Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Bệnh Lý Của Bệnh Đầu Đen Do Histomonas sp. Gây Ra Trên Gà Thả Vườn

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen do histomonas sp gây ra trên gà thả vườn và ứng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Đầu Đen Do Histomonas Sp. Gây Ra Trên Gà Thả Vườn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• 5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 5.1. Ý nghĩa khoa học
• 5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 6. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 6.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BỆNH ĐẦU ĐEN DO Histomonas sp. GÂY RA Ở TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 6.1.1. Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở trong nước

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Đầu Đen Ở Gà Thả Vườn Nguyên Nhân Tác Hại

Bệnh đầu đen ở gà do Histomonas meleagridis gây ra là một vấn đề nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi gà thả vườn tại Việt Nam. Bệnh gây ra những tổn thất đáng kể về kinh tế do tỷ lệ chết cao và giảm năng suất. Histomonas sp. là một loại ký sinh trùng đơn bào, gây viêm loét manh tràng và hoại tử gan ở gà. Việc hiểu rõ về bệnh, từ nguyên nhân, triệu chứng đến phương pháp phòng và điều trị, là vô cùng quan trọng để bảo vệ đàn gà và đảm bảo hiệu quả chăn nuôi. Bệnh thường xảy ra ở các trang trại chăn nuôi gà thịt đang bị ô nhiễm nặng với giun kim mà nó được biết đến như một vectơ sinh học truyền bệnh hoặc các trang trại chăn nuôi gà ta và gà tây. Theo nghiên cứu của Lê Thị Hòa (2011), gà thả vườn mắc bệnh Histomonosis với tỷ lệ mắc bệnh tại các gia trại dao động từ 54,66% - 61,17%, tỷ lệ gà chết dao động từ 48,94% - 56,75%.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Bệnh Đầu Đen Trên Gà

Nghiên cứu về bệnh đầu đen ở gà là rất quan trọng vì bệnh gây ra thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Việc hiểu rõ về chu kỳ lây nhiễm bệnh đầu đen, triệu chứng bệnh đầu đen ở gà và các yếu tố nguy cơ giúp phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Hơn nữa, nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các chương trình kiểm soát bệnh và nâng cao năng suất chăn nuôi gà thả vườn.

1.2. Giới Thiệu Về Tác Nhân Gây Bệnh Histomonas meleagridis

Histomonas meleagridis là một loại ký sinh trùng đơn bào thuộc lớp trùng roi. Nó là tác nhân chính gây ra bệnh đầu đen ở gà. Ký sinh trùng này lây nhiễm vào gà thông qua nhiều con đường, bao gồm tiếp xúc với phân nhiễm bệnh, giun kim mang mầm bệnh và các vật chủ trung gian khác. Khi xâm nhập vào cơ thể gà, Histomonas gây tổn thương nghiêm trọng ở gan và manh tràng, dẫn đến các triệu chứng lâm sàng đặc trưng của bệnh.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Điều Trị Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Việc chẩn đoán và điều trị bệnh đầu đen ở gà gặp nhiều thách thức do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và sự phức tạp trong chu kỳ lây nhiễm bệnh đầu đen. Các phương pháp chẩn đoán truyền thống dựa trên triệu chứng và bệnh tích thường không đủ chính xác. Việc sử dụng kháng sinh để điều trị bệnh cũng gặp nhiều hạn chế do tình trạng kháng thuốc và tác dụng phụ. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng, chính xác và các biện pháp điều trị hiệu quả, an toàn hơn. Bệnh Histomonosis là bệnh mới nên khi bệnh xảy ra làm cho các cán bộ kỹ thuật và người chăn nuôi gà lúng túng trong chẩn đoán và phòng chống bệnh. Bệnh có những bệnh tích đặc trưng: Viêm hoại tử ở manh tràng và gan, thể trạng xấu, da vùng đầu và mào tích thâm đen.

2.1. Khó Khăn Trong Phân Biệt Bệnh Đầu Đen Với Các Bệnh Khác

Một trong những thách thức lớn nhất trong chẩn đoán bệnh đầu đen ở gà là sự tương đồng về triệu chứng với các bệnh khác, chẳng hạn như cầu trùng, thương hàn và các bệnh nhiễm trùng đường ruột khác. Điều này có thể dẫn đến chẩn đoán sai và điều trị không hiệu quả. Do đó, cần có các xét nghiệm chẩn đoán đặc hiệu để phân biệt bệnh đầu đen với các bệnh khác.

2.2. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Điều Trị Bệnh Đầu Đen Hiện Tại

Các phương pháp điều trị bệnh đầu đen ở gà hiện tại chủ yếu dựa vào việc sử dụng kháng sinh và các loại thuốc chống ký sinh trùng. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này thường không cao và có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn. Hơn nữa, tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng đang làm giảm hiệu quả của các loại thuốc này. Vì vậy, cần có các biện pháp điều trị mới, an toàn và hiệu quả hơn.

