Khóa luận: Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng kháo vàng tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Luận văn nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng loài kháo vàng tại vườn giống cây đầu dòng Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp.

• Tác giả: Lê Trung Thành
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thoa
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng cây Kháo vàng tại vườn giống cây đầu dòng, Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.2. Những nghiên cứu về sinh thái quần thể cây rừng
• 2.3. Những nghiên cứu về đặc điểm hình thái và sinh vật học
• 2.4. Những nghiên cứu về họ Long não (Lauraceae)
• 2.5. Những nghiên cứu về Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte)
• 2.6. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.7. Những nghiên cứu về sinh thái quần thể cây rừng
• 2.8. Những nghiên cứu về đặc điểm hình thái và sinh vật học
• 2.9. Những nghiên cứu về họ Long não (Lauraceae)
• 2.10. Những nghiên cứu về Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte)
• 2.11. Khái quát một số đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.11.1. Đặc điểm khí hậu, thời tiết
• 2.11.2. Dân số - lao động
• 2.11.3. Giao thông- thủy lợi
• 2.11.4. Kinh tế- xã hội
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu chung
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu đặc điểm hình thái loài Kháo vàng
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái thân
• 4.1.2. Đặc điểm hình thái lá
• 4.1.3. Đặc điểm hình thái hoa
• 4.1.4. Đặc điểm hình thái quả
• 4.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái
• 4.2.1. Nghiên cứu đặc điểm đất nơi loài Kháo vàng phân bố
• 4.2.2. Nghiên cứu đặc điểm đất nơi trồng kháo vàng
• 4.3. Đánh giá sinh trưởng của loài cây kháo vàng
• 4.3.1. Tỷ lệ sống và chất lượng sinh trưởng cây Kháo vàng sau khi trồng
• 4.3.2. Đánh giá sinh trưởng của cây Kháo vàng ở các công thức thí nghiệm
• 4.3.3. Đánh giá sinh trưởng của Kháo vàng sau khi trồng
• 4.4. Phòng trừ sâu bệnh hại
• 4.5. Đề xuất một số biện pháp kĩ thuật trồng, chăm sóc Kháo vàng
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh học của cây Kháo vàng

Cây Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte) thuộc họ Long não (Lauraceae) là loài cây bản địa đa tác dụng, có giá trị kinh tế cao. Cây sinh trưởng nhanh, dễ gây trồng, phù hợp với nhiều loại đất và vùng sinh thái khác nhau. Đặc điểm hình thái của cây bao gồm thân thẳng, thuôn đều, chiều cao từ 25-30m, đường kính ngang ngực đạt 70-100cm. Lá cây có biên độ sinh thái rộng, thích hợp với khí hậu ẩm nhiệt đới mưa mùa, lượng mưa bình quân 800-2500mm/năm, nhiệt độ trung bình 20-27°C. Cây ưa sáng, thường mọc ở nơi đất có tầng dày, nhiều mùn, thoát nước tốt. Gỗ Kháo vàng có giác lõi phân biệt, giác trắng, lõi màu vàng nhạt, mịn thớ, khá cứng và nặng, tỷ trọng 0.7, xếp nhóm VI. Gỗ có mùi thơm, bền với mối mọt, thường dùng trong đóng đồ gia dụng, xây dựng, giao thông vận tải, và làm nguyên liệu gỗ bóc dán lạng. Vỏ cây còn được dùng làm thuốc chữa bỏng và đau răng.

1.1. Đặc điểm hình thái

Đặc điểm hình thái của cây Kháo vàng được mô tả chi tiết qua thân, lá, hoa, quả và hạt. Thân cây thẳng, thuôn đều, chiều cao từ 25-30m, đường kính ngang ngực đạt 70-100cm. Lá cây có hình dạng đặc trưng, thích nghi với điều kiện khí hậu ẩm nhiệt đới. Hoa và quả của cây cũng có những đặc điểm riêng biệt, phù hợp với quá trình sinh sản và phát tán hạt. Hình thái phẫu diện đất nơi cây phân bố cũng được nghiên cứu, cho thấy cây thích hợp với đất Feralit đỏ vàng hoặc vàng đỏ phát triển trên đá mácma axit hoặc sa thạch, phiến thạch.

