Đặc Điểm Lâm Học Của Rừng Tự Nhiên Lá Rộng Thường Xanh Tại Vườn Quốc Gia Lò Gò - Xa Mát

Luận văn thạc sĩ phân tích lâm học đặc điểm lâm học của rừng tự nhiên lá rộng thường xanh trung bình tại vườn quốc gia lò gò, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyen Minh Thuc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Minh Canh
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đặc Điểm Lâm Học Rừng Tự Nhiên Tại Vườn Quốc Gia Lò Gò - Xa Mát
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• CẢM TẠ
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về cấu trúc rừng
• 1.2. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng
• 1.3. Phương pháp phân tích kết cấu loài cây gỗ
• 1.4. Phương pháp phân tích cấu trúc rừng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi và điều kiện tự nhiên ở khu vực nghiên cứu
• 2.2. Điều kiện tự nhiên ở khu vực nghiên cứu
• 2.2.1. Địa hình, thảm thực vật Vườn Quốc gia
• 2.2.2. Điều kiện khí hậu, thủy văn
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Giả thuyết khoa học
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.3. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.3.4. Phương pháp thu thập số liệu trên ô tiêu chuẩn
• 2.3.5. Phương pháp điều tra trong nghiên cứu cấu trúc rừng
• 2.3.6. Phương pháp điều tra trong nghiên cứu đa dạng
• 2.3.7. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.3.8. Phân tích kết cấu họ và loài cây gỗ
• 2.3.9. Phương pháp phân tích cấu trúc quần thể
• 2.3.10. Phương pháp phân tích đa dạng họ và loài cây gỗ
• 2.3.11. Công cụ xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết cấu họ và loài cây gỗ đối với rừng lá rộng thường xanh trung bình
• 3.1.1. Kết cấu họ thực vật
• 3.1.2. Kết cấu loài cây gỗ
• 3.1.3. Cấu trúc quần thể đối với rừng lá rộng thường xanh trung bình
• 3.2. Một số đặc trưng lâm học đối với rừng lá rộng thường xanh trung bình
• 3.2.1. Kết cấu mật độ, tiết diện ngang và trữ lượng gỗ theo nhóm đường kính D,3
• 3.2.2. Kết cấu mật độ, tiết diện ngang và trữ lượng gỗ theo lớp chiều cao H
• 3.2.3. Phân bố số cây theo cấp đường kính (N%/D,3)
• 3.2.4. Phân bố số cây theo cấp chiều cao (N%/H)
• 3.3. Đa dạng họ thực vật và đa dạng loài cây gỗ đối với rừng lá rộng thường xanh trung bình
• 3.4. Mối quan hệ giữa các quần xã thực vật đối với rừng lá rộng thường xanh trung bình
• 3.5. Danh lục những loài cây gỗ quý, hiếm và nguy cấp bắt gặp tại khu vực nghiên cứu
• 3.6. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào việc đề xuất các biện pháp quản lý rừng, bảo tồn đa dạng sinh học
• PHỤ LỤC
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC HÌNH
• DANH SÁCH CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Rừng Lò Gò Xa Mát

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng tự nhiên tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh bảo tồn đa dạng sinh học. Hiệp định Quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học (CBD) đã được 179 nước thông qua, trong đó có Việt Nam. Tài nguyên đa dạng sinh học đang thu hút sự quan tâm của toàn nhân loại bởi giá trị và tầm quan trọng của nó. Việt Nam, với vị trí địa lý đặc biệt, sở hữu sự đa dạng sinh học phong phú. Tuy nhiên, áp lực từ khai thác tài nguyên, phát triển kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự đa dạng này. Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực quản lý tài nguyên thông qua việc thiết lập hệ thống các khu bảo tồn. Nghiên cứu cấu trúc thảm thực vật rừng và đa dạng loài cây gỗ là căn cứ khoa học để phân tích đặc tính sinh thái của rừng, và là cơ sở để đề xuất các giải pháp quản lý tài nguyên rừng bền vững.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Rừng

Đa dạng sinh học của hệ sinh thái đóng một vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái (Mace và cs, 2012). Nhận thức được tầm quan trọng của đa dạng sinh học đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước, Chính phủ Việt Nam đã có rất nhiều nỗ lực để quản lý nguồn tài nguyên quý giá này. Trước tình hình đó, Chính phủ Việt Nam đã đề ra mục tiêu Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 là gia tăng diện tích các hệ sinh thái tự nhiên được bảo vệ, phục hồi và bảo đảm tính toàn vẹn, kết nối; đa dạng sinh học được bảo tồn, sử dụng bền vững nhằm góp phần phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng nền kinh tế xanh, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu (Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam, 2022).

