Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu bệnh lở cổ rễ trên một số cây trồng cạn rhizoctonia solani vùng hà nội và phụ cận

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu bệnh lở cổ rễ trên cây trồng cạn do Rhizoctonia solani gây ra tại vùng Hà Nội và phụ cận, phân tích nguyên nhân và giải pháp phòng trừ hiệu quả.

• Tác giả: Hồ Hải Đạt
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bệnh cây
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh lở cổ rễ trên một số cây trồng cạn (Rhizoctonia solani) vùng Hà Nội và phụ cận
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• DANH MỤC HÌNH
• 1. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 3. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Vật liệu nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp điều tra và thu thập mẫu bệnh lở cổ rễ ở ngoài đồng ruộng
• 3.5.1.1. Phương pháp điều tra
• 3.5.1.2. Phương pháp thu thập mẫu bệnh
• 3.5.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3.5.2.1. Phương pháp điều chế môi trường
• 3.5.2.2. Phương pháp phân lập
• 3.5.2.3. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái của nấm R.
• 3.5.3. Phương pháp khảo sát hiệu lực ức chế của nấm T. viride và vi khuẩn B. subtilis với nấm R. solani trên môi trường nhân tạo
• 3.5.3.1. Phương pháp khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride với nấm Rhizoctonia solani trên môi trường PGA
• 3.5.3.2. Phương pháp khảo sát hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus subtili với nấm Rhizoctonia solani
• 3.5.4. Nghiên cứu hiệu lực phòng trừ của nấm đối kháng Trichoderma viride với bệnh lở cổ rễ hại trong điều kiện chậu vại
• 3.5.5. Các chỉ tiêu theo dõi, đánh giá
• 3.5.6. Xử lý số liệu thống kê
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều tra bệnh lở cổ rễ hại trên một số cây trồng cạn vụ xuân hè năm 2021 tại Hà Nội và phụ cận
• 4.2. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ gây hại trên một số cây trồng vụ xuân, hè năm 2021 tại xã Đặng Xá, Gia Lâm, Hà Nội
• 4.3. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ gây hại trên một số cây trồng vụ xuân, hè năm 2021 tại xã Lệ Chi, Gia Lâm, Hà Nội
• 4.4. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ gây hại trên một số cây trồng vụ xuân, hè năm 2021 tại xã Dương Quang, Gia Lâm, Hà Nội
• 4.5. Điều tra diễn biến bệnh lở cổ rễ gây hại trên một số cây trồng vụ xuân, hè năm 2021 tại Đình Tổ - Thuận Thành – Bắc Ninh
• 4.6. Phân li nuôi cấy, nghiên cứu một số đặc điểm hình thái sinh học của nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trên cây trồng cạn tại Hà Nội và các vùng phụ cận
• 4.7. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái sinh học của các Isolate nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ
• 4.8. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride với các Isolate nấm Rhizoctonia solani trên môi trường PGA
• 4.8.1. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng T. viride gốc với các Isolate RS-CP-ĐX trên môi trường nhân tạo
• 4.8.2. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng T. viride gốc với các Isolate RS-MT-ĐX trên môi trường nhân tạo
• 4.8.3. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng T. viride gốc với các Isolate RS-ĐT-LC trên môi trường nhân tạo
• 4.8.4. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng T. viride gốc với các Isolate RS-MT-TT trên môi trường nhân tạo
• 4.8.5. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng T. viride gốc với các Isolate RS-ĐĐ-DQ trên môi trường nhân tạo
• 4.8.6. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng T. viride gốc với các Isolate RS-Cove-VG trên môi trường nhân tạo
• 4.9. Khảo sát hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis với các Isolate nấm Rhizoctonia solani trên môi trường nhân tạo PGA
• 4.9.1. Khảo sát hiệu lực ức chế của Isolate vi khuẩn B. subtilis với Isolate nấm RS-CP-ĐX trên môi trường PGA
• 4.9.2. Khảo sát hiệu lực ức chế của Isolate vi khuẩn B. subtilis với Isolate nấm RS-MT-ĐX trên môi trường PGA
• 4.9.3. Khảo sát hiệu lực ức chế của Isolate vi khuẩn B. subtilis với Isolate nấm RS-ĐT-LC trên môi trường PGA
• 4.9.4. Khảo sát hiệu lực ức chế của Isolate vi khuẩn B. subtilis với Isolate nấm RS-MT-TT trên môi trường PGA
• 4.9.5. Khảo sát hiệu lực ức chế của Isolate vi khuẩn B. subtilis với Isolate nấm RS-ĐĐ-DQ trên môi trường PGA
• 4.9.6. Khảo sát hiệu lực ức chế của Isolate vi khuẩn B. subtilis với Isolate nấm RS-Cove-VG trên môi trường PGA
• 4.10. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm Trichoderma viride với các Isolate nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trong điều kiện chậu vại
• 4.10.1. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm Trichoderma viride với bệnh lở cổ rễ hại đậu đen trong điều kiện chậu vại
• 4.10.2. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm Trichoderma viride với bệnh lở cổ rễ hại đậu xanh trong điều kiện chậu vại
• 4.10.3. Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm Trichoderma viride với bệnh lở cổ rễ hại đậu cove trong điều kiện chậu vại
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào bệnh lở cổ rễ trên cây trồng cạn do Rhizoctonia solani tại Hà Nội và phụ cận. Bệnh này gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng cây trồng. Rhizoctonia solani là loại nấm đất phổ biến, gây bệnh trên nhiều loại cây trồng như đậu, cà chua, và các cây họ bầu bí. Nghiên cứu này nhằm xác định mức độ phổ biến của bệnh, đặc điểm hình thái và sinh học của nấm, đồng thời thử nghiệm các biện pháp phòng trừ sinh học.

1.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Trên thế giới, Rhizoctonia solani được nghiên cứu rộng rãi do khả năng gây bệnh trên nhiều loại cây trồng. Các nghiên cứu tập trung vào đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm và các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Các biện pháp sinh học, đặc biệt là sử dụng Trichoderma viride và Bacillus subtilis, đã được chứng minh có hiệu quả cao trong việc ức chế sự phát triển của nấm.

