Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn thÞ thanh thuû Nghiªn cøu bÖnh h¹i l¸ trªn c©y b¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla) dßng PN2, U6 vµ thö nghiÖm mét sè thuèc ho¸ häc t¹i vên ¬m thuéc huyÖn Phï Ninh - TØnh Phó Thä LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc L©m nghiÖp Hà T©y 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn thÞ thanh thuû Nghiªn cøu bÖnh h¹i l¸ trªn c©y b¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla) dßng PN2, U6 vµ thö nghiÖm mét sè thuèc ho¸ häc t¹i vên ¬m thuéc huyÖn Phï Ninh - TØnh Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc L©m nghiÖp Ngêi híng dÉn: G.S TrÇn v¨n m·o Hà T©y 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi nãi ®Çu N©ng cao chÊt lîng ®µo t¹o b»ng nghiªn cøu khoa häc lµ môc tiªu quan träng trong viÖc ®µo t¹o cao häc cña Trêng ®¹i häc L©m nghiÖp. §Ó hoµn thµnh ch¬ng tr×nh ®µo t¹o Cao häc L©m nghiÖp kho¸ häc 2005- 2007, ®îc sù ®ång ý cña Khoa sau ®¹i häc - Trêng §¹i häc L©m nghiÖp, t«i thùc hiÖn ®Ò tµi tèt nghiÖp: “Nghiªn cøu bÖnh h¹i l¸ trªn c©y B¹ch ®àn (Eucalyptus urophylla) dßng PN2, U6 vµ thö nghiÖm mét sè thuèc ho¸ häc t¹i vên ¬m thuéc huyÖn Phï Ninh - TØnh Phó Thä”. §îc sù nhÊt trÝ cña Ban l·nh ®¹o ViÖn nghiªn cøu c©y nguyªn liÖu giÊy, Phßng n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n huyÖn Phï Ninh, tØnh Phó Thä ®Ò tµi ®· ®îc tiÕn hµnh t¹i mét sè ®Þa ®iÓm kh¸c nhau trong huyÖn Phï Ninh. §Ó ®¹t ®îc kÕt qu¶ trong häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n tèt nghiÖp nµy, t¸c gi¶ ®· nhËn ®îc sù quan t©m vµ gióp ®ì tËn t×nh vÒ nhiÒu mÆt cña Trêng ®¹i häc L©m nghiÖp, ®Æc biÖt lµ Khoa sau ®¹i häc, cïng tÊt c¶ c¸c thÇy c« gi¸o trùc tiÕp gi¶ng d¹y, còng nh l·nh ®¹o ViÖn nghiªn cøu c©y nguyªn liÖu giÊy, Phßng n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n huyÖn Phï Ninh.
Cho phÐp t«i ®îc bµy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh ®Õn c¸c thÇy, c« gi¸o, ®Æc biÖt lµ G.S TrÇn V¨n M·o cïng toµn thÓ c¸n bé c«ng nh©n viªn t¹i viÖn nghiªn cøu ®· tËn t×nh híng dÉn, chØ b¶o gióp ®ì t«i hoµn thµnh b¶n luËn v¨n nµy. Trong b¶n luËn v¨n nµy kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng khiÕm khuyÕt, rÊt mong ®îc sù chØ b¶o bæ sung ý kiÕn cña c¸c nhµ khoa häc, c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®Ó c«ng tr×nh nghiªn cøu nµy ®îc hoµn thiÖn. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Hµ T©y, Ngµy 25/09/2007 T¸c gi¶ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §Æt vÊn ®Ò B¹ch ®µn ®îc dÉn gièng vµo ViÖt Nam tõ tríc n¨m 1945. Do cã nh÷ng ®Æc tÝnh u viÖt: sinh trëng nhanh, biªn ®é sinh th¸i réng, dÔ trång, Ýt s©u bÖnh, gç cã gi¸ trÞ kinh tÕ vµ nhiÒu c«ng dông nh: gç x©y dùng, bét giÊy, xuÊt khÈu, lµm cñi lÊy tinh dÇu, tanin, nu«i ong mËt …Nªn tõ nh÷ng n¨m 60 ®· ph¸t triển mạnh, được g©y trồng rộng r·i, tÝnh ®Õn năm 1995, Việt Nam cã khoảng 144.417 ha rừng Bạch đàn c¸c loại, chiếm 35% diÖn tÝch rừng trồng cả nước, giữ vị trÝ hàng đầu trong c¸c c©y trồng rừng chủ yếu (Nguyễn Ngọc Lung, 1995).[9] B¹ch ®µn trång ë níc ta cã nhiÒu loµi, nhng theo Lª §×nh Kh¶ th× B¹ch ®µn Urophylla lµ loµi ®îc c«ng nhËn lµ gièng quèc gia vµ ®îc ®a vµo g©y trång ë nhiÒu n¬i.
