Nghiên Cứu Bệnh Vàng Lá Thối Rễ Pythium Cucurbitacearum Trên Cây Có Múi

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu bệnh vàng lá thối rễ Pythium cucurbitacearum trên cây có múi, phân tích nguyên nhân, triệu chứng và biện pháp phòng trừ hiệu quả.

• Tác giả: Đinh Thanh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bệnh cây
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Vàng Lá Thối Rễ (Pythium Cucurbitacearum) Hại Trên Cây Có Múi
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC BẢNG
• 3. DANH MỤC HÌNH
• 4. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 5. DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• 6. TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
• 6.1. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 6.1.1. Mục đích
• 6.1.2. Yêu cầu
• 6.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• 6.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 6.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 7. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ BỆNH HẠI CÂY CÓ MÚI
• 7.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 7.2. Giới thiệu sơ lược về cây có múi
• 7.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây có múi
• 7.4. Giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế của cây có múi
• 8. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 8.1. Đối tượng, vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 8.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 8.1.2. Vật liệu, dụng cụ và hóa chất nghiên cứu
• 8.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 8.2. Nội dung nghiên cứu
• 8.2.1. Trong phòng thí nghiệm
• 8.2.1.1. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 8.2.1.2. Các môi trường nuôi cấy nấm
• 8.2.1.3. Phương pháp bẫy Pythium cucurbitacearum bằng cánh hoa hồng
• 8.2.1.4. Phương pháp phân lập nấm
• 8.2.1.5. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm của Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi
• 8.2.1.6. Phương pháp đánh giá hiệu lực đối kháng của vi khuẩn đối kháng Bacillus velezensis, TN1-KL1, YB6, YB9, YB11 với Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi
• 8.2.1.7. Phương pháp đánh giá hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma asperellum, nấm Chaetomium sp. đối với Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi
• 8.2.1.8. Phương pháp kích thích sinh bọc bào tử
• 8.2.1.9. PCR và trình tự gene
• 8.2.2. Phương pháp nghiên cứu trong nhà lưới
• 8.2.2.1. Phương pháp lây bệnh nhân tạo trên cây chanh leo
• 8.2.2.2. Công thức tính toán
• 8.2.2.3. Xử lý số liệu
• 9. PHẦN IV. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 9.1. Thu thập mẫu và giám định nguyên nhân gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi
• 9.2. Kết quả thu thập mẫu bệnh
• 9.3. Thí nghiệm lây bệnh nhân tạo Phytopthora sp. trên cây chanh leo
• 9.4. Đặc điểm hình thái
• 9.5. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của Pythium cucurbitacearum
• 9.6. Nghiên cứu đặc điểm của một số môi trường nhân tạo lên khả năng phát triển của Pythium cucurbitacearum
• 9.7. Đánh giá khả năng hình thành bọc bào tử của Pythium cucurbitacearum trên các môi trường khác nhau
• 9.8. Đánh giá khả năng hình thành bọc bào tử của Pythium cucurbitacearum với các môi trường nước khác nhau
• 9.9. Nghiên cứu đặc điểm của nhiệt độ lên khả năng phát triển của nấm
• 9.10. Đánh giá khả năng đối kháng
• 9.10.1. Đánh giá khả năng đối kháng của vi khuẩn
• 9.10.2. Đánh giá khả năng đối kháng Pythium cucurbitacearum của nấm Trichoderma asperellum
• 9.10.3. Đánh giá khả năng đối kháng của nấm Chaetomium spp.
• 10. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh vàng lá thối rễ Pythium cucurbitacearum

Bệnh vàng lá thối rễ do Pythium cucurbitacearum gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong sản xuất cây có múi. Bệnh này lây lan nhanh chóng qua hệ thống tưới tiêu, dẫn đến tình trạng cây con chết và giảm năng suất. Theo nghiên cứu, bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng quả, gây thiệt hại lớn cho nông dân. Việc xác định tác nhân gây bệnh và các biện pháp phòng chống là rất cần thiết. Nghiên cứu này nhằm mục đích tìm hiểu đặc điểm hình thái và sinh học của Pythium cucurbitacearum, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước

Tình hình nghiên cứu về Pythium cucurbitacearum đã được thực hiện ở nhiều quốc gia, tuy nhiên, tại Việt Nam, các nghiên cứu về bệnh vàng lá thối rễ trên cây có múi còn hạn chế. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các biện pháp hóa học, trong khi việc sử dụng vi sinh vật đối kháng như nấm Trichoderma và vi khuẩn Bacillus vẫn chưa được khai thác triệt để. Việc nghiên cứu và ứng dụng các biện pháp sinh học trong phòng trừ bệnh là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực của bệnh đến sản xuất nông nghiệp.

II. Đặc điểm sinh học của Pythium cucurbitacearum

Đặc điểm sinh học của Pythium cucurbitacearum rất đa dạng và phức tạp. Nấm này có khả năng phát triển mạnh mẽ trong điều kiện ẩm ướt, và thường gây bệnh trong các môi trường có độ ẩm cao. Nghiên cứu cho thấy, Pythium cucurbitacearum có thể phát triển tốt trên nhiều loại môi trường nuôi cấy khác nhau, điều này cho thấy khả năng thích nghi cao của nó. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học của nấm sẽ giúp trong việc phát triển các biện pháp phòng chống hiệu quả. Các thí nghiệm đã chỉ ra rằng, nhiệt độ và độ pH của môi trường có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của nấm, từ đó có thể điều chỉnh các yếu tố này để hạn chế sự phát triển của bệnh.

