Luận án tiến sĩ nông nghiệp nghiên cứu bệnh đốm nâu alternaria sp gây hại trên cây chanh leo và biện pháp quản lý bệnh tại tỉnh nghệ an

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nông nghiệp nghiên cứu bệnh đốm nâu alternaria sp gây hại trên cây chanh leo và biện pháp quản lý, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Võ Thị Dung
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Triệu Mân
• Trường học: Viện Khoa Học Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh đốm nâu (Alternaria sp.) gây hại trên cây chanh leo và biện pháp quản lý bệnh tại tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về cây chanh leo
• 1.2. Nguồn gốc và xuất xứ
• 1.3. Vị trí phân loại (CABI, 2007)
• 1.4. Đặc điểm thực vật học
• 1.5. Giá trị dinh dưỡng và lợi ích của chanh leo
• 1.6. Tình hình sản xuất chanh leo trên thế giới
• 1.7. Tình hình sản xuất chanh leo ở Việt Nam
• 1.8. Những nghiên cứu về bệnh hại chanh leo
• 1.9. Tầm quan trọng của một số bệnh hại chanh leo
• 1.10. Một số bệnh hại chính trên chanh leo
• 1.11. Những nghiên cứu về bệnh đốm nâu hại chanh leo
• 1.12. Một số tồn tại về nghiên cứu và phòng trừ bệnh đốm nâu chanh leo tại Nghệ An và hướng giải quyết của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Điều tra thực trạng sản xuất chanh leo, mức độ phổ biến của bệnh đốm gây hại chanh leo tại Nghệ An
• 2.6. Định danh loài, nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo
• 2.7. Nghiên cứu biện pháp phòng chống bệnh đốm nâu trên cây chanh leo do nấm Alternaria sp.
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Phương pháp điều tra thực trạng sản xuất chanh leo ở Nghệ An, mức độ phổ biến của bệnh đốm gây hại chanh leo
• 2.8.2. Phương pháp định danh loài Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo
• 2.8.3. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm Alternaria sesami gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo
• 2.8.4. Phương pháp nghiên cứu biện pháp quản lý bệnh đốm nâu trên chanh leo do nấm A. sesami gây ra
• 2.8.5. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng sản xuất chanh leo, mức độ phổ biến của bệnh đốm nâu tại Nghệ An
• 3.1.1. Thực trạng sản xuất chanh leo tại Nghệ An
• 3.1.2. Mức độ phổ biến của bệnh đốm nâu tại Nghệ An
• 3.2. Định danh loài, nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo
• 3.2.1. Triệu chứng bệnh đốm nâu trên chanh leo
• 3.2.2. Phân lập mẫu bệnh, đặc điểm hình thái nấm Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu trên chanh leo
• 3.2.3. Kết quả lây bệnh nhân tạo trên chanh leo và tái phân lập tác nhân gây bệnh trên cây chanh leo
• 3.2.4. Khả năng lây nhiễm chéo của nấm Alternaria sp. trên chanh leo đối với các cây trồng khác nhau
• 3.2.5. Định danh loài Alternaria sp. trên chanh leo
• 3.2.6. Đặc điểm sinh học, sinh thái của Alternaria sesami gây bệnh đốm nâu chanh leo
• 3.2.7. Ảnh hưởng của điều kiện nuôi cấy với nấm A.
• 3.2.8. Khả năng gây bệnh của nấm Alternaria sesami
• 3.2.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát sinh và gây hại của bệnh đốm nâu trên đồng ruộng
• 3.2.10. Diễn biến của bệnh đốm nâu hại chanh leo tại Nghệ An
• 3.2.11. Ảnh hưởng của tuổi cây đến bệnh đốm nâu (Alternaria sesami) trên chanh leo tại Nghệ An
• 3.2.12. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến bệnh đốm nâu (Alternaria sesami) trên chanh leo tại Nghệ An
• 3.2.13. Ảnh hưởng của phân bón đến bệnh đốm nâu (A. sesami) trên chanh leo tại Nghệ An
• 3.3. Nghiên cứu biện pháp quản lý bệnh đốm nâu (A. sesami) gây hại trên cây chanh leo
• 3.3.1. Nghiên cứu khả năng phòng chống bệnh đốm nâu trên cây chanh leo bằng biện pháp sinh học
• 3.3.2. Nghiên cứu khả năng phòng chống bệnh đốm nâu trên cây chanh leo bằng biện pháp hóa học
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh đốm nâu trên cây chanh leo

Bệnh đốm nâu do nấm Alternaria sp. gây ra là một trong những bệnh hại nghiêm trọng trên cây chanh leo, đặc biệt tại tỉnh Nghệ An. Bệnh xuất hiện ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng của cây, từ vườn ươm đến vườn kinh doanh. Triệu chứng bệnh thể hiện rõ trên lá và quả, gây giảm năng suất và chất lượng quả thương phẩm. Nghiên cứu này nhằm xác định chính xác tác nhân gây bệnh, đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm Alternaria sp., và đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tác nhân gây bệnh và triệu chứng

Nấm Alternaria sp. được xác định là tác nhân chính gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo. Triệu chứng bệnh bao gồm các đốm nâu trên lá và quả, dẫn đến héo lá và thối quả. Nghiên cứu đã phân lập và định danh loài nấm này thông qua đặc điểm hình thái và giải trình tự vùng ITS. Kết quả cho thấy Alternaria sesami là loài chính gây bệnh tại Nghệ An.

1.2. Điều kiện phát triển của bệnh

Bệnh đốm nâu phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ từ 25-30°C. Các yếu tố như mật độ trồng dày, bón phân không cân đối, và thiếu quản lý dịch hại hiệu quả cũng làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lượng mưa và độ ẩm cao là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nấm Alternaria sp..

II. Biện pháp quản lý bệnh đốm nâu

Để quản lý hiệu quả bệnh đốm nâu trên cây chanh leo, nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp quản lý tổng hợp, bao gồm sử dụng thuốc hóa học, biện pháp sinh học, và kỹ thuật canh tác. Các biện pháp này nhằm giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra và đảm bảo sản xuất bền vững.