HuyÖn Phï Ninh cã nhiÒu c¬ së tham gia s¶n xuÊt c©y gièng B¹ch ®µn vµ ®©y còng lµ trung t©m cung cÊp c©y gièng B¹ch ®µn Urophylla dßng v« tÝnh cho c¸c ch¬ng tr×nh trång rõng dßng v« tÝnh cña tØnh Phó Thä vµ c¸c tØnh b¹n. C¸c dßng b¹ch ®µn ®îc nh©n gièng t¹i ®©y lµ dßng PN2 vµ U6. Tuy nhiªn ®Ó cã ®ñ nguån gièng phôc vô cho c¸c ®¬n vÞ trång rõng vµ nh©n d©n th× kh©u kü thuËt s¶n xuÊt c©y gièng ë giai ®o¹n vên ¬m lµ v« cïng quan träng. Khi c©y ë giai ®o¹n vên ¬m thêng m¾c ph¶i mét sè lo¹i bÖnh h¹i l¸, th©n cµnh b¹ch ®µn vµ nguyªn nh©n chñ yÕu do nÊm g©y ra.
Mµ thùc tÕ lµm viÖc vµ kh¶o s¸t ë c¸c vên ¬m lín, võa vµ nhá trong khu vùc huyªn Phï Ninh t«i nhËn thÊy hÇu hÕt c¸c vên ¬m nµy ®Òu xuÊt hiÖn c¸c lo¹i bÖnh h¹i B¹ch ®µn tuy nhiªn møc ®é bÞ bÖnh vµ tæn thÊt do bÖnh g©y ra lµ kh¸c nhau. C¸c lo¹i bÖnh nµy g©y ¶nh hëng ®Õn sinh trëng vµ chÊt lîng c©y gièng vµ cã thÓ lµm chÕt hµng lo¹t c©y con. NÕu kh«ng ®îc ph¸t hiÖn vµ cã biÖn ph¸p phßng trõ kÞp thêi th× ®©y còng chÝnh lµ nguån bÖnh g©y h¹i cho rõng trång, cã thÓ dÉn ®Õn nh÷ng tæn thÊt rÊt lín vÒ kinh tÕ, m«i trêng vµ x· héi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com XuÊt ph¸t tõ thùc tr¹ng nh tr×nh bµy ë trªn, ®Ó gi¶m thiÓu ¶nh hëng nghiªm träng cña bÖnh lµ cÇn thiÕt nªn t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “Nghiªn cøu bÖnh h¹i l¸ trªn c©y B¹ch ®àn (Eucalyptus urophylla) dßng PN2, U6 vµ thö nghiÖm mét sè thuèc ho¸ häc t¹i vên ¬m thuéc huyÖn Phï Ninh - TØnh Phó Thä”.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ch¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Nghiªn cøu trªn thÕ giíi B¹ch ®àn ®îc coi là c©y ®Æc trng cña lôc ®Þa Australia. Nhng hiÖn nay c¸c ®¶o lín cña T©n Ghi-Nª ë phÝa B¾c cña Australia, mét sè ®¶o nhá ë phÝa §«ng cña Indonesia (Timor,Wetar .) cã nhiÒu loµi ®ang tån t¹i trong tr¹ng th¸i tù nhiªn. Do sự phong phó vÒ loài, biªn ®é sinh th¸i réng, cã kh¶ n¨ng tån t¹i và sinh trëng tốt trªn nhiÒu d¹ng lËp ®Þa, nhÊt là nh÷ng d¹ng lËp ®Þa phức tạp nghÌo dinh dìng, năng suất cao, lu©n kú khai th¸c ng¾n, gi¸ trÞ kinh tÕ lín.
