Luận văn thạc sĩ chăn nuôi nghiên cứu một số đặc điểm sinh trưởng và sinh sản của trâu chiêm hóa tuyên quang

Luận văn thạc sĩ chăn nuôi nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, sinh sản của trâu Chiêm Hóa Tuyên Quang, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Phạm Thùy Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Huê Viên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Trưởng Và Sinh Sản Của Trâu Chiêm Hóa Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở di truyền của các tính trạng
• 1.2. Sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.2.1. Khái niệm về sự sinh trưởng
• 1.2.2. Các quy luật sinh trưởng của trâu
• 1.2.3. Một số chỉ tiêu và phương pháp đánh giá sinh trưởng
• 1.3. Sinh sản và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.3.1. Đặc điểm hệ sinh sản của trâu
• 1.3.2. Hoạt động sinh dục của trâu đực
• 1.3.3. Hoạt động sinh dục của trâu cái
• 1.3.4. Các chỉ tiêu đánh giá sức sản xuất của con trâu
• 1.3.5. Tính mùa vụ trong sinh sản của trâu
• 1.4. Khái quát điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội của huyện Chiêm Hóa
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.5.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá hiện trạng đàn trâu nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang
• 2.5. Đánh giá khả năng sinh trưởng của trâu
• 2.6. Đánh giá khả năng sinh sản của trâu
• 2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng đàn trâu của huyện Chiêm Hóa - Tuyên Quang
• 3.1.1. Số lượng và sự phân bố đàn
• 3.1.2. Quy mô đàn trâu nuôi trong nông hộ tại huyện Chiêm Hóa
• 3.1.3. Thực trạng tình hình chăn nuôi đàn trâu tại huyện Chiêm Hóa
• 3.2. Khả năng sinh trưởng của trâu Chiêm Hóa - Tuyên Quang
• 3.2.1. Khối lượng và kích thước một số chiều đo của trâu ở các tháng tuổi
• 3.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối của trâu ở các giai đoạn tuổi
• 3.2.3. Sinh trưởng tương đối của trâu ở các giai đoạn tuổi
• 3.2.4. Một số chỉ số cấu tạo thể hình của trâu Chiêm Hóa
• 3.3. Khả năng sinh sản của trâu Chiêm Hóa - Tuyên Quang
• 3.3.1. Khả năng sinh sản của trâu cái
• 3.3.2. Khả năng sinh sản của trâu đực
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh trưởng của trâu Chiêm Hóa

Nghiên cứu về trâu Chiêm Hóa tại Tuyên Quang cho thấy sự sinh trưởng của loài này có những đặc điểm nổi bật. Sự sinh trưởng của trâu được xác định qua các chỉ tiêu như khối lượng, kích thước và tốc độ tăng trưởng. Theo nghiên cứu, trâu có tốc độ tăng trưởng nhanh trong giai đoạn đầu sau khi sinh, với khối lượng tăng từ 127 đến 439g/ngày. Tuy nhiên, tốc độ này giảm dần theo độ tuổi. Đặc biệt, trâu có thể đạt khối lượng từ 300-400kg ở tuổi trưởng thành, với một số cá thể nặng hơn 600kg. Điều này cho thấy đặc điểm sinh trưởng của trâu Chiêm Hóa không chỉ phụ thuộc vào yếu tố di truyền mà còn chịu ảnh hưởng của điều kiện nuôi dưỡng và môi trường sống. Việc hiểu rõ các quy luật sinh trưởng sẽ giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp nhằm nâng cao năng suất và chất lượng đàn trâu.

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng

Sinh trưởng của trâu Chiêm Hóa chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như dinh dưỡng, điều kiện khí hậu và phương pháp chăn nuôi. Nguồn thức ăn chính của trâu bao gồm cỏ tươi và các phụ phẩm nông nghiệp. Việc bổ sung thức ăn tinh có thể làm tăng tốc độ tăng trưởng lên đến 600g/ngày. Ngoài ra, điều kiện chăm sóc và quản lý chăn nuôi cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và khả năng sinh trưởng của trâu. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc cải thiện chế độ dinh dưỡng và chăm sóc có thể giúp trâu phát triển tốt hơn, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

