CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN 1. Khái niệm về đầu tư xây dựng cơ bản 1. Đầu tư và đầu tư phát triển Đầu tư có thể được hiểu theo các góc độ khác nhau như: - Góc độ nguồn lực: Đầu tư là việc sử dụng phối hợp các nguồn lực vào một hoạt động nào đó nhằm đem lại mục đích, mục tiêu của chủ đầu tư trong tương lai. - Góc độ tài chính: Đầu tư là một chuỗi các hoạt động chi tiêu để chủ đầu tư nhận về một chuỗi các dòng thu nhằm hoàn vốn và sinh lời.
- Góc độ tiêu dùng: Đầu tư là sự hy sinh hay hạn chế mức tiêu dùng hiện tại để thu về một mức tiêu dùng cao hơn trong tương lai. Hoạt động đầu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho người đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó. Đầu tư phát triển là hoạt động sử dụng các nguồn lực tài chính, vật chất, lao động và trí tuệ để xây dựng, sửa chữa nhà cửa và cấu trúc hạ tầng, mua sắm thiết bị và lắp đặt chúng, bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thường xuyên gắn liền với các hoạt động của các loại tài sản này nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo tiềm lực mới cho nền kinh tế - xã hội (KT – XH), tạo việc làm và nâng cao đời sống của mọi thành viên trong xã hội. Xây dựng cơ bản và đầu tư xây dựng cơ bản XDCB và đầu tư XDCB là những hoạt động với chức năng tạo ra TSCĐ cho nền kinh tế thông qua các hình thức xây dựng mới, mở rộng, hiện đại hoá hoặc khôi phục các TSCĐ.
Đầu tư XDCB trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tư phát triển. Đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các TSCĐ trong nền kinh tế. Do vậy đầu tư XDCB là tiền đề quan trọng trong phát triển KT – XH của nền kinh tế nói chung và của các cơ SVTH: Nguyễn Thị Lệ Thủy 3 Khoá luận tốt nghiệp đại học GVHD: ThS. Lê Sỹ Hùng sở sản xuất kinh doanh nói riêng.
Đầu tư XDCB là hoạt động chủ yếu tạo ra TSCĐ đưa vào hoạt động trong lĩnh vực KT - XH, nhằm thu đựơc lợi ích với nhiều hình thức khác nhau. XDCB là hoạt động cụ thể tạo ra các TSCĐ (khảo sát, thiết kế, xây dựng, lắp đặt máy móc thiết bị), kết quả của các hoạt động XDCB là các TSCĐ, với năng lực sản xuất phục vụ nhất định. Vốn đầu tư xây dựng cơ bản a, Khái niệm Vốn đầu tư XDCB là toàn bộ những chi phí để đạt được mục đích đầu tư bao gồm chi phí cho việc khảo sát thiết kế và xây dựng, mua sắm, lắp đặt máy móc thiết bị và các chi phí khác được ghi trong tổng dự toán. Vốn đầu tư XDCB được hình thành từ nguồn vốn trong nước và nguồn vốn nước ngoài.
Nguồn vốn trong nước: Đây là nguồn vốn có vai trò quyết định tới sự phát triển kinh tế của đất nước, nguồn này chiếm tỷ trọng lớn, nó bao gồm các nguồn sau: Vốn ngân sách nhà nước: Gồm ngân sách Trung Ương và ngân sách địa phương, được hình thành từ sự tích luỹ của nền kinh tế, vốn khấu hao cơ bản và một số nguồn khác dành cho đầu tư XDCB. Vốn tín dụng đầu tư (do ngân hàng đầu tư phát triển và quĩ hỗ trợ phát triển quản lý) gồm: Vốn của nhà nước chuyển sang, vốn huy động từ các đơn vị kinh tế và các tầng lớp dân cư, dưới các hình thức, vốn vay dài hạn của các tổ chức tài chính tín dụng quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài. Vốn của các đơn vị sản xuất kinh doanh, dịch vụ thuộc thành phần kinh tế khác. Nguồn vốn nước ngoài: Nguồn này có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình đầu tư XDCB và sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, bao gồm: Vốn viện trợ của các tổ chức quốc tế như Ngân hàng thế giới (WB – World Bank), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB – Asian Development Bank), các tổ chức chính phủ như Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC – Japan Bank For International Cooperation), các tổ chức phi chính phủ NGO (Non – Governmental Organizations).
Đây là nguồn viện trợ phát triển chính thức (ODA - Official Development Assistance). SVTH: Nguyễn Thị Lệ Thủy 4 Khoá luận tốt nghiệp đại học GVHD: ThS. Lê Sỹ Hùng Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thông qua hình thức 100% vốn nước ngoài, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh. b, Nội dung vốn đầu tư xây dựng cơ bản Nội dung của vốn đầu tư XDCB bao gồm các khoản chi phí gắn liền với hoạt động đầu tư XDCB, nội dung này bao gồm: Vốn cho xây dựng và lắp đặt: Vốn cho hoạt động chuẩn bị xây dựng và chuẩn bị mặt bằng.
Những chi phí xây dựng công trình, hạng mục công trình, nhà xưởng, văn phòng làm việc, nhà kho, bến bãi,… Chi phí cho công tác lắp đặt máy móc, trang thiết bị vào công trình và hạng mục công trình. Chi phí để hoàn thiện công trình. Vốn mua sắm máy móc thiết bị: Đó là toàn bộ các chi phí cho công tác mua sắm và vận chuyển bốc dỡ máy móc thiết bị được lắp vào công trình. Vốn mua sắm máy móc thiết bị được tính bao gồm: giá trị máy móc thiết bị, chi phí vận chuyển, bảo quản bốc dỡ, gia công, kiểm tra trước khi giao lắp các công cụ, dụng cụ.
