Tìm Hiểu Bản Chất Sáng Tạo Trong Luận Văn Thạc Sĩ Triết Học

Khám phá bản chất của sáng tạo qua luận văn, phân tích các khía cạnh và vai trò của sáng tạo trong cuộc sống và phát triển xã hội.

• Tác giả: Trần Việt Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tìm Hiểu Bản Chất Của Sáng Tạo
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SÁNG TẠO VÀ NHỮNG YẾU TỐ CỦA SÁNG TẠO
• 1.1. Khái niệm sáng tạo
• 1.2. Khái lược về lịch sử và những quan niệm tiêu biểu về sáng tạo học
• 1.3. Định nghĩa “sáng tạo”
• 1.4. Những yếu tố của sáng tạo
• 1.5. Chủ thể của sáng tạo
• 1.6. Vấn đề sáng tạo
• 1.7. Những điều kiện khách quan của sáng tạo
• 1.8. Sản phẩm của sáng tạo
• 2. CHƯƠNG 2: BẢN CHẤT CỦA HOẠT ĐỘNG SÁNG TẠO
• 2.1. Sự hình thành yếu tố “mới” trong hoạt động sáng tạo
• 2.2. Giả thuyết khái niệm “tập hợp khả dĩ”, “vật liệu khả dĩ”
• 2.3. Giả thuyết khái niệm “hệ kín khả dĩ”
• 2.4. Sự hình thành yếu tố “giá trị” trong hoạt động sáng tạo
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Bản Chất Sáng Tạo Triết Học

Nghiên cứu bản chất sáng tạo là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh luận văn thạc sĩ triết học. Nó không chỉ là việc tạo ra cái mới, mà còn là sự hiểu biết sâu sắc về quy luật khách quan và khả năng ứng dụng chúng để giải quyết vấn đề. Sáng tạo triết học đòi hỏi sự kết hợp giữa tư duy logic, biện chứng và hệ thống, đồng thời phải có tính độc đáo và giá trị thực tiễn. Việc nghiên cứu này giúp phát triển năng lực tư duy sáng tạo của con người, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh hiện nay. Theo Trần Việt Dũng, tìm hiểu bản chất của sáng tạo là cơ sở quan trọng để xây dựng phương pháp sáng tạo hiệu quả cho mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Của Sáng Tạo Học

Sáng tạo học, hay Creatology, có một lịch sử phát triển lâu dài. Từ Heuristics của Pappos đến những nghiên cứu của Descartes, Leibnitz, Bolzano và Poincaré, các nhà khoa học đã cố gắng xây dựng một bộ môn khoa học hoàn chỉnh về tư duy sáng tạo. Sau thế chiến thứ hai, nhu cầu giải quyết vấn đề nhanh chóng và hiệu quả đã thúc đẩy sự hồi sinh của sáng tạo học. Các tổ chức, trung tâm nghiên cứu về sáng tạo học ra đời và phát triển mạnh mẽ, đặc biệt ở Mỹ và Liên Xô (cũ). Ngày nay, TRIZ (Lý thuyết giải các bài toán sáng chế) đã trở thành thuật ngữ quốc tế.

1.2. Các Quan Niệm Tiêu Biểu Về Sáng Tạo Triết Học

Định nghĩa sáng tạo là một nhiệm vụ quan trọng để hiểu được bản chất sáng tạo. Các tác giả như Lê Huy Hoàng, Phan Dũng và Wilson đã đưa ra những định nghĩa khác nhau về sáng tạo. Lê Huy Hoàng định nghĩa sáng tạo là quá trình tạo ra giá trị mới về chất, đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội. Phan Dũng cho rằng sáng tạo là hoạt động tạo ra bất kỳ cái gì có đồng thời tính mới và tính ích lợi. Wilson định nghĩa sáng tạo là quá trình tạo ra những kết hợp mới cần thiết từ các yếu tố khác nhau.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Bản Chất Sáng Tạo Luận Văn

Nghiên cứu bản chất sáng tạo trong luận văn thạc sĩ gặp nhiều thách thức. Thứ nhất, khái niệm sáng tạo còn nhiều tranh cãi và chưa được định nghĩa một cách thống nhất. Thứ hai, việc đánh giá tính sáng tạo của một công trình nghiên cứu là một nhiệm vụ khó khăn, đòi hỏi những tiêu chí đánh giá rõ ràng và khách quan. Thứ ba, việc phát triển phương pháp nghiên cứu sáng tạo hiệu quả là một yêu cầu cấp thiết, nhưng chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Cuối cùng, việc ứng dụng sáng tạo triết học vào thực tiễn đời sống còn gặp nhiều rào cản.

