Nghiên cứu bệnh phân trắng lợn con tại trại Đặng Đức Khang, Tam Dương, Vĩnh Phúc và thuốc điều trị

Luận văn thạc sĩ phân tích tình hình bệnh phân trắng lợn con tại trại lợn Đặng Đức Khang, so sánh hiệu lực thuốc Amoxinject và Amcoli.

• Tác giả: Ngọ Thị Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hoan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình hình nhiễm bệnh phân trắng lợn con giai đoạn 1 đến 21 ngày tuổi tại trại Đặng Đức Khang xã Hướng Đạo - Tam Dương - Vĩnh Phúc và so sánh hiệu lực của hai thuốc Amoxinject và Amcoli
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Đặc điểm sinh trưởng phát triển của lợn con theo mẹ
• 2.3. Đặc điểm phát triển của cơ quan tiêu hóa
• 2.4. Đặc điểm về cơ năng điều tiết nhiệt
• 2.5. Đặc điểm về khả năng miễn dịch
• 2.6. Một số hiểu biết về E. coli
• 2.7. Bệnh phân trắng lợn con (Colibacillosis)
• 2.8. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.8.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.8.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.3. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu và phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Bài học kinh nghiệm từ công tác phục vụ sản xuất
• 4.4. Kết quả nghiên cứu của đề tài
• 4.4.1. Tình hình lợn con mắc bệnh phân trắng theo tháng ở trại lợn nái Đặng Đức Khang, xã Hướng Đạo – Tam Dương – Vĩnh Phúc
• 4.4.2. Tình hình mắc bệnh phân trắng theo lứa tuổi
• 4.4.3. Tình hình mắc bệnh phân trắng theo tính biệt
• 4.4.4. Triệu chứng của lợn bị mắc bệnh phân trắng
• 4.4.5. Hiệu lực điều trị của hai loại thuốc amoxinject LA và amcoli
• 4.4.6. Ảnh hưởng của các loại thuốc tới khả năng sinh trưởng của lợn con qua các giai đoạn
• 4.4.7. Hạch toán chi phí thuốc thú y
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào bệnh phân trắng ở lợn con giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi tại trại Đặng Đức Khang, xã Hướng Đạo, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. Mục đích chính là xác định tình hình nhiễm bệnh và so sánh hiệu quả điều trị của hai loại thuốc Amoxinject và Amcoli. Bệnh phân trắng là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn, gây tổn thất kinh tế lớn do ảnh hưởng đến sức khỏe và tăng trưởng của lợn con.

1.1. Tình hình bệnh phân trắng ở lợn con

Bệnh phân trắng thường xảy ra ở lợn con trong giai đoạn sơ sinh, đặc biệt khi điều kiện chăm sóc và vệ sinh không đảm bảo. Bệnh gây ra bởi vi khuẩn E. coli, dẫn đến các triệu chứng như tiêu chảy, phân trắng, và suy nhược. Nếu không được điều trị kịp thời, lợn con có thể chậm lớn, còi cọc, và tỷ lệ chết cao. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tình hình nhiễm bệnh tại trại Đặng Đức Khang và tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả.

1.2. Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là nắm vững quy trình chăm sóc lợn con, rèn luyện kỹ năng thực tế, và góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi. Ý nghĩa khoa học của nghiên cứu là cung cấp thông tin về tình hình dịch bệnh và hiệu quả điều trị, trong khi ý nghĩa thực tiễn là giúp kiểm soát bệnh và cải thiện chất lượng chăn nuôi tại địa phương.

II. Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học

Phần này trình bày các kiến thức cơ bản về bệnh phân trắng, đặc điểm sinh trưởng của lợn con, và cơ chế gây bệnh của E. coli. Nghiên cứu cũng đề cập đến các phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh, đặc biệt là việc sử dụng kháng sinh như Amoxinject và Amcoli.

2.1. Đặc điểm sinh trưởng của lợn con

Lợn con có tốc độ sinh trưởng nhanh trong 21 ngày đầu đời, nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường và dinh dưỡng. Hệ tiêu hóa của lợn con chưa hoàn thiện, dẫn đến dễ bị nhiễm bệnh, đặc biệt là bệnh phân trắng. Việc bổ sung sắt và tập ăn sớm là các biện pháp quan trọng để hạn chế bệnh.

2.2. Cơ chế gây bệnh của E. coli

E. coli là vi khuẩn chính gây ra bệnh phân trắng ở lợn con. Vi khuẩn này phát triển mạnh trong điều kiện vệ sinh kém và gây ra các triệu chứng tiêu chảy, phân trắng. Việc sử dụng kháng sinh như Amoxinject và Amcoli là phương pháp điều trị phổ biến, nhưng cần được thực hiện đúng cách để tránh kháng thuốc.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu được thực hiện tại trại Đặng Đức Khang, với việc theo dõi tình hình nhiễm bệnh và so sánh hiệu quả của hai loại thuốc Amoxinject và Amcoli. Kết quả cho thấy cả hai loại thuốc đều có hiệu quả trong điều trị bệnh phân trắng, nhưng Amoxinject có hiệu quả cao hơn trong việc giảm tỷ lệ chết và cải thiện tăng trưởng của lợn con.

3.1. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm, chia lợn con thành các nhóm và điều trị bằng Amoxinject và Amcoli. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng, và tăng trưởng của lợn con. Dữ liệu được thu thập và phân tích để đánh giá hiệu quả điều trị.

3.2. Kết quả và thảo luận

Kết quả cho thấy Amoxinject có hiệu quả cao hơn trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết so với Amcoli. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc kết hợp điều trị kháng sinh với cải thiện điều kiện chăm sóc và vệ sinh là yếu tố quan trọng để kiểm soát bệnh phân trắng.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng bệnh phân trắng là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn con, và việc sử dụng kháng sinh như Amoxinject và Amcoli là cần thiết để điều trị bệnh. Tuy nhiên, cần kết hợp với các biện pháp phòng ngừa và cải thiện điều kiện chăn nuôi để đạt hiệu quả lâu dài.