2.3. Ảnh Hưởng Của Bệnh Đầu Đen Đến Năng Suất Gà Thả Vườn

Ảnh hưởng của bệnh đầu đen đến năng suất gà là rất lớn. Gà mắc bệnh thường chậm lớn, giảm sản lượng trứng và có tỷ lệ chết cao. Điều này gây ra thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Ngoài ra, bệnh còn ảnh hưởng đến chất lượng thịt gà, làm giảm giá trị thương phẩm.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Đầu Đen PCR Triệu Chứng Lâm Sàng

Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction) để chẩn đoán bệnh đầu đen ở gà. PCR là một phương pháp xét nghiệm phân tử có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác sự hiện diện của Histomonas meleagridis trong mẫu bệnh phẩm. Bên cạnh đó, việc quan sát và ghi nhận các triệu chứng bệnh đầu đen ở gà cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chẩn đoán. Quy trình PCR đã thiết lập có tính ổn định và độ tin cậy cao cho phép chẩn đoán nhanh và chính xác gà mắc bệnh đầu đen.

3.1. Kỹ Thuật PCR Trong Chẩn Đoán Bệnh Đầu Đen Ưu Điểm Vượt Trội

Kỹ thuật PCR có nhiều ưu điểm vượt trội so với các phương pháp chẩn đoán truyền thống. Nó có độ nhạy cao, cho phép phát hiện Histomonas meleagridis ngay cả khi số lượng ký sinh trùng trong mẫu bệnh phẩm rất thấp. PCR cũng có độ đặc hiệu cao, giúp phân biệt bệnh đầu đen với các bệnh khác có triệu chứng tương tự. Ngoài ra, PCR cho kết quả nhanh chóng, giúp bác sĩ thú y đưa ra quyết định điều trị kịp thời.

3.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Điển Hình Của Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Các triệu chứng lâm sàng điển hình của bệnh đầu đen ở gà bao gồm: gà ủ rũ, kém ăn, xù lông, mào và tích nhợt nhạt hoặc tím tái, tiêu chảy phân vàng hoặc xanh lá cây, và đôi khi có triệu chứng thần kinh như liệt chân hoặc cánh. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các triệu chứng này có thể không đặc hiệu và có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác. Bệnh xảy ra đột ngột: Gà kém vận động, ủ rũ (94,29%); sốt cao trên 42,50C (84,76%); giảm ăn, gầy, xù lông, run rẩy (87,62%); mào tích, da vùng đầu nhợt nhạt hoặc tái xanh (66,67%), ỉa chảy (68,57%). Bị liệt chân hoặc cánh (20,95%).

IV. Nghiên Cứu Bệnh Tích Đại Thể Vi Thể Của Bệnh Đầu Đen Trên Gà

Nghiên cứu này cũng tập trung vào việc mô tả chi tiết các bệnh tích đại thể (quan sát bằng mắt thường) và bệnh tích vi thể (quan sát dưới kính hiển vi) của bệnh đầu đen ở gà. Các bệnh tích này giúp xác định mức độ tổn thương ở gan và manh tràng do Histomonas meleagridis gây ra, đồng thời cung cấp thông tin quan trọng cho việc chẩn đoán và đánh giá hiệu quả điều trị. Bệnh tích đại thể tập trung ở gan và manh tràng. Trong đó tỷ lệ gan biến đổi là 82,86 %. Gan sưng to gấp 2-3 lần, mềm nhũn và nhìn thấy 2 quá trình biến đổi đặc trưng: lúc đầu gan bị viêm xuất huyết làm cho bề mặt gan lỗ chỗ hình hoa cúc, hình thành những u cục màu trắng xanh nổi rõ lên bề mặt gan, sau đó các điểm xuất huyết này tạo ra các ổ viêm loét, hoại tử thành các ổ bã đậu màu trắng. Tỷ lệ manh tràng biến đổi là 88,57%.

4.1. Bệnh Tích Đại Thể Đặc Trưng Của Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Các bệnh tích đại thể đặc trưng của bệnh đầu đen ở gà bao gồm: gan sưng to, có các ổ hoại tử màu trắng hoặc vàng trên bề mặt, manh tràng viêm loét, dày lên và chứa đầy chất hoại tử. Trong một số trường hợp, có thể thấy các ổ hoại tử lan rộng sang các cơ quan khác như lách và phổi. Một bên hoặc hai bên của manh tràng phồng rất to, dài hơn bình thường, màu sắc và độ đàn hồi thay đổi. Bề mặt bên trong lòng manh tràng sần sùi, thành manh tràng bị viêm hoại tử, xuất huyết và tăng sinh nên rất dày. Chất chứa trong manh tràng màu trắng hoặc trắng vàng, vón thành cục dạng bã đậu.

4.2. Bệnh Tích Vi Thể Điển Hình Của Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Các bệnh tích vi thể điển hình của bệnh đầu đen ở gà bao gồm: hoại tử tế bào gan, thâm nhiễm tế bào viêm (chủ yếu là bạch cầu đơn nhân) trong gan và manh tràng, và sự hiện diện của Histomonas meleagridis trong các mô bị tổn thương. Các bệnh tích vi thể này giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh và phân biệt bệnh đầu đen với các bệnh khác. Xuất hiện nhiều ổ viêm, hoại tử ở gan và manh tràng. Tế bào gan thoái hoá, hoại tử do sự xâm nhập của Histomonas sp., ở gan hình thành những ổ bệnh do Histomonas xâm nhập. Thấy có các noãn nang của Histomonas ở gan. Manh tràng: Noãn nang tràn ngập ở hạ niêm mạc sát với cơ niêm. Noãn nang còn tràn ngập trong chất chứa của manh tràng. Bạch cầu ái toan thâm nhập ở hạ niêm mạc ruột.