2.1. Ảnh hưởng của môi trường đến sự phát triển của nấm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, Pythium cucurbitacearum phát triển tốt nhất ở nhiệt độ từ 25 đến 30 độ C. Ngoài ra, độ pH của môi trường cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của nấm. Môi trường có độ pH từ 5.5 đến 7.0 là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của nấm. Việc điều chỉnh các yếu tố môi trường này có thể giúp kiểm soát sự phát triển của Pythium cucurbitacearum, từ đó giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

III. Biện pháp phòng chống bệnh vàng lá thối rễ

Việc phòng chống bệnh vàng lá thối rễ do Pythium cucurbitacearum gây ra cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Các biện pháp sinh học như sử dụng nấm đối kháng Trichoderma asperellum và vi khuẩn Bacillus velezensis đã được nghiên cứu và cho thấy hiệu quả trong việc ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh. Nghiên cứu cho thấy, việc kết hợp các biện pháp sinh học với quản lý canh tác hợp lý sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh. Cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về các biện pháp phòng chống bệnh, nhằm nâng cao nhận thức và áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

3.1. Sử dụng vi sinh vật đối kháng

Việc sử dụng vi sinh vật đối kháng như nấm Trichoderma và vi khuẩn Bacillus trong phòng trừ Pythium cucurbitacearum đã cho thấy nhiều hứa hẹn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nấm Trichoderma có khả năng ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh, đồng thời cải thiện sức khỏe của cây trồng. Vi khuẩn Bacillus cũng đã được chứng minh là có khả năng ức chế nấm gây bệnh, từ đó giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả. Việc áp dụng các biện pháp sinh học này không chỉ giúp giảm thiểu sử dụng hóa chất mà còn bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây có múi (thuộc phân họ Aurantioidae, họ Rutaceae) là nhóm cây ăn quả giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam. Nhờ hàm lượng dinh dưỡng cao (vitamin C, đường, axit hữu cơ, khoáng chất) cùng giá trị kinh tế nổi bật, diện tích canh tác cây có múi trên toàn quốc đã gia tăng liên tục qua các giai đoạn, từ 60.000 ha năm 1994 lên hơn 124.000 ha vào năm 2011 (Hoàng Ngọc Thuận, 2000). Tại huyện Chương Mỹ (Hà Nội) — địa phương có 14.032,65 ha đất nông nghiệp trên tổng số 23.240,92 ha diện tích tự nhiên — mô hình thâm canh bưởi Diễn chất lượng cao đã hình thành và được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể “Bưởi Chương Mỹ” vào năm 2016.

Tuy nhiên, sự phát triển của vùng trồng cây có múi đang đối mặt với trở ngại nghiêm trọng từ hội chứng vàng lá, thối rễ và rụng quả do vi sinh vật giống nấm Pythium cucurbitacearum (thuộc lớp Oomycetes) gây ra. Bệnh lây lan nhanh qua hệ thống tưới tiêu và nguồn đất nhiễm, làm chết cây con, suy giảm năng suất chất lượng ở cây kinh doanh, thậm chí khiến nhiều vườn cây bị tiêu hủy hoàn toàn mà việc tái canh sau đó vẫn gặp hiện tượng chết cây hàng loạt. Tại huyện Chương Mỹ cũng như nhiều vùng trồng trọng điểm, các công bố khoa học toàn diện về tác nhân Pythium cucurbitacearum và giải pháp phòng trừ sinh học còn rất hạn chế; việc lạm dụng nông dược hóa học (thuốc gốc đồng, Fosetyl-aluminium) gây tốn kém chi phí, phát sinh nguy cơ kháng thuốc và ô nhiễm môi trường sinh thái.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu đặc điểm hình thái, phát sinh, phát triển của loài Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi; đồng thời đánh giá khả năng sử dụng các tác nhân sinh học gồm nấm đối kháng Trichoderma asperellum, nấm đối kháng Chaetomium spp. và các chủng vi khuẩn đối kháng (Bacillus velezensis, TN1-KL1, YB6, YB9, YB11) trong phòng trừ tác nhân gây bệnh.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (được đánh số theo văn bản):
  1. Xác định đặc điểm hình thái, sinh học của Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi trên môi trường nhân tạo.
  2. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ và môi trường dinh dưỡng đến sự sinh trưởng, phát triển của Pythium cucurbitacearum.
  3. Đánh giá hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma asperellum, nấm đối kháng Chaetomium spp. và các chủng vi khuẩn đối kháng Bacillus velezensis, TN1-KL1, YB6, YB9, YB11 đối với Pythium cucurbitacearum.
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Bệnh vàng lá thối rễ trên cây có múi, mẫu nấm bệnh Pythium cucurbitacearum, hạt giống chanh leo Đài Loan tím (dùng trong thử nghiệm lây nhiễm nhân tạo), các chủng vi khuẩn đối kháng (Bacillus velezensis, TN1-KL1, YB6, YB9, YB11) và các chủng nấm đối kháng (Chaetomium spp., Trichoderma asperellum).
  • Phạm vi không gian: Thu thập mẫu bệnh (đất, rễ, quả, hạt) tại 3 địa phương gồm huyện Chương Mỹ (Hà Nội), tỉnh Hà Giang và tỉnh Thừa Thiên Huế. Các thí nghiệm chuyên sâu được bố trí tại Phòng thí nghiệm và Nhà lưới Bệnh viện cây trồng, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
  • Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 3 năm 2021 đến tháng 11 năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý thuyết dựa trên phân loại học và sinh học vi nấm: chi Pythium thuộc lớp Oomycetes, giới Chromista (sinh vật giống nấm có sợi không vách ngăn, vách tế bào cấu tạo chủ yếu từ cellulose và $\beta$-1,3-glucan chứ không phải chitin như nấm thực). Quá trình sinh sản vô tính của Pythium hình thành bọc bào tử giải phóng du động bào tử có hai lông roi bơi tự do trong nước; sinh sản hữu tính tạo túi noãn (oogonium) và túi đực (antheridium) hình thành bào tử trứng (oospore) vách dày có vai trò bảo tồn qua mùa vụ, đòi hỏi sterol từ môi trường để phát triển.