4.1. Kết luận

Amoxinject có hiệu quả cao hơn trong điều trị bệnh phân trắng so với Amcoli. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải thiện điều kiện chăm sóc và vệ sinh trong chăn nuôi lợn con.

4.2. Kiến nghị

Cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa bệnh như vệ sinh chuồng trại, bổ sung dinh dưỡng, và sử dụng kháng sinh hợp lý. Nghiên cứu cũng đề xuất tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh phân trắng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, chăn nuôi lợn giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế hộ gia đình cũng như các mô hình trang trại công nghiệp. Cùng với xu hướng chuyển dịch sang chăn nuôi quy mô lớn, áp lực dịch bệnh trên đàn lợn ngày càng gia tăng, đặc biệt là hội chứng rối loạn tiêu hóa ở lợn con giai đoạn bú sữa (từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi). Trong đó, bệnh phân trắng lợn con (Colibacillosis) do trực khuẩn Escherichia coli (E. coli) gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến, xảy ra quanh năm và diễn biến phức tạp khi thời tiết thay đổi đột ngột (lạnh, ẩm), kết hợp với điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng kém vệ sinh hoặc lợn con không được bú đủ sữa đầu. Bệnh gây tiêu chảy nặng, mất nước, còi cọc, giảm tốc độ tăng khối lượng và có thể gây tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời bằng phác đồ kháng sinh thích hợp.

Xuất phát từ thực tế sản xuất tại cơ sở chăn nuôi nái sinh sản, đề tài khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục đích nghiên cứu:
  1. Xác định tình hình mắc bệnh phân trắng ở lợn con theo mẹ giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi tại trại lợn nái Đặng Đức Khang, xã Hướng Đạo, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
  2. Đánh giá và so sánh hiệu lực điều trị bệnh phân trắng của hai loại thuốc kháng sinh Amoxinject LA và Amcoli trên đàn lợn con theo mẹ.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Nắm vững và áp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng lợn con theo mẹ giai đoạn 1 đến 21 ngày tuổi.
  2. Rèn luyện kỹ năng lâm sàng, nâng cao kinh nghiệm thực tế trong chẩn đoán, phòng ngừa và điều trị bệnh truyền nhiễm trên đàn lợn.
  3. Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và khuyến cáo phác đồ điều trị phù hợp, góp phần nâng cao năng suất, giảm tỷ lệ hao hụt và nâng cao chất lượng đàn giống tại cơ sở.
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn con lai thương phẩm (Landrace x Duroc) từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi theo mẹ; bệnh phân trắng lợn con và hai chế phẩm thuốc thú y Amoxinject LA, Amcoli kết hợp Vitamin ADE.
  • Phạm vi không gian: Trại lợn nái Đặng Đức Khang, xã Hướng Đạo, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
  • Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện từ ngày 25 tháng 5 năm 2015 đến ngày 18 tháng 11 năm 2015 (trong đó giai đoạn theo dõi dịch tễ học và bố trí thí nghiệm điều trị trên đàn lợn con chuồng đẻ tập trung từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2015; các tháng 9, 10, 11 thực hiện tại chuồng nái chửa).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở sinh lý học động vật non, vi sinh vật học thú y và bệnh lý học truyền nhiễm đường tiêu hóa:

• Đặc điểm sinh lý lợn con theo mẹ:
  • Đặc điểm sinh trưởng và trao đổi chất: Lợn con có tốc độ phát triển rất nhanh (10 ngày tuổi tăng gấp 2 lần, 21 ngày tuổi tăng gấp 4 lần so với khối lượng sơ sinh); cường độ tích lũy protein cao (đạt 9–14 g protein/kg khối lượng/ngày ở 21 ngày tuổi). Khoảng 3 tuần tuổi, lợn con bước vào giai đoạn khủng hoảng sinh trưởng do nguồn sữa mẹ bắt đầu giảm sút và hàm lượng hemoglobin trong máu suy giảm, đòi hỏi phải bổ sung sắt (tiêm Dextran-Fe) và tập ăn sớm.
  • Đặc điểm tiêu hóa: Dạ dày và ruột non có dung tích ban đầu nhỏ (dạ dày sơ sinh khoảng 0,03 lít, ruột non 0,12 lít). Trong tháng đầu, dịch vị thiếu acid HCl tự do (hiện tượng hypochlohydric), khiến men pepsinogen chưa được hoạt hóa hoàn toàn để tiêu hóa protein thức ăn ngoài sữa; các men amylase, maltase hoạt lực còn yếu trước 3 tuần tuổi. Hệ vi sinh vật đường ruột chưa hoàn chỉnh, tạo điều kiện cho vi khuẩn cơ hội nhân lên gây bệnh.
  • Đặc điểm điều hòa thân nhiệt và miễn dịch: Khả năng điều hòa nhiệt kém do lớp mỡ dưới da mỏng, lông thưa và trung khu thần kinh điều hòa nhiệt chưa hoàn thiện; diện tích bề mặt cơ thể so với thể trọng lớn khiến lợn con dễ mất nhiệt khi lạnh, ẩm. Miễn dịch của lợn con trước 21 ngày tuổi hoàn toàn thụ động, phụ thuộc vào lượng kháng thể $\gamma$-globulin hấp thu qua đường ẩm bào từ sữa đầu trong 24 giờ đầu sau sinh (hàm lượng $\gamma$-globulin trong máu có thể đạt 20,3 mg/100 ml máu).
• Đặc tính của vi khuẩn Escherichia coli: Trực khuẩn Gram âm, hiếu khí và kỵ khí tùy tiện, kích thước 0,6 x 2–3 $\mu$m, có lông di động; có cấu trúc kháng nguyên O (kháng nguyên thân), H (kháng nguyên lông), K (kháng nguyên vỏ: L, A, B); lên men sinh hơi glucose, lactose, galactose; phản ứng Indol (+), Methyl Red (+), Voges-Proskauer (-). Vi khuẩn tiết nội độc tố và ngoại độc tố (enterotoxin) bám dính niêm mạc ruột, kích thích tế bào biểu mô ruột tiết dịch và chất điện giải, gây ỉa chảy cấp tính, mất nước và trúng độc.
• Phương pháp nghiên cứu thực tế:
  • Phương pháp dịch tễ học thú y: Theo dõi lâm sàng trực tiếp hàng ngày trên toàn bộ đàn lợn con theo mẹ tại trại, ghi nhận số ca mắc, ngày phát bệnh, triệu chứng phân, tính biệt và các yếu tố thời tiết, ẩm độ môi trường.
  • Phương pháp thực nghiệm phân lô: Bố trí thí nghiệm so sánh hai phác đồ điều trị kháng sinh trên hai lô lợn con mắc bệnh phân trắng với các điều kiện đồng nhất về giống (Landrace x Duroc), lứa tuổi (1–21 ngày tuổi), chế độ bú sữa và tập ăn thức ăn hỗn hợp 550:
    • Lô I ($n = 95$ con): Tiêm bắp Amoxinject LA (thành phần: Amoxicillin trihydrat 172,2 mg/ml, tương đương Amoxicillin 150 mg/ml) liều 1 ml/10 kg thể trọng/lần/ngày, liệu trình 3–5 ngày; phối hợp tiêm bắp Vitamin ADE (1 ml/con) để trợ sức.
    • Lô II ($n = 80$ con): Tiêm bắp Amcoli (thành phần: Ampicillin 10.000 mg + Colistin Sulfate 25.000.000 UI/100 ml) liều 1 ml/5–10 kg thể trọng/lần/ngày, liệu trình 3–5 ngày; phối hợp tiêm bắp Vitamin ADE (1 ml/con).
  • Phương pháp xác định khối lượng: Cân định kỳ hàng tuần vào buổi sáng trước khi cho ăn bằng cân cơ học Nhơn Hòa (độ chính xác 10–40 g).
  • Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu thập được tính toán theo các công thức tỷ lệ mắc bệnh (%), tỷ lệ khỏi bệnh (%), thời gian điều trị (ngày), tỷ lệ tái phát (%), tỷ lệ chết (%); xử lý thống kê sinh vật học theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện và cs (2002) trên phần mềm Microsoft Excel 2010.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu theo dõi trực tiếp trên 1.885 lợn con thuộc 183 đàn nái đẻ tại trại Đặng Đức Khang trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2015, kết hợp số liệu công tác tiêm phòng, điều trị ngoại khoa và đỡ đẻ tại cơ sở.

