Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và nhân tố ảnh hưởng đến số lượng cá thể loài sến mật tại trung tâm nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ lâm nghiệp thanh hóa

Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc và nhân tố ảnh hưởng đến số lượng cá thể loài sến mật tại Thanh Hóa, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững.

• Tác giả: Hoàng Hồng Huế
• Người hướng dẫn: Ths. Lương Thị Phương
• Trường học: Đại học Lâm Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Cấu Trúc Và Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Số Lượng Cá Thể Loài Sến Mật Tại Thanh Hóa
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thanh Hóa

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu cấu trúc loài Sến mật tại Thanh Hóa

Nghiên cứu cấu trúc và nhân tố ảnh hưởng đến số lượng cá thể loài Sến mật tại Thanh Hóa là một chủ đề quan trọng trong bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên sinh vật. Loài Sến mật, thuộc họ Hồng xiêm (Sapotaceae), có giá trị kinh tế cao và đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Việc hiểu rõ cấu trúc sinh thái của loài này sẽ giúp đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của loài Sến mật

Loài Sến mật có đặc điểm sinh thái đa dạng, thường mọc rải rác trong các khu rừng tự nhiên. Đặc điểm này ảnh hưởng đến sự phân bố và số lượng cá thể của loài. Nghiên cứu cho thấy, loài này thường chiếm khoảng 70% tổ thành trong các khu rừng đặc dụng.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu cấu trúc rừng

Nghiên cứu cấu trúc rừng giúp hiểu rõ mối quan hệ giữa các loài cây và môi trường sống. Điều này không chỉ hỗ trợ trong việc bảo tồn loài Sến mật mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững tài nguyên rừng tại Thanh Hóa.

II. Những thách thức trong bảo tồn loài Sến mật tại Thanh Hóa

Bảo tồn loài Sến mật tại Thanh Hóa đang đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, hoạt động khai thác rừng và sự phát triển đô thị đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của loài này. Việc nhận diện và đánh giá các thách thức này là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện tự nhiên, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của loài Sến mật. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm số lượng cá thể của loài này.

2.2. Tác động của con người đến môi trường sống

Hoạt động khai thác rừng và phát triển đô thị đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng đến sự phân bố và số lượng cá thể loài Sến mật. Việc quản lý và bảo vệ rừng là rất cần thiết để duy trì sự tồn tại của loài này.

III. Phương pháp nghiên cứu cấu trúc loài Sến mật tại Thanh Hóa

Phương pháp nghiên cứu cấu trúc loài Sến mật bao gồm việc thu thập số liệu từ thực địa và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng cá thể. Các phương pháp này giúp xác định được quy luật phân bố và các nhân tố sinh thái tác động đến loài.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu

Sử dụng các ô tiêu chuẩn để điều tra số lượng cá thể và các chỉ tiêu sinh thái. Việc thu thập số liệu được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy.

3.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng

Các nhân tố như độ pH của đất, độ tàn che và các yếu tố môi trường khác sẽ được phân tích để xác định ảnh hưởng đến sự phát triển của loài Sến mật. Việc này giúp đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu cấu trúc loài Sến mật tại Thanh Hóa

Kết quả nghiên cứu cho thấy cấu trúc của loài Sến mật tại Thanh Hóa có sự đa dạng về kích thước và số lượng cá thể. Các quy luật phân bố được xác định rõ ràng, từ đó có thể đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp.

4.1. Quy luật phân bố số cây theo cỡ đường kính

Nghiên cứu cho thấy quy luật phân bố số cây theo cỡ đường kính (N/D1,3) của loài Sến mật có dạng đường cong giảm liên tục, cho thấy sự phân bố không đồng đều trong khu vực nghiên cứu.

4.2. Quy luật tương quan giữa chiều cao và đường kính

Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có mối tương quan tích cực giữa chiều cao vút ngọn và đường kính thân cây. Điều này cho thấy sự phát triển đồng bộ của loài trong điều kiện tự nhiên.

V. Đề xuất giải pháp bảo tồn loài Sến mật tại Thanh Hóa

Để bảo tồn loài Sến mật, cần có các giải pháp cụ thể nhằm bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững nguồn tài nguyên rừng. Các biện pháp này bao gồm quản lý rừng bền vững, giáo dục cộng đồng và tăng cường nghiên cứu khoa học.