1.2. Đặc điểm sinh thái

Cây Kháo vàng có biên độ sinh thái rộng, thích hợp với khí hậu ẩm nhiệt đới mưa mùa, lượng mưa bình quân 800-2500mm/năm, nhiệt độ trung bình 20-27°C. Cây ưa sáng, thường mọc ở nơi đất có tầng dày, nhiều mùn, thoát nước tốt. Nghiên cứu đặc điểm đất nơi cây phân bố cho thấy cây thích hợp với đất Feralit đỏ vàng hoặc vàng đỏ phát triển trên đá mácma axit hoặc sa thạch, phiến thạch. Cây chịu bóng nhẹ khi còn nhỏ, lớn lên ưa sáng, tốc độ sinh trưởng khá nhanh, mỗi năm tăng trưởng khoảng 1m về chiều cao và 1cm về đường kính.

II. Kỹ thuật gây trồng cây Kháo vàng

Kỹ thuật gây trồng cây Kháo vàng được nghiên cứu và đánh giá tại Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp, nhằm tạo cơ sở khoa học cho việc tạo giống và gây trồng loài cây này trong các mô hình làm giàu rừng, rừng trồng cây gỗ lớn. Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của cây sau khi trồng cho thấy tỷ lệ sống và chất lượng sinh trưởng của cây Kháo vàng đạt hiệu quả cao. Kỹ thuật trồng cây bao gồm các phương pháp trồng hỗn giao với một số loài cây lá rộng khác, phương thức làm giàu rừng bằng Kháo vàng triển vọng tốt. Phòng trừ sâu bệnh hại cũng được đề cập, với các biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Kháo vàng được đề xuất nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của loài cây này.

2.1. Phương pháp trồng và chăm sóc

Phương pháp trồng và chăm sóc cây Kháo vàng được nghiên cứu kỹ lưỡng, bao gồm các kỹ thuật trồng hỗn giao với một số loài cây lá rộng khác. Tỷ lệ sống và chất lượng sinh trưởng của cây sau khi trồng được đánh giá, cho thấy hiệu quả cao trong việc gây trồng loài cây này. Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng cây Kháo vàng cũng được nghiên cứu, giúp tối ưu hóa quá trình chăm sóc và phát triển cây.

2.2. Phòng trừ sâu bệnh hại

Phòng trừ sâu bệnh hại là một phần quan trọng trong kỹ thuật gây trồng cây Kháo vàng. Các biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc được đề xuất nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của loài cây này. Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của cây sau khi trồng cho thấy tỷ lệ sống và chất lượng sinh trưởng của cây Kháo vàng đạt hiệu quả cao, đồng thời giảm thiểu tác động của sâu bệnh hại.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng cây Kháo vàng tại Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển loài cây bản địa này. Giá trị kinh tế của cây Kháo vàng được thể hiện qua việc sử dụng gỗ trong đóng đồ gia dụng, xây dựng, giao thông vận tải, và làm nguyên liệu gỗ bóc dán lạng. Bảo tồn giống cây và phát triển lâm nghiệp là mục tiêu chính của nghiên cứu, góp phần vào việc phục hồi hệ sinh thái rừng, bảo vệ đa dạng sinh học, và phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng miền núi phía Bắc.

3.1. Giá trị kinh tế

Giá trị kinh tế của cây Kháo vàng được thể hiện qua việc sử dụng gỗ trong đóng đồ gia dụng, xây dựng, giao thông vận tải, và làm nguyên liệu gỗ bóc dán lạng. Gỗ Kháo vàng có giác lõi phân biệt, giác trắng, lõi màu vàng nhạt, mịn thớ, khá cứng và nặng, tỷ trọng 0.7, xếp nhóm VI. Gỗ có mùi thơm, bền với mối mọt, thường dùng trong đóng đồ gia dụng, xây dựng, giao thông vận tải, và làm nguyên liệu gỗ bóc dán lạng.

3.2. Bảo tồn và phát triển

Bảo tồn giống cây và phát triển lâm nghiệp là mục tiêu chính của nghiên cứu, góp phần vào việc phục hồi hệ sinh thái rừng, bảo vệ đa dạng sinh học, và phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng miền núi phía Bắc. Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng cây Kháo vàng tại Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển loài cây bản địa này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte), thuộc họ Long não (Lauraceae), là loài cây gỗ lớn bản địa đa tác dụng có biên độ sinh thái rộng, phân bố chủ yếu trong các kiểu rừng nguyên sinh và thứ sinh nhiệt đới ẩm tại các tỉnh miền Bắc và miền Trung Việt Nam như Bắc Giang, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Bình và Gia Lai. Gỗ Kháo vàng có tỷ trọng khoảng 0,7, thớ mịn, mùi thơm nhẹ, tương đối bền với mối mọt, được xếp vào nhóm VI trong bảng phân loại gỗ của Việt Nam; vỏ cây được dùng trong y học dân gian để chữa bỏng và đau răng. Trước tình trạng diện tích và trữ lượng rừng tự nhiên bị suy giảm, việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng sang phát triển rừng gỗ lớn bằng các loài cây bản địa là yêu cầu cấp thiết. Theo Quyết định số 774/QĐ-BNN-TCLN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về Kế hoạch hành động nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng sản xuất giai đoạn 2014 – 2020, Kháo vàng được lựa chọn là một trong những đối tượng cây bản địa phục vụ trồng rừng kinh doanh gỗ lớn cho các tỉnh vùng Đông Bắc Bộ.