V× thÕ mµ trong hai thËp kû qua B¹ch ®µn ®îc trång réng r·i ngoµi khu vùc ph©n bè vµ ®· trë thµnh c©y trång cña c¶ thÕ giíi. Ngµy nay cµng nhiÒu níc nhËp néi vµ më réng diÖn tÝch trång B¹ch ®µn thay cho c¸c loµi c©y Ýt cã gi¸ trÞ ë ®Þa ph¬ng. HiÖn nay ®· cã 58 níc trång B¹ch ®µn víi tæng diÖn tÝch lªn tíi 7.000 ha vµ 50 níc kh¸c ®ang trång thö nghiÖm, ®a B¹ch ®µn lªn vÞ trÝ ®øng ®Çu trong c¸c loµi c©y trång cña thÕ giíi.[24] Nghiªn cøu vÒ bÖnh h¹i B¹ch ®µn ë giai ®o¹n rõng trång vµ giai ®o¹n vên ¬m ®îc thùc hiÖn t¬ng ®èi phæ biÕn, cã tÝnh hÖ thèng ë nhiÒu níc trªn thÕ giíi. C¸c nghiªn cøu nµy còng ®· ®îc nhiÒu t¸c gi¶ quan t©m (FAO – 1982), cã thÓ tãm t¾t t×nh h×nh nghiªn cøu bÖnh h¹i B¹ch ®µn trªn thÕ giíi nh sau: Ngêi ®Çu tiªn ph¸t hiÖn bÖnh h¹i l¸ B¹ch ®µn ë trªn c©y con lµ Yong.
Sau ®ã c¸c t¸c gi¶ kh¸c nh Thomson.A (1966) ®· ph¸t hiÖn ®îc bÖnh nµy trªn nhiÒu loµi c©y kh¸c, trong ®ã cã bÖnh ®èm l¸ B¹ch ®µn xanh (Eucalyptus globolus) chóng ph©n bè ë c¸c níc nhiÖt ®íi vµ ¸ nhiÖt ®íi nh Fiji, Ghana, India, Kenya, Malaysia, Papua, Tazania, Uganda. [25] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ë Ên §é cã 3 lo¹i bÖnh do virus g©y ra ®· lµm suy gi¶m c¶ sè lîng vµ chÊt lîng tinh dÇu trong l¸ B¹ch ®µn chanh E.citriodora ë Philippin cã hai lo¹i bÖnh g©y thiÖt h¹i cho th©n c©y, ®ã lµ bÖnh “suy yÕu cña B¹ch ®µn” g©y ra ho¹i tö ë vá vµ rông l¸ sím cho E.saligna vµ “bÖnh h¹i ngän c©y” g©y ra kh« hÐo ®Çu cµnh, sinh trëng chËm vµ chÕt ®èi víi E.[27] Nghiªn cøu vÒ s©u bÖnh h¹i vên ¬m ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ trong vµ ngoµi níc ®Ò cËp ®Õn, hÇu hÕt c¸c gi¸o tr×nh bÖnh c©y rõng ®Òu nãi ®Õn c©y vên ¬m, ngêi ®Çu tiªn ph¶i ®Ò cËp ®Õn lµ c¸c t¸c gi¶ ngêi Nga nh: Vanhin (1950), Minkevich (1960), sau ®ã lµ ngêi §øc Ulign (1968) råi ®Õn c¸c nhµ bÖnh c©y ngêi Mü Hodge (1970), Anh, Australia, Trung Quèc, NhËt B¶n. Trong ®ã c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ bÖnh c©y rõng ë nhiÖt ®íi nh cña Roges, John Boyce, Teng, Bakshi, Peace … ®Òu ®Ò cËp ®Õn bÖnh h¹i c©y B¹ch ®µn. [5] Ph¶i nãi r»ng bÖnh c©y vên ¬m ®· ®îc nhiÒu nhµ bÖnh c©y rõng chó ý vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ vµo nh÷ng n¨m cña thËp kû 60.