1.2. Vị Trí Địa Lý Và Đặc Điểm Sinh Thái Vườn Lò Gò Xa Mát

Vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát nằm ở phía Tây vùng đất thấp miền Đông Nam Bộ. Địa hình khá bằng phẳng, độ cao tuyệt đối từ 15 — 40 m trên mực nước biển. Con sông lớn nhất trong khu vực là sông Vàm Cỏ Đông. Con sông này bắt nguồn từ Campuchia, đồng thời cũng là một đoạn của biên giới dài 20 km giữa Việt Nam và Campuchia. VQG có nét đặc trưng độc đáo với hệ sinh thái chuyển tiếp giữa Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, nơi đây rất đa dạng.

II. Thách Thức Bảo Tồn Rừng Tự Nhiên Lò Gò Xa Mát Hiện Nay

Mặc dù có những nỗ lực bảo tồn, rừng tự nhiên tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động kinh tế - xã hội, đặc biệt là việc xây dựng các cơ sở hạ tầng góp phần làm mất và suy thoái nơi cư trú của động vật hoang dã và gây ô nhiễm môi trường sống; biến đổi khí hậu; di nhập các sinh vật ngoại lai xâm hại (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2011). Áp lực từ khai thác quá mức và sử dụng tài nguyên sinh vật không bền vững là một vấn đề lớn. Việc nghiên cứu đặc điểm lâm học và đề xuất các giải pháp quản lý rừng bền vững là vô cùng cần thiết để giải quyết những thách thức này.

2.1. Tác Động Của Con Người Đến Rừng Tự Nhiên

Những nguyên nhân chính tác động tiêu cực tới đa dạng sinh học ở Việt Nam bao gồm các áp lực sau: khai thác quá mức và sử dụng tài nguyên sinh vật không bền vững: các hoạt động kinh tế - xã hội, đặc biệt là việc xây dựng các cơ sở hạ tầng góp phần làm mất và suy thoái nơi cư trú của động vật hoang dã và gây ô nhiễm môi trường sống.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Hệ Sinh Thái Rừng

Biến đổi khí hậu; di nhập các sinh vật ngoại lai xâm hại (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2011) cũng là một trong những nguyên nhân chính tác động tiêu cực tới đa dạng sinh học ở Việt Nam. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn để đánh giá tác động này và đưa ra các giải pháp ứng phó phù hợp.

2.3. Nguy Cơ Xâm Lấn Của Các Loài Ngoại Lai

Sự xâm nhập của các loài ngoại lai có thể gây ra những thay đổi lớn trong hệ sinh thái rừng, ảnh hưởng đến sự tái sinh tự nhiên của các loài bản địa và làm giảm đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả để ngăn chặn nguy cơ này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Rừng Lò Gò Xa Mát

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng tự nhiên lá rộng thường xanh trung bình tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát được thực hiện bằng phương pháp điều tra, đo đếm cây thân gỗ có đường kính D1.3 > 6 cm. Ô tiêu chuẩn được sử dụng để thu thập số liệu là ô có diện tích 1. Các phần mềm Google Earth Pro, Mapinfo 15.0, Microsoft Excel 2010, Statgraphics Centurion XV.0 được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu. Mục tiêu là phân tích cấu trúc rừng và đa dạng loài cây gỗ để làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn và quản lý rừng.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Thực Địa Về Cấu Trúc Rừng

Việc thu thập dữ liệu thực địa bao gồm đo đạc đường kính thân cây, chiều cao cây, xác định loài cây và ghi nhận các đặc điểm sinh thái khác. Các ô tiêu chuẩn được bố trí một cách ngẫu nhiên hoặc theo hệ thống để đảm bảo tính đại diện cho khu vực nghiên cứu.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Sử Dụng Các Phần Mềm Chuyên Dụng

Các phần mềm như Google Earth Pro, Mapinfo 15.0, Microsoft Excel 2010, Statgraphics Centurion XV.0 được sử dụng để xử lý dữ liệu, tính toán các chỉ số lâm học và thống kê, xây dựng bản đồ phân bố loài và phân tích cấu trúc rừng.

3.3. Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Thông Qua Các Chỉ Số

Các chỉ số như chỉ số Shannon-Wiener, chỉ số Simpson và chỉ số Pielou được sử dụng để đánh giá đa dạng loài cây gỗ, độ đồng đều của các loài và mức độ ưu thế của các loài trong quần xã.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Rừng Lò Gò Xa Mát

Kết quả nghiên cứu cho thấy rừng tự nhiên lá rộng thường xanh trung bình tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát có tổ thành loài cây phong phú, với 54 loài cây thân gỗ thuộc 35 họ thực vật. Họ Irvingiaceae là họ chiếm ưu thế (10,45%), tiếp theo là 7 họ đồng ưu thế khác. Trữ lượng và mật độ bình quân lâm phần đạt 166,49 m3/ha và 735 cây/ha. Đa dạng họ thực vật ở mức trung bình (H’ = 1,47 - 2,27), đa dạng loài cây gỗ ở mức cao (H’ = 2,74 - 3,24). Ghi nhận được 25 loài cây gỗ quý, hiếm và nguy cấp.

