Địa Danh Ở Ninh Thuận Và Bình Thuận Dưới Góc Nhìn Văn Hóa Học

Tài liệu nghiên cứu Địa danh ở ninh thuận và bình thuận dưới góc nhìn văn hóa học, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về hóa học.

• Người hướng dẫn: S. Lê Trung Hoa
• Trường học: Đại Học Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn Hóa Học
• Đề tài: Địa Danh Ở Ninh Thuận Và Bình Thuận Dưới Góc Nhìn Văn Hóa Học
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Quy ước viết tắt
• Danh mục bảng biểu
• DẪN NHẬP
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
• Những đóng góp mới của luận án
• Bố cục luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khung khái niệm
• 1.2. Quan hệ giữa địa danh và văn hóa
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Không gian văn hoá vùng đất Ninh Thuận và Bình Thuận
• 1.3.2. Lịch sử văn hóa vùng đất Ninh Thuận và Bình Thuận
• 1.3.3. Chủ thể văn hóa vùng đất Ninh Thuận và Bình Thuận
• 1.4. Kết quả thu thập và phân loại địa danh ở Ninh Thuận và Bình Thuận
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA DANH PHẢN ÁNH KHÔNG GIAN VĂN HÓA NINH THUẬN VÀ BÌNH THUẬN
• 2.1. Địa danh phản ánh địa hình, thổ nhưỡng
• 2.1.1. Địa vật, địa mạo
• 2.1.2. Thổ nhưỡng
• 2.2. Địa danh phản ánh khí hậu, thuỷ văn
• 2.3. Địa danh phản ánh động thực vật
• 2.4. Địa danh phản ánh đặc trưng kép của địa hình và động thực vật
• 2.4.1. Địa hình và động vật
• 2.4.2. Địa hình và thực vật
• 2.5. Địa danh phản ánh cách thức phân lập không gian văn hóa
• 2.5.1. Hình dạng và kích thước
• 2.5.2. Vị trí và phương hướng
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊA DANH PHẢN ÁNH LỊCH SỬ VĂN HÓA NINH THUẬN VÀ BÌNH THUẬN
• 3.1. Địa danh phản ánh các yếu tố lịch sử văn hóa
• 3.1.1. Sự kiện lịch sử
• 3.1.2. Chức danh trong lịch sử
• 3.1.3. Tổ chức nghề nghiệp trong lịch sử
• 3.1.4. Sự thay đổi chính quyền
• 3.1.5. Sự di dân
• 3.1.6. Sự chuyển hóa giữa các loại địa danh
• 3.2. Địa danh phản ánh giao lưu tiếp biến văn hóa
• 3.2.1. Biểu hiện của giao lưu tiếp xúc ngôn ngữ
• 3.2.2. Biểu hiện đa tồn
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊA DANH PHẢN ÁNH CHỦ THỂ VĂN HÓA NINH THUẬN VÀ BÌNH THUẬN
• 4.1. Địa danh phản ánh thành phần tộc người và giai tầng xã hội
• 4.1.1. Các tộc người
• 4.1.2. Các giai tầng xã hội
• 4.2. Địa danh phản ánh nhân danh
• 4.2.1. Tên các vị vua
• 4.2.2. Tên danh nhân
• 4.2.3. Tên người bình dân
• 4.3. Địa danh phản ánh tâm lý dân cư
• 4.3.1. Khát vọng của con người
• 4.3.2. Ý chí của con người
• 4.3.3. Sự tưởng nhớ quê hương bản quán
• 4.3.4. Sở thích dùng ký hiệu và con số
• 4.4. Địa danh phản ánh tính cách dân cư
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỊA DANH PHẢN ÁNH HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA Ở NINH THUẬN VÀ BÌNH THUẬN
• 5.1. Địa danh phản ánh văn hóa mưu sinh
• 5.1.1. Kinh tế biển
• 5.1.2. Thủ công nghiệp
• 5.2. Địa danh phản ánh văn hóa quân sự
• 5.3. Địa danh phản ánh văn hóa tôn giáo
• 5.3.1. Các tôn giáo nguyên thuỷ và tôn giáo dân tộc
• 5.3.2. Các tôn giáo thế giới
• 5.4. Địa danh phản ánh văn hóa nghệ thuật
• 5.4.1. Truyền thuyết, cổ tích
• 5.4.2. Thơ ca dân gian
• 5.4.3. Các loại hình nghệ thuật
• CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Địa Danh Văn Hóa Ninh Thuận Bình Thuận