II. Đặc điểm sinh sản của trâu Chiêm Hóa

Khả năng sinh sản của trâu Chiêm Hóa là một trong những yếu tố quan trọng trong chăn nuôi. Trâu có thời gian thành thục muộn hơn so với bò, thường bắt đầu sinh sản khi đạt khoảng 6 tuổi. Các chỉ tiêu sinh sản như tỷ lệ thụ thai, nhịp đẻ và sức sản xuất của trâu cái và trâu đực đều được nghiên cứu kỹ lưỡng. Theo các nghiên cứu, tỷ lệ thụ thai của trâu cái có thể đạt từ 60-70%, trong khi đó trâu đực có khả năng phối giống tốt nhưng cần được quản lý chặt chẽ để tránh tình trạng đồng huyết. Việc nắm rõ các đặc điểm sinh sản sẽ giúp người chăn nuôi có kế hoạch quản lý giống hiệu quả hơn.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản

Sức sinh sản của trâu Chiêm Hóa không chỉ phụ thuộc vào độ tuổi mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như dinh dưỡng, điều kiện chăm sóc và môi trường sống. Việc cung cấp chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp trâu cái có sức khỏe tốt hơn, từ đó nâng cao khả năng thụ thai và sinh sản. Ngoài ra, việc quản lý giống và thực hiện các biện pháp thú y cũng rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho đàn trâu. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong chăn nuôi có thể cải thiện đáng kể năng suất sinh sản của trâu.

III. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về đặc điểm sinh trưởng và sinh sản của trâu Chiêm Hóa tại Tuyên Quang không chỉ cung cấp thông tin khoa học quý giá mà còn có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc phát triển chăn nuôi. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng các quy trình chọn giống, chăm sóc và nuôi dưỡng trâu, từ đó nâng cao chất lượng và số lượng đàn trâu tại địa phương. Việc khai thác và phát triển nguồn gen trâu Chiêm Hóa sẽ góp phần vào việc bảo tồn giống vật nuôi quý của Việt Nam, đồng thời nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi.

