chức năng: verbal - 了 biểu thị sự khởi phát hoặc thay đổi trạng thái, còn sentential – 了 thường biểu thị hoàn thành. Ví dụ, trong câu 涂自强考上大学了, 了 biểu thị sự bắt đầu trạng thái mới (đậu đại học), không hoàn toàn là kết thúc hành động.

3. Làm thế nào để phân biệt sự tình tĩnh và sự tình động trong tiếng Việt?
   Sự tình tĩnh mô tả trạng thái hoặc thuộc tính bền vững (ví dụ: "Anh ấy khỏe"), còn sự tình động mô tả hành động hoặc quá trình (ví dụ: "Anh ấy chạy"). Các chỉ tố thể như "đang" có thể kết hợp với cả hai nhưng mang ý nghĩa khác nhau.

4. Có những lỗi sai phổ biến nào khi người Việt học tiếng Trung sử dụng chỉ tố 在 và 着?
   Người học thường dùng thừa 在 với vị từ tĩnh hoặc dùng sai 着 với vị từ động có tính diễn tiến mạnh. Ví dụ sai: 我正在承担最小的工作，是擦着桌子。 Câu đúng là 我正在承担最小的工作，是擦桌子。

5. Ý nghĩa của chỉ tố từng/đã từng trong tiếng Việt và 过 trong tiếng Trung có giống nhau không?
   Cả hai đều biểu thị ý nghĩa kinh nghiệm, tức là sự việc đã từng xảy ra ít nhất một lần trong quá khứ. Ví dụ: "Anh ấy từng chạy bộ" và "他看过那部电影" (Anh ấy đã xem bộ phim đó).

Kết luận

• Luận văn làm rõ sự tương tác giữa loại sự tình và chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung, góp phần làm sáng tỏ cơ chế biểu thị ý nghĩa thể trong ngôn ngữ đơn lập.
• Phân tích chi tiết các chỉ tố "đang", "đã", "rồi" trong tiếng Việt và 着, 在, 了 trong tiếng Trung, đồng thời khảo sát khả năng chuyển dịch giữa hai ngôn ngữ.
• Kết quả nghiên cứu hỗ trợ nâng cao hiệu quả giảng dạy, học tập và dịch thuật tiếng Việt - tiếng Trung, giảm thiểu lỗi sai phổ biến.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, phát triển tài liệu và tổ chức hội thảo nhằm ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng về các chỉ tố thể khác và ứng dụng trong các lĩnh vực ngôn ngữ học đối chiếu đa ngôn ngữ.

Để tiếp tục phát triển nghiên cứu, các nhà khoa học và giảng viên có thể áp dụng phương pháp đối chiếu hai chiều với các ngôn ngữ khác, đồng thời xây dựng kho ngữ liệu song ngữ phong phú hơn. Mời độc giả quan tâm tham khảo luận văn để hiểu sâu hơn về các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1). Tác giả Ljungqvist (2003) trong hai công trình “Aspect, tense and mood: Context dependency and the marker le in Mandarin Chinese.” và “Le, guo and zhe in Mandarin Chinese: a relevance-theoretic account” dựa trên lý thuyết này để miêu tả ý nghĩa của các chỉ tố 了, 过, 着. Xiao và McEnery trong công trình Aspect in Mandarin Chinese A corpus-based study (2004) cũng đã kế thừa quan niệm của Smith (1997) khi phân tích 在 và 着. Nhóm tác giả không sử dụng thuật ngữ durative aspect để chỉ ý nghĩa thể mà 在 và 着 chuyển tải.

Theo đó, nhóm tác giả nhấn mạnh chỉ tố 在 biểu thị ý nghĩa diễn tiến (progressive), chỉ tố 着 biểu thị ý nghĩa kéo dài hoặc duy trì (durative). Trong trường hợp 在 và 着 xuất hiện trong một sự tình động thì 着 có hàm ý sự tình sẽ tiếp tục trong một trạng thái, trong khi 在 không có hàm ý đó. Việc nghiên cứu chỉ tố 在 và 着 đã được thể hiện qua kết quả nghiên cứu của các công trình tại Trung Quốc. Trong bài báo 体助词“着”不表示“进行”意义 (2000), tác giả 钱 乃 荣 cho rằng 着 có thể biểu thị ý nghĩa tồn tại hoặc đi kèm theo sau những kết cấu cố định.

Khi 着 là một chỉ tố thể, 着 biểu thị ý nghĩa duy trì và không thể biểu thị ý nghĩa diễn tiến. Đến năm 2002, trong bài báo “正(在)”、“在”与“着”的 功能比较研究, tác giả 肖奚强 đã chỉ ra những điểm tương đồng và dị biệt trong việc biểu thị ý nghĩa thể của 正(在), 在 và 着. Tác giả nhận định “Nhìn từ góc độ trạng thái, “ 在 ” và “ 着 ” đều biểu thị ý nghĩa duy trì”. Tuy nhiên, khi 着 kết hợp cùng 11 những từ ngữ hay thành phần câu khác thì ý nghĩa mà 着 biểu thị sẽ xuất hiện những điểm dị biệt so với ý nghĩa mà 在 và 正(在) biểu thị.