---

Nội dung chính theo từng phần

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc bảo vệ sức khỏe đàn lợn con sơ sinh trong chăn nuôi công nghiệp; xác định mục đích, 3 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp số liệu dịch tễ thú y vùng và ý nghĩa thực tiễn trong việc áp dụng phác đồ kiểm soát bệnh phân trắng tại trang trại.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về:

• Cơ sở sinh lý đặc thù của lợn con (sinh trưởng, tiêu hóa hypochlohydric, điều nhiệt, miễn dịch sữa đầu).
• Đặc điểm vi khuẩn học của trực khuẩn đường ruột E. coli (hình thái, nuôi cấy, phản ứng sinh hóa, sức đề kháng với nhiệt độ và hóa chất khử trùng, độc tố nội/ngoại bào, cấu trúc kháng nguyên O, H, K).
• Bệnh học bệnh phân trắng (Colibacillosis): nguyên nhân từ ngoại cảnh (nhiệt độ thích hợp 28–30°C, ẩm độ thích hợp 75–85%, mùa mưa ẩm làm tăng nguy cơ) và nguyên nhân quản lý (thiếu sữa đầu, thiếu sắt, viêm vú ở nái, stress); cơ chế bệnh sinh; triệu chứng lâm sàng ở hai thể (thể chết nhanh ở lợn 4–15 ngày tuổi với tỷ lệ chết 50–80%; thể kéo dài ở lợn quanh 20 ngày tuổi); bệnh tích mổ khám ở ruột non và màng treo ruột; chẩn đoán phân biệt dựa trên pH phân (pH nghiêng về bazơ do E. coli phân biệt với pH acid do virus/cầu trùng); các biện pháp phòng ngừa tổng hợp (vaccine nái/con, chế phẩm sinh học EM, tiêm bổ sung Dextran-Fe, vệ sinh chuồng trại).
• Điểm luận các nghiên cứu trong nước (Phạm Sỹ Lăng, Đào Trọng Đạt, Lê Văn Năm, Lê Thị Tài, Từ Quang Hiển, Trần Văn Phùng...) và quốc tế (Jones, Axovach, Lobiro, Matsiser, Lutter, Neiffeld...) về dịch tễ và các phác đồ kháng sinh/chế phẩm sinh học phòng trị tiêu chảy lợn con.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định rõ đối tượng theo dõi (lợn con 1–21 ngày tuổi), địa điểm thực tập tại xã Hướng Đạo, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. Trình bày chi tiết quy cách hai loại thuốc thử nghiệm (Amoxinject LA và Amcoli), thiết kế sơ đồ bố trí thí nghiệm phân lô so sánh (Lô I: 95 con, Lô II: 80 con), các chỉ tiêu theo dõi dịch tễ (theo tháng, theo lứa tuổi, theo tính biệt, triệu chứng lâm sàng), hệ thống công thức tính toán và phương pháp xử lý thống kê bằng Excel 2010.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương được chia thành hai phần chính:

1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất tại trại:

   • Công tác chăn nuôi: Tham gia trực tiếp quy trình chăm sóc nái chửa ở chuồng bầu; quản lý nái đẻ (chuyển chuồng trước đẻ 7–10 ngày, giảm khẩu phần ăn trước đẻ 4 ngày từ 3 kg xuống 0,5 kg/ngày để chống táo bón và tránh ngạt thai, tăng dần 1 kg/ngày sau sinh); thực hiện quy trình kỹ thuật trên đàn con (bấm nanh, cắt đuôi, tiêm sắt, cho uống amoxecol lúc 1 ngày tuổi; uống phòng cầu trùng lúc 3–4 ngày tuổi; thiến lợn đực lúc 5–7 ngày tuổi; tập ăn thức ăn 550 từ 5 ngày tuổi; tiêm phòng Myco suyễn lợn lúc 14–21 ngày tuổi; cai sữa sớm lúc 19–21 ngày tuổi).
   • Công tác thú y và phòng dịch: Thực hiện vệ sinh ngâm đan chuồng đẻ bằng dung dịch NaOH 10%, phun vôi xút; thực hiện nghiêm lịch tiêm phòng vaccine (Pavo, Myco, Dịch tả, LMLM, Giả dại cho nái, đực giống và lợn con).
   • Kết quả điều trị các bệnh phát sinh: Điều trị thành công 13/13 ca viêm tử cung nái (đạt 100% bằng Vetrimoxin + Oxytocin + thụt Penicillin/Streptomycin); can thiệp 5/5 ca đẻ khó (100% bằng Oxytocin, trợ sản và kháng sinh phòng viêm); điều trị 26/28 ca viêm khớp do Streptococcus suis (đạt 92,86% bằng Vetrimoxin L); điều trị 5/6 ca viêm phổi (đạt 83,33% bằng Dynamutilin + Analgin).
   • Các thao tác kỹ thuật khác: Đỡ đẻ an toàn 176 con (100%), tiêm sắt Dextran-Fe 1.679 con (100%), thiến lợn đực 850 con (100%), thụ tinh nhân tạo đạt 14/16 nái (87,50%), uống phòng cầu trùng 1.786/1.795 con (99,50%), phẫu thuật thoát vị hecnia an toàn 12/15 con (80,00%), phun sát trùng diện tích 350 m².

2. Kết quả chuyên đề nghiên cứu bệnh phân trắng lợn con:

   • Tình hình mắc bệnh theo tháng (tháng 6 – 8/2015): Theo dõi trên 183 đàn với 1.885 lợn con, ghi nhận 19 đàn mắc bệnh (10,38%) và 175 lợn con mắc bệnh (9,28%). Tỷ lệ mắc cao nhất vào tháng 7 (11,62% cá thể; 12,70% đàn) do lượng mưa lớn, ẩm độ không khí cao (86–90%) làm suy giảm sức đề kháng của lợn con và tạo điều kiện cho vi khuẩn bùng phát. Tháng 8 có tỷ lệ mắc giảm (8,62% cá thể; 10,17% đàn) khi thời tiết chuyển thu mát mẻ. Tháng 6 có tỷ lệ mắc thấp nhất (7,48% cá thể; 8,20% đàn) nhờ thời tiết khô ráo và nhiệt độ ô úm được kiểm soát ổn định ở 28°C.
   • Tình hình mắc bệnh theo lứa tuổi (1–21 ngày tuổi): Giai đoạn 8–14 ngày tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất, đạt 10,77% cá thể (73/678 con mắc) và 13,85% đàn (9/65 đàn mắc). Nguyên nhân do lượng kháng thể thụ động IgG từ sữa đầu giảm mạnh, hệ miễn dịch chủ động chưa hoàn thiện, nhu cầu dinh dưỡng/sắt tăng cao, lợn con bắt đầu mọc răng sữa số 3 hàm dưới (ngày 10–17) gây sốt nhẹ và tập ăn liếm láp nền chuồng. Giai đoạn 15–21 ngày tuổi có tỷ lệ mắc 10,24% cá thể (63/615 con) và 10,00% đàn (6/60 đàn). Giai đoạn sơ sinh 1–7 ngày tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất, đạt 6,59% cá thể (39/592 con) và 6,70% đàn (4/58 đàn) nhờ hàm lượng kháng thể trong sữa đầu cao và chế độ ủ ấm chu đáo.
   • Hiệu lực điều trị của hai phác đồ kháng sinh: Cả hai phác đồ đều cho tỷ lệ chữa khỏi cao. Phác đồ I (Amoxinject LA) đạt tỷ lệ khỏi 97,89% (93/95 con khỏi bệnh); Phác đồ II (Amcoli) đạt tỷ lệ khỏi 97,50% (78/80 con khỏi bệnh).

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ kết quả nghiên cứu dịch tễ và hiệu lực thuốc; đưa ra các kiến nghị về quy trình quản lý tiểu khí hậu chuồng nuôi, giữ ấm ô úm ở 28°C, vệ sinh tiêu độc khử trùng định kỳ, đảm bảo lợn con bú đủ sữa đầu trong 24 giờ đầu và tiêm bổ sung sắt đúng lịch trình.

---

Kết quả và đóng góp

Số liệu thực nghiệm và dịch tễ học chính

Dưới đây là các bảng số liệu trích xuất trực tiếp từ kết quả nghiên cứu của tác giả:

Bảng 1: Kết quả công tác phục vụ sản xuất tại trại Đặng Đức Khang

STT	Nội dung công việc	Đơn vị tính	Số lượng thực hiện	Số lượng đạt/khỏi	Tỷ lệ (%)
I	Tiêm phòng vaccine
1	Vaccine Pavo (Khô thai)	Con	18	18	100,00
2	Vaccine Myco (Suyễn lợn)	Con	575	575	100,00
3	Vaccine Dịch tả lợn	Con	350	350	100,00
4	Vaccine Lở mồm long móng	Con	80	80	100,00
5	Vaccine Giả dại	Con	65	65	100,00
II	Điều trị bệnh lâm sàng
1	Bệnh viêm khớp (lợn con)	Con	28	26	92,86
2	Bệnh viêm tử cung (nái)	Con	13	13	100,00
3	Bệnh đẻ khó (nái)	Con	5	5	100,00
4	Bệnh viêm phổi	Con	6	5	83,33
5	Bệnh phân trắng lợn con (chung)	Con	175	171	97,71
III	Công tác kỹ thuật khác
1	Tiêm Dextran-Fe cho lợn con	Con	1.679	1.679	100,00
2	Thụ tinh nhân tạo cho lợn nái	Con	16	14	87,50
3	Thiến lợn đực con	Con	850	850	100,00
4	Phẫu thuật thoát vị hecnia	Con	15	12	80,00
5	Uống thuốc phòng cầu trùng	Con	1.795	1.786	99,50
6	Đỡ đẻ lợn nái	Con	176	176	100,00
7	Phun thuốc sát trùng chuồng trại	m²	350	350	100,00

