HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN XUÂN VÂN NGHIÊN CỨU BỆNH THỐI GỐC RỄ (PHYTOPHTHORA SP.) VÀ BỆNH ĐỐM NÂU (ALTERNARIA SP.) CÂY CHANH LEO TẠI MỘT SỐ TỈNH TÂY NGUYÊN, MIỀN TRUNG VÀ MIỀN BẮC Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Huy NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Nguyễn Xuân Vân i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt, sâu sắc nhất và lòng biết ơn chân thành đến TS. Nguyễn Đức Huy, người đã tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo trực tiếp và tạo mọi điều kiện, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức, viên chức Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực Hải Phòng đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian tôi học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè đã luôn động viên và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Nguyễn Xuân Vân ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.
iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Danh mục đồ thị.
viii Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và yêu cầu của đề tài. Tổng quan tài liệu nghiên cứu.
Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Giới thiệu sơ lược về cây chanh leo. Nghiên cứu về bệnh hại cây chanh leo. Tình hình nghiên cứu trong nước.
Bệnh đốm nâu do Alternaria. Bệnh do Phytophthora. Nghiên cứu về các biện pháp sinh học trong phòng trừ Phytophthora. Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu.
Đối tượng, vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra mức độ và diễn biến bệnh ngoài đồng ruộng. Phương pháp chẩn đoán bệnh.
Phương pháp thu thập mẫu. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Phương pháp phân lập Phytophthora sp. gây bệnh thối gốc rễ cây chanh leo.
Xác định nấm gây bệnh tàn lụi bằng kĩ thuật PCR, giải trình tự vùng ITS của nấm và phân tích trình tự. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học của Phytophthora nicotinanae. Phương pháp kích thích sinh bọc bào tử. Phương pháp lây bệnh nhân tạo.
Phương pháp khảo sát hiệu lực của chế phẩm sinh học. Chỉ tiêu theo dõi, đánh giá và xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu. Kết quả điều tra thành phần bệnh, hiện trạng và diễn biến bệnh thối gốc rễ, đốm nâu lá chanh leo tại vùng Tây Nguyên, miền Trung và miền Bắc.
Kết quả điều tra thành phần bệnh và diễn biến bệnh hại chanh leo tại vùng Tây Nguyên. Kết quả điều tra thành phần bệnh và diễn biến bệnh hại chanh leo tại các tỉnh miền Bắc. Diễn biến bệnh thối gốc rễ trên chanh leo tại Gia Lai và Sơn La. Tình hình bệnh thối gốc rễ trên chanh leo tại Gia Lai.
Tình hình bệnh thối gốc rễ trên chanh leo tại Sơn La. Tình hình bệnh đốm nâu lá chanh leo tại các tỉnh Tây Nguyên. Kết quả phân thu thập và giám định Phytophthora sp. Kết quả thu thập mẫu bệnh.
Kết quả xác định nấm gây bệnh bằng kỹ thuật PCR và giải trình tự gene vùng ITS của nấm gây bệnh. Kết quả lây bệnh nhân tạo Phytophthora nicotianae gây bệnh trên chanh leo trong điều kiện invitro. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của Phytophthora nicotianae. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của Phytophthora nicotianae.
Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ, pH và môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Thử nghiệm hiệu lực ức chế của nấm, vi khuẩn đối kháng và thuốc đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus velezensis đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Tricoderma asperellum đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae.
Thử nghiệm phòng trừ Phytophthora nicotianae bằng biện pháp hóa học. Thử nghiệm phòng chống Phytophthora nicotianae gây bệnh thối gốc rễ chanh leo. Hiệu lực ức chế của sản phẩm KR833 chiết tách từ xạ khuẩn Streptomyces đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Kết luận và kiến nghị.
64 Tài liệu tham khảo. 71 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt BVTV Plant ptotection Bảo vệ thực vật DNA Deoxyribonucleic acid Axit deoxyribonucleic HCN xianhidric acid axit xianhiđric IAA Indole - 3 - axetic acid Axit Indole - 3 – axetic ITS Internal transcribed spacer Vùng sao chép nội bộ PCA Potato carot agar Môi trường thạch - khoai tây - cà rốt PDA Potato dextrose agar Môi trường thạch – khoai tây - đường dextrose vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tình hình bệnh hại chanh leo tại các tỉnh Tây Nguyên. Tình hình bệnh hại chanh leo tại các tỉnh miền Bắc.