2.1. Biện pháp hóa học

Các loại thuốc hóa học như Metalaxyl, Mancozeb, và Propineb đã được thử nghiệm và chứng minh hiệu quả trong việc ức chế sự phát triển của nấm Alternaria sesami. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc hóa học cần được quản lý chặt chẽ để tránh gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

2.2. Biện pháp sinh học

Nghiên cứu đã thử nghiệm các dịch chiết từ thực vật như Bạc hà và Bạch đàn để kiểm soát bệnh đốm nâu. Kết quả cho thấy các dịch chiết này có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Alternaria sesami và là giải pháp an toàn, thân thiện với môi trường.

2.3. Kỹ thuật canh tác

Các biện pháp canh tác như điều chỉnh mật độ trồng, bón phân cân đối, và vệ sinh đồng ruộng đã được đề xuất để giảm thiểu nguy cơ bùng phát bệnh. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến giúp tăng cường sức đề kháng của cây và hạn chế sự lây lan của nấm bệnh.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung kiến thức khoa học về bệnh đốm nâu do nấm Alternaria sesami gây ra trên cây chanh leo. Đồng thời, các biện pháp quản lý được đề xuất có giá trị thực tiễn cao, giúp nông dân tại Nghệ An và các vùng trồng chanh leo khác quản lý bệnh hiệu quả, đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Đóng góp khoa học

Nghiên cứu đã xác định chính xác loài Alternaria sesami gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo tại Việt Nam thông qua đặc điểm hình thái và giải trình tự vùng ITS. Đây là đóng góp quan trọng cho khoa học bảo vệ thực vật.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các biện pháp quản lý được đề xuất đã được áp dụng thực tế tại Nghệ An, giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh đốm nâu gây ra. Việc sử dụng dịch chiết thực vật và thuốc hóa học có kiểm soát đã mang lại hiệu quả cao trong việc kiểm soát bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Cây chanh leo (Passiflora edulis Sims) thuộc họ Lạc tiên (Passifloraceae), bộ Violales, là loại cây ăn quả nhiệt đới có giá trị dinh dưỡng và hiệu quả kinh tế cao. Tại Việt Nam, tính đến năm 2019, chanh leo được phát triển tại 36 tỉnh, thành phố với tổng diện tích đạt khoảng 10,5 nghìn ha, sản lượng ước đạt 222,3 nghìn tấn và năng suất bình quân cả nước đạt 20,32 tấn/ha. Cây trồng này xếp vị trí thứ 17 trong số các loài cây ăn quả có quy mô sản xuất trên 10 nghìn ha tại Việt Nam. Tại tỉnh Nghệ An, chanh leo được đưa vào cơ cấu cây trồng nhằm chuyển đổi sinh kế và tạo thu nhập cho đồng bào các huyện miền núi biên giới như Quế Phong và Tương Dương.

Tuy nhiên, sản xuất chanh leo tại Nghệ An đang gặp trở ngại lớn bởi áp lực dịch hại. Theo điều tra của Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An và Trung tâm Bảo vệ thực vật vùng Khu 4 (2013), tỷ lệ cây chanh leo bị bệnh do tập đoàn nấm gây ra trung bình từ 5% đến 10%, nhiều vườn bị nhiễm từ 40% đến 50%. Trong số các bệnh hại chính, bệnh đốm nâu do nấm Alternaria sp. gây hại nghiêm trọng trên tất cả các giai đoạn sinh trưởng của cây từ vườn ươm, vườn kiến thiết cơ bản đến vườn kinh doanh, làm giảm năng suất, suy giảm chất lượng quả thương phẩm và rút ngắn chu kỳ khai thác của vườn cây.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ rõ: Trước thời điểm đề tài thực hiện, tại Việt Nam chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu sâu và có hệ thống về tác nhân nấm Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo; các nghiên cứu trong nước trước đó mới dừng lại ở mức điều tra sơ bộ hoặc ghi nhận loài Alternaria passiflorae tại khu vực Tây Nguyên. Người sản xuất chủ yếu lạm dụng thuốc hóa học nhưng hiệu quả phòng trừ thấp do chưa xác định chính xác nguyên nhân loài, đặc điểm sinh học và quy luật phát sinh của bệnh, đồng thời gây ô nhiễm môi trường.

Mục đích và yêu cầu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể:

1. Mục đích: Xác định được nguyên nhân, đặc điểm sinh học, sinh thái, quy luật phát sinh gây hại của bệnh đốm nâu trên chanh leo và đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả, an toàn đối với môi trường tại tỉnh Nghệ An.
2. Yêu cầu:
   • Định danh được loài Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu chanh leo tại Nghệ An.
   • Xác định được đặc điểm sinh học, sinh thái của tác nhân gây bệnh đốm nâu chanh leo và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh, gây hại của bệnh.
   • Đề xuất được các biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả và an toàn với môi trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nấm Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo và quy luật phát sinh gây hại của bệnh đốm nâu trên cây chanh leo.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Điều tra, thu thập mẫu bệnh và bố trí thí nghiệm đồng ruộng tại tỉnh Nghệ An (tập trung tại huyện Quế Phong và Tương Dương) và một số tỉnh phụ cận (Hòa Bình, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Bình). Các thí nghiệm phân tích trong phòng được thực hiện tại Bộ môn Bệnh cây & Miễn dịch thực vật (Viện Bảo vệ thực vật) và Trung tâm Bệnh cây nhiệt đới (Học viện Nông nghiệp Việt Nam).
  • Thời gian nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến cây chanh leo và hệ thống bệnh hại:

• Nguồn gốc và phân loại thực vật: Chi Passiflora có từ 520 loài (Watson và cs., 2004) đến 700 loài (Feuillet và cs., 2004), trong đó có khoảng 60 loài cho quả ăn được. Ba loài được trồng phổ biến gồm chanh leo tím (Passiflora edulis Sims), chanh leo vàng (Passiflora edulis f. flavicarpa) và chanh leo khổng lồ (Passiflora quadrangularis). Giống chanh leo vỏ tím có nguồn gốc từ Nam Brazil, Paraguay và Bắc Argentina; chanh leo vàng được phát hiện lần đầu tại vùng Amazon của Brazil (Acland, 1971; Morton, 1987; Chandler, 1967). Về phân loại học (CABI, 2007), chanh leo thuộc giới Viridiplantae, ngành Spermatophyta, ngành phụ Angiospermae, lớp Dicotyledonae, bộ Violales, họ Passifloraceae.