Bảng 2: Tình hình nhiễm bệnh phân trắng lợn con theo tháng

Tháng	Số đàn theo dõi	Số đàn mắc (đàn)	Tỷ lệ đàn mắc (%)	Số lợn con theo dõi (con)	Số lợn con mắc (con)	Tỷ lệ lợn con mắc (%)
6	61	5	8,20	628	47	7,48
7	63	8	12,70	654	76	11,62
8	59	6	10,17	603	52	8,62
Tổng	183	19	10,38	1.885	175	9,28

Bảng 3: Tình hình lợn con mắc bệnh phân trắng theo lứa tuổi

Nhóm tuổi	Số đàn theo dõi	Số đàn mắc (đàn)	Tỷ lệ đàn mắc (%)	Số lợn con theo dõi (con)	Số lợn con mắc (con)	Tỷ lệ lợn con mắc (%)
1 – 7 ngày	58	4	6,70	592	39	6,59
8 – 14 ngày	65	9	13,85	678	73	10,77
15 – 21 ngày	60	6	10,00	615	63	10,24
Tổng	183	19	10,38	1.885	175	9,28

Bảng 4: So sánh kết quả điều trị thử nghiệm giữa hai phác đồ kháng sinh

Phác đồ	Thuốc điều trị	Liều lượng	Số lượng điều trị (con)	Số lượng khỏi (con)	Tỷ lệ khỏi (%)
Phác đồ I	Amoxinject LA + Vit ADE	1 ml/10 kg TT (tiêm bắp 3–5 ngày)	95	93	97,89
Phác đồ II	Amcoli + Vit ADE	1 ml/5–10 kg TT (tiêm bắp 3–5 ngày)	80	78	97,50

Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất

• Duy trì nhiệt độ tiểu khí hậu chuồng nuôi, đặc biệt là duy trì ô úm lợn con ở mức 28–30°C, che chắn bạt tránh gió lùa và chống ẩm ướt trong những ngày mưa gió.
• Đảm bảo 100% lợn con được bú sữa đầu đầy đủ ngay trong những giờ đầu sau khi sinh, tiến hành cố định đầu vú cho đàn con để đồng đều lượng kháng thể thu nhận.
• Áp dụng nghiêm ngặt quy trình tiêm bổ sung sắt Dextran-Fe vào các mốc quy định (nhằm phòng thiếu máu do thiếu hemoglobin) và tập cho lợn con ăn sớm từ 5 ngày tuổi bằng thức ăn chuyên dụng (cám 550) để kích thích niêm mạc dạ dày sớm tiết acid HCl tự do.
• Thực hiện vệ sinh sát trùng chuồng trại định kỳ bằng vôi bột, ngâm tấm đan bằng dung dịch NaOH 10% và giữ khoảng trống chuồng cách ly đúng kỹ thuật trước khi đưa nái chờ đẻ lên.
• Khi lợn con phát bệnh phân trắng, có thể sử dụng linh hoạt một trong hai phác đồ Amoxinject LA (1 ml/10 kg TT) hoặc Amcoli (1 ml/5–10 kg TT) tiêm bắp liên tục 3–5 ngày, kết hợp bổ sung Vitamin ADE để đạt tỷ lệ phục hồi cao.

Đóng góp của đề tài

Tác giả đã cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm về quy luật biến động dịch tễ của bệnh phân trắng theo tháng và theo lứa tuổi cụ thể trên đàn lợn con lai Landrace x Duroc tại huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. Đề tài chứng minh trên thực tế lâm sàng rằng cả hai hoạt chất Amoxicillin dạng tác dụng kéo dài (Amoxinject LA) và dạng phối hợp Ampicillin - Colistin (Amcoli) đều duy trì hiệu lực điều trị trên 97,5%, là cơ sở tin cậy cho công tác chỉ đạo thú y tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Phạm vi theo dõi dịch tễ và thí nghiệm điều trị trên chuồng đẻ tập trung trong khung thời gian 3 tháng hè - thu (từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2015), chưa bao quát toàn bộ chu kỳ thời tiết 12 tháng trong năm, đặc biệt là giai đoạn mùa đông - đầu xuân (thời điểm độ ẩm cao, mưa phùn, gió bấc thường làm bệnh bùng phát mạnh nhất theo y văn).
  • Nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu lực lâm sàng tại thực địa trang trại, chưa tiến hành phân lập vi khuẩn chuyên sâu trong phòng thí nghiệm để xác định các type kháng nguyên bề mặt hoặc làm kháng sinh đồ định lượng nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của từng chủng vi khuẩn đối với Amoxicillin, Ampicillin và Colistin.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát dịch tễ học bệnh phân trắng lợn con trong cả 4 mùa tại nhiều hệ thống trang trại chăn nuôi công nghiệp khác nhau trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc và khu vực trung du miền núi phía Bắc.
  • Phối hợp lấy mẫu bệnh phẩm để nuôi cấy phân lập, định danh chủng E. coli, xác định các yếu tố độc lực (độc tố enterotoxin, kháng nguyên bám dính K88, K99, 987P, F41) và theo dõi sự biến đổi tính mẫn cảm/kháng thuốc kháng sinh của vi khuẩn theo thời gian.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng tài liệu:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y tại các trường đại học, cao đẳng nông nghiệp dùng làm tài liệu tham khảo cho các học phần bệnh truyền nhiễm gia súc, dược lý thú y và thực tập tốt nghiệp.
  • Bác sĩ thú y, kỹ thuật viên trại lợn và người chăn nuôi gia trại/trang trại quy mô vừa và lớn tham khảo quy trình kỹ thuật đỡ đẻ, nuôi dưỡng lợn con sơ sinh, quy trình tiêm phòng vaccine và phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy.
• Các nội dung đáng tham khảo nhất trong khóa luận:
  • Quy trình kỹ thuật chăm sóc nái đẻ (kỹ thuật giảm khẩu phần cám trước đẻ 4 ngày để chống táo bón và nghẽn sinh) và quy trình nuôi dưỡng lợn con theo mẹ (lịch tiêm sắt, uống cầu trùng, thiến đực, tập ăn cám 550 lúc 5 ngày tuổi, cai sữa sớm lúc 19–21 ngày tuổi) tại Mục 4.1.1.
  • Tổng quan cơ sở sinh lý tiêu hóa (hiện tượng thiếu HCl tự do) và cơ chế miễn dịch thụ động từ sữa đầu tại Mục 2.1.
  • Bảng tổng hợp lịch tiêm phòng vaccine chi tiết cho từng đối tượng lợn (nái, đực giống, hậu bị, lợn con) tại Mục 4.1.2.
  • Liều lượng, phương thức phối hợp và kết quả thực nghiệm của hai phác đồ kháng sinh Amoxinject LA và Amcoli tại Mục 3.3 và Mục 4.2.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao lợn con ở lứa tuổi 8–14 ngày lại có tỷ lệ mắc bệnh phân trắng cao nhất (10,77%) trong nghiên cứu?
Trả lời: Theo phân tích của tác giả, giai đoạn này lợn con có tỷ lệ mắc cao nhất do sự cộng hưởng của nhiều yếu tố sinh lý và môi trường: hàm lượng kháng thể thụ động IgG hấp thu từ sữa đầu giảm mạnh trong khi hệ miễn dịch tự thân chưa hoàn chỉnh; tốc độ tăng trưởng nhanh làm nhu cầu về sắt và dinh dưỡng tăng vọt; lợn con bắt đầu mọc răng sữa số 3 hàm dưới (ngày tuổi 10–17) gây sốt nhẹ làm giảm sức đề kháng; đồng thời lợn bắt đầu vận động nhiều và tập ăn, dễ liếm láp nền chuồng dính phân mẹ khiến vi khuẩn E. coli xâm nhập.

