Luận văn thạc sĩ: Điều tra cỏ dại hại lúa và hiệu quả thuốc trừ cỏ pretilachlor tại Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu điều tra tình hình cỏ dại hại lúa và nghiên cứu khả năng trừ cỏ lồng vực của thuốc trừ cỏ chứa hoạt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Lương Minh Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Vĩnh Trường
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Cỏ Dại Hại Lúa Và Hiệu Quả Của Pretilachlor Tại Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Tầm quan trọng và giá trị kinh tế của cây lúa
• 1.1.2. Giá trị dinh dưỡng
• 1.2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.3. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.3.1. Thực trạng sản xuất lúa gạo Việt Nam
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu cỏ dại trên cây lúa Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Điều tra tình hình và biện pháp phòng trừ cỏ dại lúa ở Quảng Nam
• 2.3.2. Nghiên cứu tính kháng thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor đối với cỏ lồng vực
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. TÌNH HÌNH CANH TÁC LÚA CỦA CÁC NÔNG HỘ TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Đặc điểm của các hộ canh tác cây trồng tại Quảng Nam
• 3.1.2. Tình hình cỏ dại và biện pháp phòng trừ cỏ dại hại lúa ở Quảng Nam
• 3.1.3. Đánh giá khả năng gây hại của cỏ lồng vực đối với lúa sạ ở Quảng Nam
• 3.1.4. Công tác tuyên truyền hướng dẫn về sử dụng thuốc trừ cỏ cho nông dân
• 3.1.5. Hoạt động quản lý của cơ quan với các đại lý kinh doanh thuốc trừ cỏ
• 3.1.6. Kết quả phân tích chất lượng thuốc trừ cỏ tại Quảng Nam
• 3.2. THÀNH PHẦN CỎ DẠI HẠI LÚA Ở QUẢNG NAM
• 3.2.1. Thành phần và mức độ phổ biến của các loài cỏ trước khi gieo sạ
• 3.2.2. Thành phần và mức độ phổ biến của các loài cỏ ở giai đoạn lúa đẻ nhánh
• 3.2.3. Thành phần và mức độ phổ biến của các loài cỏ trước khi thu hoạch
• 3.3. NGHIÊN CỨU TÍNH KHÁNG THUỐC TRỪ CỎ CHỨA HOẠT CHẤT PRETILACHLOR ĐỐI VỚI CỎ LỒNG VỰC Ở QUẢNG NAM
• 3.3.1. Nghiên cứu xác định tính kháng thuốc trừ cỏ của cỏ lồng vực tại tỉnh Quảng Nam trong phòng thí nghiệm
• 3.3.2. Nghiên cứu đánh giá hiệu lực phòng trừ và tính kháng thuốc trừ cỏ các quần thể cỏ dại ở Quảng Nam trên đồng ruộng
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình cỏ dại hại lúa tại Quảng Nam

Cỏ dại là một trong những yếu tố gây hại chính cho cây lúa tại Quảng Nam. Theo kết quả điều tra, có 23 loài cỏ dại thuộc 13 họ khác nhau gây hại cho lúa. Các loài cỏ phổ biến nhất bao gồm cỏ lồng vực, cỏ đuôi phụng, cỏ lác, và rau bợ. Những loài cỏ này không chỉ cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng và nước với cây lúa mà còn là nơi trú ngụ của nhiều loại sâu bệnh. Việc quản lý cỏ dại trở nên khó khăn do sự phong phú của các loài cỏ và tính kháng thuốc ngày càng gia tăng. Nông dân thường phải sử dụng thuốc trừ cỏ nhiều lần trong vụ, dẫn đến tăng chi phí sản xuất và giảm năng suất lúa. Theo thống kê, thiệt hại do cỏ dại có thể lên tới 60% năng suất lúa, trong đó cỏ lồng vực chiếm tỷ lệ cao nhất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp quản lý cỏ dại hiệu quả hơn.

