BOÄ GIAÙO DUÏC & ÑAØO TAÏO ÑAÏI HOÏC MÔÛ BAÙN COÂNG TP.HOÀ CHÍ MINH KHOA COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC Ñeà taøi : KHAÛO SAÙT ÑIEÀU KIEÄN NUOÂI CAÁY TOÁI ÖU NHAÈM NAÂNG CAO SINH KHOÁI NAÁM MEN SACCHAROMYCES BOULARDII LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP CÖÛ NHAÂN KHOA HOÏC CHUYEÂN NGAØNH : VI SINH GIAÛNG VIEÂN HÖÔÙNG DAÃN : GV. TOÂ MINH CHAÂU SINH VIEÂN THÖÏC HIEÄN : NGUYEÃN TUYEÁT QUYØNH ÑAØO KHOÙA HOÏC : 2000 – 2004 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu CHAÂN THAØNH CAÛM ÔN Coâ Toâ Minh Chaâu Ñaõ taân tình höôùng daãn vaø giuùp ñôõ em hoaøn thaønh luaän vaên naøy SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 2 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu CHAÂN THAØNH CAÛM ÔN Ñaûng uûy vaø Ban Giaùm Hieäu tröôøng Ñaïi hoïc Môû baùn coâng cuøng toaøn theå thaày coâ khoa Coâng Ngheä Sinh Hoïc Ñaõ daïy doã, truyeàn ñaït kieán thöùc cho em trong suoát thôøi gian hoïc taäp SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 3 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu MUÏC LUÏC Tra ng Phaàn I : ÑAËT VAÁN ÑEÀ ------------------------------------------------------------ 6 Phaàn II : CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN -------------------------------------------------- 9 1. Sô löôïc ñaëc ñieåm chung cuûa naám men 1.1 Hình thaùi, caáu taïo vaø ñaëc ñieåm chung cuûa naám men -------------------- 10 1.2 Caáu taïo teá baøo naám men --------------------------------------------------- 11 1. Maøng teá baøo naám men ------------------------------------------------- 11 1.
Nguyeân sinh chaát cuûa teá baøo naám men ------------------------------ 13 1. Nhaân teá baøo naám men--------------------------------------------------- 15 1. Söï sinh saûn cuûa teá baøo naám men -------------------------------------------- 16 1. Sinh saûn voâ tính ---------------------------------------------------------- 16 1.
Sinh saûn höõu tính baèng baøo töû tuùi -------------------------------------- 17 2. Lòch söû, ñaëc ñieåm cuûa naám men Saccharomyces boulardii 2. Lòch söû phaùt trieån cuûa naám men Saccharomyces boulardii ------------- 20 2. Ñaëc ñieåm cuûa Saccharomyces boulardii ---------------------------------- 20 3.
Vai troø cuûa Saccharomyces boulardii trong ñöôøng tieâu hoùa cuûa ngöôøi vaø ñoäng vaät ------------------------------------------------------------------ 22 4. Caùc öùng duïng Saccharomyces boulardii trong ñieàu trò loaïn khuaån ñöôøng ruoät ---------------------------------------------------------------------- 26 4. Nguyeân taéc phoøng beänh tieâu chaûy ------------------------------------------ 26 4. Khaû naêng khaùng khaùng sinh cuûa Saccharomyces boulardii------------ 27 4.
boulardii ñeå giaûm nguy cô nhieãm khuaån SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 4 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu Salmonella trong gia caàm -------------------------------------------------------------- 29 4. boulardii ñeå ñieàu trò beänh dòch taû do Clostridium difficile gaây ra ------------------------------------------------------------ 30 4. boulardii ñeå ñieàu trò hoäi chöùng boäi nhieãm Candida --------------------------------------------------------------------- 30 4. boulardii ñeå ñieàu trò beänh tieâu chaûy ñoái vôùi caùc beänh nhaân bò AIDS.
boulardii duy trì chöùc naêng khaùng khuaån vaø ñieàu chænh tín hieäu truyeàn tính traïng bieán ñoåi trong ñöôøng ruoät do vi khuaån E. coli – Nhieãm truøng teá baøo T84. Tình hình nghieân cöùu trong vaø ngoaøi nöôùc veà vieäc söû duïng cheá phaåm naám men S. boulardii ----------------------------------------------------- 36 Phaàn III : PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU 1.
