Áp Dụng Hình Phạt Bổ Sung Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Tại Tỉnh Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ phân tích áp dụng hình phạt bổ sung theo pháp luật hình sự Việt Nam tại tỉnh Tuyên Quang, từ thực tiễn đến lý thuyết.

• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Phượng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Áp Dụng Hình Phạt Bổ Sung Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Tại Tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÌNH PHẠT BỔ SUNG
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hình phạt bổ sung
• 1.2. Sự phát triển của chế định hình phạt bổ sung trong LHS Việt Nam trước khi có Bộ LHS năm 2015
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ HÌNH PHẠT BỔ SUNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TUYÊN QUANG
• 2.1. Các hình phạt bổ sung theo quy định Bộ LHS năm 2015
• 2.2. Thực tiễn áp dụng HPBS trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LHS VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT BỔ SUNG
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện PLHS Việt Nam về HPBS
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng HPBS
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hình Phạt Bổ Sung Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam

Hình phạt bổ sung là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Theo Bộ luật hình sự năm 2015, hình phạt bổ sung không chỉ nhằm mục đích trừng phạt mà còn có vai trò giáo dục và cải tạo người phạm tội. Việc áp dụng hình phạt bổ sung tại tỉnh Tuyên Quang đã thể hiện rõ sự kết hợp giữa tính nghiêm khắc và tính khoan hồng trong chính sách hình sự của Nhà nước.

1.1. Khái Niệm Hình Phạt Bổ Sung Trong Luật Hình Sự

Hình phạt bổ sung được định nghĩa là biện pháp cưỡng chế do Tòa án áp dụng kèm theo hình phạt chính. Điều này giúp tăng cường hiệu quả của việc xử lý tội phạm và đảm bảo mục tiêu giáo dục.

1.2. Vai Trò Của Hình Phạt Bổ Sung Trong Chính Sách Hình Sự

Hình phạt bổ sung không chỉ có tác dụng trừng phạt mà còn góp phần giáo dục người phạm tội, ngăn ngừa tái phạm và bảo vệ trật tự xã hội.

II. Thực Trạng Áp Dụng Hình Phạt Bổ Sung Tại Tỉnh Tuyên Quang

Tại tỉnh Tuyên Quang, việc áp dụng hình phạt bổ sung đã diễn ra trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các Tòa án nhân dân hai cấp đã áp dụng hình phạt bổ sung nhưng chưa đồng bộ và thống nhất, dẫn đến những khó khăn trong thực tiễn.

2.1. Tình Hình Áp Dụng Hình Phạt Bổ Sung Hiện Nay

Thống kê cho thấy số lượng hình phạt bổ sung được áp dụng tại Tuyên Quang ngày càng tăng, nhưng vẫn còn nhiều trường hợp chưa được xử lý đúng mức.

2.2. Những Hạn Chế Trong Việc Áp Dụng Hình Phạt Bổ Sung

Một số hạn chế trong việc áp dụng hình phạt bổ sung bao gồm sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và sự chưa thống nhất trong nhận thức của các cán bộ tư pháp.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Hình Phạt Bổ Sung

Để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt bổ sung, cần có những giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức cho cán bộ tư pháp là rất cần thiết.

3.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Hình Phạt Bổ Sung

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt bổ sung để đảm bảo tính đồng bộ và rõ ràng trong áp dụng.

3.2. Đào Tạo Nâng Cao Nhận Thức Cho Cán Bộ Tư Pháp

Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho cán bộ tư pháp trong việc áp dụng hình phạt bổ sung.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hình Phạt Bổ Sung Tại Tỉnh Tuyên Quang

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng hình phạt bổ sung tại Tuyên Quang đã có những kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để cải thiện hơn nữa.

4.1. Những Kết Quả Đạt Được Từ Việc Áp Dụng Hình Phạt Bổ Sung

Việc áp dụng hình phạt bổ sung đã giúp giảm tỷ lệ tái phạm và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trong cộng đồng.

4.2. Đánh Giá Tác Động Của Hình Phạt Bổ Sung Đến Người Phạm Tội

Hình phạt bổ sung đã có tác động tích cực đến việc cải tạo người phạm tội, giúp họ tái hòa nhập cộng đồng.