• Tình hình sản xuất toàn cầu và Việt Nam: Theo FAO (2013) và Fintrac (2018), sản lượng chanh leo toàn cầu đạt khoảng 1,15 triệu tấn năm 2009 và dự báo đạt trên 2,39 - 2,78 triệu tấn vào năm 2020. Brazil là nước sản xuất lớn nhất thế giới (834.286 tấn năm 2015, chiếm 59,41% sản lượng toàn cầu), tiếp theo là Indonesia, Ấn Độ, Colombia, Ecuador và Kenya (Amata và cs., 2009; IGBE, 2013; faostats, 2018). Tại Việt Nam, giống chanh leo Đài Nông 1 được du nhập và trồng phổ biến tại Tây Nguyên (Gia Lai, Đắk Nông, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Kon Tum) và mở rộng ra phía Bắc (Sơn La, Hòa Bình, Nghệ An).

• Thành phần dịch hại và các nhóm bệnh chính trên chanh leo: Theo CABI (2016), cây chanh leo có 45 loài dịch hại (1 loài nhện, 27 loài côn trùng, 13 loài bệnh, 1 loài chuột, 3 loài cỏ dại). Joy và Sherin (2012) ghi nhận 12 loài nấm, 5 loài virus, 2 loài vi khuẩn và 1 loài phytoplasma.

  • Nhóm bệnh virus gồm Passionfruit woodiness virus (PWV) (McKnight, 1953; Taylor và Greber, 1973), Cowpea aphid-borne mosaic virus (CABMV) (Barros và cs., 2007), East Asian Passiflora virus (EAPV) (Iwai và cs., 2006), Cucumber mosaic virus (CMV), Euphorbia leaf curl virus (EuLCV) và Papaya leaf curl Guangdong virus (PaLCuGDV) (Cheng và cs., 2014; Kil và cs., 2016).
  • Nhóm bệnh vi khuẩn gồm Xanthomonas axonopodis pv. passiflorae và Pseudomonas syringae pv. passiflorae (Bradbury, 1986; Baigent và Starr, 1963; Torres Filho và Ponte, 1994).
  • Nhóm bệnh nấm gồm héo rũ do Fusarium oxysporum f. sp. passiflorae, lở cổ rễ do Fusarium solani (Cole và cs., 2002), thối rễ do Phytophthora cinnamomi, Phytophthora nicotianae (Newhook, 1959; Agrios, 1997) và thán thư do Colletotrichum gloeosporioides (Yamashiro, 1991; Goes, 1998).

• Các nghiên cứu về bệnh đốm nâu (Alternaria spp.): Bệnh đốm nâu trên chanh leo được ghi nhận đầu tiên tại Australia (Smith, 1939), sau đó tại New Zealand (Brien, 1940), Kenya (Ondiek, 1975; Mbaka và cs., 2006) và nhiều nước khác. Có 9 loài Alternaria được mô tả gây bệnh trên chanh leo, phổ biến nhất là Alternaria passiflorae và Alternaria alternata (Fullerton, 1982; Inch, 1978; Simmons, 2007; Lawrence và cs., 2013). Tại Việt Nam, nghiên cứu của Phan Thị Thu Hiền và cs. (2015) xác định Alternaria passiflorae là tác nhân gây bệnh đốm nâu trên chanh leo tại Đắk Nông và Lâm Đồng.

• Nghiên cứu biện pháp phòng trừ thảo mộc và hóa học: Các nghiên cứu của Hadizadeh và cs. (2009), Fawzi và cs. (2009), Khallil (2001), Feng và Zheng (2007), Singh (1994) chứng minh tinh dầu và dịch chiết Bạc hà, Bạch đàn, Thì là, Tỏi có hoạt tính ức chế sự nảy mầm và phát triển sợi nấm Alternaria.

Khoảng trống mà luận án lựa chọn giải quyết là xác định chính xác danh tính phân loại học của loài nấm Alternaria gây bệnh đốm nâu chanh leo tại vùng sinh thái Bắc Trung Bộ (Nghệ An), nghiên cứu các đặc tính sinh học, dịch tễ học đồng ruộng và xây dựng biện pháp quản lý bệnh kết hợp giữa dịch chiết thảo mộc và thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu hình thái truyền thống với công cụ sinh học phân tử hiện đại và quy tắc Koch trong bệnh cây học:

• Khung lý thuyết phân loại nấm: Sử dụng hệ thống phân loại chi Alternaria của Simmons (2007), Lawrence và cs. (2013) và Woudenberg và cs., trong đó chi Alternaria được chia thành 24 phân đoạn (Section), nhóm nấm đốm nâu có bào tử kích thước lớn thuộc Section Porri.
• Phương pháp điều tra thực địa: Điều tra thực trạng sản xuất, cơ cấu giống, chế độ canh tác, tỷ lệ bệnh (TLB %) và chỉ số bệnh (CSB %) theo phương pháp chuẩn của ngành Bảo vệ thực vật tại 2 huyện Quế Phong (QP) và Tương Dương (TD), tỉnh Nghệ An.
• Phương pháp thu mẫu và phân lập: Thu thập mẫu lá, quả bị bệnh đốm nâu từ Nghệ An và các tỉnh phụ cận (Hòa Bình, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Bình). Phân lập mô bệnh trên môi trường thạch Agar nước (WA) và môi trường Potato Dextrose Agar (PDA).
• Phương pháp định danh hình thái và sinh học phân tử:
  • Hình thái: Quan sát đặc điểm cành bào tử phân sinh, hình dạng bào tử, kích thước, số lượng vách ngăn ngang, vách ngăn dọc và mỏ bào tử dưới kính hiển vi quang học.
  • Sinh học phân tử: Tách chiết DNA tổng số của 11 mẫu nấm đại diện, thực hiện phản ứng PCR khuếch đại vùng liên gen phiên mã nội bộ ITS rDNA (ITS1/ITS4), giải trình tự gen, so sánh độ tương đồng trên cơ sở dữ liệu quốc tế MYCOBANK và GenBank, phân tích phát sinh loài phả hệ với 63 loài thuộc Section Porri.
• Phương pháp lây nhiễm nhân tạo và xác định phổ ký chủ: Lây nhiễm nguồn nấm phân lập lên lá non, lá thuần thục, quả non, quả chín của chanh leo bằng phương pháp tạo vết thương và không tạo vết thương để kiểm chứng quy tắc Koch; tiến hành lây nhiễm nhân tạo chéo lên các cây trồng khác như cây vừng (Sesamum indicum), thầu dầu (Ricinus communis), tai tượng xanh (Acalypha wilkesiana).
• Phương pháp nghiên cứu sinh học, sinh thái in vitro: Khảo sát sự phát triển của tản nấm và nảy mầm bào tử trên 4 môi trường dinh dưỡng (PDA, PCA, PSA, WA); các dải nhiệt độ (từ 5°C đến 40°C); các dải pH (từ 4 đến 9); và các chế độ chiếu sáng khác nhau.
• Phương pháp đánh giá hiệu lực phòng trừ:
  • Biện pháp sinh học: Sử dụng dịch chiết tươi từ lá Bạc hà (Bạc hà-CT), Bạch đàn (Bạch đàn-CT) và Thì là (Thì là-CT) ở các nồng độ khác nhau; đánh giá khả năng ức chế nảy mầm bào tử, ức chế tản nấm in vitro, thử nghiệm trong nhà lưới và ngoài đồng ruộng sản xuất.
  • Biện pháp hóa học: Khảo sát 3 hoạt chất/thuốc thương phẩm gồm Mancozeb (Dithane M-45 80WP), Propineb (Antracol 70WP) và Metalaxyl (Metaxyl 500WP) ở các nồng độ khuyến cáo qua 3 cấp độ thử nghiệm: phòng thí nghiệm (in vitro), nhà lưới và ngoài đồng ruộng tại Nghệ An.
• Xử lý số liệu: Thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD), số liệu được xử lý thống kê sinh học để so sánh tỷ lệ bệnh, chỉ số bệnh và hiệu quả phòng trừ (HQPT %).