1.1. Đặc điểm sinh thái của cỏ dại

Cỏ dại có khả năng sinh trưởng và phát triển mạnh mẽ trong điều kiện khí hậu và đất đai của Quảng Nam. Chúng thường phát triển nhanh chóng sau khi thu hoạch lúa, tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt với cây lúa. Sự tích lũy của cỏ dại trong đất qua nhiều vụ canh tác đã làm cho việc phòng trừ trở nên khó khăn hơn. Nông dân thường gặp khó khăn trong việc xác định thời điểm và phương pháp phòng trừ hiệu quả, dẫn đến việc sử dụng thuốc trừ cỏ không hợp lý. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn có thể gây ra tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả của các loại thuốc trừ cỏ hiện có.

II. Hiệu quả của thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor

Thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor đã được sử dụng tại Quảng Nam trong hơn 20 năm qua. Tuy nhiên, hiệu quả của loại thuốc này đang giảm dần do sự phát triển tính kháng thuốc của một số quần thể cỏ dại. Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi sử dụng pretilachlor với nồng độ khuyến cáo, hiệu quả trừ cỏ không đạt yêu cầu, đặc biệt là đối với cỏ lồng vực. Nghiên cứu cho thấy, năng suất lúa giảm 12,3% khi không sử dụng thuốc trừ cỏ. Việc tăng cường sử dụng thuốc trừ cỏ không chỉ làm tăng chi phí mà còn có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Do đó, cần có các biện pháp quản lý cỏ dại bền vững hơn, bao gồm việc kết hợp giữa biện pháp hóa học và biện pháp sinh học.

2.1. Đánh giá hiệu quả của pretilachlor

Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá hiệu quả của pretilachlor trên các quần thể cỏ dại khác nhau. Kết quả cho thấy, hiệu quả trừ cỏ tăng dần theo nồng độ thuốc, tuy nhiên, một số quần thể cỏ đã hình thành tính kháng thuốc. Việc sử dụng thuốc trừ cỏ không hợp lý đã dẫn đến tình trạng cỏ dại phát triển mạnh mẽ, gây thiệt hại lớn cho năng suất lúa. Do đó, cần có các nghiên cứu sâu hơn về tính kháng thuốc của các quần thể cỏ dại và tìm kiếm các giải pháp thay thế hiệu quả hơn.

III. Biện pháp phòng trừ cỏ dại hiệu quả

Để quản lý cỏ dại hiệu quả, cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp. Việc kết hợp giữa biện pháp hóa học và biện pháp sinh học sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do cỏ dại gây ra. Nông dân cần được hướng dẫn về cách sử dụng thuốc trừ cỏ một cách hợp lý, tránh lạm dụng và tăng cường các biện pháp canh tác như luân canh, làm đất và vệ sinh đồng ruộng. Ngoài ra, việc nghiên cứu và phát triển các giống lúa kháng cỏ dại cũng là một giải pháp tiềm năng. Các cơ quan quản lý cần có chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng các biện pháp phòng trừ cỏ dại hiệu quả.

3.1. Tuyên truyền và giáo dục nông dân

Công tác tuyên truyền và giáo dục nông dân về quản lý cỏ dại là rất quan trọng. Nông dân cần hiểu rõ về tác hại của cỏ dại và cách phòng trừ hiệu quả. Các chương trình tập huấn, hội thảo và tài liệu hướng dẫn cần được tổ chức thường xuyên để nâng cao nhận thức của nông dân. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ cỏ dại hiệu quả không chỉ giúp tăng năng suất lúa mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lúa (Oryza sativa L.) là cây lương thực chủ yếu của hơn một nửa dân số thế giới, đặc biệt tại các khu vực châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới với sản lượng ổn định khoảng 44 triệu tấn/năm, trong đó Quảng Nam là tỉnh có diện tích và sản lượng lúa lớn nhất, chiếm phần quan trọng trong ngành nông nghiệp địa phương với khoảng 42.000 ha diện tích canh tác. Tuy nhiên, sản xuất lúa tại Quảng Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó cỏ dại là một trong những dịch hại nghiêm trọng nhất, gây thiệt hại năng suất lên đến 60% theo ước tính của các nghiên cứu khu vực châu Á.