V. Biện Pháp Phòng Ngừa Kiểm Soát Bệnh Đầu Đen Cho Gà Thả Vườn

Phòng ngừa bệnh đầu đen ở gà là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm: vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, kiểm soát giun kim, sử dụng thức ăn và nước uống sạch, và tăng cường sức đề kháng cho gà. Khi phát hiện gà mắc bệnh, cần cách ly và điều trị kịp thời để ngăn chặn sự lây lan của bệnh. Người làm công tác chăn nuôi và thú y gia cầm ở nước ta chưa có điều kiện để tiếp xúc hiểu biết một cách đầy đủ về bản chất bệnh Histomonosis. Vì vậy việc hiểu biết bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra, chẩn đoán nhanh và chính xác bệnh để có biện pháp phòng chống bệnh có hiệu quả là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Yếu Tố Quan Trọng Trong Phòng Bệnh Đầu Đen

Vệ sinh chuồng trại là một trong những biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh đầu đen ở gà. Chuồng trại cần được dọn dẹp và khử trùng thường xuyên để loại bỏ mầm bệnh. Chất thải cần được xử lý đúng cách để ngăn chặn sự lây lan của Histomonas meleagridis. Ngoài ra, cần đảm bảo chuồng trại thông thoáng, khô ráo và có đủ ánh sáng.

5.2. Kiểm Soát Giun Kim Ngăn Chặn Lây Lan Bệnh Đầu Đen

Giun kim đóng vai trò quan trọng trong chu kỳ lây nhiễm bệnh đầu đen. Do đó, việc kiểm soát giun kim là rất cần thiết để ngăn chặn sự lây lan của bệnh. Cần tẩy giun định kỳ cho gà và sử dụng các biện pháp kiểm soát giun kim trong môi trường chăn nuôi. Bệnh thường xảy ra ở các trang trại chăn nuôi gà thịt đang bị ô nhiễm nặng với giun kim mà nó được biết đến như một vectơ sinh học truyền bệnh hoặc các trang trại chăn nuôi gà ta và gà tây.

5.3. Tăng Cường Sức Đề Kháng Cho Gà Giải Pháp Phòng Bệnh Hiệu Quả

Tăng cường sức đề kháng cho gà là một giải pháp phòng bệnh hiệu quả. Cần cung cấp cho gà thức ăn và nước uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin và khoáng chất, và tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin. Ngoài ra, cần giảm thiểu stress cho gà bằng cách đảm bảo môi trường chăn nuôi thoải mái và tránh các yếu tố gây căng thẳng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về bệnh đầu đen ở gà, từ nguyên nhân, triệu chứng, bệnh tích đến phương pháp chẩn đoán và phòng ngừa. Kết quả nghiên cứu cho thấy kỹ thuật PCR là một phương pháp chẩn đoán nhanh chóng, chính xác và hiệu quả cho bệnh đầu đen. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu về các biện pháp điều trị mới, an toàn và hiệu quả hơn cho bệnh này. Kết quả đề tài cung cấp những thông tin khoa học về bệnh lý, dịch tễ của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra cho gà chăn nuôi theo hình thức thả vườn ở huyện Tân Yên- Bắc Giang, huyện Khoái Châu- Hưng Yên và quy trình chẩn đoán bệnh đầu đen bằng kỹ thuật PCR.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Nghiên cứu đã xác định được các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng của bệnh đầu đen ở gà. Kỹ thuật PCR đã được chứng minh là một phương pháp chẩn đoán hiệu quả cho bệnh này. Các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh đã được đề xuất để giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiềm Năng Về Bệnh Đầu Đen Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu về các biện pháp điều trị mới, an toàn và hiệu quả hơn cho bệnh đầu đen ở gà. Các nghiên cứu về vắc-xin phòng bệnh cũng rất cần thiết để bảo vệ đàn gà khỏi bệnh này. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về dịch tễ học của bệnh để hiểu rõ hơn về sự lây lan của bệnh và phát triển các biện pháp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam giữ vai trò xung kích trong cơ cấu nông nghiệp với tổng đàn đạt quy mô khoảng 260 triệu con. Song hành cùng sự phát triển mạnh mẽ của phương thức nuôi thả vườn là áp lực dịch bệnh ký sinh trùng ngày càng gia tăng, tiêu biểu là bệnh đầu đen (Histomonosis) do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra. Căn bệnh này làm tỷ lệ chết tích lũy trên đàn gia cầm dao động phổ biến từ 30% đến 50%, thậm chí chạm ngưỡng 80% đến 95% ở các ổ dịch cấp tính nếu không được can thiệp điều trị đúng phác đồ. Thách thức lớn nhất trong thực tiễn chăn nuôi xuất phát từ việc các dấu hiệu lâm sàng của bệnh đầu đen rất dễ nhầm lẫn với bệnh cầu trùng, Newcastle hoặc các hội chứng nhiễm khuẩn đường ruột khác, dẫn đến điều trị sai hướng và gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho người nông dân.