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan tài liệu

Chương I trình bày tổng quan về cây chanh leo, tình hình sản xuất, hệ thống bệnh hại trên thế giới và Việt Nam, cùng các công trình nghiên cứu về nấm Alternaria. Tác giả trích dẫn thành phần dinh dưỡng của quả chanh leo tím:

Thành phần	Hàm lượng trong 100g thịt quả	Thành phần	Hàm lượng trong 100g thịt quả
Năng lượng	90 Kcal	Acid Ascorbic (Vitamin C)	30 mg
Nước	75,1 g	Phospho	64 mg
Protein	2,2 g	Sắt	1,6 mg
Chất béo	0,7 g	Natri	28 mg
Carbohydrat	21,2 g	Kali	348 mg
Tro	0,8 g	Vitamin A	700 IU
Canxi	13 mg	Riboflavin	0,13 mg

Chương này tổng kết 45 loài dịch hại trên cây chanh leo theo CABI (2016), phân tích chi tiết các nhóm bệnh do potyvirus, begomovirus, vi khuẩn Xanthomonas, Pseudomonas, nấm Fusarium oxysporum, Phytophthora spp. và Colletotrichum gloeosporioides. Đồng thời, chương I phân tích sâu về chi Alternaria, 24 section của chi này, đặc điểm bệnh đốm nâu do Alternaria passiflorae, A. alternata, A. macrospora trên thế giới, cũng như tiềm năng sử dụng dịch chiết thực vật (Bạc hà, Bạch đàn) trong phòng chống bệnh nấm.

Chương II: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương II mô tả chi tiết vật liệu nghiên cứu gồm các mẫu lá, quả chanh leo bị bệnh đốm nâu thu thập tại Nghệ An (Quế Phong, Tương Dương), Hòa Bình, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Bình; nguồn cây ký chủ chanh leo giống Đài Nông 1; nguồn nấm phân lập; các môi trường dinh dưỡng (PDA, PSA, PCA, WA); các mẫu cây thử nghiệm phổ ký chủ (vừng, thầu dầu, tai tượng xanh); dịch chiết thực vật tươi (Bạc hà-CT, Bạch đàn-CT, Thì là-CT) và các thuốc bảo vệ thực vật (Dithane M-45 80WP, Antracol 70WP, Metaxyl 500WP).

Nội dung nghiên cứu gồm 3 hợp phần chính:

1. Điều tra thực trạng sản xuất chanh leo và mức độ phổ biến của bệnh đốm nâu tại tỉnh Nghệ An.
2. Định danh loài, nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm Alternaria sp. gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo.
3. Nghiên cứu biện pháp phòng chống bệnh đốm nâu trên cây chanh leo do nấm Alternaria sp. bằng biện pháp canh tác, sinh học và hóa học.

Phương pháp nghiên cứu được chuẩn hóa từ khâu điều tra ngoài sản xuất, phân lập mẫu bệnh, giải trình tự vùng gen ITS (11 mẫu), lây nhiễm nhân tạo kiểm tra tính gây bệnh theo quy tắc Koch, khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ, pH, ánh sáng, nồng độ bào tử, độ tuổi lá/quả đến khả năng gây bệnh, và đánh giá hiệu lực phòng chống bệnh trong điều kiện phòng thí nghiệm, nhà lưới và ngoài sản xuất.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm và thảo luận khoa học:

• Thực trạng sản xuất và mức độ gây hại của bệnh đốm nâu tại Nghệ An:

  • Thành phần bệnh hại trên chanh leo tại Nghệ An gồm nhiều đối tượng nấm, vi khuẩn, virus, trong đó bệnh đốm nâu xuất hiện phổ biến với tần suất và mức độ gây hại cao.
  • Bệnh gây thiệt hại rõ rệt đến năng suất chanh leo ở cả vườn cây 1 năm tuổi và vườn cây 2 năm tuổi tại huyện Quế Phong và Tương Dương; tỷ lệ bệnh và chỉ số bệnh tăng dần theo tuổi cây và tích lũy qua các năm canh tác.