1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Tại Việt Nam, bệnh lở cổ rễ do Rhizoctonia solani cũng được quan tâm nghiên cứu. Các nghiên cứu trong nước chủ yếu tập trung vào việc xác định mức độ gây hại, đặc điểm hình thái của nấm và thử nghiệm các biện pháp phòng trừ. Tuy nhiên, các nghiên cứu về biện pháp sinh học vẫn còn hạn chế, đặc biệt là tại khu vực Hà Nội và phụ cận.

II. Vật liệu nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra, thu thập mẫu bệnh và phân tích trong phòng thí nghiệm. Các mẫu bệnh được thu thập từ các vùng trồng chính tại Hà Nội và phụ cận. Phương pháp phân lập và nuôi cấy nấm được thực hiện để nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của Rhizoctonia solani. Các thí nghiệm về hiệu lực ức chế của Trichoderma viride và Bacillus subtilis cũng được tiến hành.

2.1 Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trên các cây trồng cạn như đậu, cà chua. Địa điểm nghiên cứu bao gồm các vùng trồng chính tại Hà Nội và phụ cận như Đặng Xá, Lệ Chi, và Văn Giang.

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp điều tra và thu thập mẫu bệnh được thực hiện trên đồng ruộng. Các mẫu bệnh được phân lập và nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Phương pháp khảo sát hiệu lực ức chế của Trichoderma viride và Bacillus subtilis được thực hiện trên môi trường nhân tạo và trong điều kiện chậu vại.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trên nhiều loại cây trồng cạn tại Hà Nội và phụ cận. Các đặc điểm hình thái của nấm được xác định rõ ràng. Hiệu lực ức chế của Trichoderma viride và Bacillus subtilis đạt hiệu quả cao, với tỷ lệ ức chế dao động từ 61,5% đến 74,8%. Các biện pháp phòng trừ sinh học được đề xuất có tiềm năng ứng dụng cao trong thực tiễn sản xuất.

3.1 Điều tra bệnh lở cổ rễ

Bệnh lở cổ rễ được điều tra tại các vùng trồng chính như Đặng Xá, Lệ Chi, và Văn Giang. Kết quả cho thấy bệnh phổ biến trên các cây trồng cạn như đậu, cà chua, với mức độ gây hại nghiêm trọng.

3.2 Hiệu lực phòng trừ sinh học

Hiệu lực ức chế của Trichoderma viride và Bacillus subtilis được khảo sát trên môi trường nhân tạo và trong điều kiện chậu vại. Kết quả cho thấy các chế phẩm sinh học này có hiệu quả cao trong việc phòng trừ bệnh lở cổ rễ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm của Việt Nam tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và sự đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, đặc biệt là nhóm cây trồng cạn có giá trị kinh tế như đậu đỗ, cây họ cà và rau màu. Tuy nhiên, điều kiện sinh thái này cũng thúc đẩy sự phát sinh và gây hại nghiêm trọng của các loại dịch hại trong đất. Trong hệ vi sinh vật đất, các loài nấm gây bệnh chiếm số lượng lớn nhất và gây thiệt hại nặng nề đến năng suất cũng như phẩm chất nông sản. Trong đó, loài nấm Rhizoctonia solani là tác nhân phổ biến gây bệnh lở cổ rễ trên nhiều loại cây trồng cạn, khiến cây con bị thối gốc, teo thắt rễ, đổ gục và chết hàng loạt ngay từ giai đoạn vườn ươm đến khi mới gieo trồng ngoài đồng ruộng.

Thực tiễn sản xuất tại các vùng chuyên canh nông nghiệp phụ cận Hà Nội cho thấy người dân chủ yếu dựa vào biện pháp hóa học để kiểm soát dịch bệnh. Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học đã dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu cực về ô nhiễm môi trường đất, nguồn nước, mất cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng và đe dọa trực tiếp đến an toàn sức khỏe người tiêu dùng. Nhằm hướng tới nền nông nghiệp bền vững, việc ứng dụng các tác nhân sinh học đối kháng như nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis đang trở thành giải pháp thay thế cấp thiết. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, khóa luận tốt nghiệp ngành Bảo vệ thực vật của sinh viên Hồ Hải Đạt đã thực hiện đề tài "Nghiên cứu bệnh lở cổ rễ trên một số cây trồng cạn (Rhizoctonia solani) vùng Hà Nội và phụ cận".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác lập cụ thể như sau:

1. Điều tra, đánh giá thực trạng mức độ phổ biến và quy luật diễn biến gây hại của bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) trên một số cây trồng cạn chủ lực tại Hà Nội và các vùng phụ cận trong vụ xuân hè năm 2021.
2. Thu thập mẫu bệnh ngoài đồng ruộng, tiến hành phân lập, nuôi cấy thuần khiết và xác định các đặc điểm hình thái sinh học đặc trưng của hệ sợi và hạch nấm Rhizoctonia solani.
3. Đánh giá tính gây bệnh của các isolate nấm Rhizoctonia solani phân lập được trên một số cây ký chủ phổ biến.
4. Khảo sát hiệu lực ức chế sinh trưởng in vitro của nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis đối với các isolate nấm Rhizoctonia solani trên môi trường nhân tạo PGA.
5. Nghiên cứu xác định hiệu lực phòng trừ sinh học của nấm đối kháng Trichoderma viride đối với bệnh lở cổ rễ trong điều kiện chậu vại (nhà lưới) trên một số cây họ đậu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ trên các cây trồng cạn (cà pháo xanh, mồng tơi trắng, đậu tương ĐT51, đậu đen xanh lòng, mồng tơi lá to, đậu cove bụi lùn RADO 11); nấm đối kháng Trichoderma viride (TV-G) và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis (BS-G) do Bộ môn Bệnh cây cung cấp.
• Không gian nghiên cứu: Khảo sát đồng ruộng tại xã Đặng Xá, xã Lệ Chi, xã Dương Quang (huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội), xã Đình Tổ (huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) và xã Mễ Sở (huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên). Các thí nghiệm sinh học được thực hiện tại Phòng thí nghiệm và Nhà lưới Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 3 năm 2021 đến tháng 9 năm 2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về mặt lý luận và phân loại học vi sinh vật, nấm Rhizoctonia solani Kühn thuộc chi Rhizoctonia, lớp nấm tiếp hợp Zygomycetes, ngành phụ Zygomycotina. Đây là loài nấm thuộc nhóm ký sinh kiêm hoại sinh, có phổ ký chủ rất rộng, bảo lưu nguồn bệnh trong đất và tàn dư thực vật dưới dạng các hạch nấm (sclerotia) không vỏ bọc cấu tạo từ các khối sợi nấm đan kết lỏng lẻo. Về mặt sinh học đối kháng, cơ chế phòng trừ sinh học của nấm Trichoderma viride bao gồm cạnh tranh dinh dưỡng và không gian sống, ký sinh trực tiếp trên sợi nấm bệnh, tiết ra các kháng sinh bay hơi hoặc không bay hơi, đồng thời sản sinh các enzyme ngoại bào phân giải thành tế bào nấm (chitinase, $\beta$-glucanase, cellulase). Trong khi đó, vi khuẩn Bacillus subtilis là trực khuẩn Gram dương, có khả năng hình thành nội bào tử bền vững, ức chế sinh trưởng của nấm qua việc tiết các hợp chất kháng sinh peptide, cạnh tranh vùng rễ và kích hoạt tính kháng lưu dẫn toàn thân (ISR) của cây chủ.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế đồng bộ theo các quy chuẩn chuyên ngành:

Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng

Điều tra thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng (QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT). Chọn điểm theo phương pháp 5 điểm chéo góc cố định trên từng ruộng đại diện, mỗi điểm điều tra ngẫu nhiên 50 cây (tổng số 250 cây/ruộng), điểm quan sát cách mép bờ ít nhất 2 m. Tần suất điều tra định kỳ 7 ngày/lần xuyên suốt từ giai đoạn cây con đến khi phân cành, ra hoa. Tỷ lệ bệnh ($TLB%$) được tính theo công thức: $$TLB (%) = \frac{A}{B} \times 100$$ (với $A$ là tổng số cây bị bệnh, $B$ là tổng số cây điều tra).

Phương pháp phân lập và nuôi cấy thuần khiết

Dụng cụ thủy tinh được khử trùng sấy khô ở nhiệt độ 160°C trong 3 giờ. Môi trường nuôi cấy sử dụng gồm môi trường WA (Water Agar: 20 g agar/1000 ml nước cất) và môi trường PGA (Potato Glucose Agar: 200 g khoai tây, 20 g glucose, 20 g agar, 1000 ml nước cất), khử trùng bằng nồi hấp áp lực ở 121°C (1,5 atm). Mẫu bệnh lở cổ rễ có vết thâm điển hình được rửa sạch, khử trùng bề mặt bằng cách nhúng cồn 70° trong 15 giây, tráng qua nước cất vô trùng 3 lần, dùng giấy thấm khô và cắt mô ranh giới bệnh - khỏe (kích thước 1–2 $\times$ 1–2 mm) đặt lên đĩa thạch WA ủ ở 25°C. Khi sợi nấm phát triển cách mép mô bệnh 1 cm, đầu sợi nấm được cắt truyền sang đĩa PGA để nhân thuần chủng.

Phương pháp khảo sát hiệu lực ức chế in vitro

Thực hiện trên môi trường PGA ở nhiệt độ $28 \pm 2^\circ\text{C}$ với 3 lần nhắc lại. Thí nghiệm đối kháng giữa vi sinh vật có ích (T. viride hoặc B. subtilis) và các isolate nấm bệnh R. solani được bố trí theo 4 công thức:

• Công thức 1 (Đối chứng): Cấy riêng rẽ sợi nấm R. solani.
• Công thức 2: Cấy vi sinh vật đối kháng trước 24 giờ, sau đó cấy nấm R. solani.
• Công thức 3: Cấy đồng thời vi sinh vật đối kháng và nấm R. solani (cấy cách mép đĩa 15 mm).
• Công thức 4: Cấy nấm R. solani trước 24 giờ, sau đó cấy vi sinh vật đối kháng.

Hiệu lực ức chế sinh trưởng hệ sợi nấm ($HLƯC%$) được tính theo công thức Abbott: $$HLƯC (%) = \frac{C - T}{C} \times 100$$ (với $C$ là đường kính tản nấm đối chứng, $T$ là đường kính tản nấm công thức thí nghiệm). Mức độ ức chế được phân cấp theo chỉ số PIRG (Percent Inhibition of Radial Growth): $\le 50%$ (thấp, +), $50% < HLƯC \le 60%$ (trung bình, ++), $60% < HLƯC \le 75%$ (cao, +++), $\ge 75%$ (rất cao, ++++).

Phương pháp đánh giá hiệu lực phòng trừ trong chậu vại

Thí nghiệm nhà lưới gồm 5 công thức, nhắc lại 2 lần, mỗi chậu gieo 30 hạt giống trên nền đất sạch khử trùng. Liều lượng xử lý sử dụng 1 đĩa petri nấm bệnh/30 ml nước và 1 đĩa petri nấm đối kháng/30 ml nước.

• Công thức 1: Ngâm hạt vào nước sạch 15 phút rồi gieo (đối chứng âm).
• Công thức 2: Ngâm hạt vào hỗn dịch R. solani 15 phút rồi gieo (đối chứng bệnh).
• Công thức 3: Ngâm hạt vào dịch T. viride 15 phút trước khi gieo; khi cây đạt 2 lá mầm tưới dịch R. solani.
• Công thức 4: Ngâm hạt vào hỗn hợp dịch nấm R. solani và T. viride 15 phút rồi đem gieo.
• Công thức 5: Ngâm hạt vào dịch nấm R. solani 15 phút; khi cây đạt 2 lá mầm tưới bổ sung nấm T. viride.