4.1. Thành Phần Loài Cây Gỗ Và Ưu Thế Của Các Họ Thực Vật

Nghiên cứu đã xác định được 54 loài cây thân gỗ thuộc 35 họ thực vật. Trong đó họ Irvingiaceae là họ chiếm ưu thế (10,45%), 07 họ đồng ưu thế là họ Dau, họ Thau dau, họ Bia, ho Sim, họ Bồ hòn, họ Hoa hồng và họ Côm chiếm tỷ lệ 50,24%. Thành phần họ thực vật đối với trạng thái rừng trung bình phân bố khá đồng đều, đạt tỷ lệ trung bình 66,46%.

4.2. Trữ Lượng Và Mật Độ Rừng Tự Nhiên

Trữ lượng và mật độ bình quân lâm phần đạt 166,49 m3/ha và 735 cây/ha. Kết cấu về mật độ, tiết diện ngang và trữ lượng gỗ tập trung chủ yếu ở nhóm D1.3< 20 cm và lớp H = 15 - 20 m.

4.3. Đánh Giá Mức Độ Đa Dạng Sinh Học Của Rừng

Đa dạng họ thực vật của trạng thái rừng lá rộng thường xanh trung bình đạt ở mức trung bình (H’ = 1,47 - 2,27), đa dạng loài cây gỗ đạt ở mức cao (H’ = 2,74 - 3,24). Tại khu vực nghiên cứu, ghi nhận được 25 loài cây gỗ quý, hiếm và nguy cấp nằm trong Sách đỏ Việt Nam 2007 và/hoặc IUCN 2022 và/hoặc Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Quản Lý Rừng Bền Vững Lò Gò Xa Mát

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để đề xuất các biện pháp quản lý rừng, bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát. Việc hiểu rõ cấu trúc rừng, tổ thành loài cây và sinh thái rừng giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định phù hợp để bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng một cách bền vững. Các biện pháp có thể bao gồm: phục hồi rừng phòng hộ, phát triển rừng đặc dụng, và quản lý rừng sản xuất theo hướng bền vững.

5.1. Đề Xuất Các Biện Pháp Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học như: bảo vệ các loài cây quý hiếm, phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái, và kiểm soát các loài ngoại lai xâm hại.

5.2. Xây Dựng Kế Hoạch Quản Lý Rừng Bền Vững

Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng kế hoạch quản lý rừng bền vững, bao gồm: xác định các khu vực ưu tiên bảo tồn, thiết lập các quy trình khai thác gỗ hợp lý, và khuyến khích các hoạt động du lịch sinh thái.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Rừng

Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng tự nhiên và đa dạng sinh học là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của các nỗ lực bảo tồn. Các hoạt động giáo dục và tuyên truyền có thể giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về giá trị của rừng và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ rừng.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Rừng Lò Gò Xa Mát

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng tự nhiên tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát đã cung cấp những thông tin quan trọng về cấu trúc rừng, tổ thành loài cây và đa dạng sinh học. Kết quả này có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch quản lý rừng bền vững và bảo tồn tài nguyên rừng. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái rừng và đề xuất các giải pháp thích ứng.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã xác định được thành phần loài cây gỗ, cấu trúc rừng, trữ lượng và mật độ rừng, và đánh giá mức độ đa dạng sinh học của rừng tự nhiên tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng

Các hướng nghiên cứu mở rộng có thể bao gồm: nghiên cứu về tái sinh tự nhiên, đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, và nghiên cứu về các dịch vụ hệ sinh thái mà rừng cung cấp.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Việc Tiếp Tục Nghiên Cứu Về Rừng