• Định danh loài và đặc điểm hình thái nấm Alternaria sp.:

  • Triệu chứng bệnh: Trên lá xuất hiện các chấm nhỏ màu nâu đỏ, sau mở rộng thành đốm tròn có vòng đồng tâm màu nâu sẫm, xung quanh có quầng vàng; trên quả tạo các vết đốm tròn trũng lõm màu nâu đỏ làm teo tóp vỏ và rụng quả.
  • Đặc điểm hình thái: Phân lập các mẫu nấm thu được tản nấm màu xám sẫm đến đen trên môi trường PDA. Bào tử phân sinh có kích thước lớn, hình elip dài hoặc hình chùy ngược, có nhiều vách ngăn ngang và vách ngăn dọc, có mỏ dài.
  • Kết quả giải trình tự vùng ITS: Toàn bộ 11 mẫu nấm Alternaria sp. phân lập từ vết bệnh đốm nâu chanh leo tại Nghệ An và phụ cận đều có trình tự ITS đồng nhất 100% với nhau. Khi đối chiếu với cơ sở dữ liệu MYCOBANK và 63 loài thuộc Section Porri, 11 mẫu này thuộc Section Porri và có mức tương đồng 100% về gen ITS với 3 loài: Alternaria sesami, Alternaria acalyphicola và Alternaria ricini.
  • Đoạn trình tự thuộc vùng ITS2 của 11 mẫu nấm chanh leo tại Nghệ An chứa 1 nucleotide đặc trưng (G) tương tự như A. acalyphicola, khác biệt duy nhất so với 60 loài còn lại của Section Porri.
  • Kết quả lây nhiễm chéo phổ ký chủ: Nguồn nấm Alternaria sp. từ chanh leo có khả năng lây nhiễm gây bệnh điển hình trên cây vừng (Sesamum indicum), tạo triệu chứng tương tự tự nhiên và tái phân lập thành công. Dựa trên kết hợp đặc điểm hình thái, phân tích phân tử ITS và tính gây bệnh trên ký chủ, tác giả đã định danh chính xác loài gây bệnh đốm nâu chanh leo tại Nghệ An là Alternaria sesami.

• Đặc điểm sinh học, sinh thái của Alternaria sesami:

  • Môi trường nuôi cấy: Khảo sát sự phát triển trên PDA, PCA, PSA, WA cho thấy môi trường dinh dưỡng ảnh hưởng rõ rệt đến tốc độ sinh trưởng tản nấm và sự hình thành bào tử.
  • Điều kiện nhiệt độ, pH và chiếu sáng: Xác định các ngưỡng nhiệt độ sinh trưởng, nhiệt độ nảy mầm và phát triển ống mầm của bào tử nấm A. sesami; xác định dải pH và chế độ chiếu sáng thích hợp nhất cho nấm phát triển.
  • Tính gây bệnh: Nấm xâm nhiễm gây bệnh thuận lợi ở cả phương thức có vết thương và không có vết thương; mật độ bào tử cao làm tăng nhanh tỷ lệ và chỉ số bệnh; mức độ mẫn cảm thể hiện rõ trên các độ tuổi lá (lá non, lá thuần thục) và quả (quả xanh, quả chín).
  • Yếu tố đồng ruộng: Diễn biến bệnh đốm nâu tại Quế Phong và Tương Dương (giai đoạn 2015 - 2017) có mối tương quan chặt chẽ với lượng mưa và độ ẩm không khí; tuổi cây càng cao mức độ nhiễm bệnh càng nặng; mật độ trồng dày và chế độ bón phân không cân đối (thừa đạm) làm tăng rõ rệt mức độ phát sinh và gây hại của bệnh.

• Nghiên cứu biện pháp quản lý bệnh đốm nâu (A. sesami):

  • Biện pháp sinh học: Dịch chiết Bạc hà tươi (Bạc hà-CT) và Bạch đàn tươi (Bạch đàn-CT) thể hiện khả năng ức chế mạnh sự nảy mầm của bào tử và sự phát triển sợi nấm A. sesami trên môi trường PDA. Trong điều kiện nhà lưới và ngoài đồng ruộng tại Nghệ An (2017 - 2018), dịch chiết Bạc hà-CT và Bạch đàn-CT đạt hiệu lực phòng trừ bệnh đốm nâu cao, mở ra hướng quản lý an toàn sinh học.
  • Biện pháp hóa học: Cả 3 loại thuốc thử nghiệm (Dithane M-45 80WP chứa Mancozeb, Antracol 70WP chứa Propineb, Metaxyl 500WP chứa Metalaxyl) đều ức chế mạnh sự nảy mầm của bào tử và sự phát triển của nấm A. sesami in vitro. Trên đồng ruộng sản xuất tại Nghệ An (2017 - 2018), các loại thuốc này mang lại hiệu lực phòng chống bệnh đốm nâu rõ rệt, làm giảm tỷ lệ bệnh và chỉ số bệnh trên lá và quả chanh leo.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được các đóng góp khoa học và thực tiễn chính:

1. Về mặt khoa học và phân loại học:

   • Lần đầu tiên xác định được loài Alternaria sesami là tác nhân gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo tại Việt Nam dựa trên sự tích hợp các đặc điểm hình thái, giải trình tự vùng ITS rDNA của 11 mẫu nấm thu thập tại Nghệ An và các tỉnh phụ cận, kết hợp với kiểm chứng tính gây bệnh trên cây ký chủ.
   • Bổ sung hệ thống dẫn liệu khoa học mới về triệu chứng, đặc điểm sinh học (môi trường dinh dưỡng, nhiệt độ, pH, chiếu sáng), sinh thái, quy luật diễn biến theo mùa và các yếu tố ảnh hưởng (lượng mưa, độ ẩm, tuổi cây, mật độ trồng, phân bón) đến sự phát sinh gây hại của nấm Alternaria sesami trên cây chanh leo.

2. Về mặt thực tiễn và ứng dụng phòng trừ:

   • Đánh giá toàn diện thực trạng và mức độ phổ biến, mức độ gây thiệt hại năng suất của bệnh đốm nâu chanh leo tại vùng trọng điểm Nghệ An.
   • Xác định được các hoạt chất hóa học có hiệu lực cao (Metalaxyl trong Metaxyl 500WP, Mancozeb trong Dithane M-45 80WP, Propineb trong Antracol 70WP) và các dịch chiết thực vật thảo mộc (Bạc hà chiết tươi, Bạch đàn chiết tươi) có khả năng ức chế nấm A. sesami, ứng dụng thành công trong phòng trừ bệnh trên đồng ruộng.
   • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật canh tác (mật độ hợp lý, tỉa cành thông thoáng, bón phân cân đối) kết hợp xử lý sinh học và hóa học nhằm giảm thiểu tác hại của bệnh, nâng cao năng suất và kéo dài tuổi thọ vườn chanh leo tại Nghệ An.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi nghiên cứu và các nội dung được trình bày trong văn bản:

• Hạn chế: Các nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng và khảo sát dịch tễ học của luận án chủ yếu tập trung tại địa bàn tỉnh Nghệ An (huyện Quế Phong, Tương Dương) và một số tỉnh lân cận; các khảo nghiệm thảo mộc mới dừng lại ở dạng dịch chiết tươi quy mô thử nghiệm.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục mở rộng phạm vi điều tra sự phân bố và tính biến dị di truyền của loài Alternaria sesami trên các vùng trồng chanh leo trọng điểm khác của cả nước (như vùng Tây Bắc và Tây Nguyên).
  • Nghiên cứu sâu hơn về quy trình công nghệ chiết xuất, tinh chế và bảo quản các chế phẩm hoạt chất sinh học từ Bạc hà và Bạch đàn để phát triển thành các sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật sinh học thương mại.
  • Đánh giá tính kháng/nhiễm của các dòng, giống chanh leo mới đối với loài nấm Alternaria sesami.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Bệnh cây học, Vi sinh vật học: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp kết hợp hình thái học và giải trình tự gen ITS để phân loại chi Alternaria (đặc biệt là Section Porri), phương pháp lây nhiễm nhân tạo và đánh giá dịch chiết thực vật kháng nấm.
• Cán bộ khuyến nông, kỹ sư nông nghiệp và cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương: Tham khảo số liệu dịch tễ, quy luật phát sinh bệnh theo thời tiết, độ tuổi cây và mật độ canh tác để xây dựng lịch dự tính, dự báo và quy trình hướng dẫn nông dân phòng trừ bệnh đốm nâu hiệu quả.
• Các doanh nghiệp và nông hộ sản xuất chanh leo (như Công ty Nafoods và các vùng trồng tại Nghệ An, Tây Bắc, Tây Nguyên): Áp dụng trực tiếp các hướng dẫn về mật độ trồng, chế độ phân bón, sử dụng dịch chiết Bạc hà/Bạch đàn và các hoạt chất thuốc BVTV (Mancozeb, Propineb, Metalaxyl) đúng nồng độ để bảo vệ năng suất quả và kéo dài chu kỳ kinh doanh của vườn cây.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác nhân chính gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo tại Nghệ An được luận án định danh là loài nấm nào?
Luận án đã định danh chính xác tác nhân gây bệnh đốm nâu trên cây chanh leo tại Nghệ An là loài nấm Alternaria sesami, thuộc Section Porri, dựa trên tổ hợp đặc điểm hình thái học bào tử, giải trình tự vùng gen ITS rDNA (11 mẫu nấm) và thử nghiệm tính gây bệnh chéo trên cây ký chủ (chanh leo và vừng).

2. Đoạn gen nào được sử dụng để phân tích sinh học phân tử và kết quả so sánh trên MYCOBANK cho thấy điều gì?
Vùng liên gen phiên mã nội bộ ITS rDNA (ITS1/ITS4) được sử dụng để phân tích phân tử. Toàn bộ 11 mẫu nấm thu thập đều đồng nhất 100% trình tự ITS với nhau và có mức đồng nhất 100% với 3 loài thuộc Section Porri (Alternaria sesami, A. acalyphicola, A. ricini), đồng thời mang 1 nucleotide đặc trưng (G) tại vùng ITS2 tương đồng với A. acalyphicola.

3. Những loại dịch chiết thực vật nào được thử nghiệm và cho hiệu quả kháng nấm trong nghiên cứu?
Luận án đã thử nghiệm dịch chiết tươi từ lá Bạc hà (Bạc hà-CT), lá Bạch đàn (Bạch đàn-CT) và lá Thì là (Thì là-CT). Trong đó, dịch chiết Bạc hà-CT và Bạch đàn-CT thể hiện hiệu lực ức chế nảy mầm bào tử, ức chế sinh trưởng sợi nấm A. sesami in vitro và đạt hiệu quả phòng chống bệnh đốm nâu cao trong điều kiện nhà lưới cũng như ngoài đồng ruộng sản xuất.

4. Những loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học nào được xác định có hiệu lực phòng trừ bệnh đốm nâu ngoài sản xuất?
Ba loại thuốc thương phẩm được chứng minh có hiệu lực phòng chống nấm Alternaria sesami cao gồm: Antracol 70WP (hoạt chất Propineb), Dithane M-45 80WP (hoạt chất Mancozeb) và Metaxyl 500WP (hoạt chất Metalaxyl).

5. Các yếu tố sinh thái và canh tác nào ảnh hưởng đến sự phát sinh gây hại của bệnh đốm nâu tại Nghệ An?
Bệnh đốm nâu phát sinh mạnh và có tương quan thuận rõ rệt với lượng mưa và độ ẩm không khí cao tại các huyện Quế Phong và Tương Dương. Ngoài ra, tuổi cây càng lớn (vườn 2 năm tuổi bị nặng hơn vườn 1 năm tuổi), mật độ trồng quá dày và chế độ bón phân mất cân đối (nhiều đạm) là những yếu tố làm gia tăng tỷ lệ bệnh và chỉ số bệnh trên đồng ruộng.

Kết luận

Luận án của tác giả Võ Thị Dung đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu xác định nguyên nhân và xây dựng biện pháp quản lý bệnh đốm nâu trên cây chanh leo tại tỉnh Nghệ An. Công trình ghi nhận đóng góp mới khi lần đầu tiên xác định loài nấm Alternaria sesami gây hại trên chanh leo tại Việt Nam bằng phương pháp đa tiêu chí (hình thái, sinh học phân tử ITS và tính gây bệnh). Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu sinh học, sinh thái học đồng ruộng đầy đủ và xác lập quy trình phòng chống bệnh hiệu quả thông qua việc kết hợp kỹ thuật canh tác, dịch chiết thảo mộc (Bạc hà, Bạch đàn) và các hoạt chất hóa học (Mancozeb, Propineb, Metalaxyl). Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng góp phần bảo vệ năng suất, nâng cao chất lượng thương phẩm và phát triển vùng sản xuất chanh leo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về cây chanh leo 1. Nguồn gốc và xuất xứ Chanh leo còn gọi là lạc tiên, chanh dây, mát mát, dây mát,. Tên khoa học là Passiflora edulis Sims.

Thuộc họ Passifloraceae, Chi Passiflora, Bộ Violales hiện có khoảng 520 loài (Watson, L. và cs,2004) đến 700 loài (Feuilet, C. và cs, 2004), trong đó có khoảng 60 loài cho trái ăn được. Có 03 loài chanh leo được trồng phổ biến nhất trên thế giới là chanh leo tím (Passiflora edulis), chanh leo vàng (Passiflora edulis f.) và chanh leo khổng lồ (Passiflora quadrangularis).