Đề tài tập trung điều tra tình hình cỏ dại hại lúa tại Quảng Nam, đặc biệt là cỏ lồng vực (Echinochloa crus-galli), đồng thời nghiên cứu khả năng kháng thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor – loại thuốc được sử dụng phổ biến trong hơn 20 năm qua tại địa phương. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định thành phần cỏ dại, mức độ gây hại, hiệu quả sử dụng thuốc trừ cỏ và đánh giá tính kháng thuốc của cỏ lồng vực, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện trong vụ Đông Xuân 2017-2018 tại các huyện trọng điểm như Duy Xuyên, Quế Sơn, Đại Lộc, Thăng Bình, Phú Ninh và Núi Thành.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phòng trừ cỏ dại, giảm thiểu thiệt hại năng suất, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngành lúa gạo tại Quảng Nam nói riêng và Việt Nam nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh thái học cỏ dại, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và cơ chế kháng thuốc trừ cỏ. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết cạnh tranh sinh thái: Cỏ dại cạnh tranh với cây lúa về ánh sáng, dinh dưỡng và nước, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Cỏ lồng vực là loài cỏ C4 có khả năng hấp thụ dinh dưỡng và nước hiệu quả hơn lúa, dẫn đến sự lấn át cây trồng.

2. Lý thuyết phát triển tính kháng thuốc: Tính kháng thuốc trừ cỏ phát triển do áp lực chọn lọc từ việc sử dụng thuốc liên tục cùng loại hoặc cùng nhóm hoạt chất, dẫn đến sự xuất hiện các quần thể cỏ dại có khả năng chịu đựng thuốc cao hơn.

Các khái niệm chính bao gồm: thành phần cỏ dại, mật độ cỏ, hiệu quả thuốc trừ cỏ, tính kháng thuốc, và biện pháp quản lý cỏ dại tổng hợp.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu từ điều tra thực địa tại các huyện trọng điểm của Quảng Nam, phỏng vấn nông dân và cán bộ quản lý, đồng thời tiến hành thí nghiệm phòng thí nghiệm và đồng ruộng.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Điều tra trên khoảng 150 hộ nông dân, lựa chọn ngẫu nhiên theo phương pháp phân tầng tại các địa phương có diện tích lúa lớn. Thu thập 16 quần thể cỏ lồng vực để nghiên cứu tính kháng thuốc.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp xử lý hạt cỏ trong dung dịch H2SO4 đậm đặc, ngâm nước 24 giờ, gieo hạt trên đĩa petri và khay đất để đánh giá tỷ lệ nảy mầm sau phun thuốc pretilachlor với các nồng độ khác nhau (0,3 - 2,0 kg a.i/ha). Phân tích số liệu bằng thống kê mô tả và so sánh hiệu quả trừ cỏ, năng suất lúa giữa các công thức thí nghiệm.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong vụ Đông Xuân 2017-2018, bao gồm giai đoạn điều tra thực địa, thí nghiệm phòng thí nghiệm, thí nghiệm đồng ruộng và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần và mức độ phổ biến cỏ dại: Điều tra xác định 23 loài cỏ dại thuộc 13 họ thực vật trên ruộng lúa Quảng Nam, trong đó cỏ lồng vực chiếm ưu thế nhất, tiếp theo là cỏ đuôi phụng, cỏ lác, cỏ chác, rau bợ và bèo. Mật độ cỏ trung bình khoảng 44-48 cây/m², gây giảm năng suất lúa từ 20% đến 87% tùy theo mật độ.

2. Hiệu quả sử dụng thuốc pretilachlor: Thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor được sử dụng phổ biến với tần suất 1-2 lần/vụ trong hơn 20 năm. Thí nghiệm đồng ruộng cho thấy hiệu lực trừ cỏ tăng dần theo nồng độ thuốc, với liều 2,0 kg a.i/ha đạt hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, năng suất lúa không phun thuốc giảm trung bình 12,3% so với ruộng có phun thuốc.

3. Tính kháng thuốc của cỏ lồng vực: Kết quả thí nghiệm phòng thí nghiệm xác định 6 quần thể cỏ lồng vực tại các huyện Duy Phú, Nam Phước, Điện Minh, Điện Nam Đông, Bình An và Quế Xuân có dấu hiệu hình thành tính kháng thuốc pretilachlor, với tỷ lệ sống sau xử lý thuốc cao hơn 30% so với quần thể nhạy cảm.

