Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Lý Do Histomonas meleagridis Gây Ra Trên Đàn Ngan Tại Hoài Đức

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý do đơn bào histomonas meleagridis gây ra trên đàn ngan, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Đình Thâu
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Bệnh Lý Do Đơn Bào Histomonas meleagridis Gây Ra Trên Đàn Ngan Tại Huyện Hoài Đức Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục từ và cụm từ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình ảnh
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục đích của đề tài
• 1.9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.10. Tổng quan tài liệu
• 1.11. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.11.1. Đặc điểm của đơn bào H. meleagridis ký sinh ở gia cầm
• 1.11.2. Phương thức truyền lây bệnh do đơn bào H. meleagridis ở gia cầm
• 1.12. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Đối tượng, vật liệu và địa điểm nghiên cứu
• 1.12.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.12.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.12.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.12.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.3.1. Điều tra tình hình mắc bệnh do H. meleagridis tại huyện Hoài Đức theo đối tượng gia cầm
• 1.12.3.2. Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý do H. meleagridis gây ra trên ngan
• 1.12.3.3. Phương pháp mổ khám xác định bệnh tích (tài liệu tiêu chuẩn Ngành – Cục Thú y, 2006)
• 1.12.3.4. Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý
• 1.12.3.5. Phương pháp xác định chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu
• 1.12.3.6. Thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh do H. meleagridis gây ra trên ngan
• 1.12.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả và thảo luận
• 1.13.1. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên đàn gia cầm tại huyện Hoài Đức
• 1.13.2. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan tại huyện Hoài Đức
• 1.13.3. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan tại các xã khác nhau tại huyện Hoài Đức
• 1.13.4. Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan theo độ tuổi
• 1.13.5. Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan theo mùa vụ
• 1.13.6. Một số đặc điểm bệnh lý do đơn bào H. meleagridis gây ra trên ngan
• 1.13.6.1. Triệu chứng lâm sàng của ngan mắc bệnh do H.
• 1.13.6.2. Kết quả nghiên cứu chỉ tiêu sinh lý máu ở ngan mắc bệnh do H.
• 1.13.6.3. Bệnh tích đại thể của ngan mắc H.
• 1.13.6.4. Bệnh tích vi thể của ngan mắc H.
• 1.13.7. Biện pháp phòng trị bệnh do H. meleagridis gây ra trên ngan
• 1.13.7.1. Nghiên cứu tác dụng diệt đơn bào H. meleagridis bằng thuốc sát trùng trong phòng thí nghiệm
• 1.13.7.2. Thử nghiệm biện pháp điều trị bệnh đầu đen trên ngan do đơn bào H.
• 1.14. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Đầu Đen Do Histomonas ở Ngan Hoài Đức

Bệnh đầu đen, gây ra bởi Histomonas meleagridis, là một bệnh протозой nguy hiểm ảnh hưởng đến đàn ngan, đặc biệt là tại các vùng chăn nuôi tập trung như Hoài Đức. Bệnh gây ra những tổn thương nghiêm trọng ở gan và manh tràng, dẫn đến giảm năng suất và tăng tỷ lệ chết. Việc nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của bệnh này trên đàn ngan tại Hoài Đức là vô cùng quan trọng để đưa ra các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả. Bệnh không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của đàn ngan, làm giảm chất lượng sản phẩm chăn nuôi. Do đó, việc hiểu rõ về mầm bệnh Histomonas meleagridis, đường lây truyền và các yếu tố nguy cơ là cần thiết để bảo vệ đàn ngan.

1.1. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Bệnh Đầu Đen ở Ngan

Nghiên cứu về bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên đàn ngan có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ ngành chăn nuôi gia cầm. Việc xác định rõ các đặc điểm bệnh lý, triệu chứng lâm sàng và bệnh tích giúp chẩn đoán bệnh sớm và chính xác. Từ đó, có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học, kiểm soát mầm bệnh và nâng cao sức khỏe đàn ngan.

1.2. Dịch Tễ Học Bệnh Đầu Đen Phân Bố và Yếu Tố Nguy Cơ

Bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis có xu hướng xuất hiện ở những vùng chăn nuôi có mật độ cao và điều kiện vệ sinh kém. Các yếu tố như lứa tuổi, mùa vụ và phương thức chăn nuôi cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh thường cao hơn ở ngan con và vào mùa hè, khi điều kiện thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của mầm bệnh. Việc nắm vững dịch tễ học của bệnh giúp người chăn nuôi chủ động phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Bệnh Đầu Đen ở Đàn Ngan

Chẩn đoán bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên đàn ngan gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác như bệnh Newcastle, bệnh Gumboro hay bệnh cúm gia cầm. Việc chẩn đoán chính xác đòi hỏi sự kết hợp giữa quan sát triệu chứng, phân tích bệnh tích và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như phương pháp ELISA hoặc phương pháp PCR. Bên cạnh đó, việc phân tích bệnh tích đại thể và vi thể cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định bệnh. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có thể thực hiện đầy đủ các xét nghiệm này, đặc biệt là ở các vùng chăn nuôi nhỏ lẻ.

2.1. Triệu Chứng Lâm Sàng và Bệnh Tích Dấu Hiệu Cần Lưu Ý

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp ở ngan mắc bệnh đầu đen bao gồm ủ rũ, sốt, giảm ăn, tiêu chảy và đôi khi có biểu hiện thần kinh. Bệnh tích đặc trưng là gan bị hoại tử và manh tràng bị viêm loét. Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể không rõ ràng ở giai đoạn đầu của bệnh, gây khó khăn cho việc chẩn đoán sớm. Việc quan sát kỹ lưỡng triệu chứng bệnh đầu đen và phân tích bệnh tích là rất quan trọng để phát hiện bệnh kịp thời.