Hiệu lực phòng trừ ($HLPT%$) được tính theo công thức Abbott: $$HLPT (%) = \frac{B - N}{B} \times 100$$ (với $B$ là tỷ lệ bệnh ở CT2, $N$ là tỷ lệ bệnh ở công thức xử lý). Số liệu thí nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTART 5.0 và Microsoft Excel 2016, so sánh sai số trung bình qua phép thử Duncan ở ngưỡng xác suất $P = 0{,}05$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật vai trò kinh tế của các giống cây trồng cạn ngắn ngày trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại các huyện ngoại thành Hà Nội và vùng phụ cận. Đi kèm với việc mở rộng diện tích thâm canh là nguy cơ bùng phát nấm bệnh có nguồn gốc trong đất, trong đó Rhizoctonia solani gây hại nặng nhất ở giai đoạn cây con. Xuất phát từ việc nông dân lạm dụng thuốc hóa học gây ô nhiễm môi trường và tạo tính kháng thuốc, đề tài xác định mục đích giải quyết tận gốc nguyên nhân bệnh bằng biện pháp kiểm soát sinh học.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Phần tổng quan tổng hợp hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về tác nhân Rhizoctonia solani cùng hai loài sinh vật đối kháng Trichoderma viride và Bacillus subtilis:

• Nghiên cứu quốc tế: Dẫn chứng các kết quả về phân loại nhóm AG (Anastomosis Group), khả năng nảy mầm hạch nấm phụ thuộc nhiệt độ (tối ưu 20–25°C) và pH (5–7) theo Maurya và cs. (2016); khả năng đối kháng nấm bệnh của Bacillus subtilis qua sản sinh kháng sinh và tạo vùng vô khuẩn (clear zone) theo Aphirat và cs. (2014); hiệu lực ức chế in vitro đạt 71,41% của T. viride đối với R. solani theo Faheem Amin và cs. (2010).
• Nghiên cứu trong nước: Trích dẫn các công trình kinh điển của Đỗ Tấn Dũng (2013) về triệu chứng lở cổ rễ tập trung mạnh nhất ở giai đoạn 28–35 ngày sau gieo; dẫn liệu của Võ Thị Dung và cs. (2017) xác định nấm R. solani phát triển tốt nhất trên môi trường PDA (đường kính tản đạt 8,12 cm sau 7 ngày), nhiệt độ thích hợp 25–30°C và dải pH 6–7; các kết quả ứng dụng chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma phòng trừ bệnh đạt hiệu lực từ 75,5% đến 80,8% của Nguyễn Văn Viên và cs. (2012).

Phần 3: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết danh mục trang thiết bị phòng thí nghiệm, quy trình phối chế môi trường nhân tạo WA và PGA, các bước khử trùng mẫu mô thực vật, tiêu chuẩn điều tra đồng ruộng theo QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT, cùng bố trí thí nghiệm đối kháng in vitro và thí nghiệm sinh học trong chậu vại bằng các phương pháp đo lường sinh học tiêu chuẩn.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các dữ liệu thu thập qua 4 nhóm thí nghiệm chính:

1. Diễn biến bệnh lở cổ rễ ngoài đồng ruộng vụ xuân hè 2021

Kết quả điều tra ghi nhận bệnh lở cổ rễ xuất hiện trên toàn bộ các điểm khảo sát, gây hại từ giai đoạn cây con đến khi ra hoa nhưng tập trung nặng nhất ở giai đoạn mẫn cảm ban đầu khi mô cây còn non, mềm và lớp cutin chưa hóa gỗ hoàn toàn.

Địa bàn điều tra	Cây ký chủ theo dõi	Giai đoạn bệnh đạt đỉnh	Tỷ lệ bệnh cao nhất ($TLB%$)	Tỷ lệ bệnh thấp nhất ($TLB%$)
Xã Đặng Xá (Gia Lâm, Hà Nội)	Cà pháo xanh	Cây con (07/03/2021)	14,80%	4,00% (Giai đoạn ra hoa)
Xã Đặng Xá (Gia Lâm, Hà Nội)	Mồng tơi trắng	3 – 4 lá thật (17/05/2021)	11,20%	3,60% (Giai đoạn 5–6 lá)
Xã Lệ Chi (Gia Lâm, Hà Nội)	Đậu tương ĐT51	2 – 3 lá kép (25/03/2021)	12,80%	5,60% (Giai đoạn ra hoa)
Xã Dương Quang (Gia Lâm, Hà Nội)	Đậu đen xanh lòng	Cây con	Ghi nhận gây hại liên tục qua các giai đoạn sinh trưởng	Tỷ lệ giảm dần khi cây phân nhánh
Xã Đình Tổ (Thuận Thành, Bắc Ninh)	Mồng tơi lá to	Cây con – vườn ươm	Biểu hiện héo rũ gốc đặc trưng	Giảm khi cây lớn
Xã Mễ Sở (Văn Giang, Hưng Yên)	Đậu cove bụi lùn RADO 11	Cây con – phân cành	Thâm đen cổ rễ, tóp gốc	Giảm khi cây cứng cáp

2. Đặc điểm hình thái sinh học của 6 isolate nấm Rhizoctonia solani

Tác giả đã thu thập mẫu và phân lập thuần khiết được 6 isolate nấm đại diện từ các vùng trồng:

• RS-CP-ĐX: Phân lập từ cà pháo xanh tại xã Đặng Xá, Gia Lâm.
• RS-MT-ĐX: Phân lập từ mồng tơi trắng tại xã Đặng Xá, Gia Lâm.
• RS-ĐT-LC: Phân lập từ đậu tương ĐT51 tại xã Lệ Chi, Gia Lâm.
• RS-MT-TT: Phân lập từ mồng tơi lá to tại xã Đình Tổ, Thuận Thành, Bắc Ninh.
• RS-ĐĐ-DQ: Phân lập từ đậu đen xanh lòng tại xã Dương Quang, Gia Lâm.
• RS-Cove-VG: Phân lập từ đậu cove bụi lùn tại xã Mễ Sở, Văn Giang, Hưng Yên.

Quan sát hiển vi và môi trường PGA xác định: Sợi nấm R. solani là sợi đa bào, phân nhiều nhánh; tại vị trí phân nhánh sợi nấm hơi co thắt lại, sát ngay điểm phân nhánh có một vách ngăn vuông góc đặc trưng. Khi còn non, hệ sợi nấm trong suốt không màu, khi sợi nấm già chuyển dần sang màu nâu sẫm. Tản nấm phát triển nhanh, sau 5–6 ngày hình thành các hạch nấm màu nâu xốp, hình dạng bất định.