Nghiên cứu địa danh là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học và văn hóa học. Địa danh không chỉ là tên gọi địa điểm mà còn là chìa khóa mở ra lịch sử, bản sắc văn hóa vùng miền. Các nhà nghiên cứu gọi địa danh là "tấm bia lịch sử văn hóa", "trầm tích văn hóa", "hóa thạch địa danh", và "di sản văn hóa phi vật thể". Địa danh gắn liền với ngôn ngữ, lịch sử, địa lý và con người. Ninh Thuận và Bình Thuận là vùng đất của người Chăm, Việt, K'ho, Raglai, và Hoa. Nghiên cứu địa danh Ninh Thuận, Bình Thuận từ góc nhìn văn hóa học làm sáng tỏ đặc trưng văn hóa, nhân sinh quan của các tộc người. Việc nghiên cứu còn giúp lưu giữ, trao truyền tri thức lịch sử cho thế hệ trẻ. Áp lực số hóa có thể làm mất đi giá trị văn hóa, truyền thống của địa danh, làm giảm tính đa dạng của bản sắc văn hóa vùng miền. Về mặt khoa học, nghiên cứu văn hóa qua địa danh làm phong phú phương pháp nghiên cứu văn hóa, đóng góp vào sự phát triển của ngành văn hóa học.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Địa Danh Văn Hóa

Nghiên cứu địa danh văn hóa có vai trò then chốt trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Nó giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, phong tục tập quán, và bản sắc riêng của từng vùng đất. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa, khi mà các giá trị văn hóa địa phương có nguy cơ bị mai một. Nghiên cứu địa danh còn góp phần vào việc phát triển du lịch bền vững, khi du khách tìm đến những địa điểm mang đậm dấu ấn văn hóa lịch sử.

1.2. Địa Danh Ninh Thuận Bình Thuận Giao Thoa Văn Hóa Đa Dạng

Ninh Thuận và Bình Thuận là vùng đất có sự giao thoa của nhiều nền văn hóa khác nhau, đặc biệt là văn hóa Chăm và văn hóa Việt. Điều này thể hiện rõ nét qua hệ thống địa danh phong phú và đa dạng. Nghiên cứu địa danh ở đây không chỉ giúp chúng ta hiểu về lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất, mà còn khám phá những giá trị văn hóa độc đáo được lưu giữ trong từng tên gọi. Các di tích lịch sử Ninh Thuận và di tích lịch sử Bình Thuận cũng góp phần làm phong phú thêm kho tàng địa danh văn hóa.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Địa Danh Văn Hóa Ninh Thuận Bình Thuận

Việc nghiên cứu địa danh văn hóa gặp nhiều thách thức. Thứ nhất, nguồn tư liệu về địa danh thường phân tán, thiếu hệ thống và độ tin cậy không cao. Thứ hai, sự biến đổi của ngôn ngữ và văn hóa theo thời gian làm cho việc giải mã ý nghĩa gốc của địa danh trở nên khó khăn. Thứ ba, áp lực của quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế có thể dẫn đến sự thay đổi hoặc biến mất của địa danh truyền thống. Thứ tư, cần có sự phối hợp liên ngành giữa các nhà ngôn ngữ học, sử học, văn hóa học và địa lý học để có cái nhìn toàn diện về địa danh.