V. Kết Luận Về Hình Phạt Bổ Sung Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Hình phạt bổ sung là một phần không thể thiếu trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Việc áp dụng hiệu quả hình phạt bổ sung sẽ góp phần bảo vệ trật tự xã hội và nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng.

5.1. Tương Lai Của Hình Phạt Bổ Sung Tại Tỉnh Tuyên Quang

Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định về hình phạt bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Để Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng

Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt bổ sung, từ đó góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2014 đến tháng 6 năm 2018, hệ thống Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Tuyên Quang đã thụ lý tổng cộng 2.419 vụ án hình sự, trong đó giải quyết 2.191 vụ, đạt tỷ lệ 90,6%. Số bị cáo bị đưa ra xét xử là 4.940 người, trong đó có 694 bị cáo bị áp dụng hình phạt bổ sung (HPBS), chiếm khoảng 14% tổng số bị cáo. Tỷ lệ áp dụng HPBS có sự biến động qua các năm: năm 2014 là 19,3%, năm 2015 là 15,3%, năm 2016 giảm xuống 10,6%, năm 2017 tăng lên 17,9% và 6 tháng đầu năm 2018 là 16%.

Hình phạt bổ sung là một bộ phận quan trọng trong hệ thống hình phạt của pháp luật hình sự Việt Nam, đóng vai trò củng cố, hỗ trợ cho hình phạt chính (HPC) nhằm đạt được mục tiêu giáo dục, cải tạo người phạm tội và phòng ngừa tội phạm. Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định của Bộ luật hình sự (BLHS) năm 2015 về HPBS và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Tuyên Quang, nhằm phát hiện những hạn chế, bất cập và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt bổ sung. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vụ án hình sự được xét xử tại Tuyên Quang trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến giữa năm 2018.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện lý luận về HPBS, đồng thời góp phần giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, hỗ trợ công tác cải cách tư pháp và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm tại địa phương. Kết quả nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà lập pháp, giảng viên, học viên và những người làm công tác bảo vệ pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước trong lĩnh vực pháp luật hình sự. Các lý thuyết pháp lý về hình phạt bổ sung được vận dụng bao gồm:

• Khái niệm hình phạt bổ sung (HPBS): HPBS là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc do Tòa án áp dụng bổ sung cho hình phạt chính, không được tuyên độc lập mà chỉ kèm theo HPC nhằm tăng cường hiệu quả xử lý người phạm tội, phòng ngừa tái phạm và giáo dục cải tạo.

• Vai trò của HPBS: HPBS góp phần thực hiện chức năng bảo vệ xã hội, phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng, đồng thời hỗ trợ cho HPC trong việc cá thể hóa hình phạt, đảm bảo công bằng và hiệu quả trong xét xử.

• Phân loại HPBS: Bao gồm các hình phạt như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân, cấm cư trú, quản chế, tịch thu tài sản, phạt tiền bổ sung và trục xuất đối với pháp nhân thương mại phạm tội.

Các khái niệm chuyên ngành như hình phạt chính (HPC), hình phạt bổ sung (HPBS), pháp nhân thương mại phạm tội, cá thể hóa hình phạt, chức năng phòng ngừa tội phạm được làm rõ và vận dụng xuyên suốt nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích, tổng hợp và so sánh: Để làm rõ các quy định pháp luật về HPBS trong BLHS năm 2015 và so sánh với các giai đoạn trước đó, đồng thời so sánh thực tiễn áp dụng tại Tuyên Quang với các địa phương khác.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu về các vụ án hình sự, số bị cáo bị áp dụng HPBS trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang từ năm 2014 đến tháng 6 năm 2018.

• Nghiên cứu hồ sơ và bản án hình sự: Phân tích trực tiếp các hồ sơ, bản án để đánh giá thực trạng áp dụng HPBS, phát hiện những hạn chế và nguyên nhân.

