Nghiên cứu chi tiết về bệnh giun thực quản Spirocerca spp trên chó tại Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm bệnh do giun thực quản Spirocerca spp gây ra trên chó tại Thái Nguyên, huyện Đồng Hỷ, phân tích chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lương
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do giun thực quản (Spirocerca spp.) gây ra trên chó tại Thành phố Thái Nguyên, huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Vị trí của giun tròn Spirocerca lupi trong hệ thống phân loại động vật học
• 1.3. Đặc điểm hình thái, kích thước
• 1.4. Chu kỳ sinh học
• 1.5. Dịch tễ học
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 2.5. Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh giun thực quản trên chó
• 2.6. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 2.7.2. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh giun thực quản trên chó
• 2.7.3. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh
• 2.7.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 3.2. Thực trạng công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng cho chó tại TP. Thái Nguyên và H. Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên
• 3.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản ở chó. Kết quả xác định loài giun thực quản ký sinh ở chó tại TP. Thái Nguyên và H.
• 3.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản ở chó tại các địa phương
• 3.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo giống chó
• 3.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo tuổi chó
• 3.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo tính biệt của chó
• 3.8. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo phương thức nuôi chó
• 3.9. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo mùa trong năm
• 3.10. Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do giun thực quản gây ra trên chó
• 3.11. Triệu chứng lâm sàng của chó nhiễm giun thực quản
• 3.12. Tổn thương đại thể của chó nhiễm giun thực quản
• 3.13. Tổn thương vi thể của chó nhiễm giun thực quản
• 3.14. Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bệnh giun thực quản và Spirocerca spp

Bệnh giun thực quản do Spirocerca spp gây ra là một bệnh ký sinh trùng nghiêm trọng ở chó, đặc biệt tại khu vực Thái Nguyên và Đồng Hỷ. Bệnh này gây ra các khối u ở thực quản, dẫn đến các triệu chứng như nôn khan, chảy nước dãi, và trong trường hợp nặng có thể gây tử vong. Spirocerca spp là một loại giun ký sinh có vòng đời phức tạp, liên quan đến ký chủ trung gian là bọ cánh cứng ăn phân. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích đặc điểm bệnh và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm hình thái và chu kỳ sinh học

Spirocerca spp có hình thái đặc trưng với màu đỏ, miệng nhỏ hình 6 cạnh. Giun đực dài 30-54 mm, giun cái dài 54-80 mm. Chu kỳ sinh học của Spirocerca spp bao gồm các giai đoạn phát triển trong ký chủ trung gian (bọ cánh cứng) và ký chủ cuối cùng (chó). Giun trưởng thành ký sinh ở thực quản, tạo ra các khối u và đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài môi trường, tiếp tục vòng đời.

1.2. Dịch tễ học và yếu tố ảnh hưởng

Bệnh giun thực quản phổ biến ở các vùng khí hậu nóng ẩm như Thái Nguyên. Tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn trong mùa ấm và thấp hơn trong mùa lạnh. Các yếu tố như tuổi, giống chó, và điều kiện chăm sóc cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm. Chó nuôi thả rông có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn do tiếp xúc nhiều với môi trường ô nhiễm.

II. Nghiên cứu bệnh giun thực quản tại Thái Nguyên Đồng Hỷ

Nghiên cứu này được thực hiện tại Thái Nguyên và Đồng Hỷ nhằm xác định tỷ lệ nhiễm, đặc điểm bệnh, và đề xuất các biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản trên chó. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở các địa phương này, đặc biệt là ở chó nuôi thả rông. Nghiên cứu cũng chỉ ra các triệu chứng lâm sàng như nôn khan, chảy nước dãi, và tổn thương thực quản.

2.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Spirocerca spp ở chó tại Thái Nguyên và Đồng Hỷ dao động từ 6-23%, tùy thuộc vào giống chó, tuổi, và phương thức nuôi. Chó trên 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm cao hơn chó non. Cường độ nhiễm bệnh cũng cao hơn ở chó nuôi thả rông so với chó nuôi nhốt.

2.2. Triệu chứng lâm sàng và tổn thương

Chó nhiễm Spirocerca spp thường có các triệu chứng như nôn khan, chảy nước dãi, và trong trường hợp nặng có thể nôn ra máu. Tổn thương đại thể bao gồm các khối u ở thực quản, trong khi tổn thương vi thể cho thấy sự xâm nhập của tế bào viêm và thoái hóa niêm mạc.

III. Biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản trên chó, bao gồm việc cải thiện điều kiện vệ sinh, sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ, và hạn chế chó tiếp xúc với môi trường ô nhiễm. Các biện pháp này nhằm giảm tỷ lệ nhiễm bệnh và bảo vệ sức khỏe đàn chó tại Thái Nguyên và Đồng Hỷ.

3.1. Cải thiện điều kiện vệ sinh

Việc cải thiện điều kiện vệ sinh trong chăn nuôi chó là biện pháp quan trọng để phòng bệnh. Cần đảm bảo môi trường sống sạch sẽ, hạn chế chó tiếp xúc với phân và các nguồn ô nhiễm khác.

3.2. Sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ

Sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ là biện pháp hiệu quả để kiểm soát bệnh giun thực quản. Các loại thuốc như ivermectin và fenbendazole được khuyến cáo sử dụng để tiêu diệt Spirocerca spp và ngăn ngừa tái nhiễm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh giun thực quản do giun tròn Spirocerca lupi gây ra là một trong những bệnh ký sinh trùng nguy hiểm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và đời sống của chó, đặc biệt tại các vùng khí hậu nhiệt đới ẩm như tỉnh Thái Nguyên. Theo ước tính, tỷ lệ nhiễm giun thực quản ở chó tại các địa phương trong tỉnh dao động khoảng 14-20%, với cường độ nhiễm từ 1 đến 35 con giun trên mỗi cá thể. Bệnh gây ra các tổn thương nghiêm trọng ở thực quản, động mạch chủ và các cơ quan liên quan, dẫn đến các triệu chứng như nôn mửa, khó nuốt, chảy nước dãi, thậm chí tử vong đột ngột nếu không được điều trị kịp thời.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát một số đặc điểm dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, tổn thương bệnh lý và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả bệnh giun thực quản trên chó tại Thành phố Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ trong khoảng thời gian từ tháng 7/2019 đến tháng 7/2020. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng như tuổi, giống chó, phương thức nuôi và mùa vụ, đồng thời đánh giá thực trạng công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng tại địa phương.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ cung cấp cơ sở khoa học cho việc kiểm soát bệnh giun thực quản mà còn góp phần nâng cao sức khỏe đàn chó, giảm thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe cộng đồng thông qua việc hạn chế nguồn lây nhiễm. Các chỉ số như tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm và hiệu quả điều trị được sử dụng làm metrics đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về ký sinh trùng học, đặc biệt là vòng đời và sinh học của giun tròn Spirocerca lupi. Theo hệ thống phân loại động vật học, S. lupi thuộc ngành Nematoda, bộ Rhabditida, họ Spirocercidae. Vòng đời của giun có tính gián tiếp, cần vật chủ trung gian là các loài côn trùng cánh cứng ăn phân (bọ hung), với chó là vật chủ cuối cùng, nơi giun trưởng thành ký sinh ở thực quản và các cơ quan liên quan.

Ba khái niệm chính được áp dụng trong nghiên cứu gồm:

• Dịch tễ học ký sinh trùng: phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ và cường độ nhiễm như tuổi, giống, phương thức nuôi và mùa vụ.
• Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích: mô tả các biểu hiện bệnh và tổn thương đại thể, vi thể do giun gây ra.
• Phương pháp phòng trị ký sinh trùng: sử dụng thuốc tẩy giun như ivermectin, doramectin và các biện pháp quản lý môi trường, vệ sinh thú y.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm mẫu phân và mẫu giun thu thập từ chó nuôi tại TP. Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ, tổng cộng 952 mẫu phân và 182 chó được mổ khám. Mẫu giun được xác định loài dựa trên đặc điểm hình thái học theo khóa định loại chuẩn.