2.1. Khó Khăn Trong Thu Thập Và Xác Minh Dữ Liệu Địa Danh

Một trong những khó khăn lớn nhất trong nghiên cứu địa danh là việc thu thập và xác minh dữ liệu. Nhiều địa danh chỉ tồn tại trong truyền miệng, không có văn bản ghi chép chính thức. Các tài liệu lịch sử thường không đầy đủ hoặc có sự sai lệch. Việc xác định nguồn gốc và ý nghĩa của địa danh đòi hỏi sự công phu và tỉ mỉ trong việc đối chiếu, so sánh và phân tích thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Cần chú trọng đến nghiên cứu địa phương Ninh Thuận và nghiên cứu địa phương Bình Thuận để có cái nhìn sâu sắc.

2.2. Nguy Cơ Mai Một Địa Danh Do Tác Động Của Đô Thị Hóa

Quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế đang tạo ra những áp lực lớn đối với việc bảo tồn địa danh văn hóa. Nhiều địa danh truyền thống bị thay thế bởi những tên gọi mới, mang tính hành chính hoặc thương mại. Sự thay đổi này không chỉ làm mất đi những giá trị văn hóa lịch sử, mà còn làm suy giảm bản sắc địa phương. Cần có những giải pháp đồng bộ để bảo tồn và phát huy giá trị của địa danh trong quá trình phát triển.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Địa Danh Văn Hóa Ninh Thuận Bình Thuận

Nghiên cứu địa danh văn hóa đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp ngôn ngữ học giúp phân tích cấu trúc, nguồn gốc và ý nghĩa của địa danh. Phương pháp lịch sử học giúp tìm hiểu bối cảnh lịch sử liên quan đến sự hình thành và phát triển của địa danh. Phương pháp văn hóa học giúp khám phá những giá trị văn hóa được thể hiện qua địa danh. Phương pháp địa lý học giúp xác định vị trí, đặc điểm địa lý của các địa điểm mang địa danh. Ngoài ra, cần sử dụng phương pháp điền dã, phỏng vấn người dân địa phương để thu thập thông tin và kiểm chứng dữ liệu.

3.1. Ứng Dụng Ngôn Ngữ Học Trong Phân Tích Địa Danh

Ngôn ngữ học đóng vai trò quan trọng trong việc giải mã ý nghĩa của địa danh. Phân tích từ nguyên giúp xác định nguồn gốc của từ, từ đó suy ra ý nghĩa ban đầu của địa danh. Nghiên cứu ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa địa danh và các khái niệm văn hóa. Phân tích cấu trúc ngữ pháp giúp nhận diện các thành phần cấu tạo nên địa danh, từ đó hiểu rõ hơn về cách thức đặt tên và ý nghĩa của từng thành phần. Cần chú ý đến văn hóa Chăm Ninh Thuận và văn hóa Chăm Bình Thuận để hiểu rõ hơn về nguồn gốc địa danh.

3.2. Kết Hợp Lịch Sử Học Và Văn Hóa Học Để Giải Mã Địa Danh

Lịch sử học và văn hóa học cung cấp bối cảnh và ý nghĩa sâu sắc cho việc giải mã địa danh. Nghiên cứu lịch sử giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các sự kiện, nhân vật, và quá trình lịch sử liên quan đến sự hình thành và phát triển của địa danh. Nghiên cứu văn hóa giúp chúng ta khám phá những giá trị văn hóa, phong tục tập quán, và tín ngưỡng được thể hiện qua địa danh. Sự kết hợp giữa lịch sử học và văn hóa học giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về địa danh.

