Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những hiểu biết về bệnh lở mồm long móng Bệnh Lở mồm long móng (LMLM-Foot and Mouth Disase) là bệnh truyền nhiễm cấp tính của các loài động vật có móng guốc chẵn bao gồm cả gia súc và động vật hoang dã như trâu, bò, lợn, dê, cừu, loài linh dương, hưu, nai,…Bệnh do một loài virus thuộc họ Picornaviridae gây ra. Đây là loài virus có tính thượng bì, thường làm thủy hóa các tế bào thượng bì. Đặc trưng của bệnh là làm xuất hiện những mụn nước với các kích cỡ không đồng đều ở niêm mạc miệng, kẽ móng, gờ móng, trên bầu vú, đầu vú con cái và cuống của dạ cỏ.
Khi mụn nước vỡ sẽ tạo ra các vết loét. Bệnh LMLM khi xuất hiện thường lây lan rất nhanh, rất mạnh trên phạm, vi rộng và có thể lây lan trong phạm vi một hoặc nhiều nước, gây ra các ổ dịch lớn trong thời gian ngắn, tỷ lệ mắc bệnh cao, có thể tới 100% (Cục Thú y, 2003)[9]. Tình hình bệnh LMLM ở trên thế giới Lần đầu tiên trên thế giới bệnh LMLM được Frascastorius phát hiện và mô tả ở Italia vào năm 1514, sau đó bệnh được phát hiện ở Bắc Italia, Pháp, Anh và lan sang nhiều nước châu Âu khác. Đến năm 1897, tác nhân gây bệnh được hai nhà khoa học người Đức có tên là Loeffler và Frosch tìm ra, tác nhân này được chứng minh là có thể qua màng lọc (Đào Trọng Đạt, 2000)[15].
Nhưng phải đến những năm đầu thế kỷ 20 (1920) bệnh LMLM mới được nghiên cứu một cách chi tiết (Andersen, 1980)[31]. Năm 1922, hai nhà khoa học người Pháp Vallée và Carré lần đầu tiên phát hiện tính đa dạng của của huyết thanh miễn dịch chống virus (type O và A). Năm 1926, hai nhà khoa học Đức là Waldman và Trautwein đã khẳng định lại kết quả của hai nhà khoa học Pháp và phát hiện thêm một type virus LMLM gây bệnh nữa là type C. Lawrence cũng phát hiện ra type SAT1, SAT2, SAT3 từ các n 5 mẫu bệnh phẩm gửi đến từ châu Phi, type Asia 1 từ Ấn Độ, Miến Điện, Hồng Kông.
Ở châu Âu: Cuối thế kỷ 19, bệnh xuất hiện ở Nga , sau đó lây lan sang nhiều nước châu Âu khác như: Đức, Hà Lan, Thụy Sĩ, Bỉ, Hungary, Áo, Đan Mạch, Pháp, Italia làm cho hàng chục triệu trâu bò mắc bệnh (Nguyễn Vĩnh Phước, 1978)[22]. Từ năm 1951 đến năm 1954, dịch LMLM phát sinh ở Tây Đức, sau đó lây lan sang nhiều nước như: Hà Lan, Bỉ, Luých - xăm - bua, Pháp, Anh, Áo,…Năm 2000, Hy Lạp xảy ra 14 ổ dịch LMLM type Asia 1, theo kết quả điều tra của Hy Lạp, theo điều tra của các cơ quan chức năng nguyên nhân gây ra đợt bùng phát dịch này là do nhập lậu gia súc từ Thổ Nhĩ Kỳ sang (Văn Đăng Kỳ, 2002) [20]. Năm 2001, dịch nổ ra ở vùng Đông Nam nước Anh, Scotland, xứ Wales, Bắc Ireland, Cộng hòa Ireland, Hà Lan và Pháp. Năm 2007, dịch xảy ra ở 2 trang trại vùng Surrey, Anh.
Năm 2010, xảy ra tại Nhật Bản và Hàn Quốc. Ở châu Mỹ: Từ năm 1870 đến năm 1929, xuất hiện 9 ổ dịch tại các bang của Mỹ như New England, Porland, Maine (1880), Boston, New England (1884), chủ yếu là do nhập khẩu gia súc mang trùng từ nước khác. Tại Mexico dịch phát ra trong các năm 1946-1954, tại Canada năm 1951- 1952 và Argentina năm 1953 (Phan Đình Đỗ - Trịnh Văn Thịnh, 1958)[16], Năm 2000 dịch LMLM xảy ra ở nam Brazil (type O), Argentina (type A), Uruguay (type O), Bolivia (type O và A), Colombia (type O và A), Peru (type A), Ecuado (type O). Ở châu Phi: Dịch LMLM xảy ra tại nhiều nước, cả Bắc Phi và Nam Phi (Nguyễn Vĩnh Phước, 1970)[21].