3.1. Ứng dụng trong thực tiễn chăn nuôi

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào thực tiễn chăn nuôi thông qua việc cải thiện chế độ dinh dưỡng, quản lý giống và áp dụng các biện pháp kỹ thuật hiện đại. Người chăn nuôi có thể sử dụng thông tin từ nghiên cứu để điều chỉnh phương pháp chăn nuôi, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững ngành chăn nuôi tại địa phương, đáp ứng nhu cầu thị trường và cải thiện đời sống cho người dân.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Đàn trâu là nguồn lực quan trọng trong sản xuất nông nghiệp truyền thống của Việt Nam, đặc biệt tại các vùng miền núi như huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang. Theo thống kê năm 2017, tổng đàn trâu tại 6 xã nghiên cứu đạt 4.562 con, trong đó xã Vinh Quang chiếm tỷ lệ cao nhất với 23,81%. Tuy nhiên, xu hướng giảm đàn trâu đã được ghi nhận với mức giảm 1,8% trong năm 2018. Vấn đề thoái hóa giống do giao phối tự do, đồng huyết và cận huyết đang đe dọa chất lượng đàn trâu địa phương. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá các đặc điểm sinh trưởng và sinh sản của trâu Chiêm Hóa trong khoảng thời gian từ tháng 7/2018 đến tháng 6/2019, tại 6 xã trọng điểm, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển nguồn gen quý, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng đàn trâu. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững, góp phần xóa đói giảm nghèo tại địa phương.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Di truyền học Mendel và đa gen (Polygen):** Các tính trạng sinh trưởng và sinh sản của trâu chịu ảnh hưởng bởi nhiều gen nhỏ với hiệu ứng cộng gộp, trội và át gen, được biểu diễn qua công thức P = G + E, trong đó G = A + D + I.
- **Quy luật sinh trưởng không đều:** Sinh trưởng của trâu diễn ra không đồng đều giữa các giai đoạn tuổi và các bộ phận cơ thể, với tốc độ tăng trưởng nhanh nhất ở giai đoạn sơ sinh và giảm dần khi trưởng thành.
- **Chu kỳ sinh sản và tính mùa vụ:** Chu kỳ động dục trung bình của trâu cái là 21-22 ngày, với hoạt động sinh sản mang tính mùa vụ rõ rệt, tập trung vào mùa thu đông.
- **Chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng và sinh sản:** Bao gồm sinh trưởng tuyệt đối, sinh trưởng tương đối, tuổi thành thục về tính, tuổi đẻ lứa đầu, khoảng cách giữa hai lứa đẻ, tỷ lệ thụ thai lần phối đầu và hệ số phối.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Đối tượng và địa điểm:** Đàn trâu tại 6 xã thuộc huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.
- **Thời gian nghiên cứu:** Từ tháng 7/2018 đến tháng 6/2019.
- **Cỡ mẫu:** 393 con trâu được đo đạc về khối lượng và kích thước; 304 hộ dân được khảo sát về thực trạng chăn nuôi.
- **Phương pháp thu thập dữ liệu:** Cân trực tiếp nghé, đo kích thước các chiều cơ thể (vòng ngực, dài thân chéo, vòng ống), thu thập thông tin qua phiếu khảo sát và báo cáo địa phương.
- **Phân tích số liệu:** Sử dụng phương pháp thống kê sinh vật học, xử lý trên phần mềm Excel, tính toán các chỉ số sinh trưởng và sinh sản theo công thức chuẩn.
- **Phương pháp đánh giá sinh sản:** Đo các chỉ tiêu sinh sản ở trâu cái và trâu đực như tuổi phối giống lần đầu, tuổi đẻ lứa đầu, tỷ lệ thụ thai, lượng tinh dịch, hoạt lực và nồng độ tinh trùng.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Thực trạng đàn trâu:** Tổng đàn trâu tại 6 xã là 4.562 con năm 2017, giảm còn 4.480 con năm 2018 (giảm 1,8%). Xã Vinh Quang có sự tăng trưởng đàn trâu 6,89%, trong khi các xã khác đều giảm từ 0,5% đến 9,52%.
- **Quy mô chăn nuôi:** 87,5% hộ nuôi dưới 3 con trâu, 11,51% nuôi từ 3-5 con, chỉ 0,99% nuôi trên 5 con.
- **Nguồn thức ăn:** 97,03% hộ sử dụng cỏ voi, 100% sử dụng cỏ tự nhiên, phụ phẩm chủ yếu là lá mía tươi (11,18%), thân ngô già (7,23%) và rơm tươi (8,55%). Tỷ lệ dự trữ rơm khô chỉ đạt 29,6%.
- **Chuồng trại và thú y:** 6,25% hộ có chuồng kiên cố, 92,1% bán kiên cố, 1,65% thô sơ. Tiêm phòng đạt 91,12%, nhưng tẩy ký sinh trùng chỉ đạt 39,8%.
- **Khả năng sinh trưởng:** Khối lượng trâu đực tăng từ 22,4 kg (sơ sinh) lên 562,39 kg (60 tháng), trâu cái từ 21,27 kg lên 391,16 kg. Vòng ngực, dài thân chéo và vòng ống đều tăng theo tuổi, trâu đực có kích thước lớn hơn trâu cái với ý nghĩa thống kê (P<0,05).
- **Sinh trưởng tuyệt đối:** Tăng trọng trung bình trâu đực giai đoạn 24-30 tháng đạt 519,81 g/ngày, trâu cái cùng giai đoạn chỉ đạt 237,34 g/ngày.