Thêi kú ®· c«ng t¸c trång rõng c¸c c©y nhËp néi nh Th«ng, B¹ch ®µn ®îc ph¸t triÓn vµ b¾t ®Çu c«ng viÖc gieo ¬m c©y con cïng víi xuÊt hiÖn rÊt nhiÒu bÖnh h¹i cho c©y con. Tuy nhiªn nh÷ng tµi liÖu ®ã còng chØ ®Ò cËp ®Õn c¸c lo¹i thuèc diÖt nÊm, khö trïng ®Êt ®Ó tiªu diÖt nÊm g©y bÖnh ë vên ¬m. C¸c níc trong khu vùc còng ®· cã nh÷ng nghiªn cøu vÒ phßng trõ s©u bÖnh h¹i c©y rõng ®îc c«ng bè trªn c¸c t¹p chÝ vµ t¹i c¸c héi th¶o Quèc tÕ nh bÖnh phÊn hång trªn b¹ch ®µn t¹i Ên ®é (Pink disease of Eucalyptus in India.Seth,KS 1978), bÖnh mÊt mµu vµ rçng ruét ë Keo tai tîng (Dis colouration and heartrot of Acasia mangium, lee,SS,1988), dÞch häc vµ phßng trõ bÖnh trªn b¹ch ®µn t¹i Kerala - Ên ®é (Epidemiology and Control of disease of Eucalyptus, Sharma 1991). [24] N¨m 1996, trong cuèn gi¸o tr×nh BÖnh c©y rõng dïng cho c¸c trêng §¹i häc Trung Quèc, Yang Wang ®· ®Ò cËp ®Õn mét sè bÖnh h¹i b¹ch ®µn nh bÖnh thèi cæ rÔ, bÖnh sïi gèc, bÖnh kh« xanh, bÖnh hÐo vµng, bÖnh loÐt th©n, bÖnh loÐt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tr¾ng gèc, bÖnh ®èm n©u, bÖnh ®èm tÝm, bÖnh ®èm l¸, bÖnh loÐt vá vµ bÖnh c©y ký sinh.
Nghiªn cøu trong níc B¹ch ®µn ®îc dÉn gièng vµo níc ta tríc n¨m 1945, nhng chñ yÕu lµ trång thö nghiÖm, cha trång thµnh rõng kinh tÕ tËp trung. ViÖc ph¸t triÓn trång B¹ch ®µn trªn quy m« lín, míi chØ ®îc b¾t ®Çu tõ n¨m 1960. B¹ch ®µn ur« lµ loµi c©y mäc nhanh, cã kh¶ n¨ng sèng trªn ®Êt ®åi nghÌo xÊu, cã thÓ g©y trång thµnh rõng thuÇn loµi hoÆc hçn giao víi keo ë c¸c tØnh vïng trung du. Gç B¹ch ®µn ®îc sö dông rÊt nhiÒu trong v¸n xÎ, x©y dùng vµ lµm ®å gia dông.
Mét sè níc trªn thÕ giíi, trång B¹ch ®µn chñ yÕu ®Ó lµm nguyªn liÖu giÊy, l¸ B¹ch ®µn dïng ®Ó trng cÊt tinh dÇu, lµm thuèc ch÷a bÖnh c¶m cóm, phong thÊp,.§Æc biÖt, B¹ch ®µn cã th©n th¼ng, trßn, gç cøng, v× vËy lµm gç trô má rÊt tèt.