• Tham khảo ý kiến chuyên gia: Qua các buổi tọa đàm, hội thảo, tập huấn nghiệp vụ nhằm bổ sung quan điểm thực tiễn và chuyên môn.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 2.419 vụ án hình sự và 4.940 bị cáo xét xử tại Tuyên Quang trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ vụ án và bị cáo trong phạm vi thời gian nghiên cứu nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến tháng 6 năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng hình phạt bổ sung: Trong tổng số 4.940 bị cáo xét xử, có 694 bị cáo bị áp dụng HPBS, chiếm khoảng 14%. Tỷ lệ này biến động qua các năm, cao nhất là 19,3% năm 2014 và thấp nhất 10,6% năm 2016, cho thấy sự không đồng đều trong áp dụng HPBS.

2. Loại hình phạt bổ sung phổ biến: Hình phạt tiền chiếm ưu thế áp dụng với 677 bị cáo, tương đương 97,5% số bị cáo bị áp dụng HPBS. Các hình phạt bổ sung khác như cấm hành nghề lái xe chỉ áp dụng cho 17 bị cáo, chiếm 2,5%.

3. Quy định pháp luật về HPBS: BLHS năm 2015 quy định rõ các loại HPBS, điều kiện áp dụng và phạm vi đối tượng, trong đó có các hình phạt bổ sung dành cho người phạm tội và pháp nhân thương mại phạm tội. Ví dụ, hình phạt cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định có thời hạn từ 1 đến 5 năm, áp dụng kèm theo các hình phạt chính như tù có thời hạn, cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc án treo.

4. Thực tiễn áp dụng tại Tuyên Quang: Việc áp dụng HPBS tại địa phương đã góp phần nâng cao hiệu quả xử lý hình sự, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và giáo dục người phạm tội. Tuy nhiên, còn tồn tại hạn chế như nhận thức chưa đồng nhất về vai trò HPBS, một số quy định pháp luật chưa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong áp dụng thống nhất.

Thảo luận kết quả

Sự biến động tỷ lệ áp dụng HPBS qua các năm phản ánh sự khác biệt trong nhận thức và thực tiễn xét xử của các Tòa án nhân dân hai cấp tại Tuyên Quang. Việc hình phạt tiền chiếm ưu thế cho thấy đây là biện pháp bổ sung được đánh giá cao về tính khả thi và hiệu quả trong việc thu hồi tài sản bất chính, đồng thời tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

So với các nghiên cứu tại một số địa phương khác, tỷ lệ áp dụng HPBS tại Tuyên Quang tương đối ổn định nhưng vẫn còn thấp so với tiềm năng. Nguyên nhân chủ yếu do quy định pháp luật còn chưa cụ thể, hướng dẫn áp dụng chưa đồng bộ, cùng với trình độ chuyên môn và ý thức pháp luật của một bộ phận cán bộ xét xử còn hạn chế.

Việc BLHS năm 2015 quy định chi tiết các loại HPBS, điều kiện áp dụng và phạm vi đối tượng đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng hình phạt bổ sung. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp, tăng cường đào tạo, tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ xét xử và nâng cao nhận thức pháp luật trong xã hội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ áp dụng HPBS theo từng năm và bảng phân loại các loại hình phạt bổ sung được áp dụng tại Tuyên Quang, giúp minh họa rõ nét xu hướng và cơ cấu hình phạt bổ sung trong thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về HPBS: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định trong BLHS và các văn bản hướng dẫn thi hành để làm rõ điều kiện, phạm vi áp dụng từng loại hình phạt bổ sung, đảm bảo tính thống nhất và khả thi trong thực tiễn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ xét xử: Đào tạo chuyên sâu về pháp luật hình sự, đặc biệt là về hình phạt bổ sung, nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật cho thẩm phán, kiểm sát viên. Thời gian: liên tục hàng năm; chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Xây dựng hệ thống dữ liệu và thống kê về áp dụng HPBS: Thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia về việc áp dụng hình phạt bổ sung để theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách pháp luật kịp thời. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức pháp luật trong xã hội: Phổ biến vai trò, ý nghĩa của HPBS nhằm tạo sự đồng thuận xã hội, hỗ trợ công tác giáo dục, cải tạo người phạm tội. Thời gian: liên tục; chủ thể: Bộ Công an, các tổ chức xã hội, truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà lập pháp và cơ quan soạn thảo pháp luật: Giúp hoàn thiện các quy định pháp luật về hình phạt bổ sung, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

2. Cán bộ, thẩm phán, kiểm sát viên trong hệ thống tư pháp: Nâng cao hiểu biết, kỹ năng áp dụng hình phạt bổ sung trong xét xử, góp phần nâng cao chất lượng xét xử và hiệu quả phòng chống tội phạm.