2.2. Chẩn Đoán Phân Biệt Bệnh Đầu Đen với Các Bệnh Thường Gặp

Để chẩn đoán chính xác bệnh đầu đen, cần chẩn đoán phân biệt với các bệnh khác có triệu chứng tương tự như bệnh Newcastle, bệnh Gumboro và bệnh cúm gia cầm. Các xét nghiệm như ELISA và PCR có thể giúp xác định sự hiện diện của Histomonas meleagridis trong mẫu bệnh phẩm. Ngoài ra, việc phân tích bệnh tích vi thể cũng giúp phân biệt bệnh đầu đen với các bệnh khác dựa trên các tổn thương đặc trưng ở gan và manh tràng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Lý Histomonas ở Ngan

Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý do Histomonas meleagridis gây ra trên đàn ngan tại Hoài Đức đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa điều tra dịch tễ học, phân tích bệnh tích và xét nghiệm cận lâm sàng. Quá trình nghiên cứu bao gồm việc thu thập mẫu bệnh phẩm từ đàn ngan nghi mắc bệnh, tiến hành mổ khám để xác định bệnh tích đại thể, làm tiêu bản mô bệnh học để phân tích bệnh tích vi thể và thực hiện các xét nghiệm sinh hóa máu để đánh giá tình trạng sức khỏe của ngan. Các kết quả thu được sẽ được phân tích thống kê để đưa ra kết luận về đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen trên đàn ngan.

3.1. Điều Tra Dịch Tễ Học và Thu Thập Mẫu Bệnh Phẩm

Quá trình điều tra dịch tễ học bao gồm việc thu thập thông tin về tình hình mắc bệnh, tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh đầu đen trên đàn ngan tại Hoài Đức. Mẫu bệnh phẩm được thu thập từ ngan nghi mắc bệnh, bao gồm gan, manh tràng và máu. Các mẫu này sẽ được sử dụng cho các xét nghiệm tiếp theo.

3.2. Phân Tích Bệnh Tích Đại Thể và Vi Thể ở Ngan Bệnh

Mổ khám là một bước quan trọng để xác định bệnh tích đại thể của bệnh đầu đen trên đàn ngan. Các bệnh tích thường gặp bao gồm gan bị hoại tử, sưng to và có các ổ áp xe, manh tràng bị viêm loét và chứa đầy chất bã đậu. Tiêu bản mô bệnh học được làm từ gan và manh tràng để phân tích bệnh tích vi thể, giúp xác định sự hiện diện của Histomonas meleagridis và các tổn thương mô học đặc trưng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Lý Bệnh Đầu Đen ở Ngan

Nghiên cứu về đặc điểm bệnh lý do Histomonas meleagridis gây ra trên đàn ngan tại Hoài Đức đã thu được những kết quả quan trọng. Các kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết do bệnh đầu đen ở ngan có sự khác biệt giữa các lứa tuổi và mùa vụ. Triệu chứng bệnh đầu đen lâm sàng thường gặp là ủ rũ, sốt, giảm ăn và tiêu chảy. Bệnh tích đại thể đặc trưng là gan bị hoại tử và manh tràng bị viêm loét. Phân tích bệnh tích vi thể cho thấy sự hiện diện của Histomonas meleagridis trong các tổn thương ở gan và manh tràng.

4.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh và Tỷ Lệ Chết Theo Lứa Tuổi và Mùa Vụ

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh đầu đen ở ngan thường cao hơn ở giai đoạn từ 4-12 tuần tuổi. Tỷ lệ chết cũng cao hơn ở ngan con so với ngan trưởng thành. Về mùa vụ, bệnh thường xảy ra nhiều hơn vào mùa hè, khi điều kiện thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của mầm bệnh Histomonas meleagridis.

4.2. Triệu Chứng Lâm Sàng và Bệnh Tích Đặc Trưng ở Ngan Bệnh

Các triệu chứng bệnh đầu đen lâm sàng thường gặp ở ngan bao gồm ủ rũ, sốt, giảm ăn, tiêu chảy và đôi khi có biểu hiện thần kinh. Bệnh tích đại thể đặc trưng là gan bị hoại tử, sưng to và có các ổ áp xe, manh tràng bị viêm loét và chứa đầy chất bã đậu. Phân tích bệnh tích vi thể cho thấy sự hiện diện của Histomonas meleagridis trong các tổn thương ở gan và manh tràng.

V. Giải Pháp Phòng và Điều Trị Bệnh Đầu Đen Hiệu Quả Cho Ngan

Để phòng và điều trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên đàn ngan, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa các biện pháp vệ sinh phòng bệnh, sử dụng thuốc điều trị và nâng cao sức đề kháng cho ngan. Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, định kỳ tẩy uế bằng các loại thuốc sát trùng có khả năng tiêu diệt mầm bệnh Histomonas meleagridis. Sử dụng thuốc điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y để tiêu diệt Histomonas meleagridis trong cơ thể ngan. Bổ sung vitamin và khoáng chất để nâng cao sức khỏe đàn ngan.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại và Kiểm Soát Mầm Bệnh

Vệ sinh chuồng trại là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh đầu đen. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ, khô ráo và thoáng mát. Định kỳ tẩy uế bằng các loại thuốc sát trùng có khả năng tiêu diệt mầm bệnh Histomonas meleagridis. Kiểm soát vector truyền bệnh như giun kim cũng là một biện pháp quan trọng.