Việc tiếp tục nghiên cứu về rừng là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về hệ sinh thái rừng, đề xuất các giải pháp quản lý rừng bền vững, và bảo tồn đa dạng sinh học cho các thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng tự nhiên lá rộng thường xanh trung bình (TXB) là một kiểu rừng đặc trưng với đa dạng sinh học phong phú và cấu trúc phức tạp, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và duy trì cân bằng sinh thái. Tại Vườn Quốc gia Lò Gò — Xa Mát, tỉnh Tây Ninh, diện tích rừng TXB lên đến khoảng 4.634 ha, phân bố tại nhiều tiểu khu với điều kiện tự nhiên đặc thù như địa hình bằng phẳng, độ cao từ 15 đến 40 m so với mực nước biển, khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình năm khoảng 1.800 mm. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2023 nhằm phân tích đặc điểm cấu trúc và đa dạng loài cây gỗ của rừng TXB, làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý rừng bền vững tại khu vực này.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm xác định kết cấu loài cây gỗ, cấu trúc quần thụ, đánh giá đa dạng họ thực vật và loài cây gỗ trong trạng thái rừng TXB. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tiểu khu 21, 27 và 28 thuộc phân khu phục hồi sinh thái của Vườn Quốc gia Lò Gò — Xa Mát. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc cung cấp dữ liệu chi tiết về thành phần thực vật mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng, bảo tồn các loài quý hiếm và nguy cấp, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về cấu trúc rừng và đa dạng sinh học. Trước hết, cấu trúc rừng được hiểu là sự tổ chức không gian và phi không gian của các thành phần rừng, bao gồm cấu trúc tổ thành, đường kính thân cây, chiều cao và mật độ cây. Lý thuyết phân tích cấu trúc rừng sử dụng các hàm phân bố như hàm Weibull để mô phỏng phân bố số cây theo đường kính (N%/D) và phân bố chuẩn cho chiều cao cây (N%/H).

Đa dạng sinh học được đánh giá qua các chỉ số như chỉ số Shannon-Weiner (H’) đo đa dạng loài, chỉ số Simpson (Cd) đo mức độ ưu thế và chỉ số Pielou (J) đo độ đồng đều. Chỉ số giá trị quan trọng (Important Value Index - IVI) được sử dụng để xác định vai trò sinh thái của từng loài trong quần xã, dựa trên mật độ tương đối, tần suất xuất hiện và tiết diện ngang thân cây.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập qua điều tra thực địa tại 10 ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích 1 ha, bố trí tại các tiểu khu nghiên cứu. Các cây thân gỗ có đường kính ngang ngực (D1,3) lớn hơn 6 cm được đo đếm, xác định tên loài và phẩm chất thân cây. Dữ liệu về đường kính, chiều cao, mật độ và tiết diện ngang được ghi nhận chính xác bằng các thiết bị chuyên dụng như thước dây, thước đo cao Blume-Leiss và máy GPS.

Phân tích số liệu sử dụng các phần mềm chuyên ngành như Google Earth Pro, Mapinfo 15.0, Microsoft Excel 2010, Statgraphics Centurion XV.0, Primer 6.0 và Biodiversity Pro 2.0. Phương pháp phân tích bao gồm tính toán chỉ số IVI, mô hình hóa phân bố N%/D và N%/H, phân tích đa dạng sinh học và mối quan hệ giữa các loài cây gỗ. Cỡ mẫu 10 ô tiêu chuẩn được chọn dựa trên kết quả kiểm kê rừng năm 2016 và theo dõi diễn biến rừng năm 2021, đảm bảo tính đại diện cho trạng thái rừng TXB tại khu vực nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần họ thực vật và loài cây gỗ: Tổng cộng 35 họ thực vật và 54 loài cây gỗ được ghi nhận trong trạng thái rừng TXB. Họ Ko nia chiếm ưu thế với tỷ lệ IVI 10,45%, tiếp theo là các họ đồng ưu thế như Dầu (9,48%), Thầu dầu (8,23%), Bứa (8,09%), Sim (7,44%), Bồ hòn (6,17%), Hoa hồng (5,73%) và Côm (5,10%). Nhóm 8 họ ưu thế và đồng ưu thế chiếm 55,51% tổng số cây và 62,43% tiết diện ngang thân cây.

2. Cấu trúc quần thụ: Mật độ bình quân đạt 735 cây/ha, trữ lượng gỗ trung bình 166,49 m³/ha. Mật độ và trữ lượng tập trung chủ yếu ở nhóm cây có đường kính D1,3 < 20 cm (74,8% cây, 22,85% trữ lượng) và nhóm 20-40 cm (21,6% cây, 42,2% trữ lượng). Chiều cao trung bình của cây là 13,4 m, với lớp chiều cao 10-15 m chiếm mật độ cao nhất (46,4%).

3. Đa dạng sinh học: Chỉ số đa dạng Shannon-Weiner (H’) cho họ thực vật dao động từ 1,47 đến 2,27, mức trung bình; trong khi đa dạng loài cây gỗ đạt mức cao với H’ từ 2,74 đến 3,24. Có 25 loài cây gỗ quý, hiếm và nguy cấp được ghi nhận, nằm trong Sách Đỏ Việt Nam 2007, IUCN 2022 và các nghị định pháp luật liên quan.