Về cơ chế phòng trừ sinh học, đề tài tổng quan các cơ chế đối kháng của ba nhóm vi sinh vật:

• Chaetomium spp. (ngành Ascomycota): Hoạt động qua cơ chế tiết kháng sinh (chaetoglobosin, chaetoviridins, rotiorinol), enzyme ngoại bào (cellulase, chitinase, $\beta$-1,3-glucanase), ký sinh sợi nấm (mycoparasitism) và sinh tổng hợp ergosterol giúp cải thiện cấu trúc và độ phì nhiêu của đất.
• Trichoderma asperellum: Ký sinh trực tiếp, cạnh tranh dinh dưỡng và tiết enzyme $\beta$-glucanase phân hủy vách tế bào nấm noãn.
• Bacillus spp. (đặc biệt là Bacillus velezensis): Vi khuẩn Gram dương sinh nội bào tử chịu nhiệt, có khả năng tiết enzyme thủy phân, siderophore cạnh tranh sắt, kháng sinh lipopeptide (surfactin, iturin, fengycin), các hợp chất hữu cơ bay hơi (VOCs như benzothiazole, 2-tridecanone, pyrazine) và sinh tổng hợp Auxin (IAA) giúp kích thích sinh trưởng rễ cây.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được triển khai đồng bộ qua các quy trình chuẩn:

• Phương pháp bẫy sinh học: Sử dụng 20 g mẫu đất ngập trong nước đã khử clo từ 5–10 cm trong hộp nhựa, thả cánh hoa hồng lên bề mặt để dẫn dụ và bẫy sợi nấm Pythium cucurbitacearum.
• Phương pháp phân lập và nuôi cấy thuần khiết: Khử trùng bề mặt cánh hoa hồng nhiễm bệnh bằng cồn 70%, rửa nước cất vô trùng, đặt lên môi trường thạch nước WA (Water Agar: 20 g agar/1000 ml nước) ở 25°C. Cấy chuyển đỉnh sinh trưởng sợi nấm sang các môi trường dinh dưỡng nhân tạo: PDA (Potato Dextrose Agar: 250 g khoai tây, 20 g glucose, 20 g agar/1000 ml nước), CMA (Corn Meal Agar: 20 g bột ngô, 17 g agar/1000 ml nước), CA (Carrot Agar: 400 g cà rốt, 40 g agar/1000 ml nước), PA (Pea Agar: 100 g hạt đỗ, 17 g agar/1000 ml nước) và V8-Juice Agar (200 ml nước ép V8, 3 g $\text{CaCO}_3$, 15 g agar/1000 ml nước). Tất cả môi trường được khử trùng ở 121°C, áp suất 1,5 atm trong 15–35 phút.
• Phương pháp kích thích sinh bọc bào tử và du động bào tử: Cấy nấm trên môi trường V8 từ 6–8 ngày, cắt tảng thạch kích thước 1 cm chuyển sang đĩa Petri vô trùng, bổ sung 10 ml dịch đất 10% (chiết từ 100 g đất/1 lít nước cất, lọc qua giấy Whatman #1 và pha loãng) hoặc nước hồ, ủ dưới ánh sáng huỳnh quang liên tục 24–48 giờ ở nhiệt độ phòng. Để phóng thích du động bào tử, đĩa mẫu được xử lý sốc nhiệt ở 5°C trong 30 phút.
• Kỹ thuật sinh học phân tử (PCR và điện di):
  • Tách chiết DNA: Sử dụng quy trình đệm CTAB bổ sung $\beta$-mercaptoethanol (BME) ở 60°C trong 30 phút, chiết tách bằng Chloroform : Isoamyl alcohol (tỷ lệ 24:1), kết tủa DNA bằng 2-propanol ở -20°C, ly tâm 13.000 vòng/phút và rửa sạch cặn bằng ethanol 70%, hòa tan trong đệm TE/nước cất vô trùng.
  • Phản ứng PCR: Sử dụng cặp mồi BegoAFor1 và BegoARev1. Thành phần phản ứng trong 15 $\mu\text{L}$ gồm: 11,3 $\mu\text{L}$ $\text{ddH}_2\text{O}$, 0,4 $\mu\text{L}$ mồi xuôi BegoAFor1 (20 $\mu\text{M}$), 0,3 $\mu\text{L}$ mồi ngược BegoARev1 (20 $\mu\text{M}$) và 0,3 $\mu\text{L}$ DNA khuôn. Chu trình nhiệt: Biến tính ban đầu 94°C (4 phút); 30 chu kỳ lặp lại gồm biến tính 94°C (35 giây), bắt cặp 52°C (35 giây), kéo dài 72°C (1 phút); kéo dài kết thúc 72°C (5 phút).
  • Điện di và tinh sạch: Sản phẩm PCR được chạy điện di trên gel agarose 1% pha trong đệm TAE 1X, nhuộm Ethidium Bromide ở điện thế 100V trong 30 phút; tinh sạch đoạn DNA kích thước khoảng 1,4 kb từ gel bằng kit Total Fragment DNA Purification Kit.
• Phương pháp đồng nuôi cấy (Dual Culture) đánh giá hiệu lực đối kháng in vitro: Đột khoanh nấm bệnh đường kính 5 mm cấy cách mép đĩa PDA 3 cm, đối xứng với đường cấy vi khuẩn dài 4–5 cm hoặc khoanh nấm đối kháng (5 mm) cách mép đĩa 3 cm (khoảng cách giữa hai tâm cấy là 3 cm). Bố trí 3 lần nhắc lại. Hiệu lực đối kháng ($H%$) được tính theo công thức Abbott: $$H (%) = \frac{C - T}{C} \times 100$$ (Trong đó: $C$ là đường kính tản nấm đối chứng, $T$ là đường kính tản nấm ở công thức đối kháng).
• Phương pháp lây bệnh nhân tạo trong nhà lưới: Thử nghiệm trên cây con chanh leo trồng trong đất đã hấp khử trùng với 2 công thức (5 cây/công thức): CT1 (Đối chứng không lây), CT2 (Lây nhiễm có sát thương — ngâm rễ cây con vào dịch huyền phù bào tử trong 8 giờ) và CT3 (Lây nhiễm không sát thương — tưới dịch bào tử trực tiếp vào vùng rễ).
• Xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTART 5.0 và Microsoft Excel; so sánh các giá trị trung bình bằng phép thử Duncan và LSD ở mức xác suất $P = 0,05$.