5.1. Quản lý rừng bền vững

Cần thiết lập các quy định và chính sách quản lý rừng bền vững để bảo vệ loài Sến mật. Việc này bao gồm kiểm soát khai thác rừng và bảo vệ các khu vực rừng tự nhiên.

5.2. Giáo dục cộng đồng về bảo tồn

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của loài Sến mật và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Điều này giúp nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về loài Sến mật

Nghiên cứu cấu trúc và nhân tố ảnh hưởng đến số lượng cá thể loài Sến mật tại Thanh Hóa đã chỉ ra nhiều thông tin quan trọng. Việc bảo tồn loài này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

6.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn loài Sến mật

Bảo tồn loài Sến mật có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Loài này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn đóng góp vào hệ sinh thái rừng.

6.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về loài Sến mật cần được tiếp tục mở rộng để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Việc này sẽ giúp duy trì nguồn tài nguyên quý giá cho thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sến mật thuộc họ Hồng xiêm (Sapotaceae) là cây bản địa đa tác dụng, có giá trị kinh tế cao, gỗ được nhân dân xếp vào nhóm tứ thiết (nhóm II) dùng làm nhà, đóng đồ mộc cao cấp. Ngoài ra, hạt Sến có thể ép lấy dầu ăn và dùng cho công nghiệp, vỏ cây dùng để lấy chất tanin cho công nghiệp thuộc da, lá dùng để làm cao chữa bỏng rất công dụng và hiện đang được sử dụng phổ biến trong điều trị bỏng ở các bệnh viện trong toàn quốc. Với đặc điểm của loài Sến là mọc rải rác, ít khi trở thành loài ưu thế nên đối với khu rừng loài Sến chiếm khoảng 70% tổ thành như ở Tam Quy là rất hiếm. Với mục đích bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên sinh vật đa dạng và phong phú phục vụ cho nghiên cứu khoa học, học tập, tham quan du lịch cũng như bảo vệ nguồn tài nguyên rừng thì Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Khoa học Công nghệ Lâm nghiệp tỉnh Thanh Hóa đã có rất nhiều nỗ lực trong việc quản lý và bảo vệ rừng, bảo tồn Sến.

Tuy nhiên, việc đầu tư, phát triển khu bảo tồn đang còn nhiều hạn chế, chưa mang tính chiến lược, lâu dài; các hoạt động bảo tồn chưa thực hiện được nhiều. Do vậy, việc nắm được đặc điểm cấu trúc, các nhân tố ảnh hưởng để từ đó có thể đề xuất các biện pháp cụ thể về bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen quý hiếm, làm cơ sở cho việc xây dựng, đề xuất các chương trình dự án, thu hút đầu tư của các tổ chức trong và ngoài nước là thực sự cần thiết và cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ thực tiễn đó tôi tiến hành thực hiền đề tài: “ Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và nhân tố ảnh hưởng đến số lượng cá thể loài Sến mật tại Trung tâm nghiên cứu Ứng dụng khoa học công nghệ lâm nghiệp - Thanh Hóa”. 1 Phần 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.

Trên thế giới Cấu trúc rừng là quy luật sắp xếp tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần thể thực vật rừng theo không gian và thời gian. Nghiên cứu cấu trúc rừng để biết được những mối quan hệ bên trong của quần xã, từ đó có cơ sở đề xuất biện pháp tác động, các biện pháp kỹ thuật cho phù hợp. Nghiên cứu về cấu trúc Các nghiên cứu về mô tả hình thái cấu trúc rừng, theo Richards P. W (1952) [1] đã phân biệt tổ thành thực vật rừng mưa thành hai loại rừng mưa hỗn hợp có tổ thành cây phức tập và rừng mưa đơn ưu có tổ thành cây đơn giản.

Theo Kraft (1884) đã tiến hành phân chia những cây rừng trong một lâm phần thành 5 cấp dựa vào khả năng sinh trưởng, kích thước và chất lượng của cây rừng. Phân cấp Kraft phân ánh được tình hình phân hóa của cây rừng, tiêu chuẩn phân cấp rõ dàng, đơn giản, dễ áp dụng nhưng phạm vi sử dụng kém, chỉ sử dụng phù hợp đối với rừng thuần loài đều tuổi. Nghiên cứu quy luật phân bố số cây theo cỡ đường kính (N/D1,3 ) Là một trong những nghiên cứu quan trọng của lâm phần và đã được nhiều nhà lâm học nghiên cứu và điều tra rừng. Meyer (1934) đã mô tả phân bố N/D1,3 bằng phương trình toán học có dạng đường cong giảm liên tục và được gọi là phương trình Meyer hay hàm Meyer.1) Trong đó: Yi và xi là giá trị số giữa và số cây của cớ đường kính thứ I, α và  là các tham số.