4. Mô hình phân bố cây: Phân bố số cây theo đường kính (N%/D) tuân theo hàm Weibull với hệ số xác định R² = 99,89%, cho thấy sự phân bố giảm dần theo đường kính. Phân bố số cây theo chiều cao (N%/H) phù hợp với phân bố chuẩn, phản ánh cấu trúc rừng ổn định.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy rừng TXB tại Vườn Quốc gia Lò Gò — Xa Mát có cấu trúc rừng tương đối cân đối với mật độ cây cao ở nhóm đường kính nhỏ, biểu hiện cho sự tái sinh tự nhiên tốt và khả năng phục hồi của rừng. Tỷ lệ các họ thực vật ưu thế và đồng ưu thế chiếm phần lớn trong quần xã, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về rừng nhiệt đới hỗn hợp. Đa dạng loài cây gỗ cao phản ánh môi trường sống ổn định, ít bị tác động tiêu cực từ con người và biến đổi khí hậu trong thời gian gần đây.

Việc ghi nhận 25 loài cây quý hiếm và nguy cấp cho thấy tầm quan trọng của khu vực trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Mô hình phân bố Weibull và phân bố chuẩn được áp dụng thành công, giúp mô tả chính xác cấu trúc rừng, hỗ trợ cho việc dự báo diễn biến rừng và xây dựng các kế hoạch quản lý phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tỷ lệ kết cấu họ thực vật và loài cây gỗ theo IVI%, biểu đồ mật độ, tiết diện ngang và trữ lượng gỗ theo nhóm đường kính và chiều cao, cũng như đồ thị phân bố số cây theo cấp đường kính và chiều cao, giúp trực quan hóa đặc điểm cấu trúc rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác bảo tồn đa dạng sinh học: Thực hiện các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt các loài cây quý hiếm, hiếm và nguy cấp đã được ghi nhận, nhằm duy trì và phát triển nguồn gen quý giá. Thời gian thực hiện: ngay trong vòng 1-3 năm; chủ thể: Ban quản lý Vườn Quốc gia và các cơ quan chức năng.

2. Quản lý và phục hồi rừng TXB: Áp dụng các kỹ thuật lâm sinh phù hợp để duy trì cấu trúc rừng ổn định, tăng cường tái sinh tự nhiên, đặc biệt chú trọng nhóm cây có đường kính nhỏ để đảm bảo sự phát triển bền vững. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: Trung tâm Quản lý Hạ tầng kỹ thuật và Ban quản lý rừng.

3. Giám sát và đánh giá diễn biến rừng định kỳ: Sử dụng công nghệ GIS và các phần mềm phân tích để theo dõi biến động diện tích, mật độ và đa dạng loài, từ đó điều chỉnh chính sách quản lý kịp thời. Thời gian: hàng năm; chủ thể: Viện nghiên cứu lâm nghiệp và Ban quản lý Vườn Quốc gia.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo chuyên môn: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý rừng bền vững cho cán bộ quản lý và người dân địa phương. Thời gian: liên tục; chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý rừng và bảo tồn thiên nhiên: Sử dụng dữ liệu và phân tích để xây dựng chính sách quản lý rừng bền vững, bảo vệ các loài quý hiếm và duy trì đa dạng sinh học.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích cấu trúc rừng và đa dạng sinh học, áp dụng cho các nghiên cứu tương tự hoặc mở rộng.

3. Cơ quan lập quy hoạch và phát triển kinh tế - xã hội địa phương: Dựa trên kết quả nghiên cứu để cân nhắc các tác động môi trường trong quy hoạch phát triển, đảm bảo hài hòa giữa phát triển và bảo tồn.

4. Tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư địa phương: Nâng cao nhận thức về giá trị của rừng tự nhiên, tham gia vào các hoạt động bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Rừng tự nhiên lá rộng thường xanh trung bình có đặc điểm gì nổi bật?
   Rừng TXB có cấu trúc đa tầng, mật độ cây cao ở nhóm đường kính nhỏ (<20 cm), đa dạng loài cây gỗ cao với nhiều họ thực vật ưu thế như Ko nia, Dầu, Thầu dầu. Đây là trạng thái rừng có khả năng tái sinh tốt và đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học.

2. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá cấu trúc rừng trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn, đo đếm cây thân gỗ có đường kính D1,3 > 6 cm, kết hợp mô hình phân bố Weibull cho phân bố số cây theo đường kính và phân bố chuẩn cho chiều cao, cùng các chỉ số đa dạng sinh học như IVI, Shannon-Weiner, Simpson.