Phương pháp phân tích gồm:

• Xét nghiệm phân bằng phương pháp Fulleborn với dung dịch NaCl bão hòa để phát hiện trứng giun dưới kính hiển vi.
• Mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa để xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản.
• Phân tích thống kê sử dụng phần mềm Minitab 16 để xử lý số liệu, đánh giá tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm theo các nhóm tuổi, giống chó, phương thức nuôi và mùa vụ.
• Quan sát triệu chứng lâm sàng và tổn thương đại thể, vi thể qua tiêu bản nhuộm Hematoxilin - Eosin dưới kính hiển vi quang học.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 7/2019 đến tháng 7/2020, tại các xã, phường thuộc TP. Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Các mẫu được thu thập ngẫu nhiên theo phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc nhằm đảm bảo tính đại diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản: Qua mổ khám, tỷ lệ nhiễm trung bình là 17,58%, trong đó huyện Đồng Hỷ có tỷ lệ nhiễm cao hơn TP. Thái Nguyên (19,15% so với 15,91%). Cường độ nhiễm dao động từ 1 đến 35 con giun/chó, với cường độ trung bình 11,45 con. Qua xét nghiệm phân, tỷ lệ nhiễm là 14,29%, chủ yếu ở mức độ nhẹ (69,85%), kế đến là trung bình (22,06%) và nặng (8,09%).

2. Ảnh hưởng của giống chó: Chó nội và chó lai có tỷ lệ nhiễm cao hơn chó ngoại, lần lượt là 16,54% và 16,21% so với 6,15% ở chó ngoại. Cường độ nhiễm cũng cao hơn ở chó nội và lai, phản ánh sự khác biệt trong điều kiện chăm sóc và phương thức nuôi.

3. Ảnh hưởng của tuổi chó: Tỷ lệ nhiễm tăng theo tuổi, chó trên 12 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao hơn đáng kể so với chó dưới 2 tháng tuổi. Điều này phù hợp với khả năng tiếp xúc và sức đề kháng của chó trưởng thành.

4. Ảnh hưởng của phương thức nuôi: Chó nuôi thả rông có tỷ lệ nhiễm cao nhất (khoảng 20%), trong khi chó nuôi nhốt có tỷ lệ thấp hơn (khoảng 8%). Phương thức nuôi ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp xúc với ký chủ trung gian và môi trường ô nhiễm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun thực quản S. lupi tại Thái Nguyên tương đối cao, đặc biệt ở các khu vực có phương thức nuôi thả rông và ý thức phòng bệnh thấp. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ này cao hơn so với một số tỉnh như Phú Thọ (6,08%) nhưng tương đương hoặc thấp hơn các vùng có khí hậu tương tự như Nghệ An (16,03%) hay Kenya (78%).

Sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm giữa các giống chó phản ánh điều kiện chăm sóc và vệ sinh khác nhau, chó ngoại thường được nuôi nhốt và chăm sóc kỹ lưỡng hơn nên ít bị nhiễm. Tương tự, tuổi chó ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch và tiếp xúc với mầm bệnh, chó trưởng thành có nhiều cơ hội nhiễm hơn.

Phương thức nuôi thả rông làm tăng nguy cơ tiếp xúc với bọ hung – ký chủ trung gian của giun, đồng thời làm môi trường xung quanh ô nhiễm trứng giun, tạo vòng lây nhiễm liên tục. Các biểu đồ tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm theo địa phương, giống chó, tuổi và phương thức nuôi minh họa rõ ràng sự phân bố không đồng đều của bệnh.

Triệu chứng lâm sàng và tổn thương vi thể phù hợp với các nghiên cứu trước đây, cho thấy bệnh gây tổn thương nghiêm trọng ở thực quản và động mạch chủ, có thể dẫn đến tử vong đột ngột. Việc chẩn đoán dựa trên xét nghiệm phân, nội soi và mổ khám là cần thiết để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tẩy giun định kỳ: Khuyến cáo các hộ nuôi chó tại TP. Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ thực hiện tẩy giun, sán cho chó ít nhất 2-3 lần/năm bằng các loại thuốc hiệu quả như ivermectin hoặc doramectin. Chủ động xây dựng lịch tẩy giun phù hợp với từng nhóm tuổi và phương thức nuôi.

2. Nâng cao ý thức vệ sinh môi trường: Thực hiện thu gom và xử lý phân chó thường xuyên, tối thiểu trong vòng 8 giờ sau khi bài tiết để hạn chế sự phát tán trứng giun ra môi trường. Vệ sinh chuồng trại, khu vực nuôi chó định kỳ nhằm giảm thiểu ký chủ trung gian phát triển.