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về loài cây này tại Việt Nam còn hạn chế, chủ yếu mới dừng lại ở việc mô tả hình thái và phân bố ban đầu, thiếu những nghiên cứu thực nghiệm cơ bản về đặc tính lập địa và kỹ thuật lâm sinh gây trồng, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Nhằm bổ sung cơ sở khoa học cho việc nhân giống và gây trồng loài cây này, tác giả Lê Trung Thành đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Lâm nghiệp tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên với đề tài: "Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kĩ thuật gây trồng cây Kháo vàng tại vườn giống cây đầu dòng, Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:

1. Xác định một số đặc điểm hình thái, sinh thái của loài Kháo vàng.
2. Xác định một số đặc điểm sinh trưởng của loài Kháo vàng sau khi trồng theo các phương thức và công thức phân bón khác nhau.
3. Bước đầu xây dựng bản hướng dẫn kỹ thuật gây trồng cho loài Kháo vàng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Loài Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte) được gây trồng thực nghiệm tại vườn giống cây đầu dòng.
• Phạm vi địa điểm: Vườn giống cây đầu dòng, Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (thuộc địa bàn xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên).
• Phạm vi thời gian: Quá trình theo dõi và thu thập số liệu thực địa được tiến hành từ tháng 4/2018 đến tháng 5/2019.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào đặc điểm hình thái học, đặc điểm phẫu diện đất nơi phân bố tự nhiên và đất vùng trồng khảo nghiệm, tỷ lệ sống và chất lượng sinh trưởng ban đầu của cây con dưới các phương thức gây trồng (thuần loài, hỗn giao dưới tán rừng thứ sinh, làm giàu rừng theo rạch).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết về phân loại thực vật họ Long não (Lauraceae), lý thuyết cấu trúc và động lực quần xã rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1963, 1978), cùng các nguyên lý lâm sinh học về thâm canh rừng trồng và làm giàu rừng tự nhiên nghèo kiệt. Tác giả vận dụng các nghiên cứu phân loại thực vật của Lecomte (1913), Phạm Hoàng Hộ (1999 - 2000), Nguyễn Kim Đào (2003) và các tài liệu kỹ thuật lâm sinh của Nguyễn Thị Nhung (2009).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được triển khai kết hợp giữa kế thừa tư liệu và điều tra, bố trí thí nghiệm thực địa:

• Phương pháp kế thừa có chọn lọc: Kế thừa số liệu về hình thái học và đặc điểm thổ nhưỡng nơi phân bố tự nhiên từ đề tài cấp Bộ "Nghiên cứu chọn giống và kỹ thuật trồng cây Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte) phục vụ trồng rừng gỗ lớn của một số tỉnh đông bắc Việt Nam".
• Phương pháp nghiên cứu hình thái: Áp dụng phương pháp phân tích, mô tả thực vật học trực tiếp (theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2008). Sử dụng các công cụ chuyên dụng gồm thước dây, thước kẹp cơ khí, thước đo độ cao, ống nhòm, máy định vị GPS và máy ảnh để ghi nhận các chỉ tiêu thân, vỏ, cành, lá, hoa, quả và hạt.
• Phương pháp điều tra thổ nhưỡng: Đào và mô tả phẫu diện đất theo tầng phát sinh ($A_0, A_1, A_2, AB, B, C, BC$) tại các vị trí địa hình khác nhau (chân, sườn, đỉnh đồi) nhằm xác định độ sâu tầng đất, màu sắc, độ chặt, thành phần cơ giới và tỷ lệ đá lẫn.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm lâm sinh: Thí nghiệm được thiết lập vào tháng 7/2018 với cây con có bầu đạt chiều cao $>0,25\text{ m}$, không sâu bệnh, kích thước hố đào $40 \times 40 \times 40\text{ cm}$. Thí nghiệm khảo sát 3 phương thức trồng kết hợp bón lót phân NPK:
  1. Trồng thuần loài: Diện tích $1.000\text{ m}^2$, mật độ $1.100\text{ cây/ha}$, tổng số 120 cây.
  2. Trồng dưới tán rừng thứ sinh (hỗn giao): Diện tích $2.000\text{ m}^2$, mật độ $550\text{ cây/ha}$, tổng số 120 cây.
  3. Làm giàu rừng theo rạch: Diện tích $2.500\text{ m}^2$, mật độ $550\text{ cây/ha}$, tổng số 120 cây. Mỗi phương thức trồng gồm 4 công thức phân bón NPK (CT1: $100\text{ g/hố}$; CT2: $200\text{ g/hố}$; CT3: $300\text{ g/hố}$; CT4: Đối chứng không bón), bố trí 3 lần lặp lại, mỗi lần lặp đo đếm 10 cây (tương ứng 30 cây/công thức).
• Phương pháp theo dõi và thu thập số liệu: Mỗi cây được đánh mã số thẻ và định vị trên sơ đồ mô hình. Định kỳ 60 ngày/lần thực hiện đo đường kính sát gốc ($D_{0.0}$) bằng thước kẹp cơ khí (đo 2 chiều Đông - Tây và Nam - Bắc lấy trung bình) và đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) bằng thước dây từ mốc đánh dấu ở cổ rễ lên đỉnh sinh trưởng (tổng cộng 5 đợt đo). Tỷ lệ sống và chất lượng cây (Tốt, Trung bình, Xấu) được đánh giá sau 1 tháng trồng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được tổng hợp và phân tích thống kê sinh học (tính giá trị trung bình, phương sai, sai tiêu chuẩn $S$, hệ số biến động $S%$) và kiểm định ANOVA một nhân tố trên phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu luận giải tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nhu cầu bảo tồn nguồn gen bản địa và định hướng phát triển rừng gỗ lớn vùng Đông Bắc theo Quyết định 774/QĐ-BNN-TCLN. Tác giả xác lập 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, đồng thời nêu rõ ý nghĩa học thuật trong việc hệ thống hóa kiến thức lâm sinh và ý nghĩa thực tiễn trong việc cung cấp thông số kỹ thuật phục vụ công tác gieo ươm, trồng rừng và làm giàu rừng bằng loài Kháo vàng.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến sinh thái học quần thể rừng, phương pháp ô tiêu chuẩn (Quadrat), chỉ số giá trị quan trọng (IVI) và mô hình hóa cấu trúc lâm phần bằng các hàm phân bố xác suất (Weibull, Meyer, Poisson). Tác giả tổng thuật các nghiên cứu về đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng các loài cây gỗ bản địa cùng họ hoặc cùng sinh cảnh như Căm xe, Giáng hương, Vối thuốc, Huỳnh, Giổi xanh, Pơ mu, Vù hương. Đối với họ Long não (Lauraceae), tác giả trích dẫn thống kê có 265 loài thuộc 21 chi tại Việt Nam (Nguyễn Kim Đào, 2003), nêu vị trí phân loại của loài Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte, đồng danh Persea bonii (Lecomte) Kosterm.), kèm các dẫn liệu về vùng phân bố, đặc điểm sinh thái, tính chất gỗ nhóm VI (tỷ trọng 0,7) và kỹ thuật thu hái hạt giống. Phần này cũng trình bày đặc điểm tự nhiên, đất đai feralit phát triển trên đá sa thạch, chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa và điều kiện dân sinh kinh tế của khu vực nghiên cứu tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết đối tượng nghiên cứu là loài Machilus bonii tại Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp từ tháng 4/2018 đến tháng 5/2019. Tác giả chuẩn hóa 4 nội dung nghiên cứu và quy trình kỹ thuật trồng rừng 4 bước (phát dọn thực bì - đào hố $40 \times 40 \times 40\text{ cm}$; rạch vỏ bầu - rắc phân lót; đặt cây ngay ngắn; lấp đất nén chặt vun hình mâm xôi cao hơn cổ rễ 1 - 2 cm). Nội dung mô tả chi tiết sơ đồ bố trí thí nghiệm 3 phương thức trồng (thuần loài, dưới tán rừng thứ sinh, làm giàu rừng theo rạch) với 4 mức phân bón NPK (0g, 100g, 200g, 300g/hố), quy trình chăm sóc xới xáo vun gốc, phương pháp kiểm tra sâu bệnh định kỳ và các công thức toán học thống kê mô tả.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 cung cấp toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được từ quá trình nghiên cứu:

• Đặc điểm hình thái: Cây gỗ cao 20 - 25 m, thân thẳng, thuôn đều, đường kính ngang ngực đạt 50 - 60 cm, phân cành cao $>6\text{ m}$ (chiếm khoảng 3/4 chiều cao thân), góc phân cành $60 - 70^\circ$. Vỏ mỏng màu trắng xám, thịt vỏ hơi vàng, có mùi thơm, bong vảy từng mảng khi già. Lá đơn mọc cách, hình trứng ngược, dài 14 - 15 cm, rộng 4 - 6 cm, mặt trên nhẵn màu xanh lục, mặt dưới phớt trắng, mép nguyên, có tế bào tiết dầu thơm. Cụm hoa chùy hoặc xiêm tán giả ở nách lá, hoa lưỡng tính nở vào tháng 3 - 4. Quả hạch hình cầu, đường kính 1 - 1,5 cm, chín vào tháng 10 - 11 chuyển màu tím đen phủ phấn trắng.
• Đặc điểm thổ nhưỡng: Trình bày chi tiết phẫu diện đất nơi có Kháo vàng phân bố tự nhiên và đất nơi trồng thực nghiệm tại Thái Nguyên. Kết quả cho thấy đất phân bố tự nhiên có tầng đất dày, hàm lượng mùn cao hơn, độ chặt từ tơi xốp đến chặt; trong khi đất tại khu vực thí nghiệm là đất feralit phát triển trên đá sa thạch nghèo mùn, có tầng thịt nặng và độ chặt cao hơn ở các tầng dưới.
• Tỷ lệ sống và chất lượng sinh trưởng sau 1 tháng: Tỷ lệ sống đạt mức cao ở cả 3 phương thức (thuần loài đạt 96,6%; hỗn giao đạt 95,8%; làm giàu rừng theo rạch đạt 87,5%). Tỷ lệ cây đạt chất lượng tốt và trung bình đều vượt trên 80% (thuần loài: 89,51%; hỗn giao: 86,83%; trồng theo rạch: 94,25%).
• Tình hình sâu bệnh hại: Nhận diện đối tượng gây hại phổ biến trên cây con là ốc sên cắn phá lá non cùng các hiện tượng bệnh sinh lý như thối rễ do úng ngập và khô héo, cháy lá trong điều kiện nắng gắt.
• Đề xuất kỹ thuật lâm sinh: Đề xuất các biện pháp chọn giống (cây mẹ $>15$ tuổi), thu hái quả (tháng 10 - 11), xử lý gieo ươm ngay do hạt nhanh mất sức nảy mầm, quy cách đào hố $40 \times 40 \times 40\text{ cm}$, mật độ trồng thích hợp và chế độ làm cỏ, xới xáo, bón phân thúc định kỳ.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết quả cốt lõi về đặc tính hình thái, điều kiện lập địa, tỷ lệ sống ban đầu của Kháo vàng; đề xuất kiến nghị tiếp tục theo dõi sinh trưởng đường kính và chiều cao ở các giai đoạn tuổi lớn hơn nhằm hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật gây trồng rừng gỗ lớn.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

Khóa luận đã thu thập và phân tích các bộ số liệu thực địa cụ thể về phẫu diện đất và sinh trưởng ban đầu của cây Kháo vàng:

Vị trí địa hình	Độ dốc ($^\circ$)	Tầng đất	Độ sâu (cm)	Màu sắc	Độ chặt	Thành phần cơ giới	Tỷ lệ đá lẫn (%)
Đất tự nhiên - Chân	$27^\circ$	$A_1$ / $C$	0-5 / 65-100	Nâu đen / Đỏ vàng	Tơi xốp / Chặt	Thịt nhẹ / Thịt nặng	1% / 50%
Đất tự nhiên - Sườn	$29^\circ$	$A_0$ / $C$	0-4 / 67-100	Xám đen / Vàng đỏ	Tơi xốp / Chặt	Thịt nhẹ / Thịt nặng	1% / 42%
Đất tự nhiên - Đỉnh	$28^\circ$	$A_0$ / $C$	0-4 / 63-100	Nâu / Vàng đậm	Tơi xốp / Chặt	Thịt nhẹ / Thịt nặng	1% / 45%
Đất trồng - Chân (PD1)	$19^\circ$	$A_0$ / $BC$	0-5 / 65-85	Xám / Đỏ nhạt	Xốp / Rất chặt	Thịt nhẹ / Thịt nặng	0% / 8%
Đất trồng - Sườn (PD6)	$28^\circ$	$A_0$ / $C$	0-3 / 60-80	Nâu nhạt / Vàng đỏ	Xốp / Rất chặt	Thịt nhẹ / Thịt nặng	0% / 7%
Đất trồng - Đỉnh (PD8)	$32^\circ$	$A_1$ / $C$	0-4 / 55-80	Nâu / Vàng đậm	Tơi xốp / Chặt	Thịt nhẹ / Thịt nặng	0% / 5%