Balley (1973) đã sử dụng hàm Weibull, Schiffel, Naslund (1936, 1937) xác lập phân bố Charlier cho phân bố N/D1.3 của lâm phần thuần loài đều tuổi sau khép tán (dẫn theo Phạm Ngọc Giao, 1995) [. Những nghiên cứu quy luật phân bố số cây theo chiều cao (N/Hvn) Phần lớn các tác giả khi nghiên cứu cấu trúc lâm phần theo chiều thẳng đứng đã dựa vào phân bố số cây theo chiều cao. Phương pháp được áp dụng để nghiên cứu cấu trúc đứng rừng tự nhiên là vẽ các phẫu đồ đứng với các kích thước khác nhau tùy theo mục đích nghiên cứu. Các phẫu đồ mang lại hình ảnh khái quát về cấu trúc tầng tán, phân bố số cây theo chiều thắng đứng.

Từ đó rút ra các nhận xét và đề xuất ứng dụng thực tế. Với phương pháp này được nhiều nhà nghiên cứu ứng dụng như: Richards P.W (1952) [1], Rolllet (1979), Meyer (1952), đấng chú ý là công trình nghiên cứu của Richards P.W (1952) [1] trong cuốn “ Rừng mưa nhiệt đới”. Nghiên cứu quy luật tương quan giữa chiều cao với đường kính thân cây (H/D1,3) Qua nghiên cứu của nhiều tác giả cho thấy, chiều cao tương ứng với mỗi cỡ đường kính cho trước luôn tăng theo tuổi, đó là kết quả tự nhiên của sinh trưởng. Trong mỗi cỡ xác định, ở các tuổi khác nhau, cây rừng thuộc cấp sinh trưởng khác nhau, cấp sinh trưởng giảm khi tuổi lâm phần tăng lên dẫn đến tỷ lệ Hvn/D1.3 tăng theo tuổi.

Từ đó đường cong quan hệ giữa Hvn và D1.3 có thể thay đổi và luôn dịch chuyển về phía trên khi tuổi lâm phần tăng.V (1972) (theo Phạm Ngọc Giao, 1997) [4] Đã phát hiện hiện tượng này ông xác lập đường cong chiều cao cho các cấp tuổi khác nhau.O (1967) đã mô phỏng quan hệ chiều cao (H) với đường kính (D) và tuổi (A) theo dạng phương trình: Logh = d + b1 .V (1932) nghiên cứu tương quan giữa chiều cao và đường kính ngang ngực dựa trên cơ sở cấp đất và cấp tuổi. Nhiều tác giả dùng phương pháp giải tích toán học tìm ra những phương trình: Naslund. dùng phương pháp giải tích toán học và đề nghị sử dụng các dạng phương trình dưới đây để mô tả quan hệ Hvn/D1.8) Tóm lại, biểu thị tương quan giữa chiều cao và đường kính thân cây có thể sử dụng nhiều dạng phương trình.Việc sử dụng phương trình nào cho đối tượng nào thì chưa được nghiên cứu dầy đủ. Nói chung, để biểu đường cong chiều cao thì mỗi dạng cây trồng sử dụng một phương trình thích hợp, dạng phương trình thường được sử dụng là dạng phương trình Parabol và phương trình logarit.

Những nghiên cứu về cấu trúc rừng Cấu trúc rừng là một trong những nội dung quan trọng nhằm đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp, tạo cho rừng sinh trưởng phát triển hơn. Trong nhưng năm gần đây vấn đề về nghiên cứu cấu trúc rừng cũng được rất nhiều tác giả đề cập đến : Trần Ngũ Phương (1970) [5] đã chỉ ra những đặc điểm cấu trúc của thảm thực vật rừng niềm Bắc Việt Nam trên cơ sở kết quả điều tra tổng quát về tình hình rừng miền Bắc Việt Nam từ 1961 đến 1965: nhân tố câu trúc đầu tiên được nghiên cứu là tổ thành. Phùng Ngọc Lan (1986) [6] cấu trúc rừng là quy luật sắp xếp tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần thể thực vật rừng theo không gian và thời gian cấu trúc rừng bao gồm cả về sinh thái lẫn hình thái quần thể thực vật (dẫn theo Trần Mạnh Cường, 2007). 4 Những năm gần đây có sự hỗ trợ của các phần mềm toán học thống kê, nên có rất nhiều nghiên về cấu trúc rừng, làm nổi bật công trình nghiên cứu của các tác giả.