### Thảo luận kết quả

Sự giảm sút tổng đàn trâu tại các xã ngoài Vinh Quang phản ánh xu hướng chuyển đổi cơ cấu chăn nuôi và ảnh hưởng của phát triển kinh tế xã hội. Việc tăng đàn tại Vinh Quang có thể liên quan đến hoạt động thu mua và nuôi vỗ béo trâu, tạo động lực phát triển chăn nuôi. Quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ chiếm ưu thế, hạn chế khả năng áp dụng tiến bộ kỹ thuật và quản lý giống. Nguồn thức ăn chủ yếu là cỏ voi và phụ phẩm nông nghiệp phù hợp với đặc điểm tiêu hóa của trâu, tuy nhiên việc dự trữ thức ăn còn hạn chế ảnh hưởng đến khả năng duy trì sinh trưởng ổn định quanh năm. Công tác thú y tiêm phòng đạt tỷ lệ cao nhưng tẩy ký sinh trùng thấp, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh ảnh hưởng đến sức khỏe đàn trâu. Khả năng sinh trưởng của trâu Chiêm Hóa thuộc nhóm tầm vóc to (trâu đực) và trung bình (trâu cái), phù hợp với điều kiện tự nhiên và chế độ nuôi dưỡng tại địa phương. So với các nghiên cứu trong nước, kích thước vòng ngực và dài thân chéo của trâu Chiêm Hóa có phần vượt trội, cho thấy tiềm năng phát triển giống. Sinh trưởng tuyệt đối cao ở giai đoạn 24-30 tháng tuổi phản ánh giai đoạn phát triển nhanh nhất, cần tập trung chăm sóc dinh dưỡng để tối ưu hóa năng suất. Các kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng khối lượng và bảng so sánh chỉ số kích thước cơ thể theo tuổi và giới tính.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường quản lý giống:** Áp dụng biện pháp chọn lọc và kiểm soát giao phối nhằm hạn chế đồng huyết, nâng cao chất lượng gen đàn trâu trong vòng 3 năm tới, do các cơ quan chuyên môn và hộ chăn nuôi phối hợp thực hiện.
- **Phát triển nguồn thức ăn dự trữ:** Khuyến khích hộ chăn nuôi xây dựng kho dự trữ rơm khô và thức ăn ủ xanh, nhằm đảm bảo dinh dưỡng ổn định quanh năm, mục tiêu tăng tỷ lệ dự trữ thức ăn lên 60% trong 2 năm.
- **Nâng cao công tác thú y:** Tăng tỷ lệ tẩy ký sinh trùng lên trên 80% trong 3 năm tới thông qua các chương trình tập huấn và hỗ trợ thuốc thú y, giảm thiểu dịch bệnh ảnh hưởng đến sinh trưởng và sinh sản.
- **Đào tạo kỹ thuật phát hiện động dục và phối giống:** Tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân về kỹ thuật phát hiện động dục trâu cái và thời điểm phối giống thích hợp, nhằm nâng cao tỷ lệ thụ thai lần phối đầu trên 70% trong vòng 2 năm.
- **Khuyến khích phát triển quy mô chăn nuôi:** Hỗ trợ các hộ mở rộng quy mô nuôi từ 3 con trở lên, tạo điều kiện áp dụng kỹ thuật chăm sóc và quản lý tốt hơn, hướng tới tăng năng suất và thu nhập bền vững.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nông dân và hộ chăn nuôi trâu:** Nhận biết đặc điểm sinh trưởng và sinh sản của trâu Chiêm Hóa để áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp, nâng cao hiệu quả chăn nuôi.
- **Chuyên gia và cán bộ thú y:** Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý giống, phòng chống dịch bệnh và tư vấn kỹ thuật.
- **Nhà quản lý và hoạch định chính sách:** Đánh giá thực trạng và tiềm năng phát triển chăn nuôi trâu tại địa phương, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển bền vững.
- **Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi:** Tham khảo dữ liệu thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu để phát triển các đề tài liên quan về sinh trưởng, sinh sản và bảo tồn nguồn gen vật nuôi.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Trâu Chiêm Hóa có đặc điểm sinh trưởng như thế nào?**  
Trâu đực có khối lượng tăng từ 22,4 kg sơ sinh lên 562,39 kg ở 60 tháng, trâu cái từ 21,27 kg lên 391,16 kg. Sinh trưởng nhanh nhất ở giai đoạn 24-30 tháng với tăng trọng trên 500 g/ngày ở trâu đực.

2. **Nguồn thức ăn chính cho trâu tại Chiêm Hóa là gì?**  
Cỏ voi chiếm 97,03% nguồn thức ăn, kết hợp với cỏ tự nhiên và phụ phẩm nông nghiệp như lá mía tươi, thân ngô già và rơm tươi.

3. **Tỷ lệ tiêm phòng và tẩy ký sinh trùng hiện nay ra sao?**  
Tiêm phòng đạt 91,12%, trong khi tẩy ký sinh trùng chỉ đạt 39,8%, cần tăng cường để bảo vệ sức khỏe đàn trâu.

4. **Tuổi thành thục sinh dục và tuổi đẻ lứa đầu của trâu Chiêm Hóa là bao nhiêu?**  
Tuổi thành thục sinh dục của trâu cái khoảng 18-21 tháng, tuổi đẻ lứa đầu trung bình từ 3-5 tuổi, phù hợp với đặc điểm sinh sản của trâu nội Việt Nam.