Số liệu theo dõi tỷ lệ sống và phân cấp chất lượng cây con sau 1 tháng trồng thực nghiệm:

Phương thức trồng	Mật độ (cây/ha)	Tỷ lệ sống (%)	Cây phẩm chất Tốt (%)	Cây phẩm chất Trung bình (%)	Cây phẩm chất Xấu (%)	Tổng Tốt + TB (%)
Trồng thuần loài	1.100	96,6	64,66	24,85	10,47	89,51
Trồng hỗn giao (dưới tán)	550	95,8	58,26	28,69	13,04	86,83
Trồng theo rạch	550	87,5	57,14	37,14	5,74	94,25

Giải pháp và kỹ thuật lâm sinh đề xuất

1. Tiêu chuẩn chọn cây mẹ và giống: Thu hái hạt từ cây mẹ từ 15 tuổi trở lên, thân thẳng, không sâu bệnh, đã có từ 2 vụ quả trở lên. Quả chín thu hái vào cuối tháng 10 đến đầu tháng 11, ủ cát ẩm 3 - 4 ngày rồi đãi sạch vỏ và đem gieo ươm ngay (hạt nhanh mất sức nảy mầm; nếu bảo quản lạnh $<5^\circ\text{C}$ không quá 1 tháng).
2. Kỹ thuật làm đất và trồng: Đào hố $40 \times 40 \times 40\text{ cm}$, bón lót phân vi sinh ($100 - 300\text{ g/hố}$) hoặc NPK. Rạch bỏ vỏ bầu nguyên vẹn, đặt cây thẳng đứng sâu hơn mặt hố 2 - 4 cm, lấp đất nén chặt quanh bầu, vun gốc hình mâm xôi cao hơn cổ rễ 1 - 2 cm.
3. Mật độ gây trồng: Trồng thuần loài với mật độ $1.100\text{ cây/ha}$ (cự ly $3 \times 3\text{ m}$), có thể nâng lên $1.330\text{ cây/ha}$ ($3 \times 2,5\text{ m}$) hoặc $1.660\text{ cây/ha}$ ($3 \times 2\text{ m}$), kết hợp xen canh cây nông nghiệp 2 năm đầu; trồng hỗn giao bản địa hoặc làm giàu rừng theo rạch với mật độ $550\text{ cây/ha}$.
4. Chăm sóc và bảo vệ: Xới đất làm cỏ xung quanh gốc, phá váng giữ ẩm; kiểm tra sâu hại định kỳ 1 tuần/lần trong 1 - 2 tháng đầu để xử lý kịp thời ốc sên ăn lá non và phòng ngừa thối rễ, cháy lá.

Đóng góp của đề tài

Đề tài cung cấp những dẫn liệu thực nghiệm ban đầu về khả năng thích ứng và tỷ lệ sống của cây Kháo vàng tại vườn giống đầu dòng ở Thái Nguyên. Kết quả khẳng định Kháo vàng có tỷ lệ sống cao ($>87%$) trong giai đoạn bén rễ ở cả 3 phương thức gây trồng, đóng góp cơ sở dữ liệu thực tế phục vụ các chương trình phát triển rừng gỗ lớn bản địa tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian theo dõi thực nghiệm của khóa luận tốt nghiệp bị giới hạn trong 1 năm (từ tháng 4/2018 đến tháng 5/2019), các số liệu định lượng chi tiết được công bố chủ yếu phản ánh tỷ lệ sống và phân loại chất lượng cây con ở giai đoạn 1 tháng sau khi trồng; đất tại khu vực khảo nghiệm là đất dốc tụ pha cát lẫn đá nhỏ, nghèo mùn do canh tác nhiều năm nên tốc độ sinh trưởng ban đầu của cây con ở mức trung bình.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục duy trì đo đếm định kỳ đường kính ($D_{0.0}$) và chiều cao ($H_{vn}$) trong các năm tiếp theo (2 - 5 năm tuổi) để đánh giá đầy đủ ảnh hưởng của các liều lượng phân bón NPK (100g, 200g, 300g/hố) đối với sự sinh trưởng thành rừng; mở rộng nghiên cứu tương tác cạnh tranh sinh thái và sinh hóa giữa Kháo vàng với các loài cây bản địa trồng hỗn giao khác.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Sinh thái học: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về thiết kế ô thí nghiệm gây trồng lâm nghiệp, phương pháp mô tả phẫu diện đất và kỹ thuật đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng cây con.
• Cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp và các chủ rừng: Tham khảo trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật gieo ươm, xử lý hạt giống, mật độ trồng và biện pháp phòng trừ ốc sên hại lá non khi xây dựng mô hình trồng rừng gỗ lớn bản địa hoặc làm giàu rừng tự nhiên nghèo kiệt bằng cây Kháo vàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Cây Kháo vàng có đặc điểm hình thái thân, lá và hoa như thế nào theo ghi nhận trong khóa luận? Cây Kháo vàng đạt chiều cao 20 - 25 m, thân thẳng, thuôn đều, đường kính ngang ngực 50 - 60 cm, phân cành cao $>6\text{ m}$ (ở vị trí 3/4 chiều cao thân), góc phân cành $60 - 70^\circ$. Vỏ ngoài màu trắng xám, thịt vỏ hơi vàng, có mùi thơm, bong vảy khi già. Lá đơn mọc cách, hình trứng ngược, dài 14 - 15 cm, rộng 4 - 6 cm, mặt trên nhẵn màu xanh lục, mặt dưới phớt trắng, có tế bào tiết dầu thơm. Cụm hoa chùy hoặc xiêm tán giả ở nách lá, hoa lưỡng tính có 6 thùy bao hoa phủ lông ngắn, 9 nhị xếp 3 vòng, nở vào tháng 3 - 4.

