HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN VĂN CƯỜNG NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA BỆNH DO HISTOMONAS GÂY RA TRÊN GÀ THẢ VƯỜN TẠI HUYỆN THƯỜNG TÍN – HÀ NỘI Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Thọ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa từng dùng để bảo vệ lấy học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Văn Cƣờng i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.
Nguyễn Văn Thọ – người đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban quản lý đào tạo, Bộ môn Ký sinh trung, Khoa Thú y – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điền kiện và giúp đỡ để tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạoTrạm thú Huyện Thường Tín, Ban Chăn nuôi Thú y và cá hộ chăn nuôi các xã Hồng Vân, Tự Nhiên, Thư Phú đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, những người luôn ở bên và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.
Xin trân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Văn Cƣờng ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng.
vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis extract. Tính cấp thiết của đề tài.
Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài.
Đặc điểm sinh học của đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh ở gia cầm. Bệnh đầu đen (Histomonosis) ở gà. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trong nước.
Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Địa điểm, thời gian, đôí tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Địa điểm, thời gian và đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen ở ở gà nuôi thả vườn tại một số địa điểm nghiên cứu.
Nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas melleagridis. Nghiên cứu sự liên quan giữa bệnh đầu đen và nhiễm giun kim ở gà. Phương pháp nghiên cứu. Chẩn đoán phát hiện gà mắc bệnh do Histomonas meleagridis.
Xác định tỷ lệ nhiễm giun kim Heterakis trên gà. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen ở gà nuôi thả vườn.
Tỷ lệ mắc Histomonosis ở gà tại các điểm nghiên cứu. Tỷ lệ gà mắc Histomonois theo mùa vụ. Tỷ lệ gà mắc Histomonosis theo tuổi. Tỷ lệ gà mắc Histomonosis theo quy mô chăn nuôi.
Nghiên cứu bệnh lý bệnh đầu đen trên gà do Histomonas meleagridis gây ra. Triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh đầu đen tại điểm nghiên cứu. Bệnh tích đại thể của gà mắc bệnh đầu đen tại điểm nghiên cứu. Nghiên cứu sự liên quan giữa bệnh đầu đen và bệnh giun kim ở gà.
Tỷ lệ nhiễm giun kim của đàn gà được theo dõi. Tìm hiểu mối quan hệ giữa tỷ lệ nhiễm giun kim với tỷ lệ nhiễm bệnh do Histomonas melliagridis trên đàn gà. Đề xuất biện pháp phòng chống. Phòng bệnh.
Kết luận và đề nghị. 50 Tài liệu tham khảo. 51 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ H. meleagridis Histomonas meleagridis H.
gallinarum Heterakis gallinarum PCR Polymerase Chain Reaction v DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tỷ lệ gà mắc Histomonosis trên gà tại các điểm nghiên cứu. Tỷ lệ gà mắc Histomonosis ở gà theo mùa vụ. Tỷ lệ gà mắc Histomonosis theo tuổi.
Tỷ lệ mắc Histomonosis theo quy mô chăn nuôi. Triệu chứng lâm sàng của gà bị bệnh đầu đen tại điểm ghiên cứu. Bệnh tích đại thể bị bệnh đầu đen tại điểm nghiên cứu. Tỷ lệ nhiễm giun kim ở gà mổ khám.
Tương quan tỷ lệ gà mắc bệnh do H. meleagridis và tỷ lệ gà nhiễm giun kim. 46 vi DANH MỤC HÌNH Hình 2. Hình thái của Histomonas meleagridis.
Vòng đời của Histomonas meleagridis. Bản đồ hành chính huyện Thường Tín – Hà Nội. Gà bệnh sưng đầu. Phân gà bệnh có màu vàng lưu huỳnh.
Chất chứa trong manh tràng có màu trắng đục, rắn chắc. Manh tràng tạo thành kén rắn chắc. Gan gà bệnh hoại tử. 44 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Văn Cƣờng Tên luận văn: “Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do Histomonas gây ra trên gà nuôi thả vườn tại Huyện Thường Tín – Hà Nội”.
Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Xác định được một số đặc điểm dịch tễ và bệnh lý của bệnh đầu đen ở gà. Phƣơng pháp nghiên cứu: Nội Dung: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen ở ở gà nuôi thả vườn. Bao gồm: nghiên cứu tỷ lệ mắc bệnh đầu đen theo các điểm nghiên cứu, theo mùa vụ, theo tuổi và theo quy mô chăn nuôi. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý về triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể của gà mắc bệnh đầu đen tại các điểm nghiên cứu Nghiên cứu sự liên quan giữa bệnh đầu đen và tỷ lệ nhiễm giun kim ở gà Phƣơng pháp: Chọn mẫu nghiên cứu theo phương pháp ngẫu nhiên, phân tầng có chủ đích.