4. Ảnh hưởng của quản lý nước tưới: Nguyên nhân chính làm giảm hiệu quả thuốc trừ cỏ là do chưa thực hiện tốt chế độ nước tưới, ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ thuốc của cỏ và cây lúa.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy sự đa dạng và phong phú của thành phần cỏ dại tại Quảng Nam làm khó khăn cho việc phòng trừ bằng hóa học đơn lẻ. Tính kháng thuốc pretilachlor của cỏ lồng vực đã xuất hiện, tương tự với các báo cáo quốc tế về sự phát triển kháng thuốc do sử dụng thuốc liên tục cùng loại. Việc tăng nồng độ thuốc có thể cải thiện hiệu quả trừ cỏ nhưng đồng thời làm tăng chi phí và nguy cơ ô nhiễm môi trường.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đông Nam Á, tình trạng kháng thuốc của cỏ lồng vực tại Quảng Nam là phù hợp với xu hướng toàn cầu, đòi hỏi cần có chiến lược quản lý thuốc trừ cỏ hợp lý hơn. Việc điều chỉnh chế độ nước tưới là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả thuốc, đồng thời giảm thiểu sự phát triển của cỏ dại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ sống của các quần thể cỏ lồng vực sau xử lý thuốc ở các nồng độ khác nhau, cùng bảng so sánh năng suất lúa giữa các công thức thí nghiệm có và không sử dụng thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đa dạng hóa thuốc trừ cỏ: Khuyến khích sử dụng luân phiên các loại thuốc trừ cỏ có cơ chế tác động khác nhau để hạn chế sự phát triển tính kháng của cỏ lồng vực. Thực hiện trong vòng 3 năm tới, do Sở Nông nghiệp và PTNT phối hợp với các đại lý thuốc bảo vệ thực vật.

2. Tối ưu hóa quản lý nước tưới: Áp dụng chế độ tưới tiêu hợp lý, duy trì mực nước ổn định từ 1-3 cm trong giai đoạn lúa mới cấy đến đẻ nhánh nhằm tăng hiệu quả hấp thụ thuốc và hạn chế cỏ dại phát triển. Thực hiện ngay trong các vụ sản xuất tiếp theo, do nông dân và cán bộ kỹ thuật địa phương thực hiện.

3. Tăng cường tập huấn và hướng dẫn kỹ thuật: Tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân về nhận diện cỏ dại, cách sử dụng thuốc trừ cỏ đúng kỹ thuật và biện pháp quản lý tổng hợp cỏ dại. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Chi cục Trồng trọt và BVTV Quảng Nam chủ trì.

4. Nghiên cứu và ứng dụng biện pháp sinh học: Khuyến khích nghiên cứu và sử dụng các biện pháp sinh học như nấm gây bệnh cỏ dại, kết hợp với thuốc hóa học để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tăng hiệu quả phòng trừ. Triển khai nghiên cứu trong 2-3 năm, do các viện nghiên cứu và trường đại học phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng lúa tại Quảng Nam và các tỉnh miền Trung: Nắm bắt thông tin về thành phần cỏ dại, cách phòng trừ hiệu quả, đặc biệt là quản lý thuốc trừ cỏ và nước tưới để nâng cao năng suất.

2. Cán bộ kỹ thuật và quản lý nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức tập huấn cho nông dân về quản lý cỏ dại bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học cây trồng, bảo vệ thực vật: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả về tính kháng thuốc và biện pháp quản lý cỏ dại để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

4. Các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật: Hiểu rõ về tình hình sử dụng thuốc trừ cỏ, xu hướng kháng thuốc để điều chỉnh sản phẩm và tư vấn kỹ thuật phù hợp cho khách hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cỏ lồng vực lại là loài cỏ dại phổ biến nhất trên ruộng lúa Quảng Nam?
   Cỏ lồng vực có khả năng sinh trưởng mạnh, chịu ngập nước và cạnh tranh dinh dưỡng tốt hơn lúa do thuộc nhóm cây C4. Ngoài ra, hạt cỏ có lớp vỏ sáp bảo vệ giúp tồn tại lâu trong đất, dễ phát tán và khó kiểm soát.