2. Gỗ Kháo vàng thuộc nhóm mấy và có những công dụng chính gì? Theo Bảng phân loại tạm thời các loài gỗ sử dụng thống nhất cả nước (1977), gỗ Kháo vàng được xếp vào nhóm VI. Gỗ có giác lõi phân biệt (giác trắng, lõi vàng nhạt), thớ mịn, khá cứng và nặng, tỷ trọng 0,7, có mùi thơm và bền với mối mọt. Gỗ được sử dụng để đóng đồ gia dụng (bàn, ghế, giường, tủ), xây dựng, giao thông vận tải và làm nguyên liệu gỗ bóc, dán, lạng; ngoài ra vỏ cây được dùng làm thuốc chữa bỏng và đau răng.

3. Tỷ lệ sống và chất lượng cây con Kháo vàng sau 1 tháng trồng ở các phương thức thí nghiệm đạt bao nhiêu? Sau 1 tháng gây trồng, tỷ lệ sống ở phương thức trồng thuần loài đạt 96,6% (chất lượng tốt 64,66%, trung bình 24,85%, xấu 10,47%); phương thức trồng hỗn giao dưới tán rừng thứ sinh đạt 95,8% (tốt 58,26%, trung bình 28,69%, xấu 13,04%); phương thức làm giàu rừng theo rạch đạt 87,5% (tốt 57,14%, trung bình 37,14%, xấu 5,74%). Tỷ lệ cây có phẩm chất tốt và trung bình ở cả 3 phương thức đều đạt từ 86,83% đến 94,25%.

4. Khóa luận ghi nhận đối tượng sâu bệnh hại chủ yếu nào tác động lên cây Kháo vàng giai đoạn mới trồng? Đối tượng sâu hại được ghi nhận trực tiếp trên mô hình là ốc sên cắn phá lá non khi cây ra đợt lộc mới. Ngoài ra, cây con trong 1 - 2 tháng đầu còn gặp các bệnh tổn thương sinh lý do thời tiết bất lợi như bệnh thối rễ khi gặp mưa nhiều gây úng ngập và hiện tượng khô héo, cháy lá khi nắng nóng gay gắt.