3. Quản lý và thay đổi phương thức nuôi: Khuyến khích nuôi nhốt hoặc nuôi bán thả để giảm tiếp xúc với ký chủ trung gian. Đào tạo, tuyên truyền cho người dân về vòng đời giun thực quản và các biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

4. Theo dõi và điều trị kịp thời: Thiết lập hệ thống giám sát sức khỏe đàn chó, phát hiện sớm các trường hợp nhiễm bệnh để điều trị kịp thời, tránh biến chứng nghiêm trọng. Sử dụng thuốc tẩy giun có hiệu lực cao, an toàn và theo dõi hiệu quả điều trị qua xét nghiệm phân.

Các giải pháp trên nên được triển khai đồng bộ trong vòng 1-2 năm, phối hợp giữa các cơ quan thú y, chính quyền địa phương và người dân nhằm giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi chó: Nhận thức rõ về bệnh giun thực quản, áp dụng các biện pháp phòng bệnh và chăm sóc chó hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ sức khỏe vật nuôi.

2. Bác sĩ thú y và cán bộ thú y cơ sở: Nắm vững kiến thức về dịch tễ, triệu chứng và phương pháp điều trị bệnh giun thực quản, từ đó tư vấn và hỗ trợ người dân trong công tác phòng chống bệnh.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tham khảo dữ liệu thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về bệnh ký sinh trùng trên chó.

4. Cơ quan quản lý và chính quyền địa phương: Lập kế hoạch, chính sách và chương trình phòng chống bệnh ký sinh trùng trên vật nuôi, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh giun thực quản Spirocerca lupi là gì?
   Spirocerca lupi là giun tròn ký sinh chủ yếu ở thực quản chó, gây ra các khối u, tổn thương nghiêm trọng và có thể dẫn đến tử vong đột ngột nếu không điều trị kịp thời.

2. Làm thế nào để phát hiện chó bị nhiễm giun thực quản?
   Có thể phát hiện qua triệu chứng lâm sàng như nôn mửa, khó nuốt, chảy nước dãi, xét nghiệm phân tìm trứng giun bằng phương pháp Fulleborn hoặc nội soi thực quản, mổ khám.

3. Tỷ lệ nhiễm giun thực quản ở chó tại Thái Nguyên là bao nhiêu?
   Theo nghiên cứu, tỷ lệ nhiễm dao động khoảng 14-20% tùy địa phương, với cường độ nhiễm từ 1 đến 35 con giun trên mỗi cá thể.

4. Thuốc nào hiệu quả trong điều trị giun thực quản?
   Ivermectin và doramectin là hai loại thuốc được sử dụng phổ biến, có hiệu lực cao và an toàn cho chó, giúp tiêu diệt giun trưởng thành và ấu trùng.

5. Làm thế nào để phòng ngừa bệnh giun thực quản hiệu quả?
   Thực hiện tẩy giun định kỳ, vệ sinh môi trường nuôi chó, thu gom phân đúng cách, hạn chế nuôi thả rông và diệt ký chủ trung gian là các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm giun thực quản Spirocerca lupi ở chó tại TP. Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ là khoảng 14-20%, với cường độ nhiễm trung bình 11,45 con giun/chó.
• Giống chó, tuổi và phương thức nuôi ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ và cường độ nhiễm. Chó nội, chó lai và chó nuôi thả rông có nguy cơ nhiễm cao hơn.
• Bệnh gây tổn thương nghiêm trọng ở thực quản và động mạch chủ, biểu hiện qua các triệu chứng lâm sàng điển hình như nôn mửa, khó nuốt, chảy nước dãi.
• Ivermectin và doramectin là thuốc điều trị hiệu quả, kết hợp với các biện pháp vệ sinh và quản lý môi trường giúp kiểm soát bệnh tốt.
• Cần triển khai các chương trình phòng chống đồng bộ trong vòng 1-2 năm, nâng cao nhận thức người dân và cán bộ thú y để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Luận văn này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác phòng trị bệnh giun thực quản trên chó tại Thái Nguyên và các vùng có điều kiện tương tự. Để biết thêm chi tiết và áp dụng các biện pháp hiệu quả, độc giả được khuyến khích tiếp cận toàn bộ nghiên cứu và phối hợp với các chuyên gia thú y địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Vị trí của giun tròn Spirocerca lupi trong hệ thống phân loại động vật học Theo De Ley và Blaxter (2002), giun tròn Spirocerca lupi có vị trí phân loại như sau: Ngành Nematoda Potts, 1932 Lớp Chromadorca Inglis, 1983 Phân lớp Chromadoria Pearse, 1942 Bộ Rhabditida chitwood, 1933 Phân bộ Spirurina Railliet and Henry, 1915 Liên họ Spiruroidea Railliet et Henry, 1915 Họ Spirocercidae Chitwood and Wehr, 1932 Giống Spirocerca Railliet et Henry, 1911 Loài Spirocerca lupi Rudolphi, 1809 Phạm Sỹ Lăng và cs. (1993), Nguyễn Thị Lê và cs.