Những nghiên cứu về phân bố cây theo cỡ đường kính (N/D1,3) Vũ Văn Nhâm (1988) và Vũ Tiến Hinh [9] cho thấy, có thể dùng phân bố Weibull với hai tham số để biểu thị phân bố N/D cho những lâm phần thuần loài, đều tuổi như Thông đuôi ngựa, Mỡ, Bồ Đề,. Phạm Ngọc Giao (1994) [4] khi nghiên cứu quy luật N/D cho Thông đuôi ngựa vùng Đông Bắc đã chứng minh tính thiết ứng của hàm Weibull và xây dựng mô hình cấu trúc đường kính cho lâm phần. Tác giả Đồng Sĩ Hiền (1974) [10] đã chọn hàm Pearson với 7 họ đường cong khác nhau để biểu diễn phân bố số cây theo cỡ đường kính rừng từ nhiên. Nguyễn Hải Tuất (1975, 1982, 1990) [11] sử dụng hàm Mayer và hàm phân bố khoảng cách biểu diễn cấu trúc rừng thứ sinh.

Nguyễn Văn Trương (1983) [12] sử dụng phân bố Poisson nghiên cứu mô phỏng quy luật cấu trúc đường kính thân cây rừng cho đối tượng rừng hỗn giao khác tuổi. Những nghiên cứu về phân bố số cây theo cỡ chiều cao (N/Hvn) Kết quả nghiên cứu cho thấy, Đồng Sĩ Hiển (1974) [10] phân bố số cây theo chiều cao (N/H) ở các lâm phần tự nhiên hay trong từng loài cây thường có nhiều đỉnh, phản ánh kết cấu phức tạp của rừng chặt chọn. Thái Văn Trừng (1978) [7] trong nghiên cứu của mình đưa ra kết quả nghiên cứu cấu trúc của tầng cây gỗ rừng loại IV. Bảo Huy (1993) [13], Đào Công Khanh (1996) [14] đã nghiên cứu phân bố số cây theo cỡ chiều cao để tìm ra tầng tích tụ tấn cây và thấy rằng phân bố N/H là phân bố một đỉnh, nhiều đỉnh phụ hình răng cưa.

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về mô hình hóa phân bố số cây theo cỡ đường kính (N/D) và phân bố số cây theo cỡ chiều cao (N/H) đều cho thấy sử dụng hàm Weibull để mô phỏng các quy luật phân bố là tốt nhất so với hàm còn lại. Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến đa dạng loài Bất cứ quá trình sinh trưởng và phát triển nào của cây trồng đều ít nhiều có các nhân tố ảnh hưởng đến cây trồng , đặc biệt là các chỉ tiêu nhân tố ảnh hưởng đến đa dạng. Nhưng sự ảnh hưởng của các loài cây mọc nhanh hoặc các loài cây kinh doanh với chu kỳ ngắn đến cây trồng, đều được các nhà khoa học quan tâm nhất hiện nay. Tuy nhiên, sự đa dạng của loài cây còn phụ thuộc vào các yếu tố khác.

Nhưng không thể không khẳng định rằng các nhân tố có thể làm ảnh hướng đến sinh trưởng cũng như sự đa dạng của loài. Mặt khác, chúng có thể là nhân tố ảnh hưởng đến loài và cũng có thể chỉ là một nhân tố góp mặt đến sự đa dạng của loài trong tương lai. 6 Phần 3 MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3. Mục tiêu nghiên cứu 3.

Mục tiêu tổng quát Xác định một số đặc điểm về quy luật cấu trúc và nhân tố ảnh hưởng đến số lượng cá thể loài Sến mật tại Hà Trung, Thanh Hóa làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn loài. Mục tiêu cụ thể - Xác định được một số đặc điểm cấu trúc của loài và mô phỏng được quy luật phân bố và quy luật tương quan giữa các nhân tố điều tra.