5. Khối lượng hạt giống và thời vụ thu hái quả Kháo vàng được tác giả ghi nhận ra sao? Quả Kháo vàng chín vào tháng 10 đến tháng 11, khi chín vỏ quả chuyển màu tím đen phủ phấn trắng (hoặc vàng nâu), hạt có màu nâu vàng. Khối lượng hạt giống dao động từ 500 - 600 hạt/kg (theo dẫn liệu của Nguyễn Thị Nhung) hoặc 240 - 260 hạt/kg (theo Nguyễn Hoàng Nghĩa), tỷ lệ nảy mầm đạt trên 65%. Do hạt nhanh mất sức nảy mầm nên cần gieo ươm ngay sau khi thu hái và đãi sạch vỏ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Trung Thành đã hệ thống hóa các đặc điểm hình thái học, sinh thái lập địa và thực nghiệm kỹ thuật gây trồng loài cây bản địa Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte) tại Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu chứng minh loài cây này thích ứng tốt với điều kiện đất đai đồi núi dốc, đạt tỷ lệ sống ban đầu cao từ 87,5% đến 96,6% trên cả 3 phương thức trồng thuần loài, hỗn giao và làm giàu rừng theo rạch. Các số liệu phẫu diện đất, tiêu chuẩn kỹ thuật đào hố, bón lót phân NPK và quy trình chăm sóc phòng trừ ốc sên là những đóng góp thực nghiệm có giá trị cho công tác phát triển rừng trồng kinh doanh gỗ lớn bản địa ở các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây Kháo vàng (Machilus bonii Lecomte) thuộc họ Long não (Lauraceae) là loài cây bản địa đa tác dụng có giá trị kinh tế cao, sinh trưởng nhanh, dễ gây trồng, phù hợp với nhiều loại đất và nhiều vùng sinh thái khác nhau. Cây cao 25-30cm, thân thẳng, thuôn đều, đường kính ngang ngực đạt 70-100cm, phân cành cao trên 5m. Là loài cây có biên độ sinh thái rộng. Ở Việt Nam, chúng phân bố rải rác trong rừng nguyên sinh và thứ sinh thuộc các tỉnh Bắc Giang, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Phú Thọ,…Thích hợp ở nơi có khí hậu ẩm nhiệt đới mưa mùa, lượng mưa bình quân 800- 2500mm/năm, nhiệt độ bình quân 20-270C.

Trong vùng phân bố, cây Kháo vàng sinh trưởng tốt trên đất Feralit đỏ vàng hoặc vàng đỏ phát triển trên đá mácma axit hoặc sa thạch, phiến thạch. Là loài cây ưa sáng, thường mọc ở nơi đất có tầng dầy, nhiều mùn, thoát nước. Cây chịu bóng nhẹ khi còn nhỏ, lớn lên ưa sáng, tốc độ sinh trưởng khá nhanh, mỗi năm tăng trưởng khoảng 1m về chiều cao và 1cm về đường kính. Thích hợp trồng hỗn giao với một số loài cây lá rộng khác nên phương thức làm giầu rừng bằng Kháo vàng triển vọng tốt.

Gỗ Kháo vàng giác lõi phân biệt, giác trắng, lõi có mầu vàng nhạt, mịn thớ, khá cứng và nặng, tỷ trọng 0,7; xếp nhóm VI. Gỗ có mùi thơm và khá bền với mối mọt nên thường dùng để đóng đồ gia dụng như bàn, ghế, giường, tủ, dùng trong xây dựng, giao thông vận tải, nguyên liệu gỗ bóc dán lạng. Vỏ cây Kháo vàng dùng để làm thuốc chữa bỏng và chữa đau răng. Trong những năm qua, do nhiều nguyên nhân khác nhau, nên diện tích, trữ lượng rừng cũng như nguồn gen thực vật rừng nước ta bị suy giảm mạnh, khiến cho khả năng phòng hộ và cung cấp gỗ, lâm sản cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội bị hạn chế.

Việc chuyển hướng từ khai thác sử dụng rừng tự nhiên sang sử dụng khai thác từ rừng trồng để đáp ứng nhu cầu của nền kinh h 2 tế quốc dân, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, tạo thu nhập, ổn định đời sống cho cộng đồng dân cư các dân tộc miền núi là việc làm cần thiết và có tính cấp bách. Một nhiệm vụ quan trọng của ngành Lâm nghiệp đang nỗ lực thực hiện, ngoài mục tiêu kinh tế thì các mục tiêu về bảo vệ môi trường sinh thái, phục hồi hệ sinh thái rừng, bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển các loài cây bản địa có ý nghĩa quan trọng đặc biệt. Nhiều loài cây bản địa đã được đưa vào trồng rừng và cũng có những loài cây đang được nghiên cứu triển khai có nhiều triển vọng. Cây Kháo vàng được lựa chọn là cây bản địa phục vụ trồng rừng kinh doanh gỗ lớn cho các tỉnh Đông Bắc Bộ theo quyết định số 774/QĐ-BNN-TCLN [4] về Kế hoạch hành động nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng sản xuất giai đoạn 2014 – 2020.

Xuất phát từ những lý do trên, nhằm tạo cơ sở khoa học cho việc tạo giống, gây trồng loài Kháo vàng trong các mô hình làm giàu rừng, rừng trồng cây gỗ lớn bằng cây bản địa, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng loài Kháo vàng tại vườn cây giống đầu dòng - Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”.