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài trước thực trạng bùng phát hội chứng vàng lá thối rễ gây hại nghiêm trọng trên cây ăn quả có múi, đặc biệt tại vùng trồng bưởi tập trung của huyện Chương Mỹ (Hà Nội). Tác giả xác định rõ mục đích nghiên cứu, 3 yêu cầu khoa học trọng tâm, cùng ý nghĩa lý luận trong việc định danh chính xác mầm bệnh và ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các giải pháp sinh học an toàn thay thế hóa chất BVTV.

Phần II: Tổng quan nghiên cứu và bệnh hại cây có múi

Chương tổng quan phân tích sâu tình hình sản xuất và tiêu thụ cây có múi trên thế giới và tại 3 vùng chuyên canh chính của Việt Nam (Đồng bằng sông Cửu Long chiếm 74.400 ha tương đương 54% diện tích cả nước; Bắc Trung Bộ với 16.520 ha; Trung du và miền núi phía Bắc). Tiếp đó, chương hệ thống hóa các tư liệu khoa học về đặc điểm phân loại, hình thái, chu trình xâm nhiễm của giống Pythium, đồng thời phân tích chi tiết cơ chế tác động sinh học của các tác nhân vi sinh vật đối kháng: nấm Chaetomium spp. (tiết kháng sinh, ký sinh, sinh enzyme ngoại bào), nấm Trichoderma (tiết $\beta$-glucanase phân hủy vách nấm noãn) và vi khuẩn Bacillus (sinh nội bào tử, lipopeptide, VOCs và kích kháng hệ thống).

Phần III: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết nguồn gốc vật liệu nghiên cứu gồm 15 mẫu bệnh thu thập tại Hà Nội, Hà Giang, Huế và các chủng vi sinh vật đối kháng (Bacillus velezensis, TN1-KL1, YB6, YB9, YB11, Chaetomium spp., Trichoderma asperellum). Tác giả thuyết minh đầy đủ công thức pha chế 6 loại môi trường thạch dinh dưỡng (WA, PDA, CMA, CA, PA, V8-Juice), phương pháp bẫy sinh học bằng cánh hoa hồng, quy trình kích thích hình thành bọc bào tử bằng dung dịch đất 10%, quy trình tách chiết DNA bằng CTAB, phản ứng PCR với cặp mồi chuyên biệt BegoAFor1/BegoARev1, phương pháp đồng nuôi cấy in vitro và bố trí thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả tập trung vào 4 nhóm nội dung thực nghiệm chính:

1. Thu thập và giám định tác nhân: Bẫy và phân lập thành công 10/15 mẫu bệnh có đặc trưng của giống Pythium (tần suất bắt gặp đạt 66,7%). Trong đó định danh các mẫu Đ-H (Huế), HG22 (Hà Giang), CM3 (Chương Mỹ) và CM10 (Chương Mỹ) là loài Pythium cucurbitacearum.
2. Thử nghiệm lây bệnh nhân tạo: Khẳng định độc lực gây bệnh của Pythium cucurbitacearum trên cây con với tỷ lệ nhiễm bệnh đạt 60% sau thời gian ủ bệnh (từ 06/07/2021 đến 12/08/2021) ở công thức gây sát thương vùng rễ, làm xuất hiện triệu chứng vàng lá và thối gốc rễ điển hình.
3. Đặc điểm hình thái trắc lượng: Mô tả chi tiết kích thước bọc bào tử (dài 21,4–40,5 $\mu\text{m}$, rộng 19,0–24,5 $\mu\text{m}$, có 1–2 núm rõ rệt, không rụng), lỗ giải phóng bào tử (3,6–5,4 $\mu\text{m}$), cành sinh bào tử không phân nhánh, hậu bào tử và sợi nấm phồng hình thành ở đầu hoặc giữa sợi (đường kính 11,0–22,5 $\mu\text{m}$).
4. Sinh học và hiệu lực đối kháng: Xác định ảnh hưởng của môi trường và nhiệt độ lên sinh trưởng của hai chủng nấm đại diện (Đ-H và CM10); đánh giá khả năng kích thích tạo bọc bào tử trong dung dịch đất 10%; xác định hiệu lực ức chế sợi nấm của 5 chủng vi khuẩn đối kháng (B. velezensis, TN1-KL1, YB6, YB9, YB11), nấm Trichoderma asperellum và nấm Chaetomium spp.