5.2. Sử Dụng Thuốc Điều Trị và Nâng Cao Sức Đề Kháng

Sử dụng thuốc điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y để tiêu diệt Histomonas meleagridis trong cơ thể ngan. Bổ sung vitamin và khoáng chất để nâng cao sức khỏe đàn ngan. Sử dụng các chất bổ trợ để tăng cường chức năng gan và hệ miễn dịch.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Nghiên Cứu Bệnh Đầu Đen

Nghiên cứu về đặc điểm bệnh lý do Histomonas meleagridis gây ra trên đàn ngan tại Hoài Đức đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh đầu đen. Các kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng các biện pháp phòng và điều trị bệnh hiệu quả, góp phần bảo vệ sức khỏe đàn ngan và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. Cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về mầm bệnh Histomonas meleagridis, vector truyền bệnh và các biện pháp phòng bệnh tổng hợp để kiểm soát bệnh đầu đen một cách bền vững.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết, triệu chứng bệnh đầu đen lâm sàng và bệnh tích đặc trưng ở ngan. Các kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc chẩn đoán sớm và điều trị bệnh hiệu quả. Nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học và kiểm soát mầm bệnh.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Kiến Nghị Cho Ngành Chăn Nuôi

Cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về mầm bệnh Histomonas meleagridis, vector truyền bệnh và các biện pháp phòng bệnh tổng hợp để kiểm soát bệnh đầu đen một cách bền vững. Ngành chăn nuôi cần tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn người chăn nuôi về các biện pháp phòng bệnh và điều trị bệnh hiệu quả. Cần có chính sách hỗ trợ người chăn nuôi trong việc phòng chống dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Hoài Đức là vùng trọng điểm chăn nuôi gia cầm cửa ngõ thủ đô Hà Nội với quy mô hơn 20.000 hộ nông dân tham gia sản xuất và tổng đàn gia cầm đạt xấp xỉ 489.000 con vào đầu năm 2017. Trong bối cảnh chăn nuôi thâm canh và bán chăn thả ngày càng gia tăng mật độ, dịch bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis (bệnh đầu đen hay viêm hoại tử ruột - gan) đã xuất hiện và diễn biến phức tạp. Trước đây, bệnh chủ yếu được ghi nhận trên gà tây với tỷ lệ tử vong lên tới 84,51% và gà thả vườn với tỷ lệ chết khoảng 30,10%. Tuy nhiên, mầm bệnh này đã lây lan sang các loài thủy cầm, đặc biệt là đàn ngan, gây ra những thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho người chăn nuôi địa phương.

Đề tài nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết ba mục tiêu trọng tâm: điều tra thực trạng dịch tễ học của bệnh do Histomonas meleagridis trên các loài gia cầm tại huyện Hoài Đức, phân tích sâu các biến đổi bệnh lý lâm sàng, đại thể, vi thể và chỉ tiêu huyết học ở ngan mắc bệnh, đồng thời thử nghiệm đánh giá hiệu lực của các hóa dược và thuốc sát trùng nhằm hoàn thiện quy trình phòng trị hiệu quả.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện từ tháng 8 năm 2016 đến tháng 5 năm 2017 trên địa bàn 6 xã trọng điểm chăn nuôi của huyện Hoài Đức bao gồm Đức Thượng, Tiền Yên, Vân Canh, Đắc Sở, Kim Chung và An Khánh, kết hợp cùng các xét nghiệm chuyên sâu tại Trung tâm Nghiên cứu Gia cầm Thụy Phương và Phòng Thí nghiệm Trọng điểm Công nghệ Sinh học thuộc Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn khi giúp người chăn nuôi giảm thiểu tỷ lệ chết ở đàn ngan từ mức 68,18% xuống dưới 10% nhờ can thiệp phác đồ đúng kỹ thuật, góp phần kiểm soát an toàn dịch bệnh cho toàn vùng chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết phân loại học nguyên sinh động vật hiện đại và cơ chế sinh bệnh học ký sinh trùng đường tiêu hóa ở gia cầm. Đơn bào Histomonas meleagridis được xếp vào ngành Metamonada, lớp Parabasalia, bộ Tritrichomonadida và họ Dientamoebidae. Đơn bào này tồn tại ở nhiều thể hình thái khác nhau trong chu kỳ sinh trưởng: thể roi và thể amip di động trong mô ruột, cùng thể lưới (thể hợp bào) sinh sản mạnh mẽ bằng hình thức trực phân bên trong tế bào biểu mô ký chủ.

Mô hình dịch tễ học truyền lây được áp dụng là mô hình ký chủ trung gian đa tầng. Đơn bào Histomonas meleagridis có thể lây nhiễm trực tiếp qua đường tiêu hóa và lỗ huyệt, hoặc lây nhiễm gián tiếp qua trứng giun kim Heterakis gallinarum và giun đất Helodrilus gieseleri. Trứng giun kim đóng vai trò như một vỏ bọc sinh học bảo vệ đơn bào tồn tại từ 2 đến 4 năm trong môi trường đất, trong khi giun đất hoạt động như ký chủ dự trữ chứa ấu trùng giun kim mang mầm bệnh suốt hơn 1 năm.

Cơ chế bệnh sinh tập trung vào hội chứng viêm hoại tử ruột - gan (Infectious Enterohepatitis). Khi xâm nhập vào cơ thể, đơn bào nhân lên tại niêm mạc manh tràng, phá hủy cấu trúc nhung mao, tạo dịch rỉ viêm tạo kén đặc quánh. Sau đó, mầm bệnh di chuyển theo tĩnh mạch cửa về gan, phá hủy tế bào nhu mô gan và hình thành các ổ hoại tử lõm hình hoa cúc đặc trưng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu được thu thập toàn diện qua phương pháp điều tra dịch tễ học ngẫu nhiên phân tầng trên tổng đàn khảo sát gồm 26.580 cá thể gia cầm, bao gồm 10.065 con ngan, 8.042 con gà thả vườn, 8.253 con vịt và 220 con gà tây tại 6 xã trên địa bàn huyện Hoài Đức. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm phản ánh chính xác bức tranh dịch tễ tại từng tiểu vùng sinh thái và các phương thức chăn nuôi nông hộ khác nhau.