Trước thực trạng cấp thiết đó, công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Giang tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam tập trung làm rõ đặc điểm bệnh lý đại thể, biến đổi vi thể và quy luật dịch tễ học của bệnh đầu đen trên gà thả vườn, đồng thời chuẩn hóa quy trình kỹ thuật PCR nhằm chẩn đoán nhanh và chính xác tác nhân gây bệnh. Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 8 năm 2016 đến tháng 6 năm 2017 tại huyện Tân Yên thuộc tỉnh Bắc Giang và huyện Khoái Châu thuộc tỉnh Hưng Yên trên các giống gà Ri, gà Lương Phượng và gà lai Mía. Kết quả ghi nhận tỷ lệ nhiễm bệnh trung bình tại hai địa phương là 12,56%. Công trình mang ý nghĩa khoa học sâu sắc khi thiết lập hệ thống dữ liệu bệnh lý học thực chứng và cung cấp công cụ chẩn đoán sinh học phân tử có độ tin cậy cao, hỗ trợ giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế cho ngành chăn nuôi gia cầm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết ký sinh trùng học chuyên sâu về chu trình phát triển của đơn bào Histomonas meleagridis kết hợp mô hình truyền lây thông qua vật chủ trung gian là giun kim Heterakis gallinarum và giun đất. Đơn bào Histomonas meleagridis tồn tại dưới ba dạng hình thái thích ứng: thể amip kích thước 8 - 30 µm, thể roi chuyển động kích thước 20 - 30 µm và thể lưới kích thước 5 - 10 µm. Khung lý thuyết bệnh lý học giải thích cơ chế tương tác đa tầng: sau khi xâm nhập qua đường tiêu hóa, đơn bào khu trú và phân chia nhanh chóng tại niêm mạc manh tràng, phá hủy hàng rào biểu mô rồi theo hệ thống tuần hoàn tĩnh mạch cửa di hành thẳng đến gan, hình thành các ổ viêm hoại tử kép song hành tại gan và ruột thừa.

Khung khái niệm trọng tâm của luận văn bao gồm bốn thành tố: đơn bào Histomonas meleagridis, ký sinh trùng trung gian giun kim Heterakis gallinarum có chu kỳ trứng thành thục từ 7 đến 12 ngày ở nhiệt độ 18 - 26 độ C, tổn thương hoại tử bã đậu kén ruột, và kỹ thuật khuếch đại chuỗi gen polymerase (PCR). Dựa trên nền tảng sinh học phân tử, đoạn gen 18S rRNA của đơn bào được lựa chọn làm trình tự đích để thiết kế cặp mồi đặc hiệu HIS5F và HIS5R, phục vụ phản ứng khuếch đại đoạn DNA có kích thước chuẩn 209 bp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ quy mô tổng đàn theo dõi gồm 836 con gà thả vườn tại 8 hộ chăn nuôi thuộc hai huyện Tân Yên và Khoái Châu. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích tại các ổ dịch thực địa, tiến hành mổ khám 370 cá thể gà có biểu hiện ủ rũ và sốt theo đúng quy trình tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8402:2010, từ đó chọn lọc 105 cá thể biểu hiện bệnh tích đại thể điển hình để phân tích bệnh lý và xét nghiệm sinh học phân tử.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích mô bệnh học vi thể (nhuộm Haematoxylin - Eosin trên khối nến parafin) kết hợp máy xét nghiệm huyết học tự động Cell-Dyn 3700 là nhằm định lượng chính xác mức độ thoái hóa tế bào gan, tình trạng thâm nhiễm bạch cầu và các chỉ số hồng cầu, huyết sắc tố trong máu tuần hoàn. Đồng thời, kỹ thuật tách chiết DNA bằng kít thương mại kết hợp phản ứng PCR 40 chu kỳ nhiệt với nhiệt độ gắn mồi 55,5 độ C được lựa chọn nhờ độ nhạy vượt trội và tính đặc hiệu tuyệt đối, cho phép phát hiện chính xác mầm bệnh chỉ trong 4 - 6 giờ mà không bị nhiễu bởi các vi sinh vật đường ruột khác. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu kéo dài 11 tháng và số liệu được xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm Minitab 14.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về dịch tễ học phân bố, tỷ lệ nhiễm bệnh đầu đen trung bình ở gà thả vườn tại hai vùng nghiên cứu là 12,56%, trong đó tỉnh Bắc Giang ghi nhận 15,09%, cao hơn đáng kể so với tỉnh Hưng Yên là 10,34%. Tỷ lệ mắc bệnh có sự phân hóa mạnh mẽ theo nhóm tuổi: gà từ 3 đến 4 tháng tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 20,47%, nhóm trên 4 tháng tuổi là 14,09%, nhóm 1 đến 2 tháng tuổi là 11,17% và thấp nhất ở gà dưới 1 tháng tuổi với 3,59%. Xét theo mùa vụ, tỷ lệ phát bệnh bùng phát mạnh nhất vào mùa xuân với 19,72%, tiếp theo là mùa hè đạt 15,38%, mùa thu giảm còn 8,95% và thấp nhất vào mùa đông với 5,91%.