Nhà nghiên cứu nông học Chandler (1967) cho biết: Chi Passiflora chỉ có 1 loài duy nhất Passiflora edulis nguồn gốc từ Brazil là loài có giá trị sử dụng trong lĩnh vực chế biến thực phẩm và nuớc giải khát. Còn lại các loài khác được trồng dưới dạng cây cảnh hoặc vườn thực vật ở một số nước vùng Trung Mỹ (HCDA, 2008, Farr et al. Quả của một số loài khác cũng được trồng với mục đích lấy hương liệu hoặc làm cảnh như P. mollissima hoặc để ăn quả.

Trong sản xuất cũng như hoạt động nghiên cứu khoa học người ta chủ yếu quan tâm đến 2 giống: Chanh leo vỏ vàng Passiflora edulis f. và chanh leo vỏ tím Passiflora edulis. Theo Acland (1971) và Morton (1987) giống chanh leo vỏ tím có nguồn gốc từ các vùng nam Brazil kéo dài tới Paraguay và Bắc Argentiana, trong khi đó giống chanh leo vỏ vàng được phát hiện lần đầu tiên ở vùng Amazon của Brazil, sau đó được đem trồng nhiều trong các vườn nhà, trang trại. Theo Menzel et al.(1996) nước sản xuất nhiều chanh leo là Brazil, Colombia, Ecuador, Peru, Venezuela, Kenya, Nam Phi, Sri Lanka, Australia, New Zealand, Kenya và Hawaii.

Vị trí phân loại (CABI, 2007) Giới (Kingdom): Viridiplantae Ngành (Phylum): Spermatophyta 6 Ngành phụ (Subphylum): Angiospermae Lớp (Class): Dicotyledonae Bộ (Order): Violales Họ (Family): Passifloraceae Tên khoa học: Passiflora edulis Sims Tên tiếng Anh: Passion fruit hoặc Purple granadilla 1. Đặc điểm thực vật học Cây chanh leo rất dễ trồng, ưa đất khô, cần ít nước, sống được trên đất sỏi đá hoặc đất cát. Cây đạt độ trưởng thành ở 12 tháng tuổi, có thể dài đến 15m, bắt đầu cho quả sau 4 tháng tuổi và cho thu hoạch tốt trong vòng 5 - 6 năm. Chỉ có cây chanh leo tím (Passiflora edulis) và chanh leo vàng (Passiflora edulis f.) mới được coi là có giá trị cho ngành sản xuất.

Chanh leo tím phát triển tốt tại các vùng có cao độ cao, có khí hậu mát mẻ; chanh leo vàng thì thích hợp với những vùng có cao độ thấp hơn và có khí hậu nóng hơn. Quả chanh leo tím quả thường nhỏ hơn và năng suất thấp hơn loại quả màu vàng. Tuy nhiên, hương vị của quả màu tím ngọt hơn, thơm hơn và ngon hơn quả màu vàng (Akamine et al., 1974) Chanh leo là loại cây leo, thân gỗ, lâu năm, lá màu xanh và có màu hơi đỏ hoặc hơi hồng; lá xẻ ba thùy, rìa lá mịn, hình tim. Hoa đơn tính, mọc từ nách lá.

Mỗi hoa mang 5 nhị đực với 5 chỉ dính với nhau thành ống ở đáy và tách rời ở phần mang bao phấn. Hoa của giống chanh leo quả màu tím nở vào buổi sáng sớm, thường là lúc bình minh và đóng vào buổi trưa; hoa của giống chanh leo màu vàng nở vào buổi trưa và đóng vào khoảng 9 - 10 giờ đêm. Hai giống chanh leo quả màu tím và màu vàng không có khả năng thụ phấn chéo (Akamine et al. Quả chanh leo hình cầu hoặc bầu dục, kích thước 4,5 - 7cm, màu tím đến tím sậm hay vàng chanh, tự rụng khi chín, vỏ quả trơn và láng bóng.

Quả mang nhiều hạt, hạt đen, xung quanh hạt là cơm hạt, mềm, màu vàng và mùi thơm rất quyến rũ. Cây chanh leo sinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ từ 18 - 30°C, độ ẩm không khí trung bình 75 - 80%, trong đó tốt nhất là các vùng có khí hậu ôn hoà, mát mẻ quanh năm, nhiệt độ trung bình 18 - 22°C. Chanh leo đòi hỏi khí hậu ấm và ẩm, lựợng mưa trung bình từ 1.600 mm trở lên, phân bố đều, đặc biệt trong thời kỳ ra hoa ít mưa bão. Chanh leo sinh trưởng kém ở nhiệt dộ thấp dưới 12°C và trên 38°C, không 7 chịu được những nơi có nhiều sương muối, gió bão.

Cây chanh leo ưa các loại đất thịt nhẹ, đất cát pha, đất giàu mùn, tơi xốp, dễ thoát nuớc. Chanh leo không ưa các loại đất thấp, đất cát, đất dễ bị úng ngập, đất bị chua phèn, khó thoát nước. Giá trị dinh dưỡng và lợi ích của chanh leo Quả chanh leo là sản phẩm có giá trị kinh tế, giàu giá trị dinh dưỡng hầu hết các chất dinh dưỡng của quả tập trung ở ruột chanh (áo hạt). Quả chanh leo giàu beta caroten, kali và chất xơ tiêu hóa.

Nước quả giàu vitamin C, tốt cho người bị huyết áp cao, không gây béo phì và bất lợi cho người tiểu đường. Hạt chanh leo là một nguồn chất xơ tuyệt vời, chính chất cơm nhầy bao quanh hạt làm cho chanh leo có mùi thơm đặc biệt. Hạt của loại quả này giúp nhuận trường và chữa táo bón. Ngoài quả, thì các bộ phận khác của chanh leo như hoa, lá, cành,… còn được dùng làm thuốc chữa bệnh.

Ở trên thế giới chanh leo được sử dụng rộng rãi không chỉ cơm quả dùng làm sinh tố, nước giải khát, hạt có thể ép dầu để làm dầu ăn hoặc chế dầu sơn, mà chanh leo còn được làm cảnh. Tại một số khu vực, toàn bộ cây chanh leo tươi hay khô đã từng được sử dụng như là một loại thảo dược làm an thần và điều trị chứng mất ngủ. Lá và thân cây phơi khô, thái nhỏ thường được dùng ở châu Âu để trộn lẫn với lá chè để uống. Một loại kẹo cao su có tác dụng an thần cũng đã từng được sản xuất từ chanh leo.