Phần V: Kết luận và đề nghị

Tổng hợp các kết luận khoa học rút ra từ các thí nghiệm thực hiện trong phòng thí nghiệm và nhà lưới; đồng thời đề xuất định hướng ứng dụng các chủng vi sinh vật đối kháng có hoạt lực cao vào quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh thối rễ cây có múi ngoài sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã thu thập 15 mẫu đất và mẫu thực vật nhiễm bệnh tại các vùng trồng bưởi trọng điểm và tiến hành phân lập, thu được kết quả chi tiết theo danh mục bảng dưới đây:

STT	Ký hiệu mẫu	Dạng mẫu phân lập	Địa điểm thu thập	Kết quả giám định hình thái
1	Đ-H	Đất	Thừa Thiên Huế	Pythium cucurbitacearum
2	HG22	Đất	Hà Giang	Pythium cucurbitacearum
3	CM1	Đất	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium sp.
4	CM2	Đất	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium sp.
5	CM3	Đất	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium cucurbitacearum
6	CM4	Đất	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium sp.
7	CM5	Đất	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium sp.
8	CM9	Đất	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium sp.
9	CM10	Hạt	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium cucurbitacearum
10	CM12	Đất	Chương Mỹ (Hà Nội)	Pythium sp.

Thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới nhằm kiểm chứng định đề Koch đã xác nhận vai trò tác nhân gây bệnh của các chủng Pythium phân lập:

Công thức thí nghiệm	Thời gian theo dõi	Triệu chứng biểu hiện trên cây	Tỷ lệ bệnh (%)
CT1: Đối chứng	06/07/2021 – 12/08/2021	Không biểu hiện triệu chứng, cây sinh trưởng bình thường	0,0
CT2: Lây nhiễm P. cucurbitacearum	06/07/2021 – 12/08/2021	Ban đầu xuất hiện vàng lá, vùng gốc và cổ rễ bị thối đen	60,0

Đặc điểm hình thái vi học của 4 chủng Pythium cucurbitacearum đại diện được trắc lượng hiển vi chi tiết:

Chỉ tiêu hình thái	Mẫu Đ-H (Huế)	Mẫu HG22 (Hà Giang)	Mẫu CM3 (Chương Mỹ)	Mẫu CM10 (Chương Mỹ)
Dạng bọc bào tử	Hình cầu, trứng	Cầu, trứng, có núm	Hình cầu	Cầu, trứng, ellip, 2 núm
Kích thước bọc (Dài $\times$ Rộng, $\mu\text{m}$)	$22,5 \times 20,25$	$23,25\text{–}40,5 \times 19,0\text{–}24,5$	$21,4\text{–}38,5 \times 18,25\text{–}21,5$	$24,7\text{–}37,25 \times 19,0\text{–}23,5$
Đặc tính rụng của bọc	Không rụng	Không rụng	Không rụng	Không rụng
Cành mang bọc bào tử	Không phân nhánh	Không phân nhánh	Không phân nhánh	Không phân nhánh
Lỗ giải phóng du động bào tử	Quan sát rõ	$5,4\ \mu\text{m}$	$3,6\ \mu\text{m}$	Quan sát thấy rõ rệt
Đường kính hậu bào tử	$22,5\ \mu\text{m}$	$11,0\text{–}18,5\ \mu\text{m}$	$18,5\ \mu\text{m}$	$11,5\text{–}22,5\ \mu\text{m}$
Vị trí hình thành hậu bào tử	Đầu, giữa sợi nấm	Đầu sợi nấm	Đầu, giữa sợi nấm	Không quan sát thấy
Đặc điểm sợi nấm	Sợi nấm phồng nhiều	Sợi nấm phồng	Sợi nấm phồng nhiều	Sợi nấm phồng