3.3. Vai Trò Của Phương Pháp Điền Dã Trong Nghiên Cứu Địa Danh

Phương pháp điền dã đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập thông tin và kiểm chứng dữ liệu về địa danh. Việc trực tiếp đến địa điểm, quan sát, ghi chép, và phỏng vấn người dân địa phương giúp chúng ta có được những thông tin chính xác và sinh động về địa danh. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc tìm hiểu những địa danh chỉ tồn tại trong truyền miệng hoặc có nhiều cách giải thích khác nhau. Cần tìm hiểu về phong tục tập quán Ninh Thuận và phong tục tập quán Bình Thuận để hiểu rõ hơn về địa danh.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Địa Danh Vào Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Nghiên cứu địa danh có thể ứng dụng vào phát triển du lịch bền vững. Địa danh là một nguồn tài nguyên du lịch độc đáo, hấp dẫn du khách bởi những câu chuyện lịch sử, văn hóa ẩn chứa trong từng tên gọi. Việc khai thác và giới thiệu địa danh một cách sáng tạo có thể tạo ra những sản phẩm du lịch đặc sắc, mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương. Tuy nhiên, cần đảm bảo rằng việc khai thác du lịch không làm ảnh hưởng đến giá trị văn hóa và tính nguyên vẹn của địa danh.

4.1. Xây Dựng Sản Phẩm Du Lịch Dựa Trên Địa Danh Văn Hóa

Nghiên cứu địa danh có thể cung cấp những ý tưởng độc đáo cho việc xây dựng sản phẩm du lịch. Các tour du lịch có thể được thiết kế dựa trên những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết, hoặc phong tục tập quán liên quan đến địa danh. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ có thể được lấy cảm hứng từ địa danh. Các sự kiện văn hóa, lễ hội có thể được tổ chức tại các địa điểm mang địa danh đặc biệt. Cần chú trọng đến du lịch văn hóa Ninh Thuận và du lịch văn hóa Bình Thuận để phát triển sản phẩm du lịch phù hợp.

4.2. Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Địa Danh Trong Du Lịch

Việc khai thác du lịch cần đi đôi với việc bảo tồn và phát huy giá trị của địa danh. Cần có những quy định chặt chẽ để đảm bảo rằng các hoạt động du lịch không làm ảnh hưởng đến tính nguyên vẹn của địa danh. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của du khách và cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn địa danh. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương vào quá trình quản lý và phát triển du lịch để đảm bảo tính bền vững.

V. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Địa Danh Văn Hóa Ninh Thuận Bình Thuận

Nghiên cứu địa danh văn hóa là một lĩnh vực đầy tiềm năng, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn. Việc tiếp tục nghiên cứu và khai thác địa danh sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, văn hóa, và bản sắc của Ninh Thuận và Bình Thuận. Đồng thời, nó cũng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Cần có sự quan tâm và đầu tư hơn nữa cho lĩnh vực nghiên cứu địa danh để đạt được những kết quả tốt đẹp.

5.1. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Mới Về Địa Danh

Trong tương lai, cần tập trung vào các hướng nghiên cứu mới về địa danh, như nghiên cứu về mối liên hệ giữa địa danh và biến đổi khí hậu, nghiên cứu về vai trò của địa danh trong việc xây dựng bản sắc địa phương, nghiên cứu về tác động của công nghệ thông tin đến việc bảo tồn và phát huy địa danh. Cần khuyến khích sự tham gia của các nhà nghiên cứu trẻ và sinh viên vào lĩnh vực này.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Nghiên Cứu Về Địa Danh Giữa Các Địa Phương

Cần tăng cường hợp tác nghiên cứu về địa danh giữa Ninh Thuận và Bình Thuận, cũng như với các địa phương khác trong cả nước. Việc chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi thông tin, và phối hợp thực hiện các dự án nghiên cứu sẽ giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác nghiên cứu địa danh. Cần xây dựng mạng lưới các nhà nghiên cứu địa danh để tạo ra một cộng đồng học thuật vững mạnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  N N TH TH TH Đ A DANH Ở NINH THUẬN VÀ BÌNH THUẬN DƯỚI ÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC THÀNH H H CH INH - 2018 ĐẠI HỌ HỒ CHÍ MINH TRƯỜN ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN  N N TH TH TH Đ A DANH Ở NINH THUẬN VÀ BÌNH THUẬN DƯỚI ÓC NHÌN VĂN HÓA HỌC Chuyên ngành: Văn hóa học Mã số: 62317001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC N ƯỜI HƯỚN DẪN KHOA HỌC: D1: S. Đ ỊD HẢN BIỆN ĐỘC LẬ : 1. guyễn hành am 2. Đỗ gọc nh HẢN BIỆN: 1.

