ĐẶT VẤN ĐỀ Sản xuất nông nghiệp là một nghành kinh tế luôn được chú trọng ở Việt Nam. Các mặt hàng lương thực, thực phẩm ngày càng phong phú đa đạng không những đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn là mặt hàng xuất khẩu. Ngày càng có nhiều các trang trại, các vùng sản xuất rau hoa quả hữu cơ, theo các tiêu chuẩn Vietgap, Google gap,… Các họ được chú trọng sản xuất như họ hòa thảo,họ cà, họ đậu đặc biệt có họ bầu bí. Họ bầu bí là cây leo thảo, có tua cuốn, lá đơn mọc cách, có cuống dài, phiến lá hình tim rộng, mép nguyên hay phân thùy.
Trên thế giới họ bầu bí có 120 chi với 1000 loài phân bố tập trung ở vùng nhiệt đới ít ở hàn và ôn đới. Ở Việt Nam họ bầu bí có 23 chi và 50 loài. Các cây họ bầu bí có thể làm thức ăn, làm thuốc và làm cảnh. Trong các loại rau, họ bầu bí có thành phần đa dạng và phong phú như: dưa chuột, dưa lưới, bầu, bí,… Các cây trong họ bầu bí có thành phần dinh dưỡng khá cao và là một trong những thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn mỗi gia đình.
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa rất phù hợp trồng các loại cây thuộc họ bầu bí. Tuy nhiên sản lượng và chất lượng của các cây thuộc họ bầu bí còn khá bấp bênh do điều kiện thời tiết đặc biệt là dịch hại. Một số bệnh nấm hại phổ biến như: bệnh phấn trắng (Podosphaera fusca), bệnh sương mai (Pseudoperonospora cubensis), bệnh đốm vòng (Alternaria al ternata), bệnh đốm lá (Cercospora sp., Cercospora citrullina), bệnh thán thư (Collectotrichum lagenarium),…gây hại các khu vực trồng các cây họ bầu bí làm giảm năng suất chất lượng các sản phẩm. Hiện nay trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu về các bệnh nấm hại trên cây họ bầu bí.
Các giống cây bầu bí ngày càng phong phú đa dạng thì tình hình 1 bệnh hại sẽ khó được nắm bắt. Từ đó nên có các nghiên cứu thường xuyên bệnh hại tạo cơ sở để đưa ra các biện pháp quản lý dịch hại hiệu quả hơn. Xuất phát từ thực tế và sự phân công của khoa Nông học, Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Hà Viết Cường chúng tôi tiến hành đề tài: “ NGHIÊN CỨU BỆNH PHẤN TRẮNG( PODOSPHAERA FUSCA) VÀ ĐỐM LÁ (CERCOSPORA CITRULLINA) TRÊN CÂY HỌ BẦU BÍ” 1.MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1. Mục đích Xác định được thành phần bệnh nấm hại cây họ bầu bí tại Gia Lâm- Hà Nội năm 2021.
Đánh giá được được mức độ nhiễm bệnh phấn trắng (P. fusca) và bệnh đốm lá (C. citrullina) trên đồng ruộng cũng như đặc điểm hình thái, sinh học và phòng chông nấm gây bệnh. Yêu cầu Điều tra đồng ruộng nhằm xác định thành phần và mức độ nhiễm các bệnh nấm trên cây họ bầu bí tại Gia Lâm - Hà Nội năm 2021.
Đánh giá đặc điểm hình thái của nấm phấn trắng P. fusca) và nâm đốm lá (C. citrullina) trên cây họ bầu bí. Đánh giá tính gây bệnh của nấm phấn trắng và nấm đốm lá bằng lây nhiễm nhân tạo.
Đánh giá khả năng ức chế nấm C. citrullina của một số loại thuốc trừ nấm trong điều kiện invivo và invitro 2 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TẦM QUAN TRỌNG CỦA MỘT SỐ CÂY THUỘC HỌ BẦU BÍ Cây trồng họ bầu bí là những cây chủ yếu cho thu hoạch quả (dưa hấu, dưa chuột, bí đỏ, bầu, mướp, mướp đắng), lá (bí đỏ). Để sản phẩm thu hoạch đạt năng suất và chất lượng thì việc phòng chống các bệnh nấm hại là việc quan trọng trong quá trình canh tác.