• Giải pháp và kiến nghị của tác giả:
  • Ứng dụng biện pháp sinh học sử dụng các chủng vi sinh vật đối kháng bản địa (Bacillus velezensis, Trichoderma asperellum, Chaetomium spp.) để thay thế dần các loại thuốc BVTV hóa học độc hại trong phòng trừ bệnh vàng lá thối rễ.
  • Thực hiện các biện pháp canh tác tổng hợp: điều chỉnh chế độ nước tưới tiêu hợp lý, vệ sinh đồng ruộng triệt để, thu dọn tàn dư rễ và cây bệnh để triệt tiêu nguồn lây nhiễm bảo tồn trong đất.
• Đóng góp mới của nghiên cứu:
  • Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm có hệ thống đầu tiên về sự hiện diện, tần suất phân lập và đặc điểm sinh học phân tử của loài Pythium cucurbitacearum gây bệnh thối rễ cây có múi tại huyện Chương Mỹ (Hà Nội), kết hợp so sánh đối chứng với các chủng tại Huế và Hà Giang.
  • Chứng minh khả năng ức chế sinh học in vitro của tập đoàn vi sinh vật đối kháng bản địa (gồm 5 chủng vi khuẩn, 1 chủng Trichoderma và tập đoàn Chaetomium spp.) đối với nguồn nấm bệnh Pythium cucurbitacearum.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi khảo sát thực địa dừng lại ở 15 mẫu bệnh thu thập tại 3 địa phương trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 11 năm 2021.
  • Các thử nghiệm đối kháng vi sinh vật mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm (in vitro) và thử nghiệm lây bệnh nhân tạo bước đầu trong điều kiện nhà lưới; chưa triển khai khảo nghiệm đồng ruộng diện rộng trên các vườn bưởi đang thời kỳ kinh doanh.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô giải trình tự toàn bộ vùng gen ITS/gen chỉ thị phân tử và xây dựng cây phát sinh loài (phylogenetic tree) hoàn chỉnh cho các chủng Pythium phân lập.
  • Tiến hành thử nghiệm đồng ruộng (in vivo) đánh giá hiệu lực của các chế phẩm sinh học từ Bacillus velezensis, Trichoderma asperellum và Chaetomium spp. trên cây có múi tại các vùng trồng bưởi Chương Mỹ.
  • Nghiên cứu phối trộn tổ hợp vi sinh vật đối kháng kết hợp chất mang hữu cơ giàu ergosterol nhằm nâng cao hiệu quả cải tạo đất và tăng cường sức đề kháng của bộ rễ cây có múi.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng hưởng lợi: Sinh viên, học viên cao học, cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học, Bệnh cây trồng, Vi sinh vật học nông nghiệp và Công nghệ sinh học; kỹ sư nông nghiệp và cán bộ khuyến nông phụ trách kỹ thuật tại các vùng trồng cây ăn quả.
• Các nội dung có giá trị tham khảo cao nhất:
  • Phương pháp bẫy sinh học tác nhân nấm noãn Pythium trong đất bằng cánh hoa hồng.
  • Quy trình chiết tách DNA nấm bằng phương pháp CTAB cải tiến và điều kiện chạy phản ứng PCR với cặp mồi chuyên biệt BegoAFor1/BegoARev1.
  • Công thức pha chế và quy trình kích thích hình thành bọc bào tử, phóng thích du động bào tử của nấm Pythium bằng dung dịch đất 10% kết hợp xử lý sốc nhiệt 5°C.
  • Phương pháp đồng nuôi cấy (dual culture) chuẩn hóa và công thức toán học Abbott dùng trong đánh giá định lượng hiệu lực ức chế vi sinh vật đối kháng.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã phân lập được bao nhiêu mẫu nấm Pythium và tại những địa phương nào?
Tác giả đã thu thập 15 mẫu (đất, rễ, quả, hạt) và phân lập thành công 10 mẫu mang đặc trưng của giống Pythium (tỷ lệ bắt gặp 66,7%). Trong đó xác định được 4 mẫu Pythium cucurbitacearum gồm: mẫu Đ-H (đất tại Thừa Thiên Huế), HG22 (đất tại Hà Giang), CM3 (đất tại Chương Mỹ, Hà Nội) và CM10 (hạt tại Chương Mỹ, Hà Nội); cùng 6 mẫu Pythium sp. khác (CM1, CM2, CM4, CM5, CM9, CM12) đều tại Chương Mỹ.

2. Quy trình bẫy nấm Pythium cucurbitacearum bằng cánh hoa hồng được thực hiện ra sao?
Tác giả cho 20 g đất mẫu vào hộp nhựa, đổ nước đã để bốc hơi hết clo ngập bề mặt đất từ 5–10 cm, khuấy đều và hớt bỏ cặn bã trên bề mặt. Sau đó thả các cánh hoa hồng sạch lên bề mặt nước để dẫn dụ nấm; khi cánh hoa xuất hiện triệu chứng nhiễm bệnh, tiến hành vớt ra, khử trùng bề mặt bằng cồn 70%, rửa qua nước cất vô trùng rồi đặt lên thạch WA ở 25°C để phân lập sợi nấm.

3. Bọc bào tử của Pythium cucurbitacearum trong nghiên cứu có đặc điểm hình thái trắc lượng hiển vi như thế nào?
Bọc bào tử có dạng hình cầu, hình trứng, hình ellip hoặc bất định hình, mang núm rõ rệt (nhiều mẫu quan sát thấy 2 núm trên cùng một bọc), kích thước dài từ 21,4–40,5 $\mu\text{m}$, rộng từ 18,25–24,5 $\mu\text{m}$, lỗ giải phóng du động bào tử rộng 3,6–5,4 $\mu\text{m}$. Bọc bào tử dính liền trên cành sinh bọc không phân nhánh và không bị rụng khi thành thục.

4. Cặp mồi và chu trình nhiệt PCR nào đã được sử dụng để giám định sinh học phân tử?
Phản ứng PCR sử dụng cặp mồi BegoAFor1 (mồi xuôi, 20 $\mu\text{M}$) và BegoARev1 (mồi ngược, 20 $\mu\text{M}$) trong thể tích phản ứng 15 $\mu\text{L}$. Chu trình nhiệt gồm: biến tính khởi đầu 94°C (4 phút); 30 chu kỳ lặp lại gồm [94°C trong 35 giây, 52°C trong 35 giây, 72°C trong 1 phút]; kéo dài kết thúc ở 72°C (5 phút), cho sản phẩm khuếch đại kích thước khoảng 1,4 kb trên gel agarose 1%.

5. Thử nghiệm lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới cho kết quả tỷ lệ bệnh là bao nhiêu?
Trong điều kiện nhà lưới, công thức lây nhiễm có gây sát thương vùng rễ bằng cách ngâm rễ cây con vào dịch huyền phù bào tử nấm Pythium cucurbitacearum trong 8 giờ (CT2) làm xuất hiện triệu chứng vàng lá và thối gốc rễ với tỷ lệ nhiễm bệnh đạt 60% (theo dõi từ ngày 06/07/2021 đến 12/08/2021), trong khi công thức đối chứng (CT1) có tỷ lệ bệnh 0%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đinh Thanh Hải đã xác định đầy đủ đặc điểm hình thái, sinh học và sinh học phân tử của loài Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi tại huyện Chương Mỹ (Hà Nội) cùng một số tỉnh đại diện. Nghiên cứu đã hoàn thiện quy trình kích thích sinh sản vô tính, kiểm chứng độc lực qua lây nhiễm nhân tạo đạt tỷ lệ nhiễm bệnh 60% và sàng lọc thành công tập đoàn vi sinh vật đối kháng tiềm năng gồm vi khuẩn (Bacillus velezensis, TN1-KL1, YB6, YB9, YB11) cùng vi nấm (Trichoderma asperellum, Chaetomium spp.). Các kết quả thực nghiệm này đóng vai trò là cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) bằng biện pháp sinh học, góp phần bảo vệ bền vững vùng chuyên canh cây có múi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây có múi thuộc phân họ Aurantioidae, họ Rutaceae là nhóm cây ăn quả quan trọng trong sản xuất nông nghiệp nước ta, có lịch sử lâu đời và được trồng trên khắp các vùng sinh thái của cả nước. Cam quýt là loại quả có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao như vitamin C, đường, acid hữu cơ và các khoáng chất cần thiết khác có tác dụng rất tốt cho sức khỏe của con người. Thêm vào đó, theo như Baghurst (2003) thì cây có múi có lợi ích giảm nguy cơ xuất hiện ung thư. Nhờ độ ngọt, hương vị ngon, mùi hương thơm và hàm lượng dinh dưỡng cao, cây có múi và các sản phẩm từ nó trở nên nổi tiếng và có giá trị về dinh dưỡng cũng như kinh tế đối với các nước phát triển và đang phát triển.