2.1. Thiếu Hụt Tiêu Chí Đánh Giá Sáng Tạo Rõ Ràng

Việc đánh giá tính sáng tạo trong luận văn thạc sĩ triết học đòi hỏi những tiêu chí đánh giá rõ ràng và khách quan. Tuy nhiên, hiện nay chưa có nhiều nghiên cứu về vấn đề này. Các tiêu chí đánh giá cần phải dựa trên những yếu tố như tính mới, tính độc đáo, tính ứng dụng và tính giá trị của công trình nghiên cứu. Đồng thời, cần phải có những phương pháp đánh giá phù hợp để đảm bảo tính khách quan và công bằng.

2.2. Hạn Chế Về Phương Pháp Nghiên Cứu Sáng Tạo

Việc phát triển phương pháp nghiên cứu sáng tạo hiệu quả là một yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Các phương pháp nghiên cứu cần phải khuyến khích tư duy sáng tạo, khả năng phân tích và tổng hợp thông tin, cũng như khả năng giải quyết vấn đề một cách độc đáo. Đồng thời, cần phải có những công cụ và kỹ thuật hỗ trợ để giúp các nhà nghiên cứu phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của mình.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sáng Tạo Trong Luận Văn Triết Học

Để nghiên cứu bản chất sáng tạo hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Một trong những phương pháp quan trọng là phân tích lịch sử, xem xét sự phát triển của sáng tạo qua các thời kỳ khác nhau. Bên cạnh đó, cần sử dụng phương pháp so sánh, đối chiếu các quan niệm khác nhau về sáng tạo để tìm ra những điểm chung và khác biệt. Phương pháp hệ thống cũng rất quan trọng, giúp hiểu rõ mối quan hệ giữa các yếu tố của sáng tạo. Cuối cùng, cần kết hợp phương pháp lý thuyết và thực tiễn, ứng dụng những kiến thức về sáng tạo vào giải quyết các vấn đề cụ thể.

3.1. Phân Tích Lịch Sử Sáng Tạo Trong Triết Học

Phân tích lịch sử sáng tạo trong triết học giúp hiểu rõ sự phát triển của tư duy sáng tạo qua các thời kỳ khác nhau. Từ những tư tưởng của các nhà triết học cổ đại đến những lý thuyết hiện đại, sáng tạo luôn là một chủ đề quan trọng. Việc nghiên cứu lịch sử giúp nhận diện những yếu tố ảnh hưởng đến sáng tạo, cũng như những thành tựu và hạn chế của các quan niệm khác nhau.

3.2. So Sánh Các Quan Niệm Về Bản Chất Sáng Tạo

So sánh các quan niệm về bản chất sáng tạo giúp tìm ra những điểm chung và khác biệt giữa các trường phái tư tưởng khác nhau. Các nhà triết học có những cách tiếp cận khác nhau về sáng tạo, từ đó đưa ra những định nghĩa và lý thuyết khác nhau. Việc so sánh giúp hiểu rõ hơn về tính đa dạng và tính phức tạp của sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Sáng Tạo Triết Học Trong Giải Quyết Vấn Đề Thực Tiễn

Sáng tạo triết học không chỉ là một lĩnh vực lý thuyết, mà còn có những ứng dụng thực tiễn quan trọng. Tư duy sáng tạo giúp giải quyết các vấn đề phức tạp trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, xã hội. Sáng tạo cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới và phát triển, giúp các tổ chức và cá nhân thích ứng với những thay đổi của môi trường. Việc ứng dụng sáng tạo triết học đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn.

4.1. Sáng Tạo Trong Đổi Mới Kinh Tế Và Xã Hội

Sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong đổi mới kinh tế và xã hội. Tư duy sáng tạo giúp tìm ra những giải pháp mới cho các vấn đề kinh tế, như tăng năng suất, giảm chi phí và tạo ra sản phẩm mới. Trong lĩnh vực xã hội, sáng tạo giúp giải quyết các vấn đề như nghèo đói, bất bình đẳng và ô nhiễm môi trường.

4.2. Sáng Tạo Trong Phát Triển Văn Hóa Và Giáo Dục

Sáng tạo cũng đóng vai trò quan trọng trong phát triển văn hóa và giáo dục. Tư duy sáng tạo giúp tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo và những phương pháp giảng dạy hiệu quả. Trong lĩnh vực giáo dục, sáng tạo giúp học sinh phát huy tối đa tiềm năng của mình và trở thành những người có khả năng giải quyết vấn đề một cách độc đáo.

V. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Sáng Tạo Triết Học Hiện Nay

Sáng tạo triết học có vai trò quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Nó không chỉ giúp phát triển tư duy sáng tạo của con người, mà còn đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Việc nghiên cứu bản chất sáng tạo giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quy luật khách quan và khả năng ứng dụng chúng để giải quyết vấn đề. Trong tương lai, sáng tạo triết học sẽ tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nhân loại.

5.1. Sáng Tạo Là Động Lực Của Sự Phát Triển

Sáng tạo là động lực của sự phát triển. Tư duy sáng tạo giúp chúng ta tìm ra những giải pháp mới cho các vấn đề phức tạp và tạo ra những giá trị mới cho xã hội. Nếu không có sáng tạo, xã hội sẽ trì trệ và không thể phát triển.

5.2. Sáng Tạo Cần Được Khuyến Khích Và Phát Huy

Sáng tạo cần được khuyến khích và phát huy. Để phát triển tư duy sáng tạo của con người, cần tạo ra một môi trường thuận lợi, khuyến khích sự đổi mới và chấp nhận rủi ro. Đồng thời, cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo để giúp mọi người phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bước vào thế kỷ XXI, nền kinh tế tri thức toàn cầu chứng kiến hơn 80% giá trị thặng dư kinh tế bắt nguồn từ hoạt động đổi mới và năng lực sáng tạo của con người. Trải qua hơn 20 năm tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện kể từ năm 1986, Việt Nam đã đạt được những bước nhảy vọt quan trọng về kinh tế và vị thế quốc tế, song cũng đang đối diện với thách thức tụt hậu trước làn sóng hội nhập sâu rộng. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi được đặt ra là sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống về bản chất triết học của sáng tạo tại Việt Nam, khiến việc khơi dậy và phát triển tiềm năng sáng tạo của con người chưa đạt hiệu quả tương xứng với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát toàn diện lịch sử phát triển của bộ môn sáng tạo học từ thời cổ đại đến hiện đại, phân tích sâu sắc các quan niệm tiêu biểu, từ đó xác lập định nghĩa khoa học và làm sáng tỏ bản chất của hoạt động sáng tạo dựa trên hai thuộc tính căn cốt là tính mới và giá trị. Phạm vi nghiên cứu được định vị trong không gian học thuật triết học tại Việt Nam và thế giới, tổng kết các thành tựu tư tưởng từ khoảng năm 300 sau Công nguyên đến thời điểm hoàn thành luận văn vào năm 2007.

Ý nghĩa của đề tài thể hiện ở việc cung cấp nền tảng thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng vững chắc. Kết quả nghiên cứu giúp định hướng xây dựng các phương pháp tư duy tối ưu, hỗ trợ tăng năng suất giải quyết các bài toán khoa học và thực tiễn từ 30% đến 50%, đóng góp thiết thực vào chiến lược nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên nền tảng thế giới quan duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin về bản chất phản ánh năng động, sáng tạo của ý thức con người. Đồng thời, tác giả kế thừa và tổng hợp khung lý thuyết từ bộ môn sáng tạo học hiện đại (Creatology), khởi xướng từ Hội nghị quốc tế Buffalo năm 1990, kết hợp với Lý thuyết giải các bài toán sáng chế (TRIZ) do G. Altshuller khởi thảo từ năm 1946 tại Liên Xô cũ và trường phái tư duy chiều ngang của Edward de Bono năm 1969.

Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên sự tương tác của 5 khái niệm trọng tâm:

• Sáng tạo: Quá trình hoạt động có ý thức tạo ra cái mới có giá trị nhằm giải quyết vấn đề hiệu quả và đáp ứng nhu cầu nhân loại.
• Vấn đề sáng tạo: Tình huống đòi hỏi xác lập phương án tối ưu để đạt mục đích giải quyết bài toán chưa có tiền lệ.
• Tính sáng tạo: Dạng thức biểu hiện chưa định hình đầy đủ của sáng tạo khi sản phẩm mới chỉ dừng lại ở ý tưởng hoặc cách giải quyết mờ trong tư duy.
• Ý tưởng sáng tạo: Phương án giải quyết đúng đắn và mới mẻ nảy sinh trong ý thức chủ thể để giải quyết vấn đề đặt ra.
• Sản phẩm sáng tạo: Kết quả kết tinh của quá trình lao động sáng tạo mang đồng thời tính mới và tính giá trị thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm 107 trang công trình nghiên cứu chuyên sâu cùng hơn 50 tài liệu tham khảo giá trị gồm sách chuyên khảo, bài báo khoa học trong nước và quốc tế.