Nhiều nhà khoa học trên thế giới đã nghiên cứu và tìm ra các loại nấm hại cây trồng họ bầu bí. Bí ngô (Curcurbita pepo L. var pepo) trồng ở hầu hết các hạt của California, sản xuất có xu hướng tập trung gần khu dân cư bởi vì hầu hết các quả bí ngô được bán tại thị trường địa phương hoặc trực tiếp cho người tiêu dùng. Bí ngô có giá trị dinh dưỡng và giá trị sử dụng khá cao: Trong 100g thịt bí ngô có 0,9g protein, 5-6g gluxit, ngoài ra còn có nhiều vitamin như B1, B2, PP, B6 đặc biệt có 400g vitamin B5 và có cả các axit béo quý như linoleic, linolenic, 28mg beta - caroten.
Bí ngô còn có nhiều nguyên tố vi lượng và các axit amin như: alanine, valin,leucin, cystin, lysin. Hạt bí ngô chứa nhiều dầu béo và có tác dụng trừ giun sán rất tốt. Trong 100g màng đỏ bao quanh hạt có tới 250 mg beta - caroten và ngay cả trong 100g lá tươi của bí ngô cũng chứa 1 mg beta -caroten. Dưa chuột (Cucumis sativus) là một cây trồng phổ biến trong họ bầu bí Cucurbitaceae, là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, nó được trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm của nhiều nước.
Những nước dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng suất là: Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Ai Cập và Tây Ban Nha. Dưa hấu (Citrullus lanatus) nguồn gốc của dưa hấu được xác định là khu vực nhiệt đới Trung Phi, một phần phía Bắc sa mạc Sahara. Dưa hấu được người Châu Âu trồng phổ biến từ thế kỷ VI. Dưa hấu thuộc nhóm cây ngắn ngày, có yêu cầu cao nhất tới nhiệt độ trong suốt quá trình sinh trưởng, phát triển.
Nhiệt độ thích hợp cho hạt nẩy mầm 30 –35℃ , còn cho các giai đoạn sau đó 25 – 30 3 °C. Ở nhiệt độ dưới 15℃, cây ngừng sinh trưởng, phát triển, tỷ lệ đậu quả thấp và quả lớn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Dưa hấu chịu được nhiệt độ cao do đặc điểm sinh lý của cây (nhiệt độ kết dính protein trong lá 64 – 72℃) và cấu tạo bộ lá (xẻ thuỳ lớn để khuyếch tán nhiệt và lớp lông sáp che phủ mô, có tác dụng tự hạ nhiệt độ thân cây). Nắng nhiều cùng với nhiệt độ thích hợp là hai yếu tố ngoại cảnh cơ bản làm tăng năng suất và chất lượng quả.
Số giờ chiếu sáng trong ngày 8 - 10 giờ sẽ làm cây ra hoa sớm hơn và số lượng hoa cái cũng nhiều hơn. Dưa hấu thuộc nhóm cây chịu hạn. Bộ rễ dưa hấu lúc phát triển nhất đạt 3 - 4 mét chiều sâu và 5-8 mét đường kính. Tuy vậy nhu cầu giữ ẩm đất cho cây thường xuyên vẫn cần thiết, nhất là ở giai đoạn đầu.
Cây bí xanh (Benicasa cerifera Savi ) còn gọi là bí đao, bí trắng. Quả dùng làm thực phẩm nấu ăn rất ngon, mát. Ngoài ra bí xanh còn là nguyên liệu tốt cho công nghiệp bánh kẹo (làm mứt, nhân bánh ăn rất ngon). Do có lớp vỏ dày cứng nên bí xanh có thể bảo quản lâu, vận tốt, là loại rau dự trữ giáp vụ và dùng cho những vùng thiếu rau.
Bí xanh là loại rau cho hiệu quả kinh tế cao. Bí xanh có nhiều loại: Bí đá, bí bộp, bí đao chanh. Bí xanh có nguồn gốc từ Ấn Độ là khu vực nắng nhiều, nhiệt độ và độ ẩm cao. Nhiệt độ thích hợp cho cây bí xanh sinh trưởng phát triển tốt là 24-28℃.
Bí xanh yêu cầu ánh sáng ngày ngắn. Cây có thể sinh trưởng phát triển tốt ở điều kiện ánh sáng cường độ mạnh. Song để cho quả phát triển bình thường thì lại cần cường độ ánh sáng giảm vừa đủ. Dưa bở hay còn gọi là dưa nứt là loài cây có cây thân mọc bò, phủ lông ngắn, tua cuốn đơn.