(1996), Ngô Huyền Thúy (1998) đã thống kê các loài giun tròn tìm thấy ở chó Việt Nam, gồm: Toxocara canis (T. canis), Ancylostoma caninum (A. caninum), Spirocerca lupi (S. lupi), Trichocephalus vulpis (T.

vulpis), Uncinaria stenocephala (U. stenocephala), Toxascaris leonina (T. lupi phân bố phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, đặc biệt nhiều ở các nước nhiệt đới, cận nhiệt đới. (2014) cho biết, nhiều loài giun tròn ký sinh ở chó đã được phát hiện như Ancylostoma caninum, Ancylostoma tubaeforme, Ancylostoma braziliense, Uncinaria stenocephala, Toxocara canis, Toxocara mystax, Spirocerca lupi, Trichocephalus vulpis, Dioctophyme renale.

m 5 Võ Thị Hải Lê (2012) đã nghiên cứu và phát hiện được 7 loài giun tròn ký sinh trên chó ở một số tỉnh Bắc Trung Bộ, Việt Nam: Spirocerca lupi ký sinh ở thực quản và dạ dày; Trichocephalus vulpis ký sinh ở manh tràng; Toxocara canis, Toxascaris leonina ký sinh ở ruột non và dạ dày; Ancylostoma caninum, Ancylostoma braziliense, Uncinaria stenocephala ký sinh ở ruột non. Đặc điểm hình thái, kích thước Các tác giả Brodey R. (1977), Nguyễn Thị Lê và cs. (1996), Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996), Phạm Sỹ Lăng và cs.

(2009), cho biết: Spirocerca lupi (S. lupi) có màu đỏ, miệng nhỏ hình 6 cạnh. Thực quản kép, phần trước được cấu tạo bằng tổ chức cơ, phần này dài. Phần sau được cấu tạo bằng tổ chức tuyến, phần này ngắn hơn.

+ Giun đực dài 30 - 54 mm, chiều ngang rộng nhất 0,76 - 0,92 mm. Phần thực quản cơ dài 0,52 - 0,66 mm, chỗ rộng nhất 0,12 - 0,16 mm, phần tuyến dài 4,24 - 8,61 mm, chỗ rộng nhất 0,26 - 0,41 mm. Đuôi dài 0,36 - 0,47 mm. Mút đuôi có cánh bên, có 4 đôi núm trước huyệt và 2 đôi núm sau huyệt, có hình que; ngoài ra còn 1 núm đơn ở trước lỗ huyệt và 5 núm nhỏ khác ở gần mút đuôi.

Có hai gai giao hợp không bằng nhau: gai trái mảnh, dài 2,45 - 4,91 mm, gốc gai hơi phình rộng, mút gai nhọn; gai phải ngắn và mập hơn, dài 0,61 - 0,76 mm, gốc gai hơi phình rộng, mút gai tù. Gai điều chỉnh hình móc, cong, dài 0,12 - 0,13 mm, chỗ rộng nhất 0,08 - 0,9 mm. + Giun cái dài 54 - 80 mm, chiều ngang rộng nhất 0,96 - 1,16 mm. Phần thực quản cơ dài 0,60 - 0,67 mm, chiều ngang rộng nhất 0,11 - 0,14 mm, phần thực quản tuyến dài 6,63 - 6,78 mm, chiều ngang rộng nhất 0,38 - 0,43 mm.

Đuôi ngắn, dài 0,17 - 0,2 mm. Lỗ sinh dục cái nằm phía trước thân, gần cuối thực quản. Hai đầu cơ thể giun hơi thót lại, toàn thân có màu đỏ máu. Trứng rất nhỏ, vỏ mỏng, hình bầu dục, hai cạnh bên gần như song song với nhau, kích thước 0,035 - 0,039 x 0,014 - 0,023 mm, bên trong có chứa ấu trùng.