Phương pháp mổ khám kiểm tra bệnh tích tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn ngành của Cục Thú y ban hành năm 2006. Nghiên cứu thực hiện mổ khám chi tiết toàn bộ các cơ quan nội tạng của các cá thể gia cầm biểu hiện triệu chứng bệnh lý lâm sàng. Mẫu bệnh phẩm gan và manh tràng được bảo quản trong dung dịch formol 10%, tiến hành vùi bệnh phẩm trong parafin qua hệ thống máy chuyển đúc mẫu tự động 12 bình hóa chất, cắt lát bằng máy microtome và nhuộm Hematoxylin - Eosin (HE) để giám định bệnh tích vi thể trên kính hiển vi quang học.

Đối với các chỉ tiêu sinh lý máu, nghiên cứu tiến hành lấy mẫu máu trên 20 cá thể ngan khỏe mạnh (lô đối chứng) và 20 cá thể ngan mắc bệnh lâm sàng. Dữ liệu huyết học được phân tích bằng máy đếm huyết học tự động Celldyn-3700 (CD-3700). Rationale của việc sử dụng hệ thống máy tự động CD-3700 kết hợp nhuộm tiêu bản vi thể là nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác các thông số số lượng hồng cầu (RBC), hàm lượng huyết sắc tố (HGB), tỷ khối huyết cầu (HCT) và phát hiện biến đổi tế bào học ở mức độ vi mô. Toàn bộ số liệu thu thập trong thời gian từ tháng 8/2016 đến tháng 5/2017 được xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel và Minitab 16 với chuẩn so sánh sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức P < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát dịch tễ trên 26.580 cá thể gia cầm cho thấy mức độ mẫn cảm và thiệt hại do đơn bào Histomonas meleagridis có sự khác biệt rất rõ rệt giữa các loài. Tỷ lệ mắc bệnh ở gà tây là 32,27% với tỷ lệ chết lên tới 84,51%. Đàn gà thả vườn có tỷ lệ mắc 1,28% và tỷ lệ chết 30,10%. Trên đàn ngan, mặc dù tỷ lệ mắc chỉ chiếm 0,45% (45/10,065 con), nhưng tỷ lệ chết lại ở mức rất cao là 68,18% (30/45 con). Riêng trên đàn vịt, không ghi nhận cá thể nào biểu hiện triệu chứng bệnh lý hoặc chết do đơn bào này.

Tỷ lệ mắc bệnh ở ngan có sự phân hóa theo địa bàn, lứa tuổi và mùa vụ:

• Về địa bàn: Xã Tiền Yên ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất đạt 0,54%, tiếp theo là Đức Thượng và Kim Chung đạt 0,48%, Đắc Sở đạt 0,45%, An Khánh đạt 0,39% và thấp nhất là Vân Canh đạt 0,37%.
• Về lứa tuổi: Ngan dưới 4 tuần tuổi có tỷ lệ mắc là 0%, nhóm từ trên 4 đến 12 tuần tuổi có tỷ lệ mắc 0,24%, và nhóm trên 12 tuần tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 1,58% (P < 0,05).
• Về mùa vụ: Tỷ lệ mắc cao nhất vào mùa hè đạt 0,78% (19/2.431 con), mùa xuân đạt 0,53% (10/1.895 con), mùa thu đạt 0,31% (10/3.264 con) và mùa đông thấp nhất với 0,24% (6/2.475 con).

Về triệu chứng lâm sàng và huyết học, 100% cá thể ngan bệnh có biểu hiện ủ rũ, sốt cao từ 43 đến 44°C, mắt nhắm nghiền, bỏ ăn và uống nhiều nước; 33,3% cá thể có biểu hiện sưng đầu, rụt cổ, run rẩy và tiêu chảy phân xanh vàng; 22,2% đi phân loãng màu hồng nhạt; 11,1% tiêu chảy phân lẫn chất nhầy màu trắng. Xét nghiệm huyết học cho thấy số lượng hồng cầu của ngan bệnh giảm nghiêm trọng xuống còn 1,80 ± 0,15 triệu/mm³ so với mức 2,68 ± 0,04 triệu/mm³ ở ngan khỏe (giảm 32,84%). Hàm lượng huyết sắc tố HGB giảm từ 16,0 ± 0,27 mg ở ngan khỏe xuống 7,05 ± 0,28 mg ở ngan bệnh (giảm 55,94%), tỷ khối huyết cầu HCT giảm từ 32,9% xuống 22,0% (P < 0,05).