2. Hiệu quả của thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor hiện nay ra sao?
   Thuốc pretilachlor vẫn có hiệu quả trừ cỏ ở nồng độ khuyến cáo, tuy nhiên hiệu quả giảm do sự xuất hiện tính kháng của một số quần thể cỏ lồng vực và việc quản lý nước tưới chưa hợp lý.

3. Làm thế nào để phát hiện tính kháng thuốc của cỏ dại?
   Thông qua thí nghiệm xử lý hạt cỏ trong phòng thí nghiệm và đồng ruộng, quan sát tỷ lệ nảy mầm và sống sót sau khi phun thuốc ở các nồng độ khác nhau. Tỷ lệ sống cao hơn so với quần thể nhạy cảm cho thấy dấu hiệu kháng thuốc.

4. Biện pháp nào giúp hạn chế sự phát triển tính kháng thuốc của cỏ dại?
   Sử dụng luân phiên các loại thuốc trừ cỏ khác nhau, kết hợp biện pháp quản lý tổng hợp như điều chỉnh nước tưới, làm đất kỹ, luân canh cây trồng và tăng cường tập huấn kỹ thuật cho nông dân.

5. Tại sao quản lý nước tưới lại quan trọng trong phòng trừ cỏ dại?
   Nước tưới ảnh hưởng đến khả năng nảy mầm và sinh trưởng của cỏ dại cũng như hiệu quả hấp thụ thuốc trừ cỏ. Quản lý nước hợp lý giúp hạn chế cỏ dại phát triển và tăng hiệu quả thuốc.

Kết luận

• Cỏ lồng vực là loài cỏ dại phổ biến và gây thiệt hại lớn nhất trên ruộng lúa Quảng Nam, với mật độ trung bình 44-48 cây/m² làm giảm năng suất lúa từ 20% đến 87%.
• Thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor được sử dụng phổ biến nhưng hiệu quả giảm do sự xuất hiện tính kháng của một số quần thể cỏ lồng vực.
• Quản lý nước tưới chưa hợp lý là nguyên nhân chính làm giảm hiệu quả thuốc trừ cỏ và tăng mật độ cỏ dại.
• Cần đa dạng hóa thuốc trừ cỏ, tối ưu hóa quản lý nước, tăng cường tập huấn kỹ thuật và nghiên cứu biện pháp sinh học để nâng cao hiệu quả phòng trừ cỏ dại.
• Tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp cỏ dại nhằm bảo vệ năng suất lúa và phát triển bền vững ngành nông nghiệp Quảng Nam.

Hành động tiếp theo: Triển khai các giải pháp đề xuất trong các vụ sản xuất tiếp theo, đồng thời mở rộng nghiên cứu tính kháng thuốc và biện pháp quản lý mới. Các cơ quan quản lý và nông dân cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả.

Kêu gọi hành động: Các bên liên quan trong ngành nông nghiệp Quảng Nam hãy áp dụng ngay các khuyến nghị để bảo vệ mùa màng, nâng cao thu nhập và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây lúa (Oryza sativa L.) là cây lƣơng thực chính của hơn một nửa dân số thế giới, tập trung tại các nƣớc châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh. Lúa gạo có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lƣơng thực và ổn định xã hội. Thế giới đang có nguy cơ thiếu hụt lƣơng thực do dân số tăng nhanh, biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng nghiêm trọng: tình trạng nắng nóng, khô hạn kéo dài, bão lụt., quá trình đô thị hoá ngày càng nhanh đã làm giảm đáng kể diện tích sản xuất lúa. Việt Nam là quốc gia xuất khẩu lúa đứng thứ hai thế giới.