3. Giảng viên, học viên, sinh viên ngành luật: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật hình sự, đặc biệt là về hình phạt bổ sung, phục vụ công tác giảng dạy và học tập.

4. Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực phòng chống tội phạm và cải tạo người phạm tội: Hỗ trợ xây dựng chính sách, chương trình giáo dục, cải tạo phù hợp với đặc điểm của hình phạt bổ sung.

Câu hỏi thường gặp

1. Hình phạt bổ sung là gì và có thể áp dụng độc lập không?
   Hình phạt bổ sung là biện pháp cưỡng chế do Tòa án áp dụng kèm theo hình phạt chính, không được tuyên độc lập. Nó nhằm tăng cường hiệu quả xử lý người phạm tội và phòng ngừa tái phạm.

2. Các loại hình phạt bổ sung phổ biến hiện nay là gì?
   Bao gồm phạt tiền bổ sung, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân, cấm cư trú, quản chế, tịch thu tài sản và trục xuất đối với pháp nhân thương mại phạm tội.

3. Ai có thẩm quyền áp dụng hình phạt bổ sung?
   Chỉ có Tòa án nhân dân mới có quyền áp dụng hình phạt bổ sung trong quá trình xét xử hình sự theo quy định của pháp luật.

4. Tỷ lệ áp dụng hình phạt bổ sung tại Tuyên Quang như thế nào?
   Trong giai đoạn 2014-2018, tỷ lệ bị cáo bị áp dụng HPBS chiếm khoảng 14% tổng số bị cáo xét xử, với hình phạt tiền là loại hình phạt bổ sung được áp dụng nhiều nhất.

5. Tại sao hình phạt bổ sung không được áp dụng cho người dưới 18 tuổi phạm tội?
   Do người dưới 18 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự hạn chế, việc áp dụng HPBS có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm sinh lý và quá trình giáo dục, cải tạo của họ, nên pháp luật quy định không áp dụng HPBS cho nhóm này.

Kết luận

• Hình phạt bổ sung là biện pháp cưỡng chế quan trọng, hỗ trợ cho hình phạt chính trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý tội phạm.
• BLHS năm 2015 đã quy định chi tiết các loại hình phạt bổ sung, điều kiện và phạm vi áp dụng, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng trong thực tiễn.
• Thực tiễn áp dụng tại tỉnh Tuyên Quang cho thấy tỷ lệ áp dụng HPBS chiếm khoảng 14% số bị cáo xét xử, trong đó hình phạt tiền bổ sung chiếm ưu thế.
• Còn tồn tại những hạn chế về nhận thức, quy định pháp luật chưa rõ ràng và khó khăn trong áp dụng thống nhất, cần có giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực cán bộ xét xử.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo, xây dựng hệ thống dữ liệu và tuyên truyền pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt bổ sung trong thời gian tới.

Luận văn khuyến khích các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và cán bộ tư pháp tiếp tục nghiên cứu, áp dụng và hoàn thiện pháp luật về hình phạt bổ sung nhằm góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hình sự công bằng, hiệu quả và nhân đạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÌNH PHẠT BỔ SUNG VÀ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT BỔ SUNG 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hình phạt bổ sung và áp dụng hình phạt bổ sung 1. Khái niệm hình phạt bổ sung và áp dụng hình phạt bổ sung - Khái niệm hình phạt: Khái niệm hình phạt trong luật hình sự được nhiều nhà nghiên cứu đưa ra nhiều quan điểm khác nhau. Tuy nhiên, BLHS năm 2015 ra đời thì khái niệm về hình phạt có sự mở rộng hơn trước so với BLHS năm 1999, áp dụng đối với cả pháp nhân thương mại phạm tội.