2. Thành phần và liều lượng sử dụng của hai loại thuốc Amoxinject LA và Amcoli trong khóa luận được quy định như thế nào?
Trả lời:

• Amoxinject LA: Chứa Amoxicillin trihydrat (tương đương 150 mg Amoxicillin/ml), sử dụng tiêm bắp với liều 1 ml/10 kg thể trọng/ngày, liệu trình điều trị từ 3 đến 5 ngày.
• Amcoli: Chứa Ampicillin (10.000 mg) và Colistin Sulfate (25.000.000 UI) trong 100 ml dung môi, sử dụng tiêm bắp với liều 1 ml/5–10 kg thể trọng/ngày, liệu trình điều trị từ 3 đến 5 ngày. Cả hai phác đồ đều được tiêm bổ trợ Vitamin ADE (1 ml/con).

3. Tỷ lệ nhiễm bệnh phân trắng lợn con biến động như thế nào qua các tháng theo dõi và do yếu tố nào chi phối?
Trả lời: Trong 3 tháng theo dõi (tháng 6 đến tháng 8/2015), tỷ lệ nhiễm bệnh phân trắng cao nhất vào tháng 7 (11,62% theo cá thể, 12,70% theo đàn), tiếp đến là tháng 8 (8,62% cá thể, 10,17% đàn) và thấp nhất vào tháng 6 (7,48% cá thể, 8,20% đàn). Yếu tố chi phối chính là lượng mưa và ẩm độ không khí; tháng 7 mưa nhiều, độ ẩm lên tới 86–90% làm rối loạn hệ thống điều nhiệt của lợn con, tạo điều kiện cho vi khuẩn bùng phát.

4. Khóa luận ghi nhận kết quả điều trị các bệnh ngoại khoa và sản khoa khác tại trang trại như thế nào?
Trả lời: Tác giả đã tham gia điều trị và ghi nhận tỷ lệ thành công cao ở nhiều bệnh lý khác: chữa khỏi 13/13 ca viêm tử cung lợn nái (100%), can thiệp an toàn 5/5 ca đẻ khó (100%), chữa khỏi 26/28 ca viêm khớp lợn con do liên cầu khuẩn (92,86%), chữa khỏi 5/6 ca viêm phổi (83,33%) và phẫu thuật thành công 12/15 ca thoát vị hecnia (80,00%).

5. Lịch tiêm phòng vaccine cho đàn lợn con theo mẹ tại trại Đặng Đức Khang được thực hiện ở những thời điểm nào?
Trả lời: Lợn con theo mẹ tại trại được thực hiện lịch phòng bệnh gồm: tiêm sắt Dextran-Fe và uống phòng tiêu chảy lúc 1 ngày tuổi; uống phòng bệnh cầu trùng lúc 3–4 ngày tuổi; tiêm vaccine Myco phòng bệnh suyễn lợn ở giai đoạn 14–21 ngày tuổi (kết hợp tiêm sắt nhắc lại); và tiến hành cai sữa ở giai đoạn 19–21 ngày tuổi trước khi chuyển sang lịch vaccine dịch tả, lở mồm long móng ở các tuần tuổi tiếp theo.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngọ Thị Hoa đã phản ánh chi tiết thực trạng dịch tễ học của bệnh phân trắng trên đàn lợn con từ 1 đến 21 ngày tuổi tại trại lợn nái Đặng Đức Khang (xã Hướng Đạo, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc), xác định tỷ lệ mắc bệnh trung bình đạt 9,28% và chỉ ra nguy cơ mắc cao nhất tập trung ở tháng 7 (11,62%) cùng nhóm lứa tuổi 8–14 ngày (10,77%). Nghiên cứu đã chứng minh hiệu lực điều trị vượt trội của cả hai phác đồ kháng sinh Amoxinject LA (đạt tỷ lệ khỏi 97,89%) và Amcoli (đạt tỷ lệ khỏi 97,50%) khi kết hợp trợ sức bằng Vitamin ADE trong điều kiện chăn nuôi thực tế. Bên cạnh việc hoàn thành khối lượng lớn công tác chăn nuôi, đỡ đẻ, tiêm phòng vaccine và xử lý các ca bệnh ngoại khoa/sản khoa tại cơ sở, công trình đã đúc kết được quy trình phòng trị bệnh tổng hợp mang giá trị thực tiễn cao cho ngành thú y lâm sàng và các trang trại chăn nuôi lợn sinh sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chăn nuôi ngày càng có vị trí hết sức quan trọng trong cơ cấu của ngành nông nghiệp. Sản phẩm của ngành chăn nuôi là nguồn thực phẩm không thể thiếu đƣợc đối với nhu cầu đời sống con ngƣời. Trong đó chăn nuôi lợn là ngành đang rất phổ biến và trở thành yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế hộ gia đình nông nghiệp và các trang trại. Do đó việc chăn nuôi lợn là không thể tách rời vì vậy Đảng và nhà nƣớc ta đã đặc biệt quan tâm và đầu tƣ về công tác giống, thức ăn, thú y cho ngành chăn nuôi không ngừng đƣợc nâng cao, chất lƣợng đàn lợn không ngừng đƣợc cải thiện với mục đích đa ngành chăn nuôi lợn trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn trong cơ cấu ngành chăn nuôi nói riêng và phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa nói chung.