Giá trị kinh tế của cây lúa không chỉ làm lƣơng thực cho con ngƣời, thức ăn cho gia súc, gia cầm, mà nó còn cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp khác nhau nhƣ: Công nghệ dƣợc phẩm, công nghiệp chế biến bia, rƣợu, cồn, sơn, mỹ phẩm, xà phòng… Ngoài ra, còn có sản phẩm phụ (rơm, rạ) dùng trong sản xuất giấy, nấm ăn, nấm dƣợc liệu, phân hữu cơ, biochar và là nguồn thức ăn không thể thiếu cho ngành chăn nuôi. Tuy vậy, một vấn đề đặt ra là ngƣời sản xuất lúa gạo phải làm sao cho năng suất cao nhất đó là trở ngại, băn khoăn hiện nay. Dù biết rằng năng suất lúa đƣợc quyết định bởi bốn yếu tố chính là giống, phân bón, nguồn nƣớc và khâu chăm sóc, cùng với mức độ thâm canh cao, tăng mùa vụ thì sự xuất hiện dịch hại ngày càng nghiêm trọng, nhất là cỏ dại ngày càng khó phòng trừ. Cỏ dại đƣợc xem là một trong bốn nhóm dịch hại quan trọng nhất trên ruộng lúa, cùng với sâu hại, bệnh hại và chuột.

Cỏ dại cạnh tranh ánh sáng, dinh dƣỡng và nƣớc với cây lúa, là nơi trú ngụ, lƣu tồn và lan truyền nhiều loại sâu, bệnh hại khác nguy hiểm. Cỏ dại cũng là nơi trú ẩn của chuột phá hại lúa. Hạt cỏ lẫn trong lúa sau thu hoạch làm giảm chất lƣợng và giá trị của lúa gạo. Thiệt hại do cỏ dại gây đối với lúa là rất lớn.

Theo thống kê ở các nƣớc trồng lúa châu Á, cỏ dại có thể làm giảm tới 60% năng suất lúa, trong đó nhóm cỏ chác lác chiếm trên 50% thiệt hại (Nguyễn Mạnh Chinh và Mai Thành Phụng, 1999). Ở nƣớc ta có nhiều yếu tố làm ảnh hƣởng đến năng suất lúa, trong đó thiệt hại do cỏ dại là một trong những nhân tố chính. Trung bình cỏ dại làm giảm năng suất lúa sạ khoảng 46% (Dƣơng Văn Chín, 2000). Việc quản lý cỏ dại trên ruộng lúa đã đƣợc các nhà khoa học nhiều nƣớc trên thế giới quan tâm nghiên cứu nhằm góp phần khắc phục thiệt hại về năng suất cho nhiều vùng trồng lúa khác nhau.

Những năm gần đây, cỏ dại trên ruộng lúa đã trở thành một trong những dịch hại quan trọng nhất tại Việt Nam nói chung và ở các tỉnh miền Trung nói riêng. Ở Quảng Nam cỏ dại trên ruộng lúa hầu nhƣ khó kiểm soát triệt để, điều này hằng năm đã làm ảnh hƣởng đến năng suất đáng kể. Toàn tỉnh diện tích lúa cả năm Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 2 khoảng 42.000 ha/năm, nơi đây có điều kiện về đất đai, con ngƣời, khí hậu và có nguồn nƣớc dồi dào, hệ thống thuỷ lợi từ các con sông lớn nhƣ: sông Thu Bồn, sông Vu Gia và các hồ đập lớn nhƣ: Hồ thủy điện Sông Tranh 2, hồ Phú Ninh, hồ Đông Tuyển, hồ Phƣớc Hà,. kết hợp với nhiều hệ thống kênh mƣơng đạt chuẩn đã cung cấp lƣợng nƣớc lớn tƣới tiêu hàng năm đầy đủ, kịp thời nhất tạo điều kiện cho nông dân thâm canh cây lúa nƣớc.