Vì thế tác giả nhấn mạnh “đây là nguyên nhân mà 正(在), 在 và 着 không thể thay thế cho nhau” (tr. Về sau, nhiều học giả cho rằng 在 và 着 có thể biểu thị ý nghĩa diễn tiến. Trong công trình 现代汉语的“进行体”标记研究 (2009), tác giả 欧阳珊 cho rằng 正，在，着 là ba chỉ tố biểu thị sự tiến hành, diễn tiến của động tác (tr. Tác giả quan niệm “thể diễn tiến biểu thị động ở một giai đoạn đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc”.

Trong đó tác giả có sự phân biệt giữa 在 là chỉ tố thể với 在 là từ định vị. Đồng thời tác giả cũng có sự phân biệt hai ý nghĩa thể mà 着 biểu thị đó là: thể diễn tiến và thể duy trì. Bên cạnh đó, cũng có những học giả quan niệm có thể hai chỉ tố này có thể biểu thị đồng thời hai ý nghĩa trên. Trong công trình “正” “在” “着” “呢”连用 共现与活动动词及其短语的搭配 (2007), tác giả 尙来彬 đã trình bày sự xuất hiện “正” “在” “着” “呢” trong những kết hợp với vị từ và vị ngữ.

Thêm vào đó, tác giả trình bày về sự kết hợp của các chỉ tố như “正”, “在”, “着”, “呢” trong những kết cấu nhất định. Từ đó, tác giả dẫn ra những trường hợp mà ý nghĩa diễn tiến và ý nghĩa duy trì có thể cùng xuất hiện trong một sự tình. Đến năm 2009, trong công trình 现代汉语 “进行-持续”体标记研究 tác giả 来燕飞 quan niệm thể diễn tiến và thể duy trì có thể kết hợp với nhau để tạo thành thể “diễn tiến-duy trì” trong một sự tình. Các chỉ tố 正，在，正在，着 đều có thể biểu thị ý nghĩa “diễn tiến-duy trì” ở các mức độ khác nhau.

Điểm mới của công trình này nằm ở chỗ, tác giả đã chỉ ra được sự kết hợp về mặt ngữ nghĩa của thể diễn tiến và thể duy trì. Ngoài ra, trong công trình 现代汉语体标记“在”和“着”的对比研究及类型学 考察 (2014), tác giả 秦加怡 không phân biệt ý nghĩa diễn tiến và ý nghĩa duy trì. Theo tác giả, “在 biểu thị ý nghĩa duy trì trong sự biến đổi, còn 着 biểu thị ý nghĩa 12 duy trì trong quá trình” (tr. Tác giả quan niệm, ý nghĩa duy trì là ý nghĩa chung cho hai chỉ tố này nhưng điểm khác biệt là ở chỗ ý nghĩa duy trì sẽ được biểu thị bằng hai tiểu loại, tương ứng với chỉ tố 在 và chỉ tố 着.

Các học giả cũng chú ý đến trường hợp hai chỉ tố này cùng xuất hiện trong một sự tình. Trong bài báo 汉语进行体标记“在”和“着”的句法语义研究 (2018), tác giả 陈哲 có chỉ ra trường hợp khi 在 và 着 cùng xuất hiện trong một sự tình. Tác giả cho rằng khi hai chỉ tố này cùng xuất hiện trong một sự tình thì “在 ngụ ý một hành động duy trì từ quá khứ đến hiện tại, trong khi 着 ngụ ý rằng hành động tiếp tục từ hiện tại đến tương lai. Các nhà nghiên cứu cũng ứng dụng kết quả nghiên cứu đối chiếu vào việc giảng dạy ngoại ngữ.

Trong công trình 持续体标记“着”的探究及在对外汉语教学中的偏 误 分析毕业论文开题报告 (2012), tác giả 可编辑 chủ yếu phân tích các trường hợp 着 biểu thị ý nghĩa duy trì. Bên cạnh đó, dựa theo nguồn ngữ liệu được rút ra từ các câu chứa lỗi (trong quá trình học tập hàng ngày và trong các bài thi viết thuộc kì thi HSK) của các học sinh Âu Mỹ, tác giả tiến hành phân tích các lỗi sai khi sử dụng chỉ tố 着 của các học viên này. Gần đây, nhiều học giả cũng phân tích lỗi sai khi sử dụng chỉ tố 在 và 着 của học viên là người Việt Nam. Trong bài viết, 基于自然语料越南学生汉语体标记“在” “着”的偏误分析 (2019), nhóm tác giả 王慧仪, 周小兵 đã dựa trên kho ngữ liệu thực tế để tìm ra các lỗi.