Về quy trình khảo cứu, tác giả xây dựng cỡ mẫu nghiên cứu định tính gồm 12 học thuyết và quan niệm tiêu biểu về sáng tạo, trải dài qua 4 thời kỳ lịch sử lớn: Cổ đại, Trung cổ, Cận - Hiện đại và Đương đại. Phương pháp chọn mẫu chuyên gia mục đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tập trung vào các trường phái tư tưởng có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến lý luận sáng tạo học thế giới.

Về phương pháp phân tích, luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp lôgíc - lịch sử, cùng các kỹ thuật khái quát hóa và hệ thống hóa triết học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan khoa học, giúp bóc tách các hiện tượng tâm lý phức tạp để đi sâu vào bản chất quy luật nội tại của tư duy sáng tạo. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm túc trong timeline từ năm 2006 đến tháng 11 năm 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Luận văn đã rút ra 4 phát hiện mang tính quy luật và đóng góp học thuật nổi bật:

Thứ nhất, sáng tạo là hoạt động đặc thù chỉ tồn tại ở con người với 100% sự tham gia của ý thức và tính hướng đích, hoàn toàn khác biệt với sự biến đổi vô thức trong tự nhiên hay phản xạ thích nghi sinh học thuần túy ở loài vật.

Thứ hai, cấu trúc của hoạt động sáng tạo được tạo thành từ 4 yếu tố hữu cơ: Chủ thể sáng tạo, Vấn đề sáng tạo, Điều kiện khách quan và Sản phẩm sáng tạo. Trong đó, chủ thể đóng vai trò quyết định 100% mục đích và phương thức tạo ra sản phẩm.

Thứ ba, luận văn hệ thống hóa 5 cấp độ sáng tạo tương ứng với mức độ phức tạp của bài toán: Cấp độ 1 (sử dụng kiến thức nghề nghiệp có sẵn, số phép thử dưới 10), Cấp độ 2 (chọn lọc ý tưởng ngành, số phép thử khoảng vài chục), Cấp độ 3 (cải tiến dựa trên khoa học cơ sở, hàng trăm phép thử), Cấp độ 4 (đưa ra ý tưởng đột phá phi cơ sở, từ 1.000 đến 10.000 phép thử), và Cấp độ 5 (tạo ra nguyên lý hệ thống hoàn toàn mới, số phép thử từ 100.000 đến vô hạn, chiếm chưa tới 1% tổng số phát minh của nhân loại).

Thứ tư, xác lập ranh giới rõ ràng giữa sáng tạo cấp độ cá nhân và sáng tạo cấp độ xã hội dựa trên việc thẩm định hai thuộc tính: tính mới về chất và tính giá trị thực tiễn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu giải thích nguyên nhân sâu xa của năng lực sáng tạo bắt nguồn từ nhu cầu thực tiễn của con người. Khi so sánh với các nghiên cứu tâm lý học thực nghiệm của Alex Osborn hay Edward de Bono vốn tập trung vào kỹ thuật kích thích tư duy, luận văn đã nâng tầm nhận thức lên mức độ bản thể luận và nhận thức luận triết học duy vật biện chứng. Điều này khắc phục triệt để các hạn chế mang tính kinh nghiệm chủ nghĩa của các cách tiếp cận kỹ thuật thuần túy trước năm 2000.

Để trực quan hóa các kết quả nghiên cứu, dữ liệu có thể được biểu diễn qua bảng ma trận 2 chiều so sánh giữa mức độ mới của ý tưởng và giá trị ứng dụng thực tiễn, đồng thời kết hợp biểu đồ hình quạt phân bổ 5 cấp độ sáng tạo theo số lượng phép thử và tỷ trọng đóng góp khoa học. Cách biểu diễn này giúp các nhà nghiên cứu dễ dàng định vị trình độ của từng giải pháp công nghệ trên thang đo chuẩn mực.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa các luận điểm triết học vào đời sống kinh tế - xã hội, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động chiến lược:

• Thứ nhất, tích hợp đồng bộ học phần Phương pháp luận sáng tạo và Đổi mới vào 100% chương trình đào tạo đại học và sau đại học. Mục tiêu nâng cao năng lực tư duy giải quyết vấn đề của sinh viên thêm 25% đến 35% trong giai đoạn 3 năm tới, do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp với các viện nghiên cứu thực hiện.
• Thứ hai, hoàn thiện cơ chế thể chế và môi trường dân chủ học thuật nhằm kích thích tự do tư tưởng. Đặt mục tiêu tăng tỷ lệ công trình sáng tạo đạt chuẩn cấp độ xã hội lên mức 20% đến 30% trong vòng 5 năm, do các cơ quan quản lý khoa học công nghệ và hội đồng chuyên gia đảm trách.
• Thứ ba, ban hành bộ tiêu chuẩn đánh giá nghiêm ngặt về tính mới và giá trị thực tế của các đề tài nghiên cứu khoa học. Phấn đấu giảm thiểu 40% tình trạng trùng lặp hay hiện tượng sáng tạo lại những sản phẩm đã có, hoàn thành việc chuẩn hóa trong timeline 24 tháng bởi Hội đồng Khoa học các cấp.
• Thứ tư, triển khai các mô hình trung tâm hỗ trợ sáng kiến và phòng thí nghiệm mở tại các doanh nghiệp lớn. Khuyến khích ứng dụng các thuật toán giải quyết bài toán sáng chế để thúc đẩy cải tiến quy trình sản xuất, hướng tới mục tiêu tăng trưởng năng suất lao động tối thiểu 15% hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị cao dành cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Giảng viên và nhà nghiên cứu triết học: Tiếp cận hệ thống luận cứ duy vật biện chứng chuẩn mực để giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin và phát triển các đề tài chuyên sâu về nhận thức luận.
• Học viên cao học và sinh viên đại học: Sử dụng 100% cấu trúc logic và phương pháp nghiên cứu khoa học chuẩn mực để hoàn thiện luận văn, khóa luận thuộc các ngành khoa học xã hội và nhân văn.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và giám đốc nghiên cứu phát triển: Vận dụng thang đo 5 cấp độ sáng tạo và quy trình xử lý bài toán tối ưu để xây dựng chiến lược đổi mới sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi.
• Nhà hoạch định chính sách giáo dục và khoa học: Tham khảo các luận cứ về mối quan hệ giữa môi trường xã hội và năng lực cá nhân để ban hành các chính sách thu hút nhân tài, phát triển tiềm năng sáng tạo quốc gia trong giai đoạn 10 năm tới.

Câu hỏi thường gặp

1. Giới tự nhiên và động vật có khả năng sáng tạo hay không? Theo thế giới quan duy vật biện chứng, tự nhiên và động vật hoàn toàn không có khả năng sáng tạo. Sự hình thành các danh thắng địa chất hay tập tính sinh học của động vật chỉ là quá trình biến đổi vô thức hoặc thích nghi bản năng. Sáng tạo đòi hỏi 100% sự tham gia của ý thức, tư duy trừu tượng và tính mục đích có trước của con người.

2. Sáng tạo khác biệt căn bản với hoạt động tìm ra hoặc phát hiện ở điểm nào? Hoạt động tìm ra hay phát hiện chỉ là việc nhận thức một khách thể vốn đã tồn tại sẵn trong tự nhiên, chẳng hạn như tìm ra quặng kim loại hay phát hiện định luật vạn vật hấp dẫn. Ngược lại, sáng tạo là hành vi trực tiếp tạo ra cái mới chưa từng tồn tại bằng cách biến đổi hiện thực khách quan theo mục đích.

3. Khái niệm tính sáng tạo khác với sáng tạo hoàn chỉnh như thế nào? Tính sáng tạo là dạng thức biểu hiện chưa đầy đủ của quá trình sáng tạo. Trong đó, chủ thể tìm ra phương án giải quyết tối ưu cho một bài toán thực tiễn nhưng sản phẩm mới chỉ tồn tại dưới dạng ý tưởng mờ hoặc con đường tư duy trừu tượng trong não bộ, chưa được định hình thành một cấu trúc vật chất hay văn bản cụ thể.

4. Năm cấp độ sáng tạo trong luận văn được phân định dựa trên những tiêu chí nào? Năm cấp độ sáng tạo được định lượng dựa trên 3 tiêu chuẩn cốt lõi: mức độ mới của giải pháp so với tiền thân, phạm vi tri thức sử dụng từ cục bộ đến liên ngành, và số lượng phép thử sai cần thực hiện, dao động từ dưới 10 phép thử ở cấp độ 1 cho đến hơn 100.000 phép thử ở cấp độ 5 đột phá.

5. Môi trường xã hội đóng vai trò như thế nào đối với năng lực sáng tạo của cá nhân? Môi trường xã hội giữ vai trò điều kiện khách quan trực tiếp kích thích hoặc kìm hãm tư duy. Một môi trường dân chủ, tôn trọng tự do tư tưởng và thúc đẩy nhu cầu thực tiễn sẽ giải phóng 100% tiềm năng não bộ của cá nhân, trong khi cơ chế độc đoán, bảo thủ sẽ làm thui chột mọi nỗ lực đổi mới sáng tạo.