Hiệu quả trong chăn nuôi lợn và mang lại lợi ích kinh tế nhanh nhất, lớn nhất đó chính là mô hình chăn nuôi công nghiệp ở các trang trại, xí nghiệp. Đi cùng với lợi ích kinh tế là nhiều vấn đề nan giải xuất hiện trong đó có tình hình dịch bệnh đã nổi lên nhƣ một thách thức đối với ngành chăn nuôi đe dọa trực tiếp đến lợi ích kinh tế và nhiều lợi ích khác. Đặc biệt là bệnh phân trắng lợn con giai đoạn sơ sinh đến 21 ngày tuổi. Bệnh xảy ra khắp nơi trên thế giới.

ở các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam bệnh xảy ra hầu nhƣ quanh năm, nhất là khi thời tiết có sự thay đổi đột ngột (lạnh, ẩm,.) kết hợp với điều kiện chăm sóc nuôi dƣỡng không đảm bảo vệ sinh; lợn bị ảnh hƣởng bởi các yếu tố stress, lợn con sinh ra không đƣợc bú sữa kịp thời hoặc do sữa đầu của mẹ thiếu không đảm bảo chất lƣợng dinh dƣỡng. Khi lợn con mắc bệnh nếu điều trị kém hiệu quả sẽ gây còi cọc chậm lớn ảnh hƣởng đến lợn cũng nhƣ khả năng tăng trọng của chúng, gây tổn thất lớn về kinh tế. e 2 Xuất phát từ những cơ sở khoa học và thực tiễn trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con theo mẹ giai đoạn 1 đến 21 ngày tuổi tại trại Đặng Đức Khang xã Hướng Đạo – Tam Dương – Vĩnh Phúc và so sánh hiệu lực của hai thuốc Amoxinject và Amcoli” 1. Mục đích nghiên cứu - Xác định đƣợc tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con theo mẹ giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi tại trại nái Đặng Đức Khang xã Hƣớng Đạo – Tam Dƣơng – Vĩnh Phúc.

- Đánh giá hiệu lực điều trị của hai loại thuốc amoxinject và thuốc amcoli. Mục tiêu nghiên cứu - Nắm vững quy trình chăm sóc và nuôi dƣỡng lợn con theo mẹ giai đoạn 1 đến 21 ngày tuổi. - Rèn luyện tay nghề nâng cao hiểu biết kinh nghiệm thực tế. - Góp phần giúp cơ sở nâng cao năng suất, chất lƣợng chăn nuôi.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đóng góp cho ngành chăn nuôi thú y những thông tin về tình hình dịch bệnh phân trắng lợn con giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả điều trị bệnh bằng phác đồ góp phần phục vụ sản xuất tại trại, kiểm soát và khống chế bệnh phân trắng lợn con cho đàn lợn nuôi tại cơ sở Khuyến cáo cho các hộ chăn nuôi kỹ thuật chăn nuôi mang lại hiệu quả cao. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học 2. Đặc điểm sinh trưởng phát triển của lợn con theo mẹ Lợn con từ khi sơ sinh có khả năng sinh trƣởng và phát triển nhanh. Qua nghiên cứu, thí nghiệm và thực tế cho thấy khối lƣợng lợn con lúc 10 ngày tuổi tăng 2 lần, lúc 21 ngày tuổi tăng 4 lần, lúc 30 ngày tuổi tăng 5 – 6 lần, lúc 40 ngày tuổi tăng gấp 7 – 8 lần, lúc 50 ngày tuổi tăng gấp 10 lần, lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 12 -14 lần so với khối lƣợng lợn con lúc sơ sinh, nếu đem so sánh với các loài gia súc khác thì tốc độ tăng trƣởng của lợn con nhanh hơn nhƣ bê nghé tăng 3 – 4 lần. Lợn con sau khi sinh, sinh trƣởng và phát triển nhanh nhƣng không đồng đều qua từng giai đoạn, sinh trƣởng nhanh trong 21 ngày tuổi sau đó giảm, sự giảm tăng trƣởng do nhiều nguyên nhân, nhƣng cũng chủ yếu là do lƣợng sữa mẹ giảm và hàm lƣợng Hemoglobin trong máu lợn con giảm.

Thời gian bị giảm sinh trƣởng kéo dài khoảng 2 tuần hay còn gọi là giai đoạn khủng hoảng của lợn con. Để kích thích sự tăng trƣởng và hạn chế khủng hoảng của lợn con ta cần cho chúng tập ăn sớm và bổ xung sắt cho lợn con bằng cách tiêm Dextran-Fe cho lợn con vào lúc 3 ngày tuổi, 10 ngày tuổi và 21 ngày tuổi. Do khả năng sinh trƣởng và phát triển nhanh nên khả năng đồng hóa và trao đổi chất của lợn con diễn ra rất mạnh. Ở lợn con 21 ngày tuổi mỗi ngày có thể tích lũy đƣợc 9 – 14 gram protein/1kg khối lƣợng, nhƣng ở lợn trƣởng thành mỗi ngày chỉ tích lũy đƣợc 0,3 – 0,4 gram protein/1kg khối lƣợng.