Trong các lỗi sai thường gặp của học viên, nhóm tác giả có chỉ ra lỗi thừa 在 hoặc thừa 着 trong sự tình. Nói về lỗi thừa 在, nhóm tác giả dẫn ra một ví dụ bất khả chấp “*我妈快乐因为她在有一个非常幸福的生活。” , câu chính xác nên là “我妈妈快乐因为她有一个非常幸福的生活。” - “Mẹ tôi rất vui vẻ bởi bà có một cuộc sống vô cùng hạnh phúc. Nhóm tác giả cho rằng, “有 là một vị từ 13 tĩnh nên không thể kết hợp với 在 để biểu thị ý nghĩa diễn tiến. Người học sử dụng thừa 在 có thể là do không nắm vững cách dùng của từ này, cũng có thể do bị ảnh hưởng từ tiếng Việt”.

Chỉ tố đang trong tiếng Việt ngoài biểu thị ý nghĩa diễn tiến, còn có thể biểu thị ý nghĩa tạm thời khi kết hợp với vị từ tĩnh. Nói về lỗi thừa 着, nhóm tác giả cũng chỉ ra câu sai ngữ pháp của người học “*我正在承担最小的工作，是擦着桌 子。” , câu đúng ngữ pháp là “我正在承担最小的工作，是擦桌子。” - “Tôi đang đảm nhận công việc nhỏ nhất, đó là lau bàn. Nhóm tác giả nhấn mạnh “擦 - lau là vị từ động, có những đặc trưng diễn tiến mạnh” (tr. Vì thế vị từ này không thể kết hợp với 着.

Qua nghiên cứu này, chúng ta thấy được ý nghĩa của chỉ tố 在 và 着, nhất là việc sử dụng chỉ tố này của học viên người Việt. Từ đó thấy được những giá trị thực tiễn thông qua việc nghiên cứu các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành mang lại. Ngoài 在 và 着, Xiao và McEnery còn trình bày về 起来，下去. Nhóm tác giả cho rằng 起来，下去 cũng biểu thị ý nghĩa không hoàn thành tuy nhiên chúng chưa thật là một chỉ tố chính thức trong tiếng Trung (not a fully-fledged aspect marker).

Trong đó, 起来 khi xuất hiện trong câu có thể biểu thị ý nghĩa khởi phát (inceptive) còn 下去 khi có thể biểu thị ý nghĩa tiếp tục (continuative).刘小清 哈哈 大 笑 起来。(tr.Liúxiǎoqīng hāhā dà xiào qǐlái.Lưu Tiểu Thanh haha lớn cười IPFV.Lưu Tiểu Thanh bắt đầu cười phá lên. 看来 天气 还 会 冷 下去。(tr.230) 14 Kànlái tiānqì hái huì lěng xiàqù. Có vẻ thời tiết vẫn sẽ lạnh IPFV. “Có vẻ như thời tiết vẫn sẽ tiếp tục lạnh.” Nhìn chung, mỗi giai đoạn đều giúp việc nghiên cứu các chỉ tố đánh dấu thể được hoàn thiện hơn.

Theo đó, chúng tôi ủng hộ quan điểm ý nghĩa thể của sự tình được xác lập dựa trên sự tương tác giữa vị từ, chỉ tố và các tham tố xung quanh. Điểm mới trong công trình này là nhóm tác giả có trình bày thêm về hướng tiếp cận hai cấp độ (two-level approach). Mục đích nghiên cứu Đề tài cung cấp một cái nhìn khái quát về ý nghĩa thể, các phương tiện biểu thị ý nghĩa thể, nhất là các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung. Việc nghiên cứu các chỉ tố này không chỉ dựa trên sự kết hợp giữa chỉ tố với vị từ mà cần mở rộng ra cả sự tình.

Để xác lập ý nghĩa thể của một sự tình chúng ta cần quan tâm đến loại vị từ, chỉ tố thể, các tham tố xung quanh và yếu tố ngữ cảnh. Chúng tôi tiến hành đối chiếu các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong hai ngôn ngữ cùng loại hình nhằm làm sáng tỏ ý nghĩa thể của các chỉ tố trong ngôn ngữ nguồn và các phương tiện tương đương của chúng trong ngôn ngữ đích. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu và phạm vi ngữ liệu 4. Đối tượng nghiên cứu - Chỉ tố đang biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng phân tích các trường hợp đã, rồi, đã.rồi biểu thị ý nghĩa không hoàn thành. - Các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Trung, chủ yếu bao gồm hai chỉ tố 着 và 在. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng phân tích những trường hợp 了 biểu thị ý nghĩa không hoàn thành. 15 Các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung còn có những chỉ tố khác.

Trên đây là những đối tượng mà tác giả lựa chọn để tiến hành nghiên cứu đối chiếu trong Luận văn này. Phạm vi nghiên cứu và phạm vi ngữ liệu Nghiên cứu đối chiếu các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt và tiếng Trung trên bình diện ngữ nghĩa - cú pháp. Trong đề tài, chúng tôi sử dụng ba nguồn ngữ liệu chính: - Đối với các tiểu mục khảo sát cách chuyển dịch ý nghĩa thể của các chỉ tố biểu thị ý nghĩa không hoàn thành trong tiếng Việt sang tiếng Trung, chúng tôi chủ yếu sử dụng nguồn ngữ liệu được rút ra từ tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh và bản dịch 战争哀歌 (Chiến tranh ai ca) của dịch giả 夏露 (Hạ Lộ).