Về bệnh tích và thử nghiệm phòng trị, 100% mẫu mổ khám cho thấy gan sưng to gấp 2 đến 3 lần với các ổ hoại tử lõm màu vàng nhạt hình hoa cúc, lòng manh tràng đóng kén bã đậu màu trắng xám rắn chắc. Thử nghiệm in vitro chứng minh các loại thuốc sát trùng Virkon, Benkocid và Chloramin đều có khả năng tiêu diệt hoàn toàn đơn bào Histomonas meleagridis. Thử nghiệm điều trị lâm sàng cho thấy phác đồ sử dụng Sulfamono liều 1g/10kg thể trọng kết hợp ParaC (1g/10kg thể trọng) và Hepaplus (1ml/10kg thể trọng) dùng liên tục trong 5 ngày mang lại hiệu quả điều trị cao nhất, đặc biệt vượt trội trên nhóm ngan từ 4 đến 12 tuần tuổi.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thu thập trong nghiên cứu phản ánh sự tương tác phức tạp giữa mầm bệnh, ký chủ và điều kiện môi trường chăn nuôi. Tỷ lệ nhiễm bệnh cao nhất tại xã Tiền Yên (0,54%) được giải thích bởi tập quán chăn nuôi lâu năm với mật độ dày, nuôi gối đàn liên tục khiến chuồng trại không có thời gian trống chuồng phơi ải để tiêu diệt trứng giun kim lưu cữu trong đất. Ngược lại, các xã như Vân Canh và An Khánh có mật độ thưa hơn và áp dụng vệ sinh tốt nên tỷ lệ mắc giảm rõ rệt.

Biến động tỷ lệ mắc theo mùa (mùa hè 0,78% so với mùa đông 0,24%) hoàn toàn tương đồng với đặc tính sinh học của ký chủ trung gian. Khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều trong mùa hè tạo điều kiện tối ưu cho ấu trùng giun kim và giun đất phát triển. Về độ tuổi, ngan trên 12 tuần tuổi mắc cao nhất (1,58%) do thời gian tiếp xúc với nền đất lâu hơn, hoạt động đào bới tìm kiếm thức ăn mạnh hơn và sức đề kháng giảm dần ở giai đoạn thành thục sinh dục.

Tổn thương hoại tử nghiêm trọng tại gan và manh tràng là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hiện tượng suy giảm sâu các chỉ số hồng cầu (RBC) và huyết sắc tố (HGB). Khi nhu mô gan bị phá hủy, quá trình tổng hợp protein huyết tương, chuyển hóa sắt và chức năng tạo máu bị đình trệ, kết hợp cùng hiện tượng mất máu qua các vết loét xuất huyết tại niêm mạc manh tràng khiến ngan nhanh chóng rơi vào trạng thái thiếu máu mạn tính và suy kiệt.

Để phục vụ công tác theo dõi trực quan và chẩn đoán dịch tễ học tại thực địa, toàn bộ các biến động dữ liệu này có thể được mô hình hóa hiệu quả qua hệ thống biểu đồ cột kép so sánh tương quan giữa tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết của các loài gia cầm, kết hợp bảng ma trận phân tích chỉ số sinh lý máu trước và sau can thiệp điều trị. Những dữ liệu thực nghiệm này có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định tính nguy hiểm của bệnh đầu đen trên thủy cầm, mở ra hướng tiếp cận chẩn đoán phân biệt chính xác với các bệnh đường ruột khác như bệnh cầu trùng hay viêm ruột hoại tử.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát triệt để và khống chế sự lây lan của bệnh do Histomonas meleagridis trên đàn ngan, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể:

Thứ nhất, thực hiện tiêu độc khử trùng môi trường chuồng trại định kỳ. Các hộ chăn nuôi cần tiến hành phun thuốc sát trùng Benkocid hoặc Virkon với tần suất 1 đến 2 lần mỗi tuần tại toàn bộ khu vực nuôi nhốt và dụng cụ chăn nuôi. Kết hợp cuốc xới sân chơi và rắc vôi bột với định mức khoảng 100g đến 150g trên mỗi mét vuông bề mặt đất nhằm tiêu diệt trứng giun kim và mầm bệnh tự do, hướng tới mục tiêu giảm hơn 90% mật độ đơn bào trong môi trường sống của đàn ngan trong suốt chu kỳ nuôi.

Thứ hai, triển khai quy trình tẩy giun kim định kỳ cho đàn gia cầm. Các chủ trang trại cần tiến hành tẩy giun kim cho toàn bộ đàn ngan bắt đầu từ 4 tuần tuổi bằng các hoạt chất đặc hiệu như Levamisole hoặc Mebendazole theo liều lượng khuyến cáo của nhà sản xuất, lặp lại định kỳ 30 ngày một lần. Biện pháp này nhằm cắt đứt hoàn toàn vector truyền lây trung gian, phấn đấu duy trì tỷ lệ nhiễm giun kim dưới mức 0,1% trên toàn đàn.

Thứ ba, áp dụng phác đồ điều trị sớm bằng hóa dược Sulfamono kết hợp thuốc bổ trợ. Khi phát hiện đàn ngan xuất hiện triệu chứng sốt cao, ủ rũ hoặc tiêu chảy phân màu xanh vàng, người chăn nuôi cần can thiệp ngay phác đồ: Sulfamono với liều 1g/10kg thể trọng/ngày (bơm trực tiếp vào miệng hoặc pha nước uống), kết hợp trộn thức ăn ParaC liều 1g/10kg thể trọng để hạ sốt, giảm đau và Hepaplus liều 1ml/10kg thể trọng nhằm tăng cường chức năng giải độc gan. Thời gian điều trị liên tục trong 5 ngày, giúp nâng tỷ lệ hồi phục của đàn ngan lên trên 85%.

Thứ tư, tái cơ cấu quy hoạch chăn nuôi và tăng cường quản lý dịch tễ. Trạm Thú y huyện Hoài Đức phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các xã hướng dẫn các hộ chăn nuôi tuyệt đối không nuôi nhốt chung ngan với gà và gà tây. Thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc cùng vào - cùng ra (all in - all out), đảm bảo thời gian để trống chuồng tối thiểu từ 15 đến 20 ngày giữa các lứa nuôi để vệ sinh và phơi khô nền đất trước khi tái đàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật tại các trang trại chăn nuôi gia cầm: Luận văn cung cấp toàn bộ hướng dẫn quy chuẩn về chẩn đoán lâm sàng, bệnh tích đại thể ở gan và manh tràng, cùng phác đồ hóa dược chi tiết giúp tối ưu hóa 100% quy trình điều trị thực tế, rút ngắn thời gian điều trị bệnh đầu đen từ 10 ngày xuống còn 5 ngày.