Vốn kiến thiết cơ bản khác: Chi phí kiến thiết cơ bản được tính vào giá trị công trình như chi phí cho tư vấn đầu tư, đền bù, chi phí cho quản lý dự án, bảo hiểm, dự phòng, thẩm định, … Chi phí kiến thiết tính vào tài sản lưu động gồm chi phí cho mua sắm nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ không đủ tiêu chuẩn là TSCĐ hoặc chi phí cho đào tạo. Những chi phí kiến thiết cơ bản khác được nhà nước cho phép không tính vào giá trị công trình (do ảnh hưởng của thiên tai, những nguyên nhân bất khả kháng). c, Phân loại vốn đầu tư xây dựng cơ bản Tuỳ theo từng mục đích nghiên cứu mà người ta phân loại vốn đầu tư XDCB theo các tiêu thức khác nhau. Nhưng nhìn chung các cách phân loại này đều phục vụ cho công tác quản lý tốt hơn đối với hoạt động đầu tư XDCB.
Ta có thể xem xét một số cách phân loại vốn đầu tư (VĐT) sau đây: Phân theo nguồn vốn: Gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn tín dụng đầu tư, vốn của các cơ sở sản xuất SVTH: Nguyễn Thị Lệ Thủy 5 Khoá luận tốt nghiệp đại học GVHD: ThS. Lê Sỹ Hùng kinh doanh dịch vụ; vốn vay nước ngoài, vốn hợp tác liên doanh với nước ngoài, vốn của dân. Theo cách này, chúng ta thấy được mức độ đã huy động của từng nguồn vốn, vai trò của từng nguồn để từ đó đưa ra các giải pháp huy động và sử dụng nguồn vốn cho đầu tư XDCB có hiệu quả hơn. Phân theo hình thức đầu tư: Gồm vốn đầu tư xây dựng mới, vốn đầu tư khôi phục, vốn đầu tư mở rộng đổi mới trang thiết bị.
Theo cách này cho ta thấy, cần phải có kế hoạch bố trí nguồn vốn cho đầu tư XDCB như thế nào cho phù hợp với điền kiện thực tế và tương lai phát triển của các ngành, của các cơ sở sản xuất. Phân theo nội dung kinh tế: Vốn cho xây dựng lắp đặt. Vốn cho mua sắm máy móc thiết bị. Vốn kiến thiết cơ bản khác.
Như vậy hoạt động đầu tư XDCB có vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng. Để phân tích cụ thể vai trò hoạt động này chúng ta phải sử dụng các chỉ tiêu phản ánh kết quả và hiệu quả của hoạt động đầu tư XDCB. Đặc điểm chung của đầu tư xây dựng cơ bản Hoạt động đầu tư XDCB là một bộ phận của đầu tư phát triển do vậy nó cũng mang những đặc điểm của đầu tư phát triển. Đòi hỏi vốn lớn, thực hiện trong thời gian dài Hoạt động đầu tư XDCB đòi hỏi một số lượng vốn lao động, vật tư lớn.
Nguồn vốn này nằm khê đọng trong suốt quá trình đầu tư, trong quá trình đó, vốn không sinh lời, không tạo ra sản phẩm và lợi nhuận. Vì vậy trong quá trình đầu tư chúng ta phải có kế hoạch huy động và sử dụng nguồn vốn một cách hợp lý đồng thời có kế hoạch phân bổ nguồn lao động, vật tư thiết bị phù hợp đảm bảo cho công trình hoàn thành trong thời gian ngắn tránh lãng phí nguồn lực. Thời gian tiến hành một công cuộc đầu tư cho đến khi thành quả của nó phát huy tác dụng thường đòi hỏi nhiều năm tháng với nhiều biến động xảy ra. Thời gian vận hành các kết quả đầu tư đến thời điểm thu hồi đủ vốn (hay cho đến khi thanh lý tài sản SVTH: Nguyễn Thị Lệ Thủy 6 Khoá luận tốt nghiệp đại học GVHD: ThS.
Lê Sỹ Hùng do vốn đầu tư bỏ ra) cũng thường kéo dài nhiều khi là vĩnh viễn. Các thành quả của đầu tư XDCB có giá trị sử dụng lâu dài, có khi hàng trăm, hàng nghìn năm, thậm chí tồn tại vĩnh viễn như các công trình nổi tiếng thế giới như vườn Babylon ở Iraq, tượng nữ thần tự do ở Mỹ, kim tự tháp cổ Ai Cập, nhà thờ La Mã ở Roma, vạn lý trường thành ở Trung Quốc, tháp Angcovat ở Campuchia, … 1. Kết quả và hiệu quả đầu tư chịu ảnh hưởng của các yếu tố không ổn định theo thời gian và các điều kiện địa lý của không gian Với tính chất lâu dài như vậy, kết quả và hiệu quả của hoạt động đầu tư chịu ảnh hưởng lớn của: Điều kiện tự nhiên: đất đai, địa chất, khí hậu thời tiết, nguồn nước,… Điều kiện KT – XH: cung – cầu thị trường biến đổi liên quan đến đầu vào và đầu ra của hoạt động đầu tư, cơ chế quản lý, chính sách, chế độ chính trị,… Các yếu tố về kỹ thuật: xu hướng lâu dài của công nghệ, chất lượng, giá thành sản phẩm, sử dụng yếu tố nguyên vật liệu như thế nào,. Đòi hỏi phải nghiên cứu kĩ thị trường khi đầu tư từ quá khứ đến hiện tại và tương lai.