Lá dưa lớm, hình tim ở gốc, hai mặt lá có lông mềm, trên mặt dưới cũng có lông, cuống lá có lông ngắn cứng. Hoa của dưa có màu vàng, hoa đực mọc thành bó hoa cái mọc đơn lẻ. Quả đa dạng, hình dáng và màu sắc tùy theo từng thứ, phần nhiều vỏ vàng sọc xanh, nhẵn bóng, dưa thịt màu vàng, vị ngọt mát, vị ngọt mát. Dưa bở cũng là loại cây cung cấp nhiều dinh dưỡng cho cơ thể.
Dưa bở có tác dụng giải khát, thanh nhiệt và trị được nhiều bệnh. 4 Ngoài tác dụng làm thực phẩm thì của trái dưa bở thì bộ phận cuống dưa thường dùng để gây nôn, giải độc thức ăn. Mướp đắng tên khoa học là Momordica charantiaL, mướp đắng có nguồn gốc từ Châu Phi, Ấn Độ hoặc Nam Trung Quốc. Ở Việt Nam, cây được trồng ở hầu hết các tỉnh từ đồng bằng đến trung du và miền núi.
Quả mướp đắng được dùng làm thuốc mát, chữa ho, sốt, đái dắt, đái buốt, bệnh phù thũng do gan nhiệt, chữa đái tháo đường. Ngày dùng 1 - 2 quả còn xanh bỏ hạt, nấu ăn quả dùng cho trẻ trừ rôm sảy. Hoa mướp đắng phơi khô tán nhỏ còn chữa được đau dạ dày. Ngoài ra, mướp đắng là loại quả dùng làm thực phẩm có dinh dưỡng cao.
Cây mướp dễ trồng, nhanh cho thu hoạch, có thể trồng quanh năm.Theo trung tâm nghiên cứu và phát triển rau Châu Á AVRDC (2007), diện tích trồng mướp đắng của một số nước Đông Nam Á như sau: Philippin - 12.000 ha, Thái Lan - 3. Xu hướng chung trong chọn tạo giống mướp đắng trên thế giới là việc chọn tạo các giống có chất lượng vượt trội (quả ít đắng hơn), năng suất cao hơn và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn. MỘT SỐ BỆNH HẠI TRÊN HỌ BẦU BÍ Theo APSDiseases of Cucurbits, có ít nhất 9 bệnh quan trọng trên cây họ bầu bí : Bảng 2.1: Một số bệnh hại trên cây họ Bầu Bí STT Bệnh hại Tác nhân gây bệnh 1 Bệnh phấn trắng Golovinomyces cichoracearum 2 Bệnh sương mai Psudoperonospra 3 Bệnh ghẻ Cladosporium cucumerinum 4 Bệnh lở cổ rễ Rhizoctonia solani Kuhn 5 Bệnh thán thư Colletotrichum lagenarium 6 Bệnh khảm lá PRSV, CMV, ZYMV… 5 7 Bệnh thối gốc rễ Fusarium oxysporum sp 8 Bệnh đốm lá Mycosphaerella melonis 9 Bệnh nứt thân chảy nhựa Mycosphaerella melonis 2. Bệnh phấn trắng hại bầu bí: Erysiphe cichoracearum Bệnh phấn trắng là một trong những bệnh phổ biến nhất và dễ dàng xảy ra ở Colorado.
Bệnh có thể xảy ra trên hầu hết các cây trồng bao gồm thực vật có hoa, cỏ, rau như bí, dưa chuột. (Pottorff 2010) Theo Ned Tisserat, Đại học bang Kansas cho biết, bệnh phấn trắng bắt đầu vào cuối tháng 7 hoặc đầu tháng 8. Bệnh hại trên bí ngô phổ biến nhất ở Kansas và có thể gây thiệt hại năng suất trên 30% nếu không được phòng trị. Bệnh xuất hiện và gây tổn hại lúc 3 - 4 tuần trước khi thu hoạch.
Dấu hiệu đầu tiên của bệnh phấn trắng bắt đầu với những đốm nhỏ màu trắng trên cả phía trên và dưới của lá bí ngô. Trong suốt nhiều ngày, nấm lây lan nhanh chóng, lá bệnh chuyển sang màu vàng, màu nâu và chết.