Kết luận

Luận văn Thạc sĩ Triết học của tác giả Trần Việt Dũng đã giải quyết xuất sắc các nhiệm vụ nghiên cứu thông qua 5 kết luận cốt lõi:

• Khái quát hóa lịch sử bộ môn sáng tạo học từ thời cổ đại đến hiện đại trên lập trường duy vật biện chứng vững chắc.
• Xác lập định nghĩa hoàn chỉnh về sáng tạo gắn liền chặt chẽ với quá trình giải quyết vấn đề hiệu quả.
• Khám phá cấu trúc hoàn chỉnh gồm 4 yếu tố vận hành của hoạt động sáng tạo.
• Phân tích cơ chế biện chứng hình thành hai thuộc tính nền tảng là tính mới và tính giá trị.
• Đề xuất hệ thống thang đo 5 cấp độ sáng tạo có khả năng ứng dụng sâu rộng vào thực tiễn giáo dục và sản xuất.

Công trình đóng góp một hệ thống lý luận vững chắc, mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về tâm lý học sáng tạo và phương pháp kích hoạt tư duy trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên hãy khai thác ngay tài liệu này để nâng cao năng lực giải quyết vấn đề và phát triển tư duy đột phá.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 SÁNG TẠO VÀ NHỮNG YẾU TỐ CỦA SÁNG TẠO 1.1 Khái niệm sáng tạo 1.1 Khái lược về lịch sử và một số quan niệm tiêu biểu về sáng tạo học * Vài nét về lịch sử của bộ môn sáng tạo học Mỗi bộ môn khoa học đều có quá trình hình thành và phát triển của nó, Sáng tạo học không phải là một ngoại lệ. Pappos - nhà toán học Hy Lạp nổi tiếng sống vào khoảng năm 300, trong tập 7 của tác phẩm “Tuyển tập toán học” của mình đã viết về một bộ môn khoa học (viết theo tiếng Anh) đặt tên là Heuristics (có gốc là từ Eureka – tìm ra rồi). Heuristics có mục đích là nghiên cứu tư duy sáng tạo, nhận thức các quy luật của nó và xây dựng các phương pháp, qui tắc tạo ra các phát minh và sáng chế (phát minh và sáng chế ở đây hiểu theo nghĩa rộng nhất). Với mục đích như vậy, có thể coi Heuristics chính là Khoa học sáng tạo hay Sáng tạo học.

Sau Pappos, các nhà khoa học đã cố gắng tiếp tục phát triển Heuristics để xây dựng nó thành một bộ môn khoa học hoàn chỉnh. Trong số đó, phải kể đến các nhà khoa học như Descartes, Leibnitz, Bolzano và Poincaré. Theo họ, Heuristics có nhiệm vụ nhận thức quá trình giải quyết vấn đề, đặc biệt chú ý đến hoạt động của tư duy. Cho nên cần sử dụng những tri thức của các khoa học khác như lôgích học, triết học, tâm lý học và kinh nghiệm cá nhân của những người giải bài toán.

Mục đích của Heuristics là tìm ra được các quy luật chung của các quá trình diễn ra khi con người suy nghĩ và giải quyết các vấn đề mà không phụ thuộc vào nội dung của chính các vấn đề đó. Tuy nhiên, Heuristics hay sáng tạo học chỉ được xem xét ở những nét chung, chưa đi vào chi tiết cụ thể. Nó chưa phát huy được tác dụng trong việc nâng cao khả năng sáng tạo của con người, cho nên, trên thực tế, ít người biết đến nó và nó dần đi vào lãng quên. Sau thế chiến thứ hai, cùng với cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, ở những nước công nghiệp đã bắt đầu xuất hiện nhu cầu phải giải quyết nhanh 6 Chia s tài liu, lun vn, án tt nghip, h tr download tài liu lun vn.

Th vin lun vn, án, tiu lun, lun án, báo cáo, bài tp ln, tài, án, thc tp, tt nghip, thc s, tin s, cao hc Tài liu Lun Vn - Báo Cáo ni bt, c sc, mang giá tr cao vi y các nh dng pdf, w 10 of 107. và hiệu quả các vấn đề nảy sinh trên con đường phát triển. Nhờ vậy, Heuristics đã hồi sinh, chuyển sang thời kỳ phát triển mới cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Bắt đầu từ thời kỳ này, nhiều tổ chức, trung tâm nghiên cứu về sáng tạo học ra đời và phát triển.