Thành phần dinh dưỡng của quả chanh leo tím trong 100g thịt quả Thành phần Trong 100 g thịt quả Thành phần Trong 100 g thịt quả Năng lượng 90 Kcal Acid Ascorbic 30 mg Nước 75,1 g Phospho 64 mg Protein 2,2 g Sắt 1,6 mg Chất béo 0,7 g Natri 28 mg Carbohydrat 21,2 g Kali 348 mg Tro 0,8 g Vitamin A 700 IU Canxi 13 mg Thiamin Vết Chất xơ ? Riboflavin 0,13 mg (Morton, 1987) 8 1. Tình hình sản xuất chanh leo trên thế giới Theo báo cáo của FAO công bố vào năm 2013: sản lượng quả chanh leo cả thế giới đã tăng từ khoảng 1,05 triệu tấn năm 2005 lên 1,15 triệu tấn trong năm 2009. FAO dự báo rằng sản lượng toàn cầu sẽ là 2,39 triệu tấn trong năm 2020. Fintrac đã tính toán và dự đoán rằng sản lượng chanh leo của thế giới có thể đạt 2,78 triệu tấn quả tươi vào năm 2020.

Brazil là nước sản xuất chanh leo lớn nhất thế giới (Amata et al., 2009), chủ yếu là giống chanh leo vàng (Passiflora edulis f.) chiếm 97% và chanh leo ngọt (Passiflora alata) chiếm 3%, với diện tích canh tác ước tính 56.856 ha và sản lượng hàng năm 834. Sản lượng chanh leo toàn cầu năm 2018 Nguồn: Fintrac (2018) Năm 2015, Brazil là nước sản xuất chanh leo lớn nhất với 834.286 tấn (chiếm 59,41% sản lượng toàn cầu), tiếp đến là Indonexia 161.190 tấn (chiếm 10% sản lượng) và Ấn Độ 162. Sản lượng chanh leo ở Brazil giảm dần từ 834. Ecuador là nước sản xuất chanh leo lớn thứ hai trên thế giới trong năm 2010, nhưng đến năm 2018 rơi xuống vị trí thứ 6 trên toàn cầu, sự suy giảm này bắt đầu 9 vào giai đoạn 2011 - 2013 khi nông dân quyết định không trồng lại chanh leo làm giảm đáng kể về sản lượng của chanh leo, năm vào năm 2015 chỉ đạt 46.309 tấn đến năm 2017 đạt 52.

Một số nước cũng sản xuất chanh leo như Kenya, Việt Nam, Thái Lan, Venezuela, Malaysia, Zimbabwe, Israel, Nam Phi, Philippines, Sri Lanka, Pakistan, Suriname và New Zealand với tổng sản lượng khoảng 102. Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Địa lý và Thống kê (Instituto Brasileiro de Geografiae Estatística Brazil - IGBE), năm 2007 sản lượng chanh leo của cả nước là 664.286 tấn quả tươi, năm 2009 sản lượng tăng lên 718.798 tấn trong đó bang Bahia đạt 322.755 tấn (chiếm 45% tổng sản lượng) và Ceara Đông Bắc đạt 129.001 tấn (chiếm 18% tổng sản lượng), năm 2013 sản lượng của chanh leo đã lên đến 834.749 tấn quả tươi trong đó bang Bahia State chiếm 42% tổng sản lượng của cả nước. Theo cơ sở dữ liệu thống kê faostats ở Indonesia, năm 2015 sản lượng chanh leo của cả nước đạt 204.625,9 tấn quả và 253.349 tấn quả trong năm 2018. Ở Indonesia chanh leo chủ yếu được trồng ở Nam Sulawesi, miền trung Indonesia ở đây có hai thời điểm trồng chanh leo chính là từ tháng 7 đến tháng 8 và từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau.

Hầu hết tất cả các sản phẩm chanh leo của Indonesia đều dành cho ngành chế biến nước ép. Sản xuất chanh leo sau Indonesia là Ấn Độ, theo Hiệp hội trồng trọt quốc gia Ấn Độ trong giai đoạn 2017 - 2018 chanh leo đạt sản lượng 152.730 tấn quả tươi, tăng so với các năm 2013 - 2014 (122. Colombia cũng là nước sản xuất và cung cấp chanh leo tím và chanh leo vàng cho thị trường EU. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn của Colombia, cả nước đã sản xuất được 121.132 tấn trong năm 2007 và 94.014 tấn trong năm 2009, đến năm 2018 sản lượng chanh leo đạt 629.090 tấn, trong năm 2007 xuất khẩu quả tươi sang thị trường châu Âu với 1.338 tấn trị giá 6,6 triệu USD đến năm 2017 xuất khẩu lên đến 4.

Theo Viện thống kê và dữ liệu tổng điều tra quốc gia Ecuador, sản lượng chanh leo trong năm 2007 ở Ecuador là 96.319 tấn nhưng đến năm 2017 chỉ đạt 52. Phần lớn sản lượng chanh leo của Ecuador 10 tập trung vào chế biến nước ép và xuất khẩu, năm 2007 sản phẩm chanh leo đi vào chế biến nước ép đạt 60,4 triệu USD trong khi xuất khẩu trái cây tươi chỉ là 100. Năm 2015 ở Ecuador sản xuất chanh leo chỉ đạt 46.309 tấn quả tươi, sản lượng chanh leo thấp nhất trong hơn 15 năm và giảm đáng kể so với các năm trước.000 tấn chanh leo được dùng cho chế biến nước ép đáp ứng thị trường xuất khẩu, 60.000 tấn còn lại được bán trong thị trường nội địa. Kenya là một nước sản xuất nhỏ nhưng theo tiêu chuẩn toàn cầu, sản phẩm quả tươi chủ yếu xuất khẩu trái sang châu Âu và các thị trường khác.

Sản lượng chanh leo của cả nước được báo cáo là 39. Theo Cơ quan thuế Kenya, từ năm 2006 đến năm 2010, lượng xuất khẩu trái chanh leo tăng từ 1.634 tấn, trong khi giá trị (FOB) tăng từ 1,66 triệu USD lên 1,84 triệu USD.