Tỷ lệ bệnh thối gốc rễ tại Gia Lai, Tây Nguyên. Tỷ lệ bệnh thối gốc rễ tại Sơn La. Tình hình bệnh đốm nâu cây chanh leo tại một số tỉnh Tây Nguyên. Tình hình bệnh đốm nâu cây chanh leo tại một số tỉnh miền Trung và miền Bắc.
Kết quả thu thập và phân lập Phytophthora sp. từ một số mẫu tại Tây Nguyên và các tỉnh miền Bắc. Kết quả xác định mẫu Phytophthora sp. gây bệnh thối gốc rễ chanh leo tại Gia Lai bằng giải trình tự và tìm kiếm các chuỗi gần gũi trên ngân hàng gene (GenBank).
Kết quả lây nhiễm bệnh nhân tạo Phytophthora nicotiana trên cây chanh leo. Đặc điểm hình thái Phytophthora nicotiana trên môi trường PDA. Ảnh hưởng của nhiệt độ sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Ảnh hưởng của pH môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae (sử dụng môi trường PDA).
Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus velezensis đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma asperellum đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Khảo sát hiệu lực ức chế Phytophthora nicotiana của 3 loại thuốc: Aliette 800WG, Ridomil Gold 68 WG, Anvil 5SC.
Kết quả thử nghiệm phòng chống Phytophthora nicotianae gây bệnh thối gốc rễ chanh leo. Thử nghiệm hiệu lực ức chế của sản phẩm KR833 chiết tách từ xạ khuẩn Streptomyces đối với Phytophthora nicotianae trên môi trường PDA. 61 vii c DANH MỤC HÌNH Hình 4. Một số hình ảnh bệnh hại chanh leo tại Tây Nguyên.
Một số triệu chứng bệnh hại chanh leo tại Sơn La và Cao Bằng. Mẫu Phytophthora sp. phân lập từ đất phần gốc rễ bị thối của cây chanh leo tại La Gra - Gia Lai (a, d), Cư M’gar - Đắk Lắk (b) và Ngọc Hồi - Kon Tum (c). Thí nghiệm lây Phytophthora nicotiana trên cây chanh leo.
Tản và bọc bào tử của Phytophthora nicotiana. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng B. velezensis đến sự phát triển của P. Thí nghiệm hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma asperellum đối với Phytophthora nicotiana.
a) T cấy trước P 24 giờ, T và P cấy cùng thời điểm và c) T cấy sau P. 56 viii c DANH MỤC ĐỒ THỊ Đồ thị 4. Diễn biến của bệnh thối gốc rễ chanh leo tại Gia Lai. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae trên môi trường PDA.
Ảnh hưởng của độ pH đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae trên môi trường PDA. Ảnh hưởng của môi trường đến sự phát triển của Phytophthora nicotianae. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng B. velezensis đến sự phát triển của P.
Hiệu lực của nấm đối kháng Trichoderma asperellum đối với Phytophthora nicotianae. Hiệu lực ức chế của một số thuốc bảo vệ thực vật đối với Phytophthora nicotianae. Hiệu lực phòng chống của một số phẩm sinh học đối với Phytophthora nicotianae. 60 ix c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Xuân Vân Tên Luận văn: “Nghiên cứu bệnh thối gốc rễ (Phytophthora sp.) và bệnh đốm nâu (Alternaria sp.) cây chanh leo tại một số tỉnh Tây Nguyên, Miền Trung và Miền Bắc”.
Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Điều tra hiện trạng bệnh hại chanh leo, bệnh thối gốc rễ và bệnh đốm nâu hại cây chanh leo tại một số tỉnh Tây Nguyên, Miền Trung và Miền Bắc Việt Nam. Nghiên cứu đặc điểm sinh học và thử nghiệm phòng trừ bệnh thối gốc rễ bằng sinh học. Phương pháp nghiên cứu Điều tra thành phần, mức độ phổ biến, diễn biến bệnh trên ruộng theo phương pháp điều tra theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng QCVN 01-38:2010/BNNPTNT. Phân lập nấm gây bệnh bằng kỹ thuật phân lập đơn bào tử trên môi trường WA.
DNA của nấm được chiết theo phương pháp CTAB. Sử dụng nguồn nấm thuần để quan sát các đặc điểm như sự phát triển của nấm, màu sắc tản nấm, hình thái của sợi nấm, bọc bào tử và du động bào tử trên kính hiển vi.