3. Khảo sát hiệu lực ức chế in vitro của T. viride và B. subtilis

Hiệu lực ức chế đối kháng phụ thuộc rất lớn vào trật tự đưa tác nhân vào môi trường:

• Nấm đối kháng Trichoderma viride (TV-G): Đạt hiệu lực cao nhất ở Công thức 2 (khi cấy T. viride trước 24 giờ). Sau 3 ngày nuôi cấy trên môi trường PGA, $HLƯC%$ của T. viride đối với 6 isolate R. solani dao động trong khoảng từ 61,50% đến 70,75% (đạt cấp độ ức chế cao, +++).
• Vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis (BS-G): Đạt hiệu lực tối đa ở Công thức 2 (khi cấy vi khuẩn B. subtilis trước 24 giờ để vi khuẩn tạo khuẩn lạc và tiết kháng sinh vào môi trường). Hiệu lực ức chế sợi nấm của B. subtilis đối với 6 isolate R. solani dao động từ 66,67% đến 74,80% (đều đạt cấp độ ức chế cao, +++).

4. Hiệu lực phòng trừ sinh học của Trichoderma viride trong điều kiện chậu vại

Thực nghiệm kiểm chứng trên cây họ đậu (đậu đen, đậu xanh, đậu cove) cho thấy việc áp dụng nấm đối kháng làm giảm rõ rệt tỷ lệ chết rũ của cây con:

• Công thức 3 (hạt giống được ngâm xử lý bằng dịch T. viride 15 phút trước khi gieo, đến khi cây phát triển 2 lá mầm mới lây nhiễm dịch nấm R. solani) cho kết quả bảo vệ vượt trội nhất.
• Hiệu lực phòng trừ bệnh ($HLPT%$) của T. viride ở công thức này đạt tỷ lệ cao, dao động từ 65,52% đến 72,22% trên các giống đậu thí nghiệm. Ngược lại, khi cây bị nhiễm nấm bệnh trước (CT5) rồi mới tưới xử lý nấm đối kháng, hiệu lực phòng trừ suy giảm rõ rệt.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ các kết quả định lượng đạt được và đưa ra khuyến nghị thực tiễn về thời điểm áp dụng chế phẩm sinh học phòng ngừa bệnh lở cổ rễ ngay từ khâu xử lý hạt giống.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

1. Khảo sát hiện trạng bệnh hại: Xác định bệnh lở cổ rễ gây hại phổ biến trên tất cả các cây trồng cạn điều tra vụ xuân hè 2021. Đỉnh điểm tỷ lệ bệnh xuất hiện ở giai đoạn xung yếu nhất của cây con: đạt 14,80% trên cà pháo xanh (Đặng Xá), 11,20% trên mồng tơi trắng (Đặng Xá), và 12,80% trên đậu tương ĐT51 (Lệ Chi); tỷ lệ bệnh giảm rõ rệt khi cây bước vào giai đoạn phân cành và ra hoa (còn 4,00%–5,60%).
2. Thu thập và định danh nguồn giống: Phân lập thành công 6 isolate nấm Rhizoctonia solani thuần khiết từ 3 tỉnh/thành (Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên), làm sáng tỏ các đặc điểm hình thái tản nấm, vách ngăn nhánh vuông góc và kích thước hạch nấm.
3. Đánh giá đối kháng in vitro: Chứng minh cả nấm T. viride và vi khuẩn B. subtilis đều có khả năng ức chế sinh trưởng của 6 isolate R. solani ở mức cao. Khi được cấy trước 24 giờ, $HLƯC%$ của T. viride đạt từ 61,50% đến 70,75%, trong khi B. subtilis đạt từ 66,67% đến 74,80%.
4. Đánh giá hiệu lực sinh học nhà lưới: Xác định phương thức xử lý hạt giống bằng dịch nấm đối kháng T. viride trước khi gieo đem lại hiệu lực phòng trừ bệnh lở cổ rễ từ 65,52% đến 72,22% trong điều kiện chậu vại.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Biện pháp kỹ thuật: Khuyến cáo người sản xuất phải đặc biệt chú trọng phòng trừ bệnh lở cổ rễ ở giai đoạn vườn ươm và cây con (từ khi gieo đến khi cây có 3–4 lá thật) vì đây là giai đoạn mẫn cảm nhất.
• Ứng dụng chế phẩm vi sinh: Khuyến nghị sử dụng chế phẩm đối kháng Trichoderma viride theo phương pháp xử lý hạt giống trước khi đem gieo để tạo màng chắn sinh học bảo vệ vùng cổ rễ, hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc hóa học độc hại.

Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn

Khóa luận đã bổ sung dẫn liệu khoa học thực nghiệm có hệ thống về sự phân bố và độc lực của 6 isolate nấm Rhizoctonia solani trên các đối tượng cây rau màu chủ lực vùng đồng bằng sông Hồng vụ xuân hè. Đồng thời, công trình khẳng định tính khả thi của việc sử dụng hai nguồn vi sinh vật đối kháng bản địa (T. viride và B. subtilis) trong chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) theo hướng nông nghiệp sạch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện thực hiện:

• Giới hạn về thời gian và mùa vụ: Đề tài mới được triển khai trong phạm vi một vụ sản xuất (vụ xuân hè năm 2021, từ tháng 3 đến tháng 9/2021), chưa theo dõi được biến động bệnh hại và hiệu lực đối kháng trong điều kiện nhiệt độ thấp của vụ đông xuân.
• Giới hạn quy mô thực nghiệm: Thử nghiệm phòng trừ sinh học mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm (in vitro) và điều kiện bán tự nhiên trong nhà lưới (chậu vại), chưa triển khai thành các mô hình khảo nghiệm diện rộng ngoài đồng ruộng thực tế.
• Giới hạn về kỹ thuật sinh học phân tử: Việc giám định các isolate R. solani chủ yếu dựa trên đặc điểm hình thái hiển vi, chưa tiến hành giải trình tự gen vùng ITS hoặc xác định nhóm liên kết sợi nấm (Anastomosis Group - AG) để làm rõ mức độ tương đồng di truyền giữa các chủng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Tiếp tục mở rộng khảo nghiệm hiệu lực phòng trừ bệnh lở cổ rễ của nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis ngoài đồng ruộng sản xuất quy mô lớn trên nhiều loại cây trồng cạn.
• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử để xác định chính xác nhóm tiếp hợp AG của 6 isolate Rhizoctonia solani đã thu thập.
• Nghiên cứu phối hợp đồng thời cả hai tác nhân đối kháng T. viride và B. subtilis trong cùng một công thức chế phẩm sinh học nhằm nâng cao hiệu lực phòng bệnh tổng hợp.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho các đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Nông học, Bảo vệ thực vật, Bệnh cây và Vi sinh vật học nông nghiệp đang thực hiện các đề tài về nấm bệnh có nguồn gốc trong đất hoặc nghiên cứu hoạt tính của vi sinh vật đối kháng.
• Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp tại các trung tâm khuyến nông, chi cục trồng trọt và bảo vệ thực vật tại các địa phương trồng rau màu tập trung.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu gồm:

1. Quy trình điều chế môi trường nhân tạo WA, PGA và kỹ thuật vô trùng mẫu bệnh để phân lập thành công nấm sợi thuần khiết từ mô bệnh ranh giới.
2. Phương pháp bố trí thí nghiệm đối kháng in vitro theo 4 công thức tương quan thời gian cấy nhằm xác định cơ chế chiếm ưu thế không gian của vi sinh vật đối kháng.
3. Bộ số liệu thực nghiệm chi tiết về diễn biến tỷ lệ bệnh lở cổ rễ theo từng giai đoạn sinh trưởng của 6 loại cây trồng cạn ngoài đồng ruộng vụ xuân hè 2021.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nấm Rhizoctonia solani gây bệnh lở cổ rễ có những đặc điểm nhận dạng hình thái vi thể đặc trưng nào trong khóa luận?

Dưới kính hiển vi, hệ sợi nấm Rhizoctonia solani có cấu trúc đa bào và phân nhánh nhiều. Điểm đặc trưng nhất là tại các vị trí phân nhánh, sợi nấm hơi co thắt lại và sát ngay chỗ phân nhánh có một vách ngăn tạo góc phân nhánh gần như vuông góc (90°). Sợi nấm non không màu, sợi nấm già chuyển sang màu nâu đậm; khi phát triển trên môi trường PGA sau 5–6 ngày sẽ hình thành các hạch nấm màu nâu xốp, hình dạng không cố định với kích thước dao động từ 1 đến 6 mm.

2. Tỷ lệ bệnh lở cổ rễ trên các cây trồng khảo sát ngoài đồng ruộng diễn biến nghiêm trọng nhất vào giai đoạn nào?

Bệnh lở cổ rễ gây hại nặng nhất ở giai đoạn cây con khi cây còn non yếu, mô tế bào mọng nước và vách tế bào chưa hóa gỗ. Cụ thể: trên cà pháo xanh tại Đặng Xá, bệnh đạt đỉnh ở giai đoạn cây con với tỷ lệ 14,80%; trên mồng tơi trắng tại Đặng Xá đạt đỉnh ở giai đoạn 3–4 lá thật với tỷ lệ 11,20%; trên đậu tương ĐT51 tại Lệ Chi đạt đỉnh ở giai đoạn 2–3 lá kép với tỷ lệ 12,80%. Khi cây lớn dần, bước vào giai đoạn phân cành và ra hoa, tỷ lệ bệnh giảm xuống mức thấp nhất (từ 3,60% đến 5,60%).

3. Hiệu lực ức chế sinh trưởng in vitro của T. viride và B. subtilis đối với các isolate nấm bệnh đạt kết quả ra sao?

Cả hai loài sinh vật đối kháng đều thể hiện khả năng ức chế mạnh sự phát triển của hệ sợi nấm R. solani trên môi trường PGA, đặc biệt khi được cấy trước nấm bệnh 24 giờ. Hiệu lực ức chế ($HLƯC%$) của nấm đối kháng Trichoderma viride dao động trong khoảng từ 61,50% đến 70,75%. Trong khi đó, vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis cho hiệu lực ức chế dao động từ 66,67% đến 74,80%, tất cả đều được xếp vào thang ức chế mức độ cao (+++ theo thang PIRG).

4. Phương thức xử lý sinh học nào cho hiệu lực phòng trừ bệnh lở cổ rễ cao nhất trong điều kiện chậu vại?

Hiệu lực phòng trừ đạt cao nhất ở Công thức 3: Hạt giống được xử lý ngâm trong dịch nấm đối kháng Trichoderma viride trong 15 phút trước khi đem gieo, sau đó khi cây phát triển đến giai đoạn 2 lá mầm mới lây nhiễm dịch nấm bệnh Rhizoctonia solani. Phương thức này giúp nấm đối kháng thiết lập hệ vi sinh vùng rễ trước, đạt hiệu lực phòng trừ bệnh từ 65,52% đến 72,22% trên các giống đậu khảo sát.

5. Khóa luận đã sử dụng tiêu chuẩn kỹ thuật và công cụ phần mềm nào để xử lý số liệu?

Đề tài thực hiện điều tra đồng ruộng theo Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Dữ liệu thực nghiệm được tính toán chỉ số ức chế và phòng trừ theo công thức Abbott và phân cấp PIRG. Số liệu thống kê sinh học được phân tích phương sai ANOVA, kiểm định sai số qua trắc nghiệm Duncan ở mức xác suất $P = 0{,}05$ bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTART 5.0 kết hợp phần mềm Microsoft Excel 2016.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hồ Hải Đạt là một công trình nghiên cứu thực nghiệm bệnh cây có cấu trúc chặt chẽ, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn phương pháp luận bảo vệ thực vật hiện hành. Đề tài đã phản ánh chính xác quy luật phát sinh gây hại của bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) trên các cây trồng cạn tại vùng Hà Nội và phụ cận trong vụ xuân hè 2021, đồng thời phân lập thành công 6 isolate nấm bệnh đại diện. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh hiệu lực ức chế sinh trưởng in vitro cao của hai tác nhân Trichoderma viride và Bacillus subtilis, cũng như hiệu quả bảo vệ cây con đạt trên 65% của biện pháp xử lý hạt giống bằng T. viride trong điều kiện chậu vại. Đây là cơ sở khoa học thực tiễn quan trọng, đóng góp thiết thực vào việc xây dựng quy trình phòng trừ sinh học bệnh lở cổ rễ theo hướng an toàn và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa có khí hâu nóng ẩm nên đã tạo điều kiện thuận lợi cho các loại cây trồng nói chung và nông nghiệp nói riêng, đồng thời cũng tạo sự đa dạng phong phú các loại giống cây trồng. Trong sự phát triển của nền nông nghiệp hiện nay, việc phát triển các loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao đã góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo cho người nông dân và giúp đẩy mạnh nền kinh tế của nước nhà. Nền nông nghiệp nước ta tuy có rất nhiều thuận lợi nhưng trong đó cũng có không ít những khó khăn, một trong những khó khăn khiến người nông dân đau đầu nhất đó chính là dịch hại cây trồng. Hàng năm, thiệt hại kinh tế do dịch hại gây ra khá nghiêm trọng đối với sản xuất, trong đó phải kể tới các thiệt hại lớn do các nấm gây bệnh có nguồn gốc trong đất gây ra.