Giun tròn Spirocerca lupi Rudolphi, 1819 1. Phần đuôi con cái; 4. Phần đuôi con đực (Nguồn: Dẫn theo Nguyễn Thị Quyên, 2017) Hình 2. Giun Spirocerca lupi Hình 2.

Trứng giun Spirocerca lupi (Nguồn: Roger Rodríguez - Vivas và cs. Chu kỳ sinh học Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012), chu kỳ phát triển của ký sinh trùng là toàn bộ quá trình phát triển, thay đổi qua những giai đoạn khác nhau của đời sống ký sinh trùng, kể từ khi nó là mầm sinh vật đầu tiên, cho đến khi nó có khả năng sản sinh ra mầm sinh vật mới, tạo ra một thế hệ mới. Nguyễn Thị Lê và cs. (1996), cho biết chu kỳ sống của giun thực quản Spirocerca lupi rất đa dạng, chu trình phát triển có sự thay đổi vật chủ.

Loài giun tròn S. lupi ký sinh ở đường tiêu hóa của chó, phát triển gián tiếp. Chó là vật chủ cuối cùng của giun, giúp giun hoàn thành vòng đời và ký sinh ở giai đoạn thành thục. (2014) cho biết: Ký chủ cuối cùng của loài S.

lupi là chó nhà, chó sói, cáo; ký chủ trung gian là côn trùng cánh cứng ăn phân súc vật, thuộc các giống Scarabaeus, Geotrupes và Copris; một số loài chim, chuột và bò sát đóng vai trò là ký chủ dự trữ. Giun trưởng thành ký sinh ở dạ dày, thực quản, thành động mạch chủ, tổ chức lâm ba, xoang ngực và phổi của ký chủ cuối cùng. Theo nghiên cứu của Oryal và cs (2008), ở Iran trong tự nhiên có các loài chó sói, chó fox, chó sói đồng cỏ, chó rừng thường nhiễm S. Bọ cánh cứng là ký chủ trung gian chính của loài này.

Giun trưởng thành ký sinh trong các u, kén ở dạ dày và thực quản, đẻ trứng, bên trong có chứa ấu trùng, trứng theo các lỗ dò ở kén, đi vào xoang thực quản hoặc dạ dày, theo phân ra môi trường bên ngoài, được các ký chủ trung gian là bọ hung ăn phân như Scarabaeus sacer, Copris lunaris. nuốt vào, ở đường tiêu hóa của các ký chủ trung gian, ấu trùng thoát ra khỏi trứng, vào xoang đại thể. Ở đó, chúng lột xác hai lần và trở thành ấu trùng có sức gây bệnh. Khi chim, chuột và các loài bò sát ăn phải ký chủ trung gian mang ấu trùng có sức gây bệnh, ấu trùng được giải phóng, chui vào thành thực quản, dạ dày, ruột và tạo thành kén tại đó.

Lúc này chim, chuột và bò sát trở thành ký chủ chứa ấu trùng giun thực. Trong cơ thể chó, ấu trùng xâm nhập vào thành dạ dày, di chuyển đến các động mạch dạ dày. Sau đó ấu trùng đi ngược dòng lên động mạch chủ. Ở động mạch chủ, chúng có thể cư trú tới 3 tháng và phát triển thành ấu trùng kỳ 4.

Ấu trùng này di chuyển trong thành động mạch chủ và gây tổn thương nghiêm trọng. Sự di chuyển này có thể dẫn đến động mạch chủ bị phình ra, chỗ phình có thể vỡ bất cứ lúc nào dẫn đến chó bị chết một cách đột ngột. m 8 Trải qua quá trình lột xác lần cuối, các ấu trùng này di chuyển đến được lớp dưới niêm mạc thực quản, chúng ký sinh tại đây, tạo nên các khối u thực quản và phát triển thành giun trưởng thành. Con cái đẻ trứng, trứng qua lỗ nhỏ ở niêm mạc vào thực quản rồi theo phân chó ra ngoài.

Thời gian hoàn thành vòng đời của giun S. lupi là 5 - 6 tháng. Chu kỳ sinh học của giun tròn Spirocerca lupi (Nguồn: Clinton M. Austin1 và Dawie J Kok, 2013) 1.