Gioáng goác ---------------------------------------------------------------------- 40 1. Caùc moâi tröôøng söû duïng ---------------------------------------------------- 40 1. Duïng cuï thí nghieäm---------------------------------------------------------- 41 2. Phöông phaùp thí nghieäm : 2.
Kieåm tra ñaëc ñieåm, hình daïng gioáng S. Khaûo saùt khaû naêng leân men moät soá loaïi ñöôøng cuûa S. Khaûo saùt moät soá moâi tröôøng nuoâi caáy taêng sinh toái öu cuûa S. Khaûo saùt khaû naêng taêng sinh khoái cuûa S.
boulardii SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 5 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu ôû caùc noàng ñoä ñöôøng khaùc nhau ------------------------------------------------------- 43 2. Ñeám soá teá baøo naám men ---------------------------------------------------- 43 2. Khaûo saùt moät soá ñaëc ñieåm sinh hoùa cuûa naám men. --------------------- 44 Phaàn IV : KEÁT QUAÛ - THAÛO LUAÄN Keát quaû kieåm tra moät soá moâi tröôøng vaø ñieàu kieän nuoâi caáy toái öu cuûa Saccharomyces boulardii --------------------------------------- 50 Phaàn V : KEÁT LUAÄN VAØ ÑEÀ NGHÒ --------------------------------------------- 69 Taøi lieäu tham khaûo SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 6 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 7 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu Töø xa xöa, vi sinh ñaõ ñoùng moät vai troø quan troïng trong cuoäc soáng con ngöôøi.
Ngöôøi ta ñaõ bieát öùng duïng noù trong vieäc baûo quaûn vaø cheá bieán thöïc phaåm nhö laøm baùnh mì, saûn xuaát bia, röôïu, laøm töông, muoái caø v.v… Ngaøy nay, vi sinh ñaõ ñöôïc nghieân cöùu vaø öùng duïng trong nhieàu laõnh vöïc saûn xuaát vaø tieâu duøng, ngay caû trong laõnh vöïc thaêm doø khai thaùc moû, ngöôøi ta cuõng phaùt hieän ra coù moät soá loaøi vi sinh ñi lieàn vôùi moät loaïi khoaùng chaát naøo ñoù. Trong coâng cuoäc tìm kieám nguoàn goác söï soáng treân traùi ñaát cuõng nhö tìm kieám söï soáng ngoaøi traùi ñaát, caùc nhaø khoa hoïc cuõng ñi tìm daáu veát caùc loaïi vi sinh ñeå töø ñoù xaùc ñònh chính xaùc quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån caùc loaøi ñoäng vaät baäc cao. Vi sinh vaät toàn taïi vaø phaùt trieån trong nhieàu moâi tröôøng khaùc nhau, coù theå tìm thaáy trong khoâng khí, trong nöôùc, trong ñaát thaäm chí ôû caùc nôi raát saâu trong loøng ñaát nhö caùc moû daàu, quaëng kim loaïi v. coù loaøi soáng vaø phaùt trieån trong moâi tröôøng yeám khí, coù loaïi soáng trong moâi tröôøng hieáu khí; coù loaïi coù haïi cho con ngöôøi, coù loaïi coù lôïi vaø cuõng coù loaïi voâ haïi.