3. Tại sao chỉ số giá trị quan trọng (IVI) lại quan trọng trong nghiên cứu rừng?
   IVI tổng hợp mật độ, tần suất và tiết diện ngang của loài cây, giúp xác định vai trò sinh thái và mức độ ưu thế của từng loài trong quần xã, từ đó đánh giá cấu trúc và sức khỏe của rừng.

4. Có bao nhiêu loài cây quý hiếm và nguy cấp được ghi nhận trong khu vực nghiên cứu?
   Có 25 loài cây gỗ quý, hiếm và nguy cấp được ghi nhận, nằm trong danh mục Sách Đỏ Việt Nam 2007, IUCN 2022 và các nghị định pháp luật liên quan, cho thấy giá trị bảo tồn cao của khu vực.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào quản lý rừng thực tế?
   Kết quả cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp bảo tồn, phục hồi rừng, giám sát diễn biến rừng và nâng cao nhận thức cộng đồng, giúp quản lý rừng hiệu quả và bền vững theo hướng phát triển kinh tế xanh.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được 54 loài cây gỗ thuộc 35 họ thực vật trong trạng thái rừng TXB tại Vườn Quốc gia Lò Gò — Xa Mát, với họ Ko nia chiếm ưu thế nhất.
• Cấu trúc rừng ổn định, mật độ trung bình 735 cây/ha, trữ lượng gỗ 166,49 m³/ha, tập trung chủ yếu ở nhóm cây nhỏ và trung bình về đường kính.
• Đa dạng loài cây gỗ đạt mức cao (H’ = 2,74 - 3,24), trong khi đa dạng họ thực vật ở mức trung bình (H’ = 1,47 - 2,27).
• Ghi nhận 25 loài cây quý hiếm, hiếm và nguy cấp, nhấn mạnh vai trò quan trọng của khu vực trong bảo tồn đa dạng sinh học.
• Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng để đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn và phát triển rừng bền vững tại Vườn Quốc gia Lò Gò — Xa Mát.

Next steps: Triển khai các biện pháp bảo tồn, giám sát định kỳ và nâng cao năng lực quản lý rừng trong vòng 1-5 năm tới.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng hãy phối hợp chặt chẽ để bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về cấu trúc rừng 1. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng Duy trì và phát triển các hệ sinh thái rừng theo hướng bền vững là mục tiêu chính của quản lý rừng hiện đại, mục tiêu này có thé đạt được hay không phụ thuộc phần lớn vào sự 6n định của cau trúc không gian rừng (Yu, 2019). Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, cấu trúc rừng bao gồm cấu trúc không gian và phi không gian, là những yếu tố có thé điều chỉnh được trong quá trình quản lý tài nguyên rừng (Tao và cs, 2020).

Trong đó, cau trúc phi không gian mô ta các đặc điểm cơ ban của lâm phần như cấu trúc tổ thành, đường kính, chiều cao. Cấu trúc không gian không chỉ phản ánh các thuộc tinh không gian của cây rừng mà còn có thé cho biết mối quan hệ loài, sự tương tác của loài với môi trường và các quá trình hình thành quần xã thực vật (Liu và cs, 2021; Yan va cs, 2021). Phân loại trang thái rừng là một việc làm cần thiết trong quan lý rừng tự nhiên. Tùy theo điều kiện lập địa, hiện trạng thảm thực vật mà các nhà khoa học đã phân chia tài nguyên rừng thành các trạng thái khác nhau.

(1968), khi phân tích những đặc trưng lâm học của rừng, nhà lâm học cần phải làm rõ những điều kiện hình thành (khí hậu, địa hình, địa chất, hoạt động của con người và sinh vật) kết cấu, cấu trúc và chức năng của những thành phần hình thành rừng. Phân loại được cấu trúc rừng là cơ sở quan trọng dé đánh giá và kiểm soát hệ sinh thái rừng. Cho đến nay, các nhà lâm học trên thế giới đã thực hiện rất nhiều nghiên cứu về cau trúc rừng. (1968) đã nghiên cứu cấu trúc rừng mưa nhiệt đới về mặt hình thái và phân biệt tô thành thực vật của rừng mưa thành hai loại, đó là rừng mưa hỗn hợp có tô thành loài cây phức tạp và rừng mưa đơn ưu có tổ thành loài cây đơn giản.

(1964) đã nghiên cứu về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mưa, tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các biện pháp kỹ thuật lâm sinh áp dụng vào từng rừng mưa tự nhiên. Nghiên cứu tìm hiểu những cấu trúc sinh thái thông qua việc mô tả, phân loại và đưa ra những khái niệm về dạng sống, về tầng phiến. Ngoài ra còn biểu điễn các đặc trưng cấu trúc rừng mưa và hình thái của chúng bằng những phẫu đồ rừng Catinot R. (1971; trích dẫn bởi Phạm Ngọc Giao, 1995), đã mô tả cấu trúc hình thái rừng mưa bằng các phẫu đồ rừng, biểu diễn các mối tương quan giữa chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực, tương quan giữa đường kính tán và đường kính ngang ngực bằng các hàm hồi quy.