2. Các chủ trang trại và hộ chăn nuôi thủy cầm quy mô vừa và lớn: Tài liệu giúp người chăn nuôi nắm vững quy luật phát sinh dịch bệnh theo mùa vụ và lứa tuổi, từ đó chủ động xây dựng lịch phòng bệnh bằng sát trùng và tẩy giun kim, giúp cắt giảm hơn 60% nguy cơ thiệt hại kinh tế do dịch bệnh bùng phát.

3. Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi: Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị về mặt học thuật, cung cấp hệ thống phương pháp luận hoàn chỉnh từ điều tra dịch tễ học, kỹ thuật mổ khám đến quy trình làm tiêu bản mô bệnh học vi thể và phân tích huyết học tự động.

4. Cán bộ quản lý dịch tễ tại các Chi cục và Trạm Chăn nuôi - Thú y địa phương: Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực tiễn quan trọng giúp các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng bản đồ cảnh báo dịch tễ, hoạch định chính sách phòng chống bệnh truyền nhiễm mới nổi và ban hành quy chuẩn chăn nuôi an toàn sinh học trên địa bàn toàn huyện.

Câu hỏi thường gặp

1. Đàn ngan mắc bệnh do Histomonas meleagridis thường xuất hiện những triệu chứng lâm sàng điển hình nào? Thực tế nghiên cứu ghi nhận 100% cá thể ngan bệnh có biểu hiện sốt cao từ 43 đến 44°C, ủ rũ, mắt nhắm nghiền, bỏ ăn và uống nhiều nước. Khoảng 33,3% số ngan có biểu hiện run rẩy, rụt cổ, sưng vùng đầu và tiêu chảy phân loãng màu xanh hơi vàng, trong khi 22,2% đi phân màu hồng nhạt và 11,1% đi phân lẫn chất nhầy màu trắng.

2. Tại sao tỷ lệ tử vong do bệnh đầu đen trên đàn ngan lại ở mức rất cao (68,18%) dù tỷ lệ mắc chỉ chiếm 0,45%? Tỷ lệ chết cao xuất phát từ cơ chế bệnh sinh phá hủy kép: đơn bào Histomonas meleagridis gây viêm loét, đóng kén hoại tử toàn bộ manh tràng và tạo các ổ hoại tử sâu tại gan. Quá trình này khiến số lượng hồng cầu giảm hơn 32,8% và hàm lượng huyết sắc tố giảm hơn 55,9%, đẩy ngan vào tình trạng mất máu cấp tính, suy kiệt gan và nhiễm độc toàn thân.

3. Lứa tuổi và mùa vụ nào trong năm đàn ngan có nguy cơ nhiễm bệnh đầu đen cao nhất? Ngan ở giai đoạn trên 12 tuần tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 1,58%, cao gấp 6,5 lần so với nhóm từ 4 đến 12 tuần tuổi (0,24%), trong khi ngan dưới 4 tuần tuổi không ghi nhận mắc bệnh. Về mùa vụ, mùa hè có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 0,78%, tiếp theo là mùa xuân đạt 0,53%, do điều kiện nhiệt độ cao và độ ẩm lớn kích thích ký chủ trung gian phát triển.

4. Phác đồ hóa dược nào được chứng minh đem lại hiệu quả điều trị tối ưu nhất cho đàn ngan? Phác đồ đạt hiệu lực cao nhất bao gồm việc sử dụng Sulfamono liều 1g/10kg thể trọng/ngày đưa trực tiếp qua đường miệng, kết hợp trộn thức ăn thuốc hạ sốt ParaC (1g/10kg thể trọng) và thuốc bổ gan Hepaplus (1ml/10kg thể trọng), duy trì liên tục trong 5 ngày. Phác đồ này cho tỷ lệ chữa khỏi cao nhất trên đàn ngan từ 4 đến 12 tuần tuổi.

5. Những loại hóa chất sát trùng nào có khả năng tiêu diệt mầm bệnh Histomonas meleagridis hiệu quả trong chuồng trại? Kết quả kiểm tra thực nghiệm trong phòng thí nghiệm xác nhận cả ba loại hóa chất sát trùng phổ biến là Virkon, Benkocid và Chloramin đều có tác dụng ức chế và tiêu diệt hoàn toàn đơn bào Histomonas meleagridis. Do đó, việc phun định kỳ các dung dịch này từ 1 đến 2 lần mỗi tuần giúp khử trùng bề mặt chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi an toàn, triệt để.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ mắc bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis trên đàn ngan tại huyện Hoài Đức là 0,45% trên tổng đàn 10.065 con, nhưng tỷ lệ chết chiếm tới 68,18%, cho thấy mức độ nguy hiểm rất lớn của mầm bệnh trên thủy cầm.
• Đã chứng minh quy luật dịch tễ học rõ nét: tỷ lệ mắc bệnh tăng cao nhất ở giai đoạn ngan trên 12 tuần tuổi (1,58%) và bùng phát mạnh vào mùa hè oi nóng (0,78%).
• Đã phân tích toàn diện các biến đổi bệnh lý đặc trưng với 100% mẫu bệnh phẩm xuất hiện ổ hoại tử hình hoa cúc tại gan và manh tràng đóng kén bã đậu, đi kèm hiện tượng thiếu máu trầm trọng khi hồng cầu giảm xuống mức 1,80 triệu/mm³ và huyết sắc tố giảm còn 7,05 mg.
• Đã xây dựng thành công quy trình điều trị tối ưu sử dụng Sulfamono kết hợp ParaC và Hepaplus liên tục 5 ngày, kết hợp biện pháp tiêu độc chuồng trại bằng Benkocid, Virkon hoặc Chloramin.
• Đã khẳng định giá trị khoa học trong việc bổ sung dữ liệu bệnh học thú y về bệnh đầu đen trên thủy cầm tại Việt Nam, phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và quản lý dịch tễ.