Vieäc nghieân cöùu cô cheá hoaït ñoäng, moâi tröôøng vaø ñieàu kieän phaùt trieån cuøng vôùi caùc aûnh höôûng cuûa noù ñoái vôùi ñôøi soáng con ngöôøi, caây troàng, vaät nuoâi v.v… coù moät yù nghóa thöïc tieãn voâ cuøng to lôùn ñoái vôùi con ngöôøi noùi rieâng vaø ñoái vôùi moâi tröôøng traùi ñaát noùi chung. Trong phaïm vi nghieân cöùu cuûa ñeà taøi naøy, chæ taäp trung tìm hieåu veà chuûng vi sinh Saccharomyces boulardii vaø caùc öùng duïng cuûa noù trong vieäc phoøng vaø ñieàu trò beänh tieâu chaûy, caùc beänh loaïn khuaån ñöôøng ruoät … ÔÛ caùc nöôùc Phöông taây, Saccharomyces boulardii ñaõ ñöôïc nghieân cöùu vaø öùng duïng khaù roäng raõi. Caùc nhaø saûn xuaát thuoác ñaõ ñöa ra thò tröôøng nhieàu loaïi thuoác ñaëc hieäu ñeå trò beänh tieâu chaûy, moät soá ñöôïc pha troän trong thöïc phaåm nhaèm phoøng beänh tieâu chaûy cho ngöôøi vaø ñoäng vaät. SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 8 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu Muïc ñích cuûa ñeà taøi naøy laø xaùc ñònh moät soá ñieàu kieän nuoâi caáy toái öu cuûa naám men Saccharomyces boulardii.
ÔÛ Vieät Nam, ñaây laø moät ñeà taøi töông ñoái môùi meû ít ngöôøi nghieân cöùu, caùc taøi lieäu lieân quan raát haïn cheá, caùc phöông tieän nghieân cöùu vaø ñieàu kieän thöïc nghieäm khoâng nhieàu do ñoù ñeà taøi khoù traùnh khoûi thieáu soùt thaäm chí chöa ñöôïc kieåm chöùng trong ñieàu kieän thöïc teá taïi Vieät Nam, tuy vaäy cuõng ñöa ra nhöõng caên cöù cô baûn ñeå tieáp tuïc nghieân cöùu vaø öùng duïng Saccharomyces boulardii. Mong caùc Thaày Coâ chæ daãn theâm ñeå ñeà taøi ñöôïc hoaøn chænh vaø coù theå öùng duïng vaøo thöïc teá nöôùc ta. Qua ñaây, em xin chaân thaønh caùm ôn Coâ Toâ Minh Chaâu ñaõ taän tình giuùp ñôõ vaø höôùng daãn cho em hoaøn thaønh ñeà taøi naøy. SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 9 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 10 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu 1.
SÔ LÖÔÏC ÑAËC ÑIEÅM CHUNG CUÛA NAÁM MEN : 1. Hình thaùi, caáu taïo vaø ñaëc ñieåm chung cuûa naám men : Naám men laø loaïi vi sinh vaät coù caáu taïo ñôn baøo, khoâng di ñoäng, sinh saûn chuû yeáu baèng phöông phaùp naûy choài vaø khoâng coù dieäp luïc toá. Chuùng phaân boá raát roäng raõi trong thieân nhieân nhaát laø trong ñaát, coù theå noùi ñaát laø moâi tröôøng töï nhieân ñeå giöõ gioáng naám men vaø ñaëc bieät laø treân beà maët cuûa raát nhieàu loaïi laù caây , caùc loaïi quaû hay caùc loaïi caây löông thöïc, thöïc phaåm khaùc. Naám men coù khaû naêng sinh saûn nhanh choùng, sinh khoái cuûa chuùng raát giaøu protein, vitamin vaø lipid.