Lê Trung Hoa 2. Phan Xuân Biên THÀNH H H CH INH - 2018 LỜI CA ĐOAN ôi xin cam đoan luận án “Địa danh ở Ninh Thuận và Bình Thuận dưới góc nhìn văn hóa học” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không có sự trùng lặp, sao chép bất kỳ một đề tài luận án hay công trình nghiên cứu khoa học của tác giả nào khác. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Thủy MỤC LỤC Quy ước viết tắt Danh mục bảng biểu DẪN NHẬP. Lý do chọn đề tài.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu.

hương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu. Những đóng góp mới của luận án. Bố cục luận án.16 CHƯƠN 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TI N. Khung khái niệm.

Quan hệ giữa địa danh và văn hóa. ơ sở thực tiễn. Không gian văn hoá vùng đất Ninh Thuận và Bình Thuận. Lịch sử văn hóa vùng đất Ninh Thuận và Bình Thuận.

Chủ thể văn hóa vùng đất Ninh Thuận và Bình Thuận. Kết quả thu thập và phân loại địa danh ở Ninh Thuận và Bình Thuận .50 CHƯƠN 2 Đ A DANH HẢN ÁNH KHÔN IAN VĂN HÓA NINH TH ẬN VÀ BÌNH TH ẬN. Địa danh phản ánh địa hình, thổ nhưỡng. Địa vật, địa mạo.

Thổ nhưỡng. Địa danh phản ánh hhí hậu, thuỷ văn. Địa danh phản ánh động thực vật. Địa danh phản ánh đặc trưng kép của địa hình và động thực vật.

Địa hình và động vật. Địa hình và thực vật. Địa danh phản ánh cách thức phân lập không gian văn hóa. Hình dạng và kích thước.

Vị trí và phương hướng .79 CHƯƠN 3 Đ A DANH PHẢN ÁNH L CH SỬ VĂN HÓA NINH TH ẬN VÀ BÌNH THUẬN. Địa danh phản ánh các yếu tố lịch sử văn hóa. Sự kiện lịch sử. hức danh trong lịch sử.

ổ chức nghề nghiệp trong lịch sử. Sự thay đổi chính quyền. Sự di dân. Sự chuyển hóa giữa các loại địa danh.

Địa danh phản ánh giao lưu tiếp biến văn hóa. Biểu hiện của giao lưu tiếp xúc ngôn ngữ. Biểu hiện đa tồn .110 CHƯƠN 4 Đ A DANH HẢN ÁNH CH THỂ VĂN HÓA NINH TH ẬN VÀ BÌNH TH ẬN. Địa danh phản ánh thành phần tộc người và giai tầng xã hội.

Các tộc người. Các giai tầng xã hội. Địa danh phản ánh nhân danh. Tên các vị vua.

Tên danh nhân. ên người bình dân. Địa danh phản ánh tâm lý dân cư. Khát vọng của con người.

Ý chí của con người. Sự tưởng nhớ quê hương bản quán. Sở thích dùng ký hiệu và con số. Địa danh phản ánh tính cách dân cư .137 CHƯƠN 5 Đ A DANH PHẢN ÁNH HOẠT ĐỘN VĂN HÓA Ở NINH THUẬN VÀ BÌNH THUẬN.

Địa danh phản ánh văn hóa mưu sinh. Kinh tế biển. Thủ công nghiệp. Địa danh phản ánh văn hóa quân sự.