5. **Làm thế nào để nâng cao năng suất sinh sản của trâu?**  
Phát hiện chính xác thời điểm động dục, phối giống đúng thời điểm chịu đực, cải thiện dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là tăng tỷ lệ thụ thai lần phối đầu.

## Kết luận

- Đàn trâu Chiêm Hóa có tầm vóc thuộc nhóm to (đực) và trung bình (cái), với khả năng sinh trưởng và sinh sản phù hợp điều kiện địa phương.  
- Thực trạng chăn nuôi còn nhỏ lẻ, nguồn thức ăn chủ yếu là cỏ voi và phụ phẩm nông nghiệp, công tác thú y tiêm phòng tốt nhưng tẩy ký sinh trùng còn hạn chế.  
- Tỷ lệ sinh sản thấp do biểu hiện động dục thầm lặng và kỹ thuật phối giống chưa hiệu quả.  
- Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển nguồn gen trâu địa phương, góp phần nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân.  
- Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và chính sách hỗ trợ nhằm phát triển bền vững chăn nuôi trâu tại huyện Chiêm Hóa trong giai đoạn tiếp theo.  

Triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật, tăng cường quản lý giống và thú y, đồng thời mở rộng quy mô chăn nuôi để nâng cao hiệu quả sản xuất.  

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở di truyền của các tính trạng Cũng như các loài gia súc khác đặc điểm di truyền các tính trạng chất lượng và số lượng ở trâu cũng tuân theo các quy luật di truyền của Mendel. Các tính trạng như: Màu sắc lông, da (trắng, đen) là những tính trạng chất lượng, còn các tính trạng như: Tỷ lệ thụ thai, tỷ lệ đẻ, nhịp để, tỷ lệ nuôi sống,. thuộc nhóm tính trạng số lượng, là những tính trạng do nhiều đôi gen quy định và chịu sự tác động của ngoại cảnh với nhiều mức độ khác nhau.

Giá trị kiểu hình của 1 tính trạng được ký hiệu là P (Phenotype). Giá trị kiểu gen được ký hiệu là G (Genotype) và sai lệch môi trường được ký hiệu bằng E (Environment). Quan hệ này được biểu thị bằng công thức: P = G + E. Giá trị kiểu gen (G) của giá trị số lượng do nhiều gen có hiệu ứng nhỏ (Minorgene) cấu tạo thành.

Đó là các gen có hiệu ứng riêng biệt của từng gen thì rất nhỏ, nhưng tập hợp nhiều gen nhỏ sẽ ảnh hưởng rất rõ rệt tới tính trạng nghiên cứu, hiện tượng này gọi là hiện tượng đa gen (Polygen). Các minorgene này tác động lên tính trạng theo 3 phương thức: Cộng gộp, trội và át gen. Vì vậy giá trị kiểu gen hoạt động thể hiện qua công thức: G=A+D+I Trong đó: G: Giá trị kiểu gen A: Giá trị cộng gộp D: Giá trị sai lệch trội I: Giá trị sai lệch tương tác A là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó ổn định, có thể xác định được và di truyền cho đời sau. Hai thành phần D và I cũng có vai trò quan trọng vì đó là giá trị giống đặc biệt và chỉ xác định được thông qua con đường thực nghiệm.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Luận văn thạc sĩ Chăn nuôi 4 Theo kết quả nghiên cứu của các nhà di truyền học: Những tính trạng có hệ số di truyền (h2) từ 0,12 - 0,30 là những tính trạng có hệ số di truyền thấp. Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,4 - 0,5 là những tính trạng có hệ số di truyền trung bình. Những tính trạng có hệ số di truyền bằng 0,5 trở lên là những tính trạng có hệ số di truyền cao và cho hiệu quả chọn lọc cao. Từ những kết quả phân tích trên cho thấy, các tính trạng về năng suất ở vật nuôi nói chung và ở trâu nói riêng là kết quả tác động giữa các yếu tố di truyền và các yếu tố môi trường.

Yếu tố di truyền được thể hiện cao hay thấp phụ thuộc vào nhiều môi trường sống như: Khí hậu, dinh dưỡng, thức ăn. Vì thế trong thực tiễn công tác giống, muốn vật nuôi đạt năng suất chất lượng cao thì ngoài việc có giống tốt có năng suất chất lượng cao cần phải chú ý đến việc cải tiến môi trường nuôi dưỡng, chăm sóc đối với con vật. Sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng 1. Khái niệm về sự sinh trưởng Sinh trưởng của gia súc là sự tăng kích thước của tế bào mô hay bộ phận đến một hình dáng nhất định.