Qua đó ta thấy đƣợc cƣờng độ trao đổi chất ở lợn con và lợn trƣởng thành có sự chênh lệch khá lớn. Mặt khác, ta biết rằng lợn con trong giai đoạn này tích e 4 lũy nạc là chính, vì vậy tiêu tốn thức ăn ít hơn so với lợn trƣởng thành (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [14]. Đặc điểm phát triển của cơ quan tiêu hóa Tiêu hóa là quá trình phân giải thức ăn bằng các biện pháp cơ học, hóa học, vi sinh vật học để biến các hợp chất hữu cơ phức tạp thành các hợp chất hữu cơ đơn giản mà cơ thể động vật có thể hấp thụ đƣợc. Cơ quan tiêu hóa phát triển nhanh về cấu tạo và hoàn thiện dần về chức năng.

Khi còn trong bào thai, cơ quan tiêu hóa của lợn đã hình thành đầy đủ nhƣng dung tích còn bé. Cơ quan tiêu hóa của lợn con phát triển nhanh nhƣng chƣa hoàn chỉnh, các tuyến tiêu hóa chƣa đồng bộ, dung tích của bộ máy tiêu hóa còn nhỏ, thời kỳ bú sữa cơ quan tiêu hóa phát triển và hoàn thiện dần. Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [14] cơ quan tiêu hóa của lợn con phát triển nhanh nhƣng chƣa hoàn thiện. Sự phát triển nhanh thể hiện ở sự tăng nhanh về dung tích dạ dày, ruột non, ruột già.

Trong thời kỳ bú sữa cơ quan tiêu hóa phát triển và phát dục nhanh, dung tích bộ máy tiêu hóa tăng lên nhanh trong 60 ngày đầu: dung tích dạ dày lúc 10 ngày tuổi tăng gấp 3 lần, lúc 20 ngày tuổi gấp 8 lần và lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 60 lần so với lúc sơ sinh (dung tích dạ dày lúc sơ sinh khoảng 0,03 lít). Dung tích ruột non 10 ngày tuổi gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi gấp 6 lần, lúc 60 ngày tuổi gấp 50 lần (dung tích lúc sơ sinh khoảng 0,12 lít). Còn dung tích ruột già lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 50 lần so với lúc sơ sinh. Sự tăng về kích thƣớc cơ quan tiêu hóa giúp lợn con tích lũy đƣợc nhiều thức ăn và tăng khả năng tiêu hóa các chất, đặc biệt là xelulozơ có nhiều trong thức ăn (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [14].

Mặc dù vậy ở lợn con các cơ quan chƣa thành thục về chức năng, đặc biệt là hệ thần kinh do đó lợn có phản ứng rất chậm với các tác động bên ngoài vì vậy lợn con cũng dễ bị mắc bệnh và dễ bị rối loạn tiêu hóa. e 5 Theo tác giả Từ Quang Hiển và cs (2001) [5] cho biết: Lợn con trƣớc 1 tháng tuổi, dịch vị không có HCl tự do, lúc này lƣợng axit tiết ra ít và nhanh chóng kết hợp với dịch nhày. Hiện tƣợng này gọi là hypochlohydric. Cũng do dịch vị chƣa có HCl tự do nên men pepsin trong dạ dày lợn chƣa có khả năng tiêu hóa protein của thức ăn.

Vì HCl tự do có tác dụng kích hoạt men pepsinnogen không hoạt động thành men pepsin hoạt động và men này mới có khả năng tiêu hóa protein. Hoạt lực của các men Pepsin tăng lên theo tuổi một cách rõ rệt “Ở 9 ngày tuổi tiêu hóa 30mg fibrin trong 19 giờ, 28 ngày tuổi chỉ cần 2-3 giờ, đến 50 ngày tuổi chỉ cần 1 giờ”. Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [14], vì thiếu HCl tự do nên vi sinh vật có điều kiện dễ dàng phát triển gây bệnh đƣờng tiêu hóa, điển hình là bệnh ỉa phân trắng lợn con, do đó để hạn chế bệnh đƣờng tiêu hóa có thể kích thích vách tế bào dạ dày tiết ra HCl tự do sớm hơn bằng cách bổ sung thức ăn sớm cho lợn con. Nếu tập ăn sớm cho lợn con vào lúc 5 – 7 ngày tuổi thì HCl tự do có thể tiết ra từ 14 ngày tuổi.

Enzim trong dịch vị dạ dày lợn con đã có từ lúc mới đẻ, tuy nhiên lợn trƣớc 20 ngày tuổi không thấy khả năng tiêu hóa, sự tiêu hóa của dịch vị tăng theo tuổi một cách rõ rệt khi cho ăn các loại thức ăn khác nhau, thức ăn hạt kích thích tiết ra dịch vị mạnh, hơn nữa dịch vị thu đƣợc khi cho thức ăn hạt kích thích tiết HCl nhiều hơn và sự tiêu hóa nhanh hơn dịch vị thu đƣợc khi cho uống sữa, đây là cơ sở cho việc bổ sung sớm thức ăn và cai sữa sớm cho lợn con. Khi nghiên cứu về sự phân tiết của hệ thống men tiêu hóa chúng ta thấy chức năng của lợn con mới sinh chƣa có hàm lƣợng cao, chức năng tiêu hóa của một số men đƣợc hoàn thiện dần: - Men pepsin: Đây là men tiêu hóa protein thức ăn, nhƣng nếu không cho lợn con ăn sớm thì trong khoảng 25 ngày đầu đẻ ra, men Pepsin trong dạ e 6 dày lợn con chƣa có khả năng tiêu hóa protein thức ăn, vì lúc này trong dịch vị dạ dày lợn con chƣa có acid HCl tự do thì nó sẽ kích hoạt men pepsinogen không hoạt động thành men pepsin hoạt động và men này mới có khả năng tiêu hóa. Lợn con tiêu hóa protein sữa mẹ nhờ catepsin và men trypsin phát triển sớm trong dịch vị và dịch tụy. - Men amilaza và mantaza: Men này có trong nƣớc bọt và dịch tụy của lợn con từ lúc mới đẻ ra nhƣng hoạt lực kém trƣớc 3 tuần tuổi, chỉ tiêu hóa đƣợc 50% lƣợng tinh bột ăn vào.

Sau 3 tuần hai men này mới có hoạt tính mạnh do đó khả năng tiêu hóa tinh bột của lợn con đƣợc tốt hơn.