Nấm trong đất có thành phần loài rất phong phú, nó cũng gây ra số lượng bệnh nhiều nhất so với các loài vi sinh vật khác, trong đó có rất nhiều bệnh gây thiệt hại nặng nề gây ảnh hưởng đến năng suất và phẩm chất của cây trồng. Các loại cây trồng như: cà chua, đậu đỗ, cây họ bầu bí, … thường bị các loài nấm có nguồn gốc trong đất gây hại. Bởi vậy, hàng loạt các biện pháp bảo về thực vật như: biện pháp canh tác, biện pháp chọn giống chống chịu, … Đặc biệt, biện pháp hóa học là biện pháp phòng trừ bệnh hại đã được áp dụng phổ biến trong sản xuất nông nghiệp nước ta hiện nay đã gây ra hàng loạt vấn đề làm ảnh hưởng tới môi trường, môi sinh và sức khỏe của con người. Vì vậy, tìm kiếm biện pháp phòng trừ bệnh hại cây trồng theo hướng sinh học là biện pháp đúng đắn và cần thiết cho một nền nông nghiệp phát triển bền vững.

Các nghiên cứu tập trung vào một số vi sinh vật đối kháng như nấm, vi khuẩn: nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacilus subtilis. Do vậy, việc nghiên cứu nấm có nguồn gốc trong đất, xác định rõ nguyên nhân gây bệnh, các đặc điểm hình thái, đặc điểm sinh học, sinh thái của một số loại 1 nấm và thử nghiệm các chế phẩm sinh học sử dụng Trichoderma viride và Bacilus subtilis phòng trừ các bệnh nấm hại cây trồng là yêu cầu cần thiết trong thực tiễn sản xuất. Xuất phát từ vấn đề nêu trên và được sự phân công của TS. Trần Nguyễn Hà chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu bệnh lở cổ rễ trên một số cây trồng cạn (Rhizoctonia solani) vùng Hà Nội và phụ cận”.

Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Điều tra thực trạng tình hình bệnh lở cổ rễ trên các cây trồng cạn tại các vùng trồng chính (Đặng Xá, Lệ Chi, Văn Đức, Văn Giang, …) tại Hà Nội và phụ cận, nghiên cứu đặc tính sinh học sinh thái của nấm và nghiên cứu biện pháp sinh học phòng trừ bệnh. Yêu cầu - Điều tra, đánh giá mức độ gây hại của bệnh lở cổ rễ (R. solani) và mức độ phổ biến của bệnh hại trên một số cây trồng cạn tại Hà Nội và phụ cận vụ xuân hè năm 2021.

- Thu thập mẫu bệnh, phân ly, nuôi cấy, nghiên cứu đặc điểm hình thái, và đặc điểm sinh học của nấm Rhizoctonia solani. - Nghiên cứu tính gây bệnh của nấm Rhizoctonia solani trên một số giống cây trồng cạn phổ biến trong điều kiện chậu vại. - Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride đối với nấm trên môi trường nhân tạo. - Khảo sát hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacilus subtilis với nấm trên mô trường nhân tạo.

- Khảo sát hiệu lực phòng trừ của nấm đối kháng Trichoderma viride đối với nấm trong điều kiện chậu vại 2 PHẦN 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Hạt bị thối, cây bị chết héo, thối rễ, thối cành và thối vỏ đều có thể do nấm Rhizoctonia solani gây ra. Trong điều kiện không thuận lợi cho sự phát triển của cây con, bệnh do nấm R.

solani trở nên nghiêm trọng và làm giảm năng suất của cây trồng. Rhizoctonia solani là một loại nấm phổ biến với phạm vi ký chủ rộng khó có thể phân biệt với các loại bệnh khác trên hạt khiến cho việc quản lý bệnh trở nên khó khăn. Thiessen and Jason E. Woodward, 2012) Nấm Rhizotonia solani có thể tạo ra hạch nấm, chúng đang ở trạng thái sống.

Hạch nấm không có vỏ và cấu trúc, được hình thành từ các thể nhỏ gọn của các sợi nấm và có tập hợp lỏng lẻo. (Ritchie và cs, 2013) Theo nghiên cứu của Maurya và cs, (2016), ảnh hưởng của nhiệt độ và pH đến sự nảy mầm của hạch nấm R. Ở nhiệt độ 20 ± 1ºC, hạch nấm R. solani AG 3 có tỷ lệ nảy 4 mầm (50 - 100%) và nhiệt độ 25 ± 1ºC có tỷ lệ nảy mầm (57,5 - 100%).

Kết quả cho thấy hạch nấm nảy mầm tốt ở nhiêt độ từ 20 - 25 ± 1ºC. solani AG 3 có tỷ lệ nảy từ 85 - 100% trong độ pH 5, nảy mầm 82,5 - 100% ở pH = 6 và 85 - 100% ở độ pH = 7. Tỷ lệ nảy mầm của hạch nấm ở độ pH = 5 - 7 cao hơn tỷ lệ nảy mầm ở độ pH = 4 và pH = 8. Theo tác giả Aalaa K.