Dịch tễ học - Yếu tố thời tiết, khí hậu và mùa vụ: Điều kiện thời tiết khí hậu của một vùng, một khu vực có liên quan trực tiếp đến sự tồn tại của trứng giun tròn ở ngoài ngoại cảnh, sự phát triển của các ký chủ trung gian và ký chủ cuối cùng. Coggins (1998) cho biết, chó nhiễm giun tròn S. lupi ở tất cả các tháng trong năm, nhưng tỷ lệ nhiễm cao hơn khi thời tiết ấm áp và tỷ lệ nhiễm thấp hơn trong mùa lạnh. m 9 Phan Địch Lân (2005), Brown G.

(2014) đã nhận xét: ở chó, sự lây nhiễm giun tròn S. lupi xảy ra quanh năm, đặc biệt là ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Trong điều kiện nóng ẩm, nhiệt độ môi trường 20 - 30oC rất thích hợp để trứng phát triển thành trứng hoặc ấu trùng có sức gây bệnh. Bệnh khối u thực quản ở chó và các thú ăn thịt do S.

lupi gây ra phân bố ở nhiều vùng khí hậu khác nhau trên thế giới: Hy Lạp (Mylonakis và cs., 2001); Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ (Kumar, 1998; Ramachandran và cs., 1984), Pakistan (Anataraman and Krishna, 1966), Israelm (Mazaki và cs., 2001), miền Nam nước Mỹ (Dixon và McCue, 1967), Brazil (Oliviera và cs., 2001), Kenya (Brodley và cs., 1977) và Nam Phi (Lobetti, 2000). Đây là một căn bệnh địa phương gặp nhiều ở những vùng có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và cận nhiệt đới (dẫn theo Oryan và cs. lupi đã được tìm thấy ở chó nhà, chuột rừng tại một số tỉnh thuộc Bắc bộ và Nam bộ (Houdemer, 1925). Những năm gần đây, các cuộc điều tra ký sinh trùng ở chim và thú đã xác nhận trong S.

lupi ký sinh ở chó, chuột rừng và cả gà nhà tại Quảng Ninh, Nghĩa Lộ, Hà Tĩnh, Hà Bắc (Trịnh Văn Thịnh, 1963, 1966). - Yếu tố tuổi của ký chủ: Phan Địch Lân (2005), Brown G., (2014) cho rằng, tuổi của chó càng cao thì tỷ lệ và cường độ nhiễm S. lupi càng giảm. Một điều dễ nhận thấy là, tình trạng nhiễm bệnh liên quan đến sức đề kháng của cơ thể, chó nhỏ có sức đề kháng thấp nên tính cảm thụ với giun tròn S.

Ngoài ra, một số ấu trùng giun tròn có khả năng xâm nhập qua hệ tuần hoàn của chó mẹ vào bào thai, do đó chó con sau khi sinh ra đã mang sẵn mầm bệnh. Tuy nhiên tác giả đã nghiên cứu tỷ lệ nhiễm giun tròn S. lupi và công bố kết quả khác với nhận xét của hai tác giả trên. Theo kết quả nghiên cứu của Ngô Huyền Thúy (1996), tỷ lệ nhiễm giun tròn S.

lupi tăng dần theo tuổi, chó trên 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm là 87%. Tác m 10 giả cho rằng có sự khác nhau về số loài và tỷ lệ nhiễm ở 4 giống chó là do điều kiện chăn nuôi, vệ sinh thú y và tập quán chăn nuôi khác nhau. Nếu một giống chó được chăm sóc nuôi dưỡng tốt, nuôi trên nhà cao tầng thì giống chó đó ít bị lây nhiễm giun, sán (ví dụ chó Bắc Kinh và chó Nhật). Ngược lại, giống chó được chăm sóc nuôi dưỡng kém, nuôi thả rông, điều kiện vệ sinh thú y kém, môi trường xung quanh bị ô nhiễm thì có tỷ lệ mắc bệnh cao (ví dụ chó nội và chó Bergie).

Theo Đỗ Hải (1972), chó già có tỷ lệ nhiễm S. lupi cao hơn chó non. Nghiên cứu của Oryan và cs (2008) cho thấy, chó trên 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm là 23,5%, chó dưới 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm S. - Yếu tố giống, loài và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng: Giống, loài và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng là hai khái niệm khác nhau, song có liên quan chặt chẽ với nhau.

Các phương thức nuôi khác nhau thì cơ hội tiếp xúc với mầm bệnh khác nhau nên tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn ở chó cũng khác nhau.