Địa danh phản ánh văn hóa tôn giáo. Các tôn giáo nguyên thuỷ và tôn giáo dân tộc. Các tôn giáo thế giới. Địa danh phản ánh văn hóa nghệ thuật.

Truyền thuyết, cổ tích. hơ ca dân gian. Các loại hình nghệ thuật .171 CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔN B LIÊN Q AN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .177 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 195 Q ƯỚC VIẾT TẮT Trong luận án này, chúng tôi sử dụng một số quy ước viết tắt như sau: STT Ch ế ắ Tên n hành h nh 1 HBA uyện Bác i 2 HBB uyện Bắc Bình 3 ĐL uyện Đức Linh 4 HHT uyện àm ân 5 HHTB uyện àm huận Bắc 6 HHTN uyện àm huận am 7 HNH uyện inh ải 8 HNP uyện inh hước 9 HNS uyện inh Sơn 10 HPQ uyện hú uý 11 HTL uyện ánh Linh 12 HTB uyện huận Bắc 13 HTN uyện huận am 14 HTP uyện uy hong 15 TPPRTC hành phố han ang - háp hàm 16 TPPT hành phố han hiết 17 TXLG hị x La i 18 BT nh Bình huận 19 NT nh inh huận 19 NTBT nh inh huận và t nh Bình huận DANH MỤC BẢNG BIỂU STT Tên bảng Trang 1 Bảng 1.

Tiêu chí phân loại địa danh ở NTBT 33 2 Bảng 1. Kết quả thu thập và phân loại địa danh theo địa danh học 49 dựa trên tiêu chí tự nhiên – nhân tạo 3 Bảng 1. Kết quả phân loại địa danh theo văn hóa học dựa trên 50 tiêu chí phạm trù văn hóa kết hợp với nguồn gốc ngôn ngữ 4 Bảng 2. Địa danh phản ánh động vật ở NTBT 63 5 Bảng 2.

Địa danh phản ánh thực vật ở NTBT 65 6 Bảng 3. Địa danh phản ánh giao lưu tiếp biến văn hóa ở NTBT 101 7 Bảng 4. Địa danh phản ánh nhân danh ở NTBT 116 8 Bảng 4. Địa danh phản ánh khát vọng của con người ở NTBT 125 9 Bảng 5.

Địa danh phản ánh văn hóa mưu sinh ở NTBT 140 10 Bảng 5. Địa danh phản ánh tôn giáo nguyên thủy và tôn giáo thế 154 giới ở NTBT 1 DẪN NHẬP 1. Lý do họn ề à Nghiên cứu địa danh là một địa hạt quan trọng và cần thiết trong ngôn ngữ học truyền thống và trong văn hóa học bởi địa danh là một sản phẩm sáng tạo của con người và là đối tượng mang chứa nhiều thông tin, phẩm chất của văn hóa. Địa danh không ch là những từ ngữ ch địa điểm đơn thuần mà còn là những từ khóa mở ra những trang sử của dân tộc gắn với những điển tích, những sự kiện trong lịch sử (Cổ Loa, hăng Long, Bạch Đằng…), những ch dấu thể hiện rõ nét bản sắc địa văn hóa vùng miền.

Chính vì vậy, các nhà nghiên cứu đ phong cho địa danh là những “tấm bia lịch sử văn hóa”, “trầm tích văn hóa”, “hóa thạch địa danh”, và “di sản văn hóa phi vật thể”. Điều đó nói lên rằng địa danh có một vị trí to lớn, quan trọng trong đời sống con người trong suốt dòng chảy của lịch sử. Địa danh luôn có mối quan hệ chặt chẽ với ngôn ngữ, lịch sử, địa lý, con người ở vùng đất nó tồn tại. ói cách khác, “địa danh là những tấm bia lịch sử bằng ngôn ngữ”, là những dấu ấn văn hóa, là hồ sơ lưu trữ các giá trị văn hóa mà biết bao thế hệ chủ nhân của nó đ tác tạo và bồi đắp nên.