Thứ hai, về triệu chứng lâm sàng, các biểu hiện phổ biến nhất ở đàn gà mắc bệnh bao gồm: kém vận động và ủ rũ (94,29%), sốt cao trên 42,5 độ C (84,76%), giảm ăn, gầy xơ xác và run rẩy (87,62%), tiêu chảy phân lỏng nhầy lẫn máu hoặc phân đục như nước vo gạo (68,57%), mào tích cùng da vùng đầu nhợt nhạt hoặc tái xanh thâm tím (66,67%), và liệt chân hoặc sã cánh (20,95%).

Thứ ba, về giải phẫu bệnh tích đại thể, tổn thương bệnh lý tập trung đậm nét nhất ở manh tràng với 88,57% ca sưng to, thành ruột tăng sinh dày cộm và lòng ruột chứa đầy lõi bã đậu đông đặc màu trắng vàng. Bệnh tích ở gan chiếm tỷ lệ 82,86% với biểu hiện gan sưng to gấp 2 đến 3 lần, bề mặt xuất hiện các nốt hoại tử lõm hình hoa cúc đường kính từ 1 đến 2 cm. Đặc biệt, có tới 80,00% số gà mắc bệnh nặng xuất hiện tổn thương hoại tử đồng thời ở cả gan và manh tràng.

Thứ tư, về chỉ số sinh lý máu và chẩn đoán phân tử, gà bệnh biểu hiện tình trạng thiếu máu nặng với số lượng hồng cầu, hàm lượng hemoglobin và tỷ khối hồng cầu đều giảm sâu; ngược lại, số lượng bạch cầu tăng vọt lên mức 70.000 tế bào/µl cùng hiện tượng tăng sinh bạch cầu ái toan rõ rệt. Phản ứng PCR khuếch đại thành công đoạn gen 18S rRNA đặc hiệu cho ra vạch sáng sắc nét ở vị trí 209 bp trên bản gel điện di, đạt độ nhạy và độ chính xác 100% trên các mẫu bệnh phẩm khẳng định.

Thảo luận kết quả

Các số liệu dịch tễ học và bệnh lý học trong nghiên cứu có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột ghép thể hiện tương quan tỷ lệ nhiễm theo lứa tuổi và mùa vụ, kết hợp bảng ma trận so sánh tần số xuất hiện tổn thương đại thể và vi thể giữa các cơ quan tiêu hóa. Tỷ lệ tổn thương đồng thời cả gan và manh tràng lên tới 80,00% trong nghiên cứu này cao hơn nhiều so với các công bố quốc tế tại châu Âu (nơi ghi nhận tỷ lệ tổn thương gan trên gà tây chỉ khoảng 17% và manh tràng 67%), phản ánh tính chất đặc thù của phương thức chăn nuôi gà thả vườn tại Việt Nam khi gà tự do đào bới đất và tiếp xúc liên tục với giun đất mang ấu trùng giun kim chứa đơn bào.

Về mặt học thuật, cơ chế hình thành các ổ hoại tử hình hoa cúc lõm ở tâm và lõi kén bã đậu manh tràng giải thích rõ hiện tượng rối loạn chức năng gan, suy kiệt dinh dưỡng và tỷ lệ tử vong cao. Kết quả này cung cấp tiêu chuẩn vàng giúp phân biệt rõ ràng bệnh đầu đen với bệnh lao gia cầm (các nốt u lao lồi lên trên bề mặt gan), bệnh Marek (khối u tổ chức lympho không lõm) và bệnh cầu trùng ruột thừa (chủ yếu tích tụ máu tươi, không đóng kén bã đậu dạng tầng).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật mang tính hành động cao:

1. Chuyển giao và ứng dụng quy trình chẩn đoán phân tử PCR: Chi cục Chăn nuôi và Thú y cùng hệ thống phòng thí nghiệm khu vực cần chuẩn hóa quy trình xét nghiệm PCR sử dụng cặp mồi HIS5F/HIS5R để chẩn đoán nhanh mẫu bệnh phẩm từ các trang trại nghi ngờ, bảo đảm thời gian trả kết quả trong vòng 4 - 6 giờ với độ chính xác trên 98% nhằm khống chế ổ dịch ngay từ giai đoạn khởi phát trong vòng 6 tháng tới.

2. Triển khai phác đồ tẩy trừ ký sinh trùng trung gian định kỳ: Các hộ chăn nuôi gà thả vườn phải áp dụng nghiêm ngặt quy trình tẩy giun kim bằng thuốc đặc trị định kỳ 30 - 45 ngày một lần cho toàn đàn, đồng thời định kỳ rải vôi bột khử trùng toàn bộ bề mặt sân thả với định mức 100 - 150 g/m² để tiêu diệt trứng giun kim và giun đất, hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ nhiễm giun kim trong đàn xuống dưới 5%.

3. Điều chỉnh quy trình chăn nuôi và kiểm soát mật độ theo mùa vụ: Cán bộ khuyến nông và chủ trang trại cần tăng cường chăm sóc, che chắn chuồng trại, bổ sung chất độn chuồng khô ráo và tăng cường thuốc trợ sức trong các giai đoạn cao điểm cuối xuân đầu hè, phấn đấu hạ tỷ lệ phát bệnh trong mùa xuân từ mức 19,72% xuống dưới 8% trong chu kỳ 12 tháng tiếp theo.