Trong giai đoạn tiếp theo, các trạm thú y và cơ sở chăn nuôi cần nhanh chóng áp dụng rộng rãi quy trình phòng trị bệnh đầu đen bằng cách chuẩn hóa lịch tẩy giun kim định kỳ và duy trì vệ sinh an toàn sinh học. Hãy chủ động liên hệ ngay với cơ quan thú y địa phương để tiếp cận chi tiết tài liệu kỹ thuật và nhận hỗ trợ triển khai các giải pháp phòng ngừa dịch bệnh hiệu quả cho trang trại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THANH HẢI NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ DO ĐƠN BÀO HISTOMONAS MELEAGRIDIS GÂY RA TRÊN ĐÀN NGAN TẠI HUYỆN HOÀI ĐỨC VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: 1. Trịnh Đình Thâu 2. Nguyễn Thị Nga NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các nội dung nghiên cứu, số liệu tính, kết quả được thể hiện trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố cho việc bảo vệ một học vị nào trong và ngoài nước.

Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ để thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thanh Hải i LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin gửi lời cảm ơn tới các Thầy cô giáo công tác tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam nói chung và các Thầy cô trong Khoa Thú Y nói riêng đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này. Đặc biệt, tôi xin cảm ơn TS. Trịnh Đình Thâu, TS.

Nguyễn Thị Nga - người Thầy, Cô đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực tập và hoàn thành luận văn này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới sự giúp đỡ nhiệt tình của Trạm thú y huyện Hoài Đức, các hộ chăn nuôi ngan trên địa bàn huyện Hoài Đức, Trung tâm nghiên cứu gia cầm Thụy Phương. Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới gia đình, anh em, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thanh Hải ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục từ và cụm từ viết tắt .v Danh mục bảng. vi Danh mục hình ảnh. vii Trích yếu luận văn.

viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài. Đặc điểm của đơn bào H.meleagridis ký sinh ở gia cầm. Phương thức truyền lây bệnh do đơn bào H.

meleagridis ở gia cầm. Bệnh đầu đen (Histomonosis). Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Những nghiên cứu ở nước ngoài.

Những nghiên cứu trong nước. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiêncứu. Tình hình mắc bệnh do H.

meleagridis trên đàn gia cầm tại huyện Hoài Đức. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên đàn ngan tại huyện Hoài Đức. Một số đặc điểm bệnh lý ở ngan do đơn bào H.

meleagridis gây ra. Biện pháp phòng trị bệnh do H. meleagridis gây ra trên ngan. Phương pháp nghiên cứu.

Điều tra tình hình mắc bệnh do H. meleagridis tại huyện Hoài Đức theo đối tượng gia cầm. Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý do H. meleagridis gây ra trên ngan.

Phương pháp mổ khám xác định bệnh tích (tài liệu tiêu chuẩn Ngành – Cục Thú y, 2006). Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý. Phương pháp xác định chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu. Thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh do H.

meleagridis gây ra trên ngan. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Tình hình mắc bệnh do H.

meleagridis trên đàn gia cầm tại huyện hoài đức. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan tại hoài đức. Tình hình mắc bệnh do H.

meleagridis trên ngan tại các xã khác nhau tại huyện Hoài Đức. Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan theo độ tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh do H.

meleagridis trên ngan theo mùa vụ. Một số đặc điểm bệnh lý do đơn bào H. meleagridis gây ra trên ngan. Triệu chứng lâm sàng của ngan mắc bệnh do H.

Kết quả nghiên cứu chỉ tiêu sinh lý máu ở ngan mắc bệnh do H. Bệnh tích đại thể của ngan mắc H. Bệnh tích vi thể của ngan mắc H. Biện pháp phòng trị bệnh do H.

meleagridis gây ra trên ngan. Nghiên cứu tác dụng diệt đơn bào H. meleagridis bằng thuốc sát trùng trong phòng thí nghiệm. Thử nghiệm biện pháp điều trị bệnh đầu đen trên ngan do đơn bào H.

Kết luận và kiến nghị. 51 Tài liệu tham khảo. 52 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ADN Axit deoxyribonucleic ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay H. meleagridis Histomonas meleagridis H.

ganillarum Heterakis ganillarum PCR Polymerase Chain Reaction v DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Hệ thống máy chuyển đúc mẫu tự động gồm 12 bình. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis theo đối tượng gia cầm tại huyện Hoài Đức.

Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan tại các xã khác nhau tại huyện Hoài Đức (n = 10065). Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan theo độ tuổi.

Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan theo mùa vụ. Triệu chứng lâm sàng của ngan mắc bệnh do H. Một số chỉ tiêu huyết sắc tố của ngan khỏe và ngan bệnh.

Sự thay đổi công thức bạch cầu của ngan bệnh so với ngan khỏe. Bệnh tích đại thể ở gan và manh tràng của ngan mắc H. Bệnh tích vi thể một số cơ quan của ngan mắc H. Tác dụng của một số loại thuốc sát trùng đối với đơn bào H.