Ninh Thuận và Bình Thuận là vùng đất tập trung sinh sống của tộc người hăm từ lâu đời cùng với tộc người Việt, K’ho, Raglai, và Hoa. Tộc người hăm có một nền văn hóa rực rỡ, phát triển liên tục từ thế kỷ thứ đến nay với những thành tựu đ nh cao đ được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Với những đặc điểm phong phú về địa hình vừa có núi đồi, đồng bằng và biển đảo, NTBT còn có truyền thống lịch sử lâu đời, từ cư dân hăm nối tiếp cư dân Việt, đ tạo nên một diện mạo văn hóa đặc sắc độc đáo in dấu trong rất nhiều địa danh, thu hút nhiều nhà nghiên cứu, nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu. Nghiên cứu, khám phá địa danh NTBT từ góc nhìn văn hóa học sẽ góp phần làm sáng rõ các đặc trưng văn hóa, nhân sinh quan, thế giới quan, cách thức tri nhận, ứng xử, cải biến môi trường tự nhiên và xã hội trong quá trình sinh tồn của các tộc người trên mảnh đất này.

Việc nghiên cứu giá trị, ý nghĩa của địa danh 2 NTBT còn có tác dụng lưu giữ, trao truyền, giáo dục cho các thế hệ trẻ tri thức lịch sử, truyền thống dân tộc để thêm yêu quý, tự hào về quê hương mình. Hiện nay, áp lực của nền hành chính số hóa, giản tiện hóa mang tính đồng bộ làm cho địa danh tàng trữ nhiều giá trị văn hóa, truyền thống dân tộc, hội tụ tinh hoa của cộng đồng được tích tụ trong suốt tiến trình lịch sử đ hoặc có nguy cơ biến mất. Điều này dường như đang triệt tiêu tính đặc trưng của địa danh, làm giảm tính đa dạng của bản sắc văn hóa vùng miền vốn là cái hay, cái đẹp trong bức tranh địa danh chung của cả nước. Về mặt khoa học, nghiên cứu văn hóa qua địa danh sẽ góp phần làm cho các phương pháp nghiên cứu và tiếp cận văn hóa ngày càng thêm phong phú và đắc dụng hơn, đóng góp chung vào sự phát triển của ngành văn hóa học – một ngành khoa học còn non trẻ ở Việt Nam.

Các lý do trên thôi thúc chúng tôi chọn “Địa danh ở Ninh Thuận và Bình Thuận dưới góc nhìn văn hóa học” làm đề tài luận án. Tổng quan ình hình ngh ên ứu 2. Tình hình nghiên cứu a danh ở nước ngoài Theo Lê Trung Hoa (2011) và Nguyễn Kiên rường (1996) thì việc nghiên cứu địa danh trên thế giới đ có lịch sử từ rất sớm. “ hiều sách lịch sử, địa chí của Trung Quốc thời cổ không ch ghi chép địa danh mà còn trình bày rõ cách đọc, hàm nghĩa, vị trí, diễn biến và quy luật gọi tên” (Nguyễn Kiên rường, 1996, tr.

Các ghi chép này xuất hiện vào thời Đông Hán (23-220) trong Hán Thư của Ban Cố hay Thủy Kinh Chú của Lịch Đạo guyên đời Bắc Ngụy (386-534). Tuy nhiên, ngành khoa học nghiên cứu về địa danh, địa danh học (toponymy/toponymie), ch chính thức ra đời từ cuối thế kỷ XIX ở các nước phương ây như hụy Sĩ, o, háp, nh, Mỹ, Thụy Điển, ga… ác tác giả tiêu biểu có thể kể: J.J Egli người Thụy Sĩ có Địa danh học (1872), J. agl người o cũng có Địa danh học (1890) J. illiénon người háp đ xuất bản Atlat ngôn ngữ Pháp (1902- 1910), .Dauzat người háp cho ra đời Nguồn gốc và sự phát triển địa danh (1926), Ch.