Đó là quá trình tích luỹ các chất hữu cơ do quá trình đồng hoá và dị hoá của gia súc tạo ra. Sự sinh trưởng được đặc trưng bởi tốc độ sinh trưởng, độ dài sinh trưởng và được phản ánh chung ở khối lượng, kích thước các chiều đo cơ thể. Sự sinh trưởng (biến đổi về số lượng) cùng với sự phân hoá (biến đổi về chất lượng) đã tạo nên sự phát triển của cơ thể gia súc từ khi nó mới hoàn thành đến lúc chết, sự phát triển này được thể hiện như là kết quả của những mối liên hệ phức tạp giữa đặc điểm di truyền và điều kiện ngoại cảnh. Sự phát triển của cơ thể nghé cũng như các gia súc khác đều tuân theo quy luật nhất định.

Tìm hiểu quy luật này, ta có thể chủ động nuôi dưỡng nghé theo giai đoạn để có được những con trâu sau này có những phẩm chất cao và sức sản xuất tốt. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Luận văn thạc sĩ Chăn nuôi 5 1. Các quy luật sinh trưởng của trâu Quá trình phát triển của cơ thể từ khi còn là bào thai đến khi sinh ra, trưởng thành và già cỗi đều tuân theo quy luật tự nhiên của sinh vật. Nhiều tác giả bỏ nhiều thời gian, công sức nghiên cứu, tìm tòi nhằm mục đích tìm ra các quy luật để từ đó tìm ra các tác động vao từng giai đoạn phát triển của cơ thể gia súc làm cho năng suất sản phẩm vật nuôi tăng lên, phục vụ lợi ích kinh tế của người chăn nuôi, sau nhiều năm nghiên cứu người ta đã tìm ra quy luật sau: 1.

Quy luật sinh trưởng phát triển không đều Điểm nổi bật nhất trong sự phát triển của cơ thể gia súc là sự sinh trưởng, phát dục không đều. Đặc điểm đó thường thể hiện ở sự thay đổi rõ rệt về tốc độ sinh trưởng và cường độ tăng trọng của cơ thể tuỳ theo tuổi. Sự phát triển không đều còn thể hiện ở thể vóc, trao đổi chất… - Thể vóc chủ yếu do hệ cơ và hệ xương tạo nên. Trong giai đoạn bào thai mô xương có cường độ phát triển mạnh nhất, còn sau khi sơ sinh tốc độ phát triển của mô xương giảm xuống nh-ng mô cơ lại tăng lên.

Ví dụ: Từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi thể trọng bê nghé tăng 16 lần, khối lượng xương tăng 8,7 lần còn cơ tăng 18,6 lần. - Trao đổi chất: Cơ thể non có cường độ tổng hợp protein mạnh. Tuổi càng tăng thì khả năng này càng giảm xuống cùng với sự thay đổi cơ cấu của các loại protein. ở con vật non nucleoprotein chiếm tỉ trọng lớn, khi tuổi tăng lên cơ thể tích luỹ nhiều các proteit có chức năng đặc hiệu với khả năng tự đổi mới thấp.

Sinh trưởng theo giai đoạn Cũng như các gia súc khác, đặc điểm cơ bản sinh trưởng của trâu là quy luật phát triển không đồng đều giữa các giai đoạn và giữa các bộ phận khác nhau trong cơ thể. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, sự phát triển diễn ra nhanh nhất ở thời kỳ mới sinh, sau đó giảm dần đến khi trưởng thành và giảm mạnh khi già. Sinh trưởng theo giai đoạn không chỉ là đặc trưng của cơ thể nói chung mà còn là của từng bộ phận, từng hệ thống cơ quan trong cơ thể. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Luận văn thạc sĩ Chăn nuôi 6 Sinh trưởng của gia súc nhìn chung có thể chia làm hai giai đoạn chính như sau: + Giai đoạn bào thai (Trong cơ thể mẹ) và giai đoạn sau bào thai (ngoài cơ thể mẹ).