Rừng tự nhiên Việt Nam thuộc kiểu rừng nhiệt đới rất phong phú và đa dạng về thành phần loài, phức tạp về cấu trúc. Vấn đề nghiên cứu về cấu trúc rừng đã được nhiều tác giả quan tâm. Trần Ngũ Phương (1970) đã chỉ ra những đặc điểm cấu trúc của các thảm thực vật rừng miền Bắc Việt Nam. Thái Văn Trừng (1978) đã xây dựng hệ thống phân loại thảm thực vật rừng trên quan điểm sinh thái.

Ông chia rừng tự nhiên ở nước ta thành 14 kiểu thảm thực vật. Vũ Dinh Hué (1984) đã lay kiểu rừng làm don vi phân loại trên co sở 2 chỉ tiêu là trang thai và loại hình xã hợp thực vật. Vũ Đình Phương (1985 - 1988) dựa vào 5 nhóm nhân tố là nhóm nhân tố sinh thái tự nhiên, các giai đoạn phát triển và suy thoái rừng, khả năng tái tạo của rừng bằng con đường tái sinh tự nhiên, đặc điểm địa hình và thổ nhưỡng dé phân chia các lô khác nhau, phục vụ cho công tác điều chế rừng. Bảo Huy (1993) và Đào Công Khanh (1996) nghiên cứu tổ thành loài cây đối với rừng tự nhiên ở Dak Lak và Hương Sơn - Hà Tĩnh qua đó đã xác định tỷ lệ tô thành của các nhóm loài cây mục đích, nhóm loài cây hỗ trợ và nhóm loài cây phi mục đích.

Lê Sáu (1996) và Trần Cẩm Tú (1999) nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên ở Kon Hà Nừng - Gia Lai và Hương Sơn - Hà Tĩnh. Đỗ Văn Thông (2019) đã nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng tự nhiên nghéo trên những lập địa khác nhau ở tỉnh Bình Thuận. Phương pháp phân tích kết cấu loài cây gỗ Thành phần loài cây gỗ là một trong những vấn đề được các nhà lâm học quan tâm trong QXTV. Kết cấu loài cây gỗ biểu thị thành phần loài cây gỗ và tỷ lệ 6 của chúng trong QXTV (Nguyễn Văn Thêm, 2002).

Phân tích vai trò của các loài cây gỗ thông qua chỉ số giá trị quan trong (Important Value Index - IVI) được các tác giả (Curtis và Mclntosh, 1951; trích dẫn bởi Nguyễn Văn Thêm, 2010) áp dụng dé biểu thị cấu trúc, mối tương quan và trật tự ưu thế giữa các loài trong một quan thé thực vat. Chi số IVI biểu thị tốt hơn, toàn diện hơn cho các tính chất tương đối của hệ sinh thái so với các giá trị đơn tuyệt đối của mật độ, tần suất, độ ưu thế. Chỉ số IVI của mỗi loài được tính bằng một trong hai công thức sau đây: 1.TVI= RD + RF + RC (Rastogi, 1999; Sharma, 2003), 2. IVI=RD + RF + RBA (Mishra, 1968) Trong đó: RD là mật độ tương đối, RF là tần xuất xuất hiện tương đối, RC là độ tàn che tương đối va RBA là tổng tiết diện thân tương đối của mỗi loài (Rastogi, 1999; Sharma, 2003; Pandey và cs, 2002).

Chỉ số IVI của một loài dat giá trị tôi đa là 300 khi hiện trường nghiên cứu chỉ có duy nhất loài cây đó. Mật độ tương đối (RD) được xác định bằng tỷ số giữa mật độ trung bình (tổng số cá thể của một loài nghiên cứu xuất hiện ở tất cá các ô mẫu nghiên cứu chia cho tổng số các ô mẫu nghiên cứu) của loài nghiên cứu và tổng mật độ của tất cả các loài. Tần suất xuất hiện tương đối (RF) là tỷ lệ % giữa tần suất xuất hiện của một loài nghiên cứu (tỷ số % giữa số lượng các ô mẫu có loài xuất hiện và tổng số các ô mẫu nghiên cứu) và tổng số tần xuất xuất hiện của tất cả các loài. Mức hay gap là > 50%; mức thường gặp: 25% - 50%; mức ít gặp là < 25%.