Quảng Nam có hai vụ lúa chính trong năm vụ Hè Thu từ tháng 5 đến tháng 9, vụ Đông Xuân từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Thời gian triển khai giữa vụ Hè Thu và Đông Xuân dài thuận lợi cho việc chuẩn bị đất, vệ sinh đồng ruộng, giống. Tuy nhiên bên cạnh những điều kiện thuận lợi vẫn còn có những mặt hạn chế khi tiến hành làm đất cày ải, cách quản lý nguồn nƣớc,…thời gian cho nƣớc không đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, cộng với sự tích lũy mật số cỏ dại trong đất qua nhiều vụ liên tục đã làm cỏ dại ngày càng phát triển mạnh gây thiệt hại đáng kể đến năng suất lúa. Đặc biệt, trong vụ Đông Xuân, cỏ dại phát triển mạnh do khoảng cách thời vụ kéo dài, lƣợng cỏ dại rơi rụng sau thu hoạch lớn nên cỏ mọc lại để gây hại, nên nông dân sử dụng nhiều lần thuốc trừ cỏ (từ 2 đến 3 lần/vụ) làm tăng chi phí ph ng trừ cỏ dại mà hiệu quả không cao.

Việc phòng trừ cỏ dại hại lúa ở các tỉnh miền Trung nói chung và tại Quảng Nam nói riêng còn lạm dụng về thuốc trừ cỏ. Đặc biệt thuốc trừ cỏ có chứa hoạt chất pretilachlor đã đƣợc sử dụng tại Quảng Nam cũng trên 20 năm. Quan sát từ thực tiễn sản xuất cho thấy năng suất lúa giảm, tăng chi phí sử dụng thuốc trừ cỏ để phòng trừ, tỉ lệ cỏ dại mọc trong ruộng lúa gia tăng. Điều này đặt ra giả thuyết, liệu các quần thể cỏ dại ở tỉnh Quảng Nam có thể đã làm ảnh hƣởng đến năng suất lúa và phát triển tính kháng thuốc trừ cỏ.

Chính vì vậy, tôi tiến hành nghiên cứu Đề tài: “Điều tra tình hình cỏ dại hại lúa và nghiên cứu khả năng kháng thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor đối với cỏ lồng vực ở tỉnh Quảng Nam” là hết sức cần thiết. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI Xác định tình trạng gây hại, biện pháp phòng trừ cỏ dại hại lúa tại tỉnh Quảng Nam và tính kháng thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor đối với cỏ lồng vực. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 3. Ý NGHĨA KHOA HỌC Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những dẫn liệu khoa học nhằm bổ sung các thông tin về tác hại của cỏ dại và góp thêm cơ sở cho việc xây dựng biện pháp phòng trừ cỏ dại hại lúa.

Ý NGHĨA THỰC TIỄN - Đề tài cung cấp những dẫn liệu nhằm bổ sung các thông tin về việc phòng trừ cỏ dại hại lúa ở tỉnh Quảng Nam. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 3 - Xác định tính kháng thuốc trừ cỏ chứa hoạt chất pretilachlor của cỏ lồng vực ở tỉnh Quảng Nam. - Giúp ngƣời dân hiểu nhiều hơn về mối nguy hại từ cỏ dại và cách quản lý cỏ dại hiệu quả nhất. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tầm quan trọng và giá trị kinh tế của cây lúa 1. Giá trị dinh dưỡng Gạo là thức ăn giàu dinh dƣỡng, so với lúa mì, gạo có thành phần tinh bột và protein thấp hơn, nhƣng năng lƣợng tạo ra cao hơn do chứa nhiều chất béo hơn (Bảng 1.