Giai đoạn bào thai lại chia làm hai thời kỳ: Thời kỳ bú sữa và thời kỳ cai sữa. Sự tăng trưởng của giai đoạn bào thai chịu ảnh h-ởng nhiều của mẹ, còn giai đoạn sau bào thai chịu ảnh h-ởng nhiều của yếu tố di truyền và ngoại cảnh. Sinh trưởng theo giai đoạn có mối liên hệ mật thiết với sự sinh trưởng của các bộ phận cơ thể. ở giai đoạn đầu xương phát triển sớm nhất sau đó đến thịt và mỡ, giai đoạn này xương chiếm tới 30% khối lượng thịt xẻ ở tuổi sơ sinh.

Giai đoạn tiếp theo cơ thể phát triển mạnh nhất sau đó đến mỡ. Ở giai đoạn sau sự tích luỹ tăng lên rõ rệt khi trâu gần đạt đến tuổi thành thục về thể vóc và tăng nhanh khi trưởng thành, giai đoạn này mỡ phát triển nhanh nhất sau đó đến thịt và xương. Quy luật sinh trưởng theo giai đoạn và các yếu tố ảnh hưởng có một ý nghĩa quan trọng trong chăn nuôi. Để thu được năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất, người chăn nuôi cần phải hiểu được điều này để từ đó đưa ra các biện pháp kỹ thuật tác động thích hợp nhất vào mỗi giai đoạn của vật nuôi.

Quy luật tính chu kỳ Sự phát triển cơ thể của gia súc và của từng bộ phận trong cơ thể gia súc qua các thời kỳ có những đặc điểm khác nhau. Tính chất không đồng đều của nhịp độ phát triển rất phù hợp với hoạt động hưng phấn và ức chế của hệ thần kinh, với sự đồng hoá dị hoá, có thời kỳ diễn ra mạnh, co thời kỳ yếu của cơ thể, và cũng từ tính chất không đồng đều của hệ thần kinh và quá trình trao đổi chất mà sự sinh trưởng của gia súc chịu ảnh h-ởng cũng đi theo nhịp độ lúc yếu lúc mạnh. Biểu hiện rõ nhất là tốc độ tăng trọng lượng của cơ thể. Có những thời kỳ đói với gia suc mức tăng trọng hàng ngày cao nhưng sau đó lại thấp.

Tăng trọng nhiều hay ít chính là do sự cân bằng của quá trình oxy hoá khử trong sự trao đổi chất có đều hay không. Chu kỳ động dục của con cái cũng tuân theo tính chu kỳ sau một thời gian nhất định chu kỳ động dục lại được lặp lại. Hiện tượng sinh trưởng bù Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Luận văn thạc sĩ Chăn nuôi 7 Hiện tượng sinh trưởng bù xảy ra ở một giai đoạn nào đó mà sự phát triển của con vật bị kìm hãm do cung cấp thức ăn hạn chế. Sau đó con vật nhận được khẩu phần dinh dưỡng tốt hơn, cường độ sinh trưởng tăng cao, cơ thể không bị ức chế và đạt khối lượng cùng lúc với những con vật cùng tuổi.

Đó là hiện tượng sinh trưởng bù. Khả năng sinh trưởng của trâu Khả năng sinh trưởng của trâu ở các giai đoạn khác nhau là khác nhau. Trâu sinh trưởng nhanh vào vài tháng đầu sau khi được sinh ra, sau đó tốc độ tăng trưởng giảm dần. Theo Nguyễn Đức Thạc, nghé từ sơ sinh đến 1 năm tuổi trong điều kiện dựa vào sữa mẹ và chăn thả tự nhiên, bình quân đàn nghé tăng trọng 127 - 439g/ngày.

Nếu bổ sung thức ăn tinh (Cám gạo, khoai sắn ), một ngày tăng trọng 500-600g/ ngày. Trong tháng tuổi thứ nhất và thứ 2 có thể tăng trọng 1000g/ngày. Theo Lê Đăng Đảnh, thì trâu có tốc độ tăng trưởng khởi đầu trung bình là 650g/ngày, tăng trọng giảm dần xuống còn 300g/ ngày khi trâu được 1 năm tuổi, lúc 2 năm tuổi là 200g/ngày và giảm xuống 100g/ngày khi trâu được 3 năm tuổi. Khả năng sinh trưởng của trâu phụ thuộc vào độ tuổi, khối lượng lúc trưởng thành của giống và cả tính biệt của chúng.