Trong những năm gần đây, lượng sản xuất cây có múi đã phát triển dáng kể. Theo như Hoàng Ngọc Thuận (2000), diện tích trồng cây có múi đã tăng từ 60,000 ha (1994) lên hơn 124,000 ha (2011). Huyện Chương Mỹ ngày nay là một trong 30 quận, huyện, thị xã của Thủ đô Hà Nội, là huyện ngoại thành nằm ở phía Tây Nam, cách trung tâm thủ đô 20 km; phía Bắc giáp huyện Quốc Oai; phía Đông giáp quận Hà Đông, huyện Thanh Oai; phía Nam giáp huyện Ứng Hòa, Mỹ Đức; phía Tây giáp với huyện Lương Sơn (tỉnh Hoà Bình). Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 23.240,92 ha, trong đó: nhóm đất nông nghiệp là 14.032,65 ha; nhóm đất phi nông nghiệp là 8.081,23 ha; nhóm đất chưa sử dụng là 8.

Chương Mỹ được thiên nhiên hào phóng ban tặng cho một địa hình khá đa dạng, vừa có đặc trưng của vùng đồng bằng châu thổ, vừa mang đặc trưng của vùng bán sơn địa có núi, sông, hồ, đồng, bãi, kết hợp với hệ thống sông lớn. Phát huy lợi thế đất đồi gò, những năm gần đây, huyện Chương Mỹ đã xây dựng và phát triển thành công mô hình sản xuất bưởi Diễn chất lượng cao. Đặc biệt, từ năm 2016, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học - Công nghệ) đã cấp giấy chứng nhận cho Hội Nông dân huyện là chủ sở hữu nhãn hiệu tập thể “Bưởi 1 Chương Mỹ”. Hiện nông dân Chương Mỹ đang phát huy tối đa hiệu quả kinh tế từ nguồn cây trồng giá trị này.

Trong những năm gần đây, bệnh với những triệu chứng như vàng lá, thối rễ và rụng quả trở thành rào cản lớn đối với sự phát triển của cây có múi cũng như gây ra nhiều khó khăn cho người nông dân. Bệnh này được ghi nhận ở nhiều nơi trên thế giới với các tên gọi như thối gốc, thối nâu, chảy gôm, vàng lá thối rễ do nấm Pythium cucurbitacearum Tuy nhiên, cũng có nhiều tác nhân gây bệnh cũng có thể gây hiện tượng thối gốc rễ và chảy gôm trên cây có múi. Bệnh vàng lá thối rễ gây suy giảm năng suất, chất lượng quả, thậm chí gây chết cây. Nhiều vườn cam quýt đã phải chặt đi trồng lại nhưng sau đó cây trồng mới tiếp tục bị chết.

Cho tới nay, chưa có nghiên cứu đầy đủ về bệnh vàng lá thối rễ trên cây có múi tại huyện Chương Mỹ. Xuất phát từ những yêu cầu thực tế nêu trên, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo TS. Nguyễn Đức Huy, Bộ môn Bệnh cây, khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu bệnh vàng lá thối rễ (Pythium cucurbitacearum ) hại trên cây có múi” 1. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.

Mục đích Nghiên cứu đặc điểm hình thái, phát sinh, phát triển của Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi. Sử dụng các tác nhân sinh học như nấm đối kháng Trichoderma asperellum (T. asperellum), nấm đối kháng Chaetomium spp. và vi khuẩn đối kháng Bacillus veleznsis (B.

velezensis) trong phòng trừ Pythium cucurbitacearum gây hại trên cây có múi. Yêu cầu Xác định đặc điểm hình thái, sinh học của Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi trên môi trường nhân tạo. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ, môi trường đến sự sinh trưởng, phát 2 triển của Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ cây có múi. Đánh giá hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma, nấm đối kháng Chaetomium spp.

và vi khuẩn đối kháng Bacillus veleznsis trong phòng trừ Pythium cucurbitacearum gây hại trên cây có múi. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu đề tài nhằm xác định được tác nhân gây bệnh vàng lá thối rễ hại trên cây có múi và đặc điểm hình thái, sinh học làm cơ sở cho việc phòng chống Pythium cucurbitacearum gây hại đạt kết quả cao. Ý nghĩa thực tiễn Xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp trên cây có múi làm giảm tối đa tỷ lệ nhiễm Pythium cucurbitacearum gây bệnh vàng lá thối rễ, đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và góp phần đem lại hiệu quả kinh tế cho người nông dân các khu vực trồng cây có múi.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ BỆNH HẠI CÂY CÓ MÚI 2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 2. Giới thiệu sơ lược về cây có múi Sinh học, lịch và sự phát triển của các loại trái cây có múi đã thu hút sự quan tâm trên toàn thế giới. Điều này đã được nâng cao, ở một mức độ lớn, bởi vẻ ngoài hấp dẫn độc đáo của quả và các đặc tính y học của nó.