Nhược điểm của chỉ số IVI% của Curtis và McIntosh (1951) là thay đổi tùy theo kích thước và số lượng ô mẫu (trích dẫn bởi Thái Văn Trừng, 1999; Nguyễn Văn Thêm, 2010). Phương pháp phân tích cấu trúc rừng Khi nghiên cứu về rừng tự nhiên nhiệt đới, những vấn đề được các nhà lâm học quan tâm là thành phần loài cây gỗ, kết cấu loài cây gỗ. cấu trúc quan thụ của các loài cây gỗ và tái sinh tự nhiên. Những thông tin này là căn cứ khoa học để xây dựng những biện pháp quản lý rừng và những phương thức lâm sinh.

Trong đó, cấu trúc rừng biểu thị thành phần và sự tô chức, sắp xếp của các thành phần theo không gian (chiều đứng và chiều ngang) và thời gian (Nguyễn Văn Thêm, 2002). Đã có nhiêu công trình nghiên cứu về câu trúc rừng như: 7 Davis và Richards (1934; 1936; trích dẫn bởi Thái Văn Trừng, 1999) đã mô tả cau trúc rừng hỗn loài tự nhiên nhiệt đới bằng phương pháp biéu đồ rừng (biểu đồ phẫu diện rừng. trắc điện rừng, phẫu đồ rừng). Ở Việt Nam, Thái Van Trừng (1999) cũng đã áp dụng phương pháp này dé phân tích và so sánh những kiểu rừng khác nhau, đã phân chia tầng thứ của rừng hỗn loài nhiệt đới thành 5 tầng: tầng vượt tán, tang ưu thé sinh thái, tầng dưới tán, tang cây bụi và tang cỏ quyết.

Sau này nhiều nhà lâm học áp dụng những mô hình toán học để mô tả cấu trúc rừng. Đồng Sĩ Hiền (1974) đã mô tả phân bố N/D của rừng tự nhiên hỗn loài ở Việt Nam bằng hàm phân bố Meyer và họ đường cong Pearson. Nguyễn Hải Tuất (1982) và Nguyễn Văn Trương (1984) đã áp dụng hàm phân bố Meyer và hàm phân bố khoảng cách dé mô tả phân bố N/D và phân bố N/H tùy theo trang thái rừng. Quy luật phân bố số cây theo đường kính là quy luật cơ bản nhất của kết cau lâm phần.

Hầu hết các tác giả đều sử dụng hàm toán học để mô phỏng cho quy luật phân bố này. Có thé kế đến một số công trình nghiên cứu tiêu biéu như sau: Meyer (1934), sử dụng phương trình toán học có dạng đường cong giảm liên tục để mô tả phân bố số cây theo cỡ đường kính, về sau gọi là phương trình Meyer hay hàm Meyer. sử dung phân bố Gamma dé biểu thị phân bố số cây theo cỡ đường kính lâm phần Thông ôn đới. (1973), đã dùng hàm Beta còn J.

Bailey (1973; trích dẫn bởi Nguyễn Minh Cảnh, 2018), đã mô hình hoá cấu trúc thân cây với phân bố số cây theo cỡ đường kính (N/D) bằng hàm Weibull. Quy luật phân bố số cây theo cỡ chiều cao dùng dé biểu thị quy luật kết cau lâm phan theo chiều thang đứng. Phương pháp kinh điển được nhiều nhà khoa học sử dụng là vẽ phẫu đồ đứng mà điển hình là công trình của Richards P. Có nhiều dang hàm toán học khác nhau dùng dé nắn phân bố N/H.

Việc sử dụng hàm nào là tùy thuộc vào kinh nghiệm của từng tác giả, tùy thuộc vào đối tượng 8 nghiên cứu cụ thê. Tổng quan về đa dạng sinh vật 1. Khái niệm đa dạng sinh vật Đa dang sinh học có nghĩa là tinh đa dạng biến thiên giữa các sinh vật sống của tất cả các nguồn bao gồm các hệ sinh thái tiếp giáp, trên cạn, biển, các hệ sinh thái thủy vực khác và các tập hợp sinh thái mà chúng là một phần. Tính đa dạng này thể hiện ở trong mỗi bộ loài, giữa các loài và các hệ sinh học (Công ước đa dạng sinh học, 1992).

Đa dang sinh học là sự phong phú về nguồn gen, về loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự nhiên (Vụ Khoa học Công nghệ, Bộ Lâm nghiệp, 1996). Da dang sinh học bao gồm đa dạng di truyền (tính da dạng về mặt di truyền trong một loài) và đa dang sinh thái (số lượng các loài trong một quan xã sinh vật) (Kimmins, 1998). Đa dạng sinh vật là thuật ngữ chỉ sự phong phú của sự sống trên trái đất (Phạm Nhật, 2001).