4. Nâng cao năng lực chẩn đoán lâm sàng cho mạng lưới thú y cơ sở: Trạm Thú y cấp huyện cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng mổ khám nhận diện bệnh tích gan hình hoa cúc và kén bã đậu manh tràng cho 100% cán bộ thú y cơ sở trong quý 1 và quý 2 hàng năm, giúp phát hiện sớm ca bệnh và giảm tỷ lệ tử vong tích lũy trên đàn gia cầm từ mức 30% - 50% xuống dưới 10%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Bác sĩ thú y và cán bộ dịch tễ thú y tại các trạm chẩn đoán: Khai thác chi tiết các mô tả bệnh tích đại thể, vi thể và thông số chu kỳ nhiệt PCR để thiết lập quy trình chẩn đoán phân biệt tại chỗ, đưa ra phác đồ can thiệp nhanh chóng và chính xác cho các ca bệnh thực địa.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Thú y - Chăn nuôi: Sử dụng toàn bộ khối lượng số liệu dịch tễ học trên 836 cá thể gà, cơ chế mô bệnh học vi thể và các biến đổi huyết học chuyên sâu làm tài liệu học tập, giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu mở rộng về ký sinh trùng gia cầm.

3. Chủ trang trại và người chăn nuôi gà thả vườn quy mô bán công nghiệp: Nắm vững quy luật phát bệnh theo mùa vụ (cao điểm mùa xuân 19,72%) và lứa tuổi mẫn cảm (3 - 4 tháng tuổi đạt 20,47%) để chủ động lịch tẩy giun kim, xử lý môi trường nền đất nhằm cắt giảm tỷ lệ hao hụt đàn từ 30% - 50% về mức an toàn sinh học.

4. Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và sinh phẩm thú y: Ứng dụng dữ liệu bệnh học và đích gen 18S rRNA để nghiên cứu sản xuất các bộ kit chẩn đoán nhanh dạng que thử hoặc phát triển các dòng sản phẩm hỗ trợ tái tạo tế bào gan và kháng đơn bào đường ruột hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu hiệu lâm sàng điển hình nhất để nhận biết bệnh đầu đen trên đàn gà là gì? Gà mắc bệnh thường có biểu hiện sốt cao trên 42,5 độ C, ủ rũ, xù lông (87,62%), tiêu chảy phân vàng nhờn hoặc đục như nước vo gạo (68,57%). Dấu hiệu đặc trưng nhất là vùng da đầu, mào và tích gà chuyển sang màu nhợt nhạt hoặc tái xanh thâm tím (66,67%) do suy giảm chức năng tuần hoàn và hoại tử tế bào gan nghiêm trọng.

2. Tại sao gà ở độ tuổi từ 3 đến 4 tháng lại có tỷ lệ mắc bệnh đầu đen cao nhất? Số liệu khảo sát thực nghiệm ghi nhận tỷ lệ nhiễm đạt đỉnh 20,47% ở nhóm 3 - 4 tháng tuổi vì đây là giai đoạn gà phát triển tính hiếu động, tăng cường bới đất tìm kiếm thức ăn ngoài sân vườn, dẫn đến tần suất nuốt phải giun đất và trứng giun kim Heterakis gallinarum chứa mầm bệnh cao hơn các lứa tuổi khác.

3. Bệnh tích tại gan và manh tràng của bệnh đầu đen khác biệt như thế nào so với bệnh cầu trùng? Bệnh đầu đen tạo nên các ổ hoại tử lõm hình hoa cúc màu trắng xám trên bề mặt gan (82,86%) và chất chứa manh tràng đóng thành lõi kén bã đậu rắn chắc (88,57%). Trong khi đó, bệnh cầu trùng manh tràng chủ yếu gây xuất huyết chứa đầy máu tươi hoặc máu đông sẫm màu mà hoàn toàn không có bệnh tích hoại tử hoa cúc ở gan.

4. Kỹ thuật PCR trong luận văn sử dụng đoạn gen nào và mang lại ưu thế gì trong chẩn đoán? Kỹ thuật PCR sử dụng cặp mồi HIS5F/HIS5R nhắm trúng đoạn gen bảo tồn 18S rRNA của đơn bào Histomonas sp. để nhân bản đoạn DNA đặc hiệu kích thước 209 bp. Phương pháp này đạt độ tin cậy tuyệt đối, giúp phát hiện mầm bệnh nhanh chóng chỉ sau 4 - 6 giờ ngay cả khi gà chưa bộc lộ bệnh tích lâm sàng rõ nét.

5. Đâu là giải pháp căn cơ nhất để cắt đứt đường lây truyền bệnh đầu đen trong chăn nuôi gà thả vườn? Giải pháp cốt lõi là kiểm soát triệt để vật chủ trung gian bằng cách tẩy giun kim định kỳ 30 - 45 ngày một lần, rải vôi bột khử trùng sân chơi với liều lượng 100 - 150 g/m² để diệt giun đất, đồng thời kiên quyết không nuôi nhốt chung gà ta với gà tây trong cùng khuôn viên trang trại.