Trái cây có múi có nguồn gốc ở Đông Nam Á và lan rộng trong thời Trung Cổ, sau này được thành lập ở tất cả các lục địa. Cam quýt cho đến nay vẫn là loại cây ăn quả thường xanh quan trọng nhất trong thương mại thế giới. Cấu trúc đặc biệt của trái cây và thời hạn sử dụng dài đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu trái cây tươi với quy mô lớn. Mặt khác, các sản phẩm nước trái cây chế biến cũng ngày càng trở nên quan trọng trên toàn thế giới.

Nguồn gốc chính xác của cây có múi, các loại tổ tiên của nó và hệ thống học vẫn còn phần lớn không rõ. Sự phong phú to lớn của các loại và giống cây có múi ngày nay phản ánh các lựa chọn nhân giống tự nhiên rộng lớn trong cây có múi, cũng như sự can thiệp có chủ đích của con người. Di truyền học phân tử, vốn là một công cụ hữu ích nhất trong việc làm sáng tỏ những bí mật của quá khứ, cũng mở ra khung cảnh mới cho công việc lai tạo trong tương lai. Nông nghiệp có múi hiện đại đã áp dụng cách trồng cây bán phần và không hạt cho tất cả các loại cây có múi chính các loại.

Các giống cây trồng ngày nay đại diện cho phần lớn các tổ hợp gen tinh vi được bảo tồn bằng cách nhân giống sinh dưỡng trên các gốc ghép được nhân giống bằng hạt. Trồng cây có múi cổ điển đạt chất lượng quả cao nhất ở các vùng cận nhiệt đới. Nhiệt độ thấp và nguy cơ băng giá hạn chế sự mở rộng của ngành trồng trọt sang các vùng mát hơn. Cam quýt luôn được biết đến là loại cây phụ thuộc nhiều vào việc tưới tiêu trong hầu hết các môi trường.

Mối quan hệ giữa nước và dinh dưỡng khoáng đã được nghiên cứu rộng rãi. Tầm quan trọng của các bệnh do virus đối với sự tồn tại và nhân giống của cây có múi ngày càng trở nên rõ 4 ràng trong thế kỷ nay. Sự gia tăng đáng chú ý trong các tiêu chuẩn tiếp thị đã dẫn đến việc áp dụng các chiến lược kiểm soát dịch bệnh và sâu bệnh nghiêm ngặt, liên quan đến việc sử dụng rộng rãi thuốc trừ sâu và thuốc diệt nấm. Việc phát triển các biện pháp phòng trừ dịch hại sinh học là một trong những thành tựu quan trọng nhất trong lĩnh vực này.

Sinh lý sinh dưỡng và sinh sản của cây có múi đã được nghiên cứu rất chi tiết, với sự phát triển và trưởng thành của quả nhận được sự quan tâm đáng kể. Việc bảo quản kéo dài và thương mại xuất khẩu ra nước ngoài đã kích thích việc nghiên cứu sinh lý và bệnh lý sau thu hoạch. Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến đã thúc đẩy các cuộc điều tra chi tiết về thành phần hóa học của trái cây. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây có múi Trong suốt nhiều thập kỷ qua, năng suất, diện tích và sản lượng của cây có múi không ngừng tăng nhanh.

Vành đai trồng trọt cây có múi trải dài từ 40º vĩ Bắc xuống 40º vĩ Nam, có nghĩa là cam quýt chỉ được trồng trọt ở vùng nhiệt đới và bán nhiệt đới. Hiện nay, vùng cây ăn quả nhiệt đới như Việt Nam, Cuba, Thái Lan, Malaysia và miền Nam Trung Quốc giáp Việt Nam đang gặp những khó khăn lớn về phát triển cây có múi do một số bệnh hại điển hình của vùng nhiệt đới như greening, tristera, chảy gôm, vàng lá thối rễ gây nên. Sức tàn phá của các loại dịch bệnh này khiến cho diện tích cây có múi của một số nước nằm trong vùng nhiệt đới bị thu hẹp hoặc không tăng lên được. Trái lại, khí hậu vùng bán nhiệt đợi làm hạn chế các loại bệnh hại cây có múi, chính vì thế cây có múi ở vùng nhiệt đới có xu hướng ngày càng phát triển mạnh về diện tích năng suất, chất lượng quả cũng như sự đầu tư các biện pháp kỹ thuật về giống, canh tác (Ngô Xuân Bình và Lê Tiến Hùng, 2010), (Feederic and Davies et al.

Tổng sản lượng quả bưởi trên thế giới đạt khoảng hơn 6.5 triệu tấn bưởi, cả loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis) chiếm 5.6% tổng sản lượng cây cam quýt. Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước 5 châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả. Bưởi chủ yếu được sản xuát ở các nước châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan, Bangladesh,… được sử dụng để ăn tươi là chủ yếu. Giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế của cây có múi * Giá trị dinh dưỡng: Cây ăn quả có múi là nhóm cây có chất lượng và giá trị dinh dưỡng cao, có giá trị thương phẩm, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất tại các vùng trồng trên toàn thế giới.

Thành phần hóa học của quả cây có mùi biến đổi theo loại giống khí hậu, cây gốc ghép và kỹ U19 Các loài cây có múi cũng giống như các loài cây ăn quả khác chứa hàm lượng nước khá cao nhưng cũng chứa khoảng 400 thành phần khác bao gồm một lượng tương đối hydrat cacbon, axit hữu cơ, axit amin, axit ascorbic, khoáng.