Đặt vấn đề Nghề trồng cây ăn quả là nghề kinh doanh rất triển vọng; sản xuất có hiệu quả kinh tế cao so với các nông sản khác. Một số công trình điều tra cho thấy thu nhập về cây ăn quả gấp 2 - 4 lần so với trồng lúa, trên cùng một đơn vị diện tích. Hiện nay, cây ăn quả được xem là đối tượng quan trọng tham gia tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện môi trường sinh thái, nhất là ở các tỉnh trung du miền núi phía bắc. Cây bưởi có tên khoa học là Citrus grandis( L.)Osbeck là một trong những cây trồng thuộc họ cam quýt (Citrus).
Ở Việt Nam, những cây trồng thuộc họ cam quýt nói chung và cây bưởi nói riêng đã được trồng từ lâu đời và được mọi người biết đến như một loại cây trồng rất thân thiện và quen thuộc. Trái bưởi không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là món ăn có giá trị dinh dưỡng cao và là một loại quả mang giá trị tinh thần rất lớn, chúng không thể thiếu trong các dịp lễ tết của người dân Việt Nam. Trong sản xuất nông nghiệp, bưởi là một loại cây ăn quả đem lại hiệu quả kinh tế cao trong phát triển kinh tế hộ gia đình và trang trại. Ngày nay, trái bưởi không chỉ dừng lại ở thị trường tiêu thụ trong nước mà còn có mặt ở rất nhiều quốc gia trên thế giới.
Một số giống bưởi nước ta đã trở thành thương hiệu uy tín không chỉ ở trong nước mà còn cả trên thị trường thế giới như: bưởi Da Xanh, bưởi Diễn, bưởi Đoan Hùng, bưởi Năm Roi,… hiện nay cam quýt trở thành một trong những cây ăn quả chủ lực ở Việt Nam và được trồng từ Bắc vào Nam với bộ giống gồm khoảng 70 giống khác nhau (Mura, Đỗ Đình Cả - 1997) [10] Tùy từng loại mà quả cam quýt có các thành phần dinh dưỡng khác nhau nhưng nhìn chung chúng có hàm lượng đường tổng số khoảng 6 - 12%, đạm từ 0,6 - 0,9%, chất béo từ 0,1 – 0,2%, vitaminC 50 - 100mg/100g quả tươi, axit hữu cơ 0,4 - 0,6%. Ngoài ra quả cam quýt còn có nhiều loại vitamin khác n 2 như vitamin B1, E…nhiều loại khoáng như P2O5, Ca, Fe, Zn, Mg. và khoảng 15 loại axit amin tự do khác nhau [13] Việt Nam là một trong những vùng nguyên thủy của các loài cây ăn quả cam quýt. Ngoài những giống cam quýt địa phương, nhập nội, hiện nay còn tìm thấy nhiều loài hoang dại thuộc họ cam quýt [12].
Tỉnh Thái Nguyên có 354.110 ha diện tích đất tự nhiên. Trong đó: diện tích đất nông nghiệp là 94. Trong đất nông nghiệp, diện tích đất trồng cây hàng năm là 56.387 ha, chiếm 61,64%, diện tích đất trồng cây lâu năm là 18. Để phát huy mọi lợi thế về điều kiện tự nhiên, mở rộng diện tích thâm canh, nâng cao năng suất, chất lượng, tăng tính cạnh tranh trên thị trường trong nước và thế giới, chúng ta cần duy trì, mở rộng và phát triển những vùng trồng cây ăn quả.
Miền núi Phía Bắc Việt Nam là một trong những vùng có truyền thống lâu đời trong sản xuất cây quả có múi. Tuy nhiên, việc thâm canh các loại cây ăn quả có múi (cam quýt) ở đây còn nhỏ lẻ tự phát và hiệu quả thấp do thiếu bộ giống tốt. Để mở rộng quy mô sản xuất cây ăn quả phục vụ phát triển kinh tế xã hội và xuất khẩu, việc nghiên cứu và tạo ra bộ giống phù hợp có năng suất, chất lượng cao là yêu cầu cần thiết hiện nay của vùng. Với mong muốn góp phần giải quyết vấn đề về giống phù hợp với điều kiện sinh thái tại Thái Nguyên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học của các giống bưởi lai tại Phú Lương - Thái Nguyên” 1.
Mục đích đề tài Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống bưởi lai tại Phú Lương – Thái Nguyên nhằm xác định khả năng thích ứng của chúng, làm cơ sở cho việc chọn lọc giống bưởi tốt bổ sung vào cơ cấu giống cây ăn quả tỉnh Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Mô tả đặc điểm hình thái của các giống bưởi tham gia thí nghiệm - Đánh giá được khả năng sinh trưởng và ra hoa đậu quả của các giống bưởi lai tham gia thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Giúp sinh viên biết cách triển khai nghiên cứu một đề tài bắt đầu từ bước lập đề cương nghiên cứu cho đến khi kết thúc báo cáo kết quả trước hội đồng.
Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Sơ bộ lượng toán kinh tế khi tác động một số biện pháp kỹ thuật. - Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp kỹ thuật tác động lên cây ăn quả để tăng hiệu quả sản xuất của cây trồng. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cây họ cam quýt được xếp vào loại cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa kết quả chịu ảnh hưởng nhiều của các yếu tố nội tại (di truyền) và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng, đất đai và chế độ chăm sóc; hay sự biểu hiện của kiểu hình là kết quả của sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường (Đào Thanh Vân và cộng sự, (2000) [6]).