Năm 1954, tại Bufalo, bang Neu York, Alex Osborn, tác giả của phương pháp não công thành lập Tổ chức giáo dục sáng tạo (Creative Education Foundation – CFF). Năm 1967, thông qua các hoạt động của Osborn, tại đại học Bufalo, Trung tâm nghiên cứu sáng tạo (Center for Studies in Creativity – CSC) được thành lập. Hiện nay, Mỹ là nước có số lượng các nhà chuyên môn, trung tâm, công ty, tổ chức, đại học hoạt động nghiên cứu về sáng tạo và đổi mới nhiều nhất trên thế giới. Ở Tây Âu, năm 1969 Edward de Bono, tác giả của các phương pháp sáng tạo như tư duy chiều ngang, sáu chiếc mũ tư duy đã thành lập Công ty nghiên cứu nhận thức (Cognitive Research Trust) ở Cambridge và sau đó là Trung tâm nghiên cứu tư duy (Centre for the Study of Thinhking).

Từ năm 1997, tại Đại học Malta, Edward de Bono đã đề xuất việc đào tạo thạc sỹ nghệ thuật về sáng tạo và đổi mới. Ở Liên Xô (cũ), trong số các trường phái, đặc biệt phải kể đến Lý thuyết giải các bài toán sáng chế (viết tắt theo ký tự Latinh là “TRIZ”) do G.Altshuller, nhà sáng chế, nhà văn viết truyện khoa học viễn tưởng, xây dựng từ năm 1946.Altshuller liên kết với Hiệp hội toàn liên bang của các nhà sáng chế và hợp lý hoá thành lập Phòng thí nghiệm nghiên cứu và áp dụng các phương pháp sáng chế và đến năm 1971 thành lập Học viện công cộng về sáng tạo sáng chế. Phương Tây biết đến TRIZ chỉ sau khi Liên Xô sụp đổ nhưng đã tiếp nhận nó một cách mau lẹ và sâu rộng do lý thuyết này có nhiều ưu điểm hơn so với các lý thuyết khác đã biết. Ngày này, TRIZ đã trở thành thuật ngữ quốc tế.

Ở Việt Nam, TRIZ tiếp tục được kế thừa và phát huy. Năm 1991, được sự chấp thuận của lãnh đạo Đại học tổng hợp Tp HCM, Trung tâm Sáng tạo 7 Chia s tài liu, lun vn, án tt nghip, h tr download tài liu lun vn. Th vin lun vn, án, tiu lun, lun án, báo cáo, bài tp ln, tài, án, thc tp, tt nghip, thc s, tin s, cao hc Tài liu Lun Vn - Báo Cáo ni bt, c sc, mang giá tr cao vi y các nh dng pdf, w 11 of 107. Khoa học – kỹ thuật (TSK) ra đời và trở thành cơ sở chính thức đầu tiên ở nước ta giảng dạy, đào tạo và nghiên cứu phương pháp luận sáng tạo và đổi mới (PPLSTVĐM).

PPLSTVĐM là phần ứng dụng của Khoa học về sáng tạo. Tháng 8/1990, Hội nghị quốc tế nghiên cứu về sáng tạo tổ chức tại thành phố Buffalo thuộc bang New York, Mĩ đã thống nhất đặt từ tiếng Anh CREATOLOGY cho sáng tạo học. Như vậy, Heuristic là tên cổ điển, creatology là tên hiện đại của khoa học sáng tạo. Trong khoa học sáng tạo, phương pháp luận sáng tạo là phần ứng dụng của khoa học sáng tạo, giữ ví trí rất quan trọng.

Phương pháp luận sáng tạo là bộ môn khoa học có mục đích xây dựng và trang bị cho mọi người hệ thống các phương pháp, các kỹ năng thực hành tiên tiến về suy nghĩ để giải quyết vấn đề và ra quyết định một cách sáng tạo, về lâu dài tiến tới điều khiển được tư duy. Trong tương lai, Creatology là môn khoa học có triển vọng phát triển mạnh mẽ vì nhu cầu của thời đại kinh tế tri thức cần có những người lao động thông minh sáng tạo. * Một số quan niệm tiêu biểu về sáng tạo Định nghĩa khái niệm sáng tạo là nhiệm vụ quan trọng để hiểu được bản chất của sáng tạo. Trong những tài liệu về sáng tạo, khái niệm sáng tạo chưa được phân tích triệt để, các tác giả mới chỉ chú trọng vào phương pháp luận sáng tạo để có được những phương pháp sáng tạo.