Kết luận

• Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh đầu đen trung bình là 12,56% tại hai vùng chăn nuôi trọng điểm, với đỉnh dịch bùng phát mạnh nhất vào mùa xuân (19,72%) và tập trung ở nhóm gà 3 - 4 tháng tuổi (20,47%). • Khẳng định bệnh tích đại thể đặc trưng gồm hoại tử gan hình hoa cúc lõm tâm (82,86%) và manh tràng đóng kén bã đậu rắn chắc (88,57%), trong đó 80,00% ca bệnh nặng xuất hiện tổn thương đồng thời ở cả hai cơ quan tiêu hóa. • Chứng minh các biến đổi huyết học bệnh lý sâu sắc với tình trạng thiếu máu do suy giảm hồng cầu và hemoglobin, song hành cùng sự tăng vọt số lượng bạch cầu lên 70.000 tế bào/µl và phản ứng tăng sinh bạch cầu ái toan. • Chuẩn hóa thành công quy trình chẩn đoán PCR khuếch đại đoạn gen 18S rRNA đặc hiệu kích thước 209 bp, cung cấp công cụ xét nghiệm phân tử nhanh chóng, chính xác và có độ ổn định cao. • Đề xuất hệ thống giải pháp phòng trị đồng bộ dựa trên việc cắt đứt chu trình truyền lây của vật chủ trung gian giun kim Heterakis gallinarum và xử lý vệ sinh an toàn sinh học môi trường sân thả.

Đóng góp chính của luận văn là đã hoàn thiện bức tranh mô bệnh học thực nghiệm toàn diện về bệnh đầu đen trên gà thả vườn tại miền Bắc Việt Nam, đồng thời bản địa hóa thành công quy trình chẩn đoán sinh học phân tử phục vụ trực tiếp cho công tác thú y thực địa. Trong lộ trình 24 tháng tới, các cơ quan nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng điều tra dịch tễ phân tử trên các giống gia cầm khác và phát triển các chế phẩm sinh học phòng ngừa chuyên sâu. Các trang trại chăn nuôi và cán bộ kỹ thuật thú y hãy nhanh chóng ứng dụng quy trình chẩn đoán PCR kết hợp phác đồ vệ sinh môi trường định kỳ để bảo vệ đàn gia cầm an toàn và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ GIANG NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ CỦA BỆNH ĐẦU ĐEN DO Histomonas sp. GÂY RA TRÊN GÀ THẢ VƯỜN VÀ ỨNG DỤNG KỸ THUẬT PCR TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Lan NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Giang i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Nguyễn Thị Lan đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng thí nghiệm Trọng điểm công nghệ sinh học thú y đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày. năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Giang ii c MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục hình.

vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở trong và ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở trong nước. Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở ngoài nước.

Một số thông tin về bệnh đầu đen do Histomonas sp. Một số hiểu biết về Histomonas và Heterakis. Đặc điểm dịch tễ của bệnh do Histomonas sp. Đặc điểm bệnh lý của bệnh do Histomonas sp.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng/vật liệu nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp quan sát triệu chứng lâm sàng. Phương pháp mổ khám.

Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý và quan sát bệnh tích vi thể. Phương pháp xét nghiệm một số chỉ tiêu huyết học của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Phương pháp PCR. Xử lý số liệu.

Kết quả và thảo luận. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn. Kết quả nghiên cứu xác định triệu chứng lâm sàng chủ yếu của bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra trên gà. Kết quả nghiên cứu biến đổi đại thể của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Kết quả nghiên cứu biến đổi vi thể của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra trên gà thả vườn. Kết quả xác định một số chỉ tiêu huyết học của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Ứng dụng kỹ thuật PCR trong chẩn đoán gà mắc đầu đen do Histomonas sp. Kết luận và kiến nghị.

55 Danh mục các công trình công bố. 55 Tài liệu tham khảo. 57 iv c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CD Cell dyn DNA axit deoxyribo nucleic dNTP Deoxynucleoside triphosphate GOT Glutamic Oxaloaxetic Tranxaminaza GPT Glutamic Gyruvic Tranxaminaza HE Haematoxilin – Eosin (HE) HGB Hemoglobin LDH Lactic Dehydrogenase PCR Polymereasa Chain Reaction RBC Red Bood Cells (Hồng cầu) rRNA Ribonucleic Acid TBE Đệm Tris – borate - EDTA USD United Stated dollar (Đô la Mỹ) v c DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Một số triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.

Biến đổi đại thể các cơ quan của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Tần số biến đổi của gan và manh tràng của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Biến đổi vi thể các cơ quan gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Tỷ lệ gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra theo địa phương nghiên cứu. Tỷ lệ gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra theo nhóm tuổi. Tỷ lệ gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra theo mùa vụ. Một số chỉ tiêu hệ hồng cầu của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Kết quả nghiên cứu chỉ tiêu bạch cầu của gà. Kết quả chẩn đoán bằng phản ứng PCR.

52 vi c DANH MỤC HÌNH Hình 4. Gà bệnh ủ rũ, mào nhợt nhạt. Gà chết do Histomonas sp. Phân màu vàng xanh.

Phân vàng, nhầy, lẫn máu. Phân nhầy, đục như nước vo gạo. Xác gà bệnh gầy. Hoại tử bã đậu trên gan và manh tràng.