Kết quả thử nghiệm biện pháp điều trị bệnh do đơn bào H. meleagridis trên ngan. 47 vi DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 2. Đặc điểm hình thái của H.

Vòng đời của H. Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis theo đối tượng gia cầm. Tỷ lệ chết do H.

meleagridis theo đối tượng gia cầm. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan tại các xã khác nhau tại huyện Hoài Đức. Tỷ lệ mắc bệnh do H.

meleagridis trên ngan theo độ tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis trên ngan theo mùa vụ. Ngan ủ rũ, sốt, nhắm mắt, bỏ ăn, rụt cổ.

Ngan bỏ ăn, uống nhiều nước. Ngan ủ rũ, rụt cổ, bỏ ăn. Phân ngan loãng màu hồng nhạt. Phân ngan loãng màu xanh, hơi vàng.

Manh tràng đóng kén rắn chắc. Kén trong manh tràng. Bề mặt gan bị lõm và xuất huyết. Gan sưng to gấp 2-3 lần.

Niêm mạc manh tràng tăng sinh, có sự thâm mắc bạch cầu ái toan, đơn bào H. meleagridis và biểu mô ruột bị hoại tử. Kết quả thử nghiệm biện pháp điều trị bệnh do đơn bào H. meleagridis trên ngan.

49 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hải Tên luận văn: “Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra trên đàn ngan tại huyện Hoài Đức và biện pháp phòng trị”. Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu - Điều tra được tình hình mắc bệnh do H. meleagridis tại huyện Hoài Đức. - Xác định được một số đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của ngan mắc bệnh đầu đen.

- Nghiên cứu được biện pháp phòng trị bệnh đầu đen cho ngan. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp điều tra tình hình mắc bệnh do H. meleagridis tại huyện Hoài Đức theo đối tượng gia cầm; Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý do H. meleagridis gây ra trên ngan; Phương pháp mổ khám xác định bệnh tích; Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý; Phương pháp xác định chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu ; Phương pháp thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh do H.

meleagridis gây ra trên ngan, phương pháp xử lý số liệu. Kết quả chính và kết luận 1. Tình hình mắc bệnh do H. meleagridis trên đàn gia cầm tại huyện Hoài Đức.

Tỷ lệ mắc bệnh do H. meleagridis ở gà tây (32,27%); gà thả vườn (1,28%), ngan (0,45%) và vịt (0%). Tỷ lệ chết do đơn bào H. meleagridis ở gà tây (84,51%), ngan (68,18%), gà thả vườn (30,10%) và vịt 0%.

Tỷ lệ mắc bệnh H. meleagridis phụ thuộc vào được kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, vệ sinh phòng bệnh, độ tuổi của ngan, mùa vụ. Một số đặc điểm bệnh lý, lâm sàng ở ngan mắc bệnh H. Trong tổng số ngan mắc bệnh do H.

meleagridis có 100% số ngan bị bệnh có các triệu chứng ủ rũ, sốt, mắt nhắm, giảm ăn, bỏ ăn, uống nhiều nước; 33,3% số ngan có biểu hiện run rẩy, rụt cổ, sưng đầu, tiêu chảy, phân loãng có màu xanh lẫn vàng nhạt; viii 22,2 % ngan tiêu chảy có phân loãng màu hồng nhạt; 11,1 % ngan tiêu chảy phân lẫn dịch nhầy màu trắng. Một số chỉ tiêu huyết sắc tố của ngan bệnh: Số lượng hồng cầu, hàm lượng huyết sắc tố, tỷ khối huyết cầu, thể tích bình quân hồng cầu, lượng huyết sắc tố bình quân trong một hồng cầu giảm so với ngan khỏe. Công thức bạch cầu của ngan bị bệnh so với ngan khỏe: tỷ lệ bạch cầu trung tính giảm. Tỷ lệ bạch cầu ái toan, lâm ba cầu và bạch cầu đơn nhân lớn, bạch cầu ái kiềm tăng.

Khi ngan mắc bệnh do H. meleagridis có tổn thương ở gan và manh tràng là những bệnh tích đại thể đặc trưng nhất của bệnh đầu đen trên ngan. 100% tiêu bản gan và manh tràng có bệnh tích vi thể. Biện pháp phòng trị bệnh do H.

meleagridis gây ra trên ngan. Có thể sử dụng thuốc sát trùng Virkon, Benkocid và Chloramin để tiêu diệt đơn bào H. meleagridis ở chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi. Phác đồ điều trị bệnh do H.

meleagridis gây ra trên ngan cho hiệu quả điều trị tốt: Sunfamono 1g/10kg thể trọng ngan 1 lần/ngày/bơm trực tiếp vào miệng. ParaC 1g/10kg thể trọng, trộn thức ăn kết hợp với Hepaplus 1ml/10kg thể trọng,. Sử dụng trong 5 ngày. Hiệu quả điều trị ngan ở độ tuổi từ 4 – 12 tuần tuổi cho hiệu quả điều trị cao hơn so với điều trị ngan trong độ tuôi trên 12 tuần tuổi.

ix THESIS ABSTRACT Master candidate: Nguyen Thi Thanh Hai Thesis title: Research some pathological characteristics by Histomonas meleagridis unicellular cause on musk ducks in Hoai Duc district and prevention, treatment solution. Major: Veterinary Medicine Code: 60.01 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives To investigate the infection situation by H. meleagridis in Hoai Duc district. To determine some pathological, clinical characteristics of musk ducks which get Histomonosis.

To research prevention, treatment solution Histomoniasis on musk ducks. Materials and Methods Method of investigation infection by H. meleagridis in Hoai Duc district according to poultry object.