Tùy thuộc vào độ tuổi của cây và điều kiện sinh thái nơi trồng trọt khác nhau, giống có sự thích nghi là khác nhau. Vì thế việc đánh giá sinh trưởng là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là với những giống cây mới được tuyển chọn. Cây họ cam quýt có những nhu cầu nhất định về môi trường và dinh dưỡng. Mỗi một vùng nhất định, do tính phong phú, đa dạng của điều kiện sinh thái khí hậu, biện pháp thâm canh…đã ảnh hưởng rất lớn đến khả năng ra hoa đậu quả của cây bưởi.
Từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, sản lượng của cây ăn quả hàng năm. Công tác điều tra thực trạng sản xuất, tìm hiểu sự ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên trong đợt ra hoa đậu quả của giống giống bưởi việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất đặc biệt là sử dụng phân bón lá và chất kích thích sinh trưởng để tăng năng suất, sản lượng của các giống bưởi. Các vùng trồng cam quýt trên thế giới Trong nhiều năm qua, năng suất, diện tích và sản lượng của cam quýt không ngừng tăng nhanh. Vành đai trồng trọt trải dài từ 40o vĩ bắc xuống 40o vĩ nam, có nghĩa là cam quýt chỉ được trồng trọt vùng nhiệt đới á nhiệt đới.
Hiện nay vùng cây ăn quả nhiệt đới như Việt Nam, Cuba, Thái Lan, Malaysia và miền Nam Trung Quốc giáp Việt Nam đang gặp những khó khăn lớn về n 5 phát triển cam quýt do một số bệnh hại điển hình của vùng nhiệt đới, như bệnh greening gây nên. Sức tàn phá của các loại dịch bệnh này khiến cho diện tích cam quýt của một số nước nằm trong vùng nhiệt đới bị thu hẹp hoặc không tăng lên được. Hàng năm trên thế giới sản xuất khoảng 4 - 5 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis), chiếm 5,4 - 5,6% tổng sản lượng cây có múi, trong đó chủ yếu là bưởi chùm chiếm 2,8 - 3,5 triệu tấn, còn lại bưởi chiếm một lượng rất ít khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn. Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Á và tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines vv.
Các vùng trồng cam quý nổi tiếng trên thế giới hiện nay chủ yếu nằm ở những vùng khí hậu khá ôn hoà thuộc vùng á nhiệt đới, hoặc vùng khí hậu ôn hoà ven biển chịu ảnh hưởng nhiều của khí hậu đại dương. Những vùng trồng cam quýt nổi tiếng hiện nay phải kể đến là vùng Địa Trung Hải và châu Âu, như Tây. Hiện nay cây bưởi được phát triển khắp các lục địa, sự phát triển của các vùng bưởi trên thế giới có sự tương quan với các cuộc cách mạng công nghiệp ở các vùng. Vùng nào sớm phát triển công nghiệp thì nghề trồng bưởi cũng sớm phát triển và ngược lại.1: Diện tích, năng suất, sản lượng bưởi trên thế giới trong những năm gần đây Năm Năm Năm Năm Năm Chỉ tiêu 2003 2008 2010 2011 2012 Diện tích (ha) 260.1 ta thấy năm 2012, diện tích trồng cây bưởi đạt 253.971 ha, năng suất bình quân đạt 20,85 tấn/ha và sản lượng đạt 6.
Trong vòng gần 10 năm từ 2003 - 2012, diện tích bưởi giảm, có thể do một số vườn bị cỗi hoặc bị bệnh nên đã chuyển đổi sang cây trông khác. Tuy vậy, sản lượng vẫn tăng thêm 1,1 triệu tấn, nguyên nhân chủ yếu do năng suất được tăng lên bởi người sản xuất áp dụng có hiệu quả các tiến bộ khoa học trong sản xuất bưởi. Phân vùng địa lý trên thế giới hiện nay có các vùng trồng cam quýt chính như sau: Vùng cam quýt châu Mỹ Là vùng khá lớn và tập trung, gồm chủ yếu ở các nước Trung Mỹ kéo lên phía bắc đến khoảng 40o vĩ bắc và xuống phía nam đến vĩ độ tương đương bao gồm các nước như: Honduras, amaica, Mexico, Cuba, Dominica, Nicaragoa, Panama, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Costarica, Brazil, Argentina, Equado, Uruguay, Colombia. Ngoài ra cam quýt còn được trồng trong nhà kính và ở những vùng ấm áp ven biển miền Nam Canada.
Tuy không phải là nơi khởi nguyên của cam quýt, nhưng lịch sử trồng cam quýt ở châu Mỹ gắn liền với lịch sử khám phá ra châu lục này của các nhà thám hiểm châu Âu, đặc biệt là của người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Có nhiều ý kiến khác nhau về lịch sử du nhập cam quý vào châu Mỹ, phần lớn cho rằng nhà thám hiểm người Tây Ban Nha, Phó vương Columbo đã mang cam quýt đến châu Mỹ trong chuyến đi biển lần thứ hai vào năm 1483. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng cam quý được đưa vào châu Mỹ từ những người đi biển Bồ Đào Nha trước năm 1483 [15]. Nhờ điều kiện thiên nhiên ưu đãi cũng như sự phát triển nhanh về mọi mặt của lục địa châu Mỹ, cam quýt được phát triển mạnh cả về diện tích, năng suất và sản lượng [11].
Ở châu Mỹ có một số giống cam quýt nổi tiếng, cam Navel được chọn lọc ở đây.