Gan sưng to, có các ổ hoại tử trên bề mặt. Các ổ hoại tử trên gan tạo thành các u, cục. Hoại tử bã đậu trên bề mặt gan. Gan có các ổ hoại tử lớn hình hoa cúc.

Gan và manh tràng sưng to, hoại tử. Ruột xuất huyết. Lách sưng to, xuất huyết. Niêm mạc manh tràng bị viêm loét.

Manh tràng chứa hoại tử bã đậu rắn chắc. Noãn nang ở lớp hạ niêm mạc của manh tràng, bao quanh là bạch cầu ái toan (HE. Noãn nang ở lớp hạ niêm mạc của manh tràng, bao quanh là bạch cầu ái toan (HE. Thâm nhiễm tế bào viêm ở thành ruột (HE.

Noãn nang tràn ngập trong ống ruột (HE. Manh tràng chứa nhiều noãn nang (HE. Noãn nang trong chất chứa của manh tràng bị sưng to (HE. Thâm nhiễm bạch cầu ái toan ở ruột (HE.

Thâm nhiễm bạch cầu ái toan ở ruột (HE. Lẫn trong đám hoại tử bã đậu màu hồng là các noãn nang của Histomonas (HE. Noãn nang ở lớp hạ niêm mạc của manh tràng, bao quanh là bạch cầu ái toan (HE. Noãn nang của Histomonas ở gan (HE.

Noãn nang của Histomonas ở manh tràng (HE. Kết quả điện di sản phẩm phản ứng PCR. 52 vii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Giang Tên Luận văn: Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn và ứng dụng kỹ thuật PCR trong chẩn đoán bệnh Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Làm rõ đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen trên gà do Histomonas sp.

Ứng dụng được kỹ thuật PCR trong chẩn đoán bệnh. Kết quả của nghiên cứu này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mô hình phòng chống bệnh thích hợp, hạn chế dịch bệnh lây lan và giảm thiệt hại cho người chăn nuôi Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn. Nghiên cứu chẩn đoán bệnh dầu đen bằng kỹ thuật PCR.

Gà bị bệnh đầu đen tại ổ dịch ở các trại chăn nuôi gà thả vườn tại Tân Yên- Bắc Giang và Khoái Châu- Hưng Yên. Bể ổn nhiệt, máy đúc chuyển mẫu tự động, máy cắt tổ chức Microtom, máy làm khô tiêu bản, kính hiển vi quang học, máy xét nghiệm huyết học tự động CELL-DYN 3700, kít tách chiết DNA tổng số, cặp mồi (HIS5F, HIS5R), kít phản ứng PCR. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen bằng các phương pháp thường quy như: phương pháp khám lâm sàng; phương pháp mổ khám, quan sát bệnh tích đại thể; phương pháp làm tiêu bản vi thể và quan sát bệnh tích trên tiêu bản; phương pháp xét nghiệm các chỉ tiêu huyết học, xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm Excel và phần mềm Minitab. Nghiên cứu chẩn đoán bệnh bằng kỹ thuật PCR.

Kết quả chính và kết luận Tình hình mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên thả vườn tại huyện Tân Yên- Bắc Giang và huyện Khoái Châu, Hưng Yên như sau: Tỷ lệ nhiễm trung bình 2 vùng nghiên cứu là 12,56%. Tỷ lệ gà mắc bệnh ở tỉnh Bắc Giang: 15,09%; Hưng Yên: 10,34%. Gà dưới 1 tháng tuổi tỷ lệ mắc là 3,59%.

Gà từ 1 đến 2 tháng tuổi mắc bệnh với tỷ lệ là 11,17%. Gà từ 3 đến 4 tháng mắc bệnh cao nhất, tỷ lệ mắc là 20,47%. Tỷ lệ gà trên 4 tháng tuổi mắc bệnh là 14,09%, tỷ lệ mắc có xu hướng giảm. Gà nuôi trong mùa xuân có tỷ lệ mắc cao nhất: 19,72%, thứ đến là mùa hè: 15,38%, mùa thu: 8,95% và thấp nhất là gà nuôi trong mùa đông là 5,91%.

Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của gà mắc bệnh đầu đen như sau: Bệnh xảy ra đột ngột: Gà kém vận động, ủ rũ (94,29%); sốt cao trên 42,50C (84,76%); giảm ăn, gầy, viii c xù lông, run rẩy (87,62%); mào tích, da vùng đầu nhợt nhạt hoặc tái xanh (66,67%), ỉa chảy (68,57%). Bị liệt chân hoặc cánh (20,95%); Bệnh tích đại thể tập trung ở gan và manh tràng. Trong đó tỷ lệ gan biến đổi là 82,86 %. Gan sưng to gấp 2-3 lần, mềm nhũn và nhìn thấy 2 quá trình biến đổi đặc trưng: lúc đầu gan bị viêm xuất huyết làm cho bề mặt gan lỗ chỗ hình hoa cúc, hình thành những u cục màu trắng xanh nổi rõ lên bề mặt gan, sau đó các điểm xuất huyết này tạo ra các ổ viêm loét, hoại tử thành các ổ bã đậu màu trắng.

Tỷ lệ manh tràng biến đổi là 88,57%. Một bên hoặc hai bên của manh tràng phồng rất to, dài hơn bình thường, màu sắc và độ đàn hồi thay đổi.