Tại huyện Thường Tín chọn 3 xã có truyền thống chăn nuôi thả vườn: Hồng Vân, Thư Phú và Tự Nhiên. Tiến hành khảo sát thực trạng mắc bệnh đầu đen trên đàn gà thả vườn tại các điểm nghiên cứu vào các mùa khác nhau với các quy mô chăn nuôi khác nhau và trên các lứa tuổi khác nhau. Chẩn đoán phát hiện gà mắc bệnh đầu đen bằng sự kết hợp giữa quan sát triệu chứng lâm sàng, mổ khám quan sát bệnh tích. Xác định tỷ lệ nhiễm giun kim Heterakis trên gà.
Khi mổ khám bệnh tích gà mắc bệnh đầu đen đồng thời kiểm tra manh tràng gà bệnh. Kiểm tra toàn bộ chất chứa, niêm dịch trong manh tràng bằng mắt thường và kính lúp tìm giun kim. Phương pháp xử lý số liệu. Số liệu thu được xử lý bằng thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel 2010, minitab 16.
Kết quả chính và kết luận Tỷ lệ gà thả vườn mắc bệnh do H. meleagridis tính chung tại 3 xã của huyện Thường Tín là 7,25 %. Trong đó, tỷ lệ bệnh cao nhất tại xã Thư Phú là 8,85%, sau đó đến xã Hồng Vân: 7,06 %, xã Tự Nhiên tỷ lệ gà mắc bệnh thấp nhất: 5,21 %. viii Gà được nuôi ở mùa hè có tỷ lệ mắc Histomonosis cao nhất là 9,21%, tiếp theo là mùa xuân: 8,21 %, mùa thu: 6,28 % và thấp nhất là mùa đông: 5,12 %.
Không có sự khác nhau về tỷ lệ gà mắc Histomonosis giữa mùa hè và mùa xuân, giữa mùa xuân và mùa Thu (P > 0,05). Sự khác biệt giữa tỷ lệ mắc Histomonosis ở gà được nuôi mùa xuân và hè với mùa đông là rất rõ rệt (P < 0,05). Gà ở các lứa tuổi khác nhau đều mắc Histomonosis, nhưng ở các lứa tuổi khác nhau có tỷ lệ mắc bệnh khác nhau (P < 0,001). Tỷ lệ mắc Histomonosis ở gà thấp nhất ở giai đoạn dưới 4 tuần tuổi: 1,23 %, sau đó tăng lên cao nhất ở gà trong giai đoạn trên 4 đến 12 tuần tuổi là 12,63 %, tới giai đoạn trên 12 tuần tuổi tỷ lệ mắc giảm dần: 6,57 %.
Quy mô chăn nuôi có ảnh hưởng tới tỷ lệ mắc bệnh đầu đen ở gà. Quy mô chăn nuôi càng lớn tỷ lệ mắc bệnh càng cao. Quy mô chăn nuôi lớn trên 1000 gà có tỷ mắc H. meleagridis cao nhất với 9,12%, sau đó tới quy mô từ 500 đến 1000 gà với tỷ lệ mắc là 6,42 %, quy mô nhỏ dưới 500 có tỷ lệ mắc bệnh thấp nhất là 5,94%.
Sự khác biệt tỷ lệ gà mắc bệnh do H. meleagridis giữa quy mô từ 500 – 1000 con với quy dưới 500 không có sự khác biệt rõ (P > 0,05), nhưng sự khác biệt giữa quy mô trên 1000 con và hai quy mô dưới 500 con và từ 500 – 1000 con là rõ rệt (P < 0,05). Gà mắc bệnh đầu đen có triệu chứng ủ rũ, lông xù, giảm ăn hoặc bỏ ăn uống nhiều nước, gà run rẩy, rụt cổ, rúc đầu vào cánh, sưng đầu và bệnh tích đặc trưng là tiêu chảy phân loãng, phân màu vàng lưu. Bệnh tích gà mắc bệnh đầu đen thể hiện rõ ở manh tràng và gan, đây cơ quan có bệnh tích đặc trưng: manh tràng sưng to có kén rắn chắc, màu trắng, gan có nhiều ổ hoại tử.
Ngoài ra, một số cơ quan khác cũng có biến đổi như viêm phúc mạc, ruột xuất huyết, lách sưng, thận sưng, xuất huyết. Tỷ lệ gà nhiễm giun kim tính chung tại các xã Thư Phú, Hồng Vân, Tự Nhiên là 46,94 %. Tỷ lệ nhiễm giun kim xã Thư Phú là cao nhất 54,88 %, xã Hồng Vân 44,12 % và thấp nhất là xã Tự Nhiên 36,96 %. Qua phương pháp thống kê hồi quy tuyến tính cho thấy: tỷ lệ gà mắc bệnh đầu đen có liên quan tới tỷ lệ nhiễm giun kim ở gà, tương quan khá chắt với hệ số tương quan R = 0,957, theo phương trình hồi quy y = - 1,666 + 0,1960x.
ix THESIS EXTRACT Author: Nguyen Van Cuong Thesis title: "Study on some characteristics of Histomonosis in backyard chickens in Thuong Tin district, Hanoi.