Ngoài ra, nếu tính trên đơn vị 1 hecta, gạo cung cấp nhiều calo hơn lúa mì do năng suất lúa cao hơn nhiều so với lúa mì. Thành phần hóa học của lúa gạo so với 3 loại hạt ngũ cốc Chỉ tiêu Gạo lúa Bắp Cao lƣơng Gạo lứt (Tính trên trọng lƣợng khô) mì Protein N x 6,25% 12,3 11,4 9,6 8,5 Chất béo % 2,2 5,7 4,5 2,6 Chất đƣờng bột % 81,1 74,0 67,4 74,8 Chất xơ % 1,2 2,3 4,8 0,9 Tro % 1,6 1,6 3,0 1,6 Năng lƣợng Calo/100g 436 461 447 447 Thiamin (B1) (mg/100g) 0,52 0,37 0,38 0,34 Riboplavin ( B2) (mg/100g) 0,12 0,12 0,15 0,05 Niacin( B3) (mg/100g) 4,3 2,2 3,9 4,7 Fe (mg/100g) 5,0 4,0 10,0 3,0 Zn (mg/100g) 3,0 3,0 2,0 2,0 Lysine ( g/16g N) 2,3 2,5 2,7 3,6 Threonine ( g/16g N) 2,8 3,2 3,3 3,6 Methionine + Cystine ( g/16g N) 3,6 3,9 2,8 3,9 Tryptophan ( g/16g N) 1,0 0,6 1,0 1,1 Nguồn: Mccanco và Widdowson,1960, Khan và Eggum,1978 và Eggum,1979 Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 1. Giá trị sử dụng và thương mại Giá trị sử dụng Ngoài cơm ra, gạo còn dùng để chế biến nhiều loại bánh, làm môi trƣờng để nuôi cấy niêm khuẩn, men, cơm mẻ,…cất rƣợu, cồn,…Ngƣời ta không thể nào thống kê hết công dụng của nó. Cám hay đúng hơn là các lớp vỏ ngoài của hạt gạo do chứa nhiều protein, chất béo, chất khoáng, vitamin, nhất là vitamin nhóm B, nên đƣợc dùng làm bột dinh dƣỡng trẻ em và điều trị ngƣời bị bệnh phù thủng.

Cám là thành phần cơ bản trong thức ăn gia súc, gia cầm và trích lấy dầu ăn,… Trấu ngoài công dụng làm chất đốt, chất độn chuồng còn dùng làm ván ép, vật liệu cách nhiệt, cách âm, chế tạo carbon và silic,… Giá trị thương mại Trên thị trƣờng thế giới, giá gạo xuất khẩu tính trên đơn vị trọng lƣợng cao hơn rất nhiều so với các loại hạt ngũ cốc khác. Nhìn chung, giá gạo xuất khẩu cao hơn gạo lúa mì từ 2- 3 lần và hơn bắp hạt từ 2 - 4 lần. Thời điểm khủng hoảng lƣơng thực trên thế giới vào khoảng những năm 1970 đã làm giá cả các loại ngũ cốc trên thị trƣờng thế giới tăng vọt đột ngột: Giá gạo từ 147 USD/tấn (1972) tăng lên đến 350 USD/tấn (1973), lúa mì từ 69 (1972) lên 137 USD/tấn (1973) và bắp từ 56 (1972) lên 98 USD/tấn (1973). Giá gạo đạt đỉnh cao vào năm 1974 là 542 USD/tấn, trong khi gạo thơm đặc sản Basmati (gạo số 1 thế giới) lên đến 820 USD/tấn.

Sau đó, giá gạo giảm dần và tăng lên trở lại trên 430 USD/tấn trong những năm 1980 - 1981 để rồi giảm xuống và có khuynh hƣớng ổn định ở khoảng 200 - 250 USD/tấn, tức vẫn ở mức gấp đôi giá lúa mì và gấp 3 bắp. Nhìn chung, từ năm 1975 - 1995 giá gạo thế giới biến động khá lớn và ở mức cao. Giá gạo thế giới trong những năm 90 biến động khá lớn, trong đó năm 1993 thấp nhất, sau đó tăng dần lên và tƣơng đối ổn định từ năm 1997-1998. Giá gạo Việt Nam (5% tấm) bán trên thị trƣờng thế giới ở mức trung bình từ 220-290 USD/tấn.

Từ năm 2000 trở đi, giá gạo thế giới tăng đều và ổn định ở mức 10% năm. Đầu năm 2016 giá gạo trên thị trƣờng thế giới tiếp tục tăng và ổn định. Giá gạo Thái Lan bán trên thị trƣờng thế giới ở mức trung bình từ 390-400 USD/tấn, Ấn Độ (5% tấm) 370-380 USD/tấn, Pakistan (5% tấm) 345-355 USD/tấn, Campuchia (5% tấm) 445-455 USD/tấn, Myanmar (5% tấm) 415-425 USD/tấn, Mỹ (4% tấm) 430-440 USD/tấn và Việt Nam (5% tấm) trung bình 365-375 USD/tấn (Bảng 1.) Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Bảng 1.