Naám men coù khaû naêng leân men caùc loaïi ñöôøng ñeå taïo thaønh röôïu trong ñieàu kieän yeám khí, coøn trong ñieàu kieän hieáu khí thì chuùng laïi coù khaû naêng taïo thaønh sinh khoái teá baøo, vì theá naám men ñöôïc öùng duïng roäng raõi trong coâng nghieäp thöïc phaåm ñeå saûn xuaát röôïu, bia, nöôùc giaûi khaùt leân men, saûn xuaát men baùnh mì, saûn xuaát protein sinh khoái, gaây höông nöôùc chaám, saûn xuaát chaát beùo… Tuy nhieân, cuõng coù moät soá naám men daïi coù haïi cho saûn xuaát, laøm nhieãm caùc quaù trình coâng ngheä vaø gaây hö hoûng saûn phaåm. Naám men coù daïng hình troøn, hình tröùng nhö Saccharomyces cerevisiae, hình elip nhö Sacchromyces ellipsoideus, hình quaû chanh nhö Saccharomyces apiculatus, ñoâi khi coù hình chai nhö Sacchromyces Ludwigii hoaëc hình oáng daøi nhö Pichia. Noùi chung hình daùng cuûa teá baøo naám men ôû caùc loaøi khaùc nhau thì khaùc nhau, trong cuøng moät loaøi hình daùng teá baøo cuõng coù theå thay ñoåi tuøy thuoäc vaøo ñieàu kieän moâi tröôøng, ñieàu kieän nuoâi caáy vaø tuoåi cuûa teá baøo. Ñeå quan saùt hình thaùi vaø kích thöôùc teá baøo naám men ngöôøi ta thöôøng söû duïng moâi tröôøng maïch nha dòch theå (vôùi noàng ñoä ñöôøng khoaûng 10 – 15 ñoä Baling) hoaëc moâi tröôøng thaïch, maïch nha.
Thôøi gian nuoâi caáy laø 3 ngaøy ôû nhieät ñoä 25 – 30oC. Moät soá teá baøo naám men coù hình daøi, noái tieáp nhau taïo thaønh daïng sôïi goïi laø khuaån ty hoaëc khuaån ty giaû nhö Endomyces, Endomycopsis, Candida … SVTT : Nguyeãn Tuyeát Quyønh Ñaøo Trang 11 Luaän Vaên Toát Nghieäp GVHD : Toâ Minh Chaâu Nhieàu loaøi naám men chæ taïo khuaån ty giaû khi soáng trong moâi tröôøng thieáu oxy. Muoán quan saùt khuaån ty giaû, ngöôøi ta caáy nhöõng ñöôøng ngaén naám men treân moâi tröôøng thaïch ñóa sau ñoù ñaët laù kính noåi leân ñöôøng caáy vaø nuoâi ôû 25 – 30oC trong 3 – 4 ngaøy. Naám men coù kích thöôùc töø 4 - 20µm thaäm chí 25µm.
Trong ñoù chieàu roäng teá baøo thöôøng laø 3 - 5µm vaø chieàu daøi laø 5 – 10µm hoaëc hôn nöõa. Kích thöôùc naøy cuõng thay ñoåi nhieàu tuøy thuoäc loaøi, gioáng vaø ñieàu kieän cuûa moâi tröôøng soáng … Trong moâi tröôøng loûng raát nhieàu naám men coù khaû naêng sinh ra moät lôùp maøng bao boïc nhö taám voan moûng nhö : Sacchromycoides hoaëc daøy nhö Drojdiile micodermice. Coøn trong moâi tröôøng ñaëc, teá baøo naám men coù nhieàu daïng khaùc nhau, naám men coù maøu traéng ñuïc, vaøng hoaëc hoàng nhaït, beà maët teá baøo thöôøng khoâ vaø caêng. Teá baøo naám men trong töï nhieân coù theå ñöùng rieâng leû hoaëc sau khi naûy choài vaãn dính vôùi nhau taïo thaønh chuoãi.
Caáu taïo teá baøo naám men : Cuõng töông töï nhö vi khuaån vaø caùc loaïi vi sinh vaät khaùc, teá baøo naám men tuy coù caáu taïo laø ñôn baøo nhöng cuõng mang ñaày ñuû tính chaát cuûa moät cô theå soáng, chuùng coù caáu taïo töø maøng, nguyeân sinh chaát vaø nhaân. Maøng teá baøo naám men : Coù caáu taïo hai lôùp vôùi tyû leä glucan vaø mannan khaùc nhau, chæ rieâng Saccharomyces cerevisiae laø trong maøng teá baøo coù chöùa hai hôïp chaát naøy vôùi tyû leä töông ñöông nhau maø thoâi.