Hassan và cs, (2018), phân lập mầm bệnh trên môi trường PDA phân lập từ cây ký chủ dưa chuột, sợi nấm phân nhánh ngắn chiều rộng khi quan sát trên kính hiển vi từ 5,0 đến 8,0 µm, hạch nấm có màu nâu và hình dạng không đều nhau. Ngoài gây ra các bệnh về vùng rễ ra thì Rhizoctonia solani còn gây bệnh cháy lá trên cây đậu ở vùng đất có khí hậu nhiệt đới của Trung Mỹ và Caribe. 3 Bệnh này có thể gây hại ở bất kì giai đoạn nào của cây đậu mà không theo chu kỳ, nó gây rụng lá và mất mùa. (Valentın và cs, 2016) Rhizotonia solani AG3-PT có thể gây bệnh trên tất cả các bộ phận dưới đất của cây khoai tây bao gồm thân, ngọn, rễ và gây hại nghiêm trọng trên củ.

AG3-PT là AG gây hại lớn nhất trên cây khoai tây so với các loại AG khác. Một số AG khác của R. solani, chẳng hạn như AG2-1, AG4, AG5, AG9 và BNR, có thể gây ra các vết bệnh ở mức độ khác nhau. AG8 chỉ lây nhiễm vào rễ của cây khoai tây, trong khi AG2-1, AG5 và BNR có thể gây biến dạng củ.

(Brierley và cs, 2013) Vi khuẩn Bacillus sp. gram dương, hình que, nội bào tử trước với màu trắng khô và có nếp gấp, mờ đục, cạnh không đều khuẩn lạc trên môi trường thạch dinh dưỡng. Có catalase, hoạt tính oxidase, beta galactosidase (ONPG)glucose, manitol, sucrose, arbinose, trehalose, sản xuất acetoin (Voges proskauers thử nghiệm), khử nitrat và không thể sản xuất H2S, sử dụng Arginine và Phenylalanin deaminase. Các loại vi khuẩn đối kháng Bacillus được sử dụng trong nghiên cứu đều ức chế sự phát triển của R.

(Santosh Kumar Sethi và cs,2018) Theo nghiên cứu của Ankit Kumar và cs, (2017), vi khuẩn Bacillus có khả năng đối kháng các loại vi nấm gây bệnh phổ thông với tác động rộng, không gây hại cho con người và cây trồng. Mặt khác, Bacillus còn tham gia vào quá trình chuyển hóa các chất hữu cơ khó phân hủy thành những chất hữu cơ đơn giản cho cây trồng dễ sử dụng, giúp cải tạo đất, khống chế và tiêu diệt một số loại vi sinh vật gây bệnh cho cây trồng bởi các chức năng sinh học chuyên biệt của chúng. Bacillus là một trong những vi sinh vật được nghiên cứu ứng dụng nhiều, đặc biệt là trong phòng trừ sâu bệnh hại cây trồng. Một số chủng Bacillus đã được sử dụng để sản xuất ra chế phẩm sinh học trừ côn trùng gây hại cây trồng như Bacillus thuringiensis trừ sâu tơ, các chế phẩm này đã được sử dụng với khối lượng lớn phục vụ sản xuất.

Vi khuẩn Bacillus subtilis nằm trong nhóm vi khuẩn có khả năng 4 đối kháng với một số nấm gây bệnh cho cây. Trong các vi sinh vật đối kháng, vi khuẩn Bacillus được chứng minh có khả năng đối kháng với nhiều loại nấm như: Rhizotonia, Sclerotinia, Fusarium, Phytopthora và một số vi khuẩn khác nhờ vào khả năng sinh ra các chất kháng sinh. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng B. subtilis đến sự phát triển sợi nấm Fusarium solani trên môi trường PDA phát hiện thấy vi khuẩn B.

subtilis đã tạo vùng (clear zone) ức chế sinh trưởng nấm Fusarium solani. Khi cấy truyền nấm Fusarium solani từ môi trường PDA nhân nuôi trên môi trường hạt kê, tiến hành lây nhiễm vào đất trước 7 ngày, sau đó tiến hành trồng dưa chuột và mướp đắng, xử lý bằng dịch vi khuẩn B. Khi kiểm tra thí nghiệm phát hiện trên đất lây nhiễm nấm Fusarium solani và xử lý dịch vi khuẩn B. subtilis có tỷ lệ nảy mầm và cây sinh trưởng tốt hơn rõ rệt khi so sánh với cây trồng trên đất chỉ xử lý riêng rẽ nấm Fusarium solani (Aphirat và cs, 2014).

tạo ra nhiều loại hợp chất tham gia vào quá trình kiểm soát sinh học của mầm bệnh thực vật và thúc đẩy sự phát triển của thực vật, khiến chúng trở thành ứng cử viên tiềm năng cho hầu hết các sản phẩm nông nghiệp và các ứng dụng công nghệ sinh học. Trực khuẩn thể hiện hoạt động đối kháng bằng cách đào thải ra ngoài tế bào các chất chuyển hóa như kháng sinh, hydrolase thành tế bào và tế bào phụ. Ngoài ra, Bacillus spp. cải thiện phản ứng của thực vật đối với sự tấn công của mầm bệnh bằng cách kích hoạt tính kháng toàn thân (ISR).

Bên cạnh đó là tác nhân kiểm soát sinh học hứa hẹn nhất, Bacillus spp. thúc đẩy sự phát triển của thực vật thông qua cố định nitơ, sự hòa tan photphat, và sản xuất phytohormone. Đối kháng và thúc đẩy tăng trưởng thực vật các chủng Bacillus spp. có thể hữu ích trong việc xây dựng các chế phẩm mới.

Nhiều nghiên cứu về phạm vi rộng nhiều loài thực vật cho thấy sự gia tăng ổn định về số lượng Bacillus spp. được xác định là tiềm năng tác nhân kiểm soát sinh học và chất thúc đẩy tăng 5 trưởng thực vật. Trong số các cơ chế hoạt động khác nhau, nó vẫn không rõ những đặc điểm riêng lẻ hoặc kết hợp nào có thể được sử dụng làm yếu tố dự đoán trong việc lựa chọn những đặc điểm tốt nhất của chúng để cải thiện năng xuất cây trồng. Do nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công ứng dụng của Bacillus spp.