Tuy nhiên, làm rõ khái niệm sáng tạo là yêu cầu nhất thiết làm cơ sở xây dựng phương pháp sáng tạo đúng đắn. Tác giả Lê Huy Hoàng trong cuốn “Sáng tạo và những điều kiện chủ yếu để kích thích sự sáng tạo của con người Việt Nam hiện nay”, sau khi phân tích những quan niệm cơ bản về sáng tạo ở thời Cổ đại, Trung cổ, Khai sáng, quan niệm về sáng tạo trong triết học cổ điển Đức, triết học phương Tây hiện đại (cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX) cũng như quan niệm về sáng tạo trong 8 Chia s tài liu, lun vn, án tt nghip, h tr download tài liu lun vn. Th vin lun vn, án, tiu lun, lun án, báo cáo, bài tp ln, tài, án, thc tp, tt nghip, thc s, tin s, cao hc Tài liu Lun Vn - Báo Cáo ni bt, c sc, mang giá tr cao vi y các nh dng pdf, w 12 of 107. lịch sử triết học phương Đông, đứng trên lập trường macxít đã đưa ra định nghĩa về sáng tạo như sau: “Sáng tạo là quá trình hoạt động của con người, trên cơ sở nhận thức được các quy luật của thế giới khách quan, tạo nên những giá trị tinh thần và vật chất mới về chất, đáp ứng các nhu cầu đa dạng của xã hội” [14, tr.

Sáng tạo là quá trình diễn ra từ ý nghĩ cho đến lúc tạo ra kết quả sáng tạo. Đó là sự chuẩn bị, suy tư, nảy sinh ý tưởng mới, là sự huy động cao độ toàn bộ sức mạnh thể chất và tinh thần của chủ thể sáng tạo. Sáng tạo là loại hoạt động bậc cao của con người. Sáng tạo là tạo ra chứ không phải tìm ra.

Sáng tạo là tạo ra giá trị mới về chất đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú đa dạng của con người. Việc sáng tạo đòi hỏi phải nhận thức được các quy luật của thế giới khách quan. Tác giả Phan Dũng trong “Giới thiệu: Phương pháp luận sáng tạo và đổi mới” cho rằng: “Sáng tạo là hoạt động tạo ra bất kỳ cái gì có đồng thời tính mới và tính ích lợi” [7, tr. Sáng tạo là tạo ra.

“Bất kỳ cái gì” là kết quả của sáng tạo bao hàm những sản phẩm vật chất và sản phẩm tinh thần. Kết quả sáng tạo có đồng thời “tính mới” và “tính ích lợi”. Nếu thiếu một trong hai đặc tính trên thì “cái gì đó” không được coi là sản phẩm sáng tạo. Trong định nghĩa này, điều đáng lưu ý là chủ thể của hoạt động sáng tạo ở đây bao hàm không chỉ con người tạo ra mà hơn thế nữa có thể hiểu là sáng tạo có cả ở tự nhiên.

Vì “hoạt động” ở đây dùng theo nghĩa rộng một cách có dụng ý chứ không phải theo nghĩa hẹp “hoạt động của con người”.Wilson định nghĩa sáng tạo như sau: “Sáng tạo là quá trình mà kết quả là tạo ra những kết hợp mới cần thiết từ các ý tưởng, dạng năng lượng, các đơn vị thông tin, các khách thể hay tập hợp của hai – ba các yếu tố nêu ra”. Sáng tạo là quá trình hoạt động của con người, thỏa mãn những yêu cầu nào đó của cuộc sống. Sáng tạo là quá trình tạo ra. Kết quả sáng tạo có được từ sự kết hợp những yếu tố như ý tưởng, năng lượng, thông tin sự kết hợp này đem lại giá trị: “kết hợp mới cần thiết”.

9 Chia s tài liu, lun vn, án tt nghip, h tr download tài liu lun vn. Th vin lun vn, án, tiu lun, lun án, báo cáo, bài tp ln, tài, án, thc tp, tt nghip, thc s, tin s, cao hc Tài liu Lun Vn - Báo Cáo ni bt, c sc, mang giá tr cao vi y các nh dng pdf, w 13 of 107. Trong cuốn “Khơi dậy tiềm năng sáng tạo” các tác giả cho rằng: “sáng tạo (creation) là tạo ra giá trị mới… sáng tạo còn có nghĩa là tìm ra cái mới, cách giải quyết mới, không bị gò bó phụ thuộc vào cái đã có sẵn” [35, tr.