Tại Điều 30 BLHS năm 2015 quy định: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ luật này, do Tòa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó”. Đồng thời tại Điều 31 BLHS năm 2015 cũng khái quát vấn đề mục đích của hình phạt như sau: “Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người, pháp nhân thương mại phạm tội mà còn giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa họ phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm”. - Khái niệm hình phạt bổ sung: BLHS Việt Nam hiện hành không có quy phạm định nghĩa về HPBS, các nhà khoa học cũng có những quan điểm khác nhau về HPBS như PGS.TS Trần Văn Độ cho rằng: “HPBS là hình phạt được áp dụng kèm theo HPC nhằm tăng cường hiệu quả của việc áp dụng hình phạt, đáp ứng mục đích cải tạo, giáo dục người phạm tội, phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng”. Uông Chu Lưu thì quan niệm: “HPBS là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước 6 được quy định trong BLHS do Tòa án áp dụng đối với người phạm tội, phản ánh sự đánh giá của nhà nước về hành vi phạm tội và người đã thực hiện hành vi đó”.

Võ Khánh Vinh lại định nghĩa: “HPBS là hình phạt được bổ sung thêm vào HPC và không được tuyên độc lập mà chỉ có thể tuyên kèm theo một HPC. Tùy theo từng trường hợp cụ thể của vụ án, kèm theo một HPC, Tòa án có thể tuyên một hoặc vài HPBS”.110] Như vậy, các nhà khoa học đều thống nhất và khẳng định HPBS là loại hình phạt được bổ sung cho HPC nhằm đạt được mục đích của hình phạt. Đồng thời, trong các khái niệm về HPBS, các nhà khoa học cũng đã nêu lên được những đặc điểm đặc trưng của HPBS. Kế thừa các quan niệm về HPBS nêu trên, đồng thời căn cứ vào quy định của BLHS năm 2015, tác giả cho rằng cần hiểu HPBS như sau: “HPBS là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc do Tòa án có thể áp dụng bổ sung thêm cho HPC và không được tuyên độc lập mà chỉ tuyên kèm theo một HPC.

Tòa án có thể áp dụng một hoặc một số HPBS đối với người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội”. - Khái niệm áp dụng hình phạt: Áp dụng hình phạt trước hết là một hoạt động áp dụng pháp luật, là một trong những nội dung chiếm vị trí quan trọng của quá trình áp dụng pháp luật hình sự, thể hiện ở chỗ chỉ có Tòa án mới có quyền áp dụng hình phạt. Đây là sự kết hợp giữa áp dụng pháp luật nội dung (BLHS) với luật hình thức (BLTTHS). Hình phạt là biện pháp cưỡng chế mà Nhà nước giao cho Tòa án quyết định áp dụng với người phạm tội theo một trình tự, thủ tục pháp luật hình sự quy định, không một cơ quan nhà nước nào có quyền được áp dụng hình phạt.

Tòa án lựa chọn loại và mức hình phạt cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự để áp dụng đối với người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội. Hình phạt do Tòa án quyết định phụ thuộc vào các tình tiết cụ thể của vụ án, có thể là nghiêm khắc, ít nghiêm khắc hoặc nhẹ nhưng phải bảo đảm đúng 7 pháp luật, công bằng, cá thể hóa. Vì vậy, để bảo đảm sự tương xứng khi áp dụng hình phạt phải cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm, nhân thân người phạm tội, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Việc áp dụng hình phạt đúng sẽ đạt được mục đích của hình phạt trong việc cải tạo và giáo dục người bị kết án trở thành người có ích cho xã hội, có tác phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung.

Ngược lại, nếu áp dụng hình phạt không đúng sẽ không đạt được mục đích của hình phạt. Tóm lại, có thể hiểu áp dụng hình phạt như sau: “Áp dụng hình phạt là một nội dung của áp dụng pháp luật do Tòa án tiến hành, thể hiện ở việc Tòa án lựa chọn loại và mức hình phạt áp dụng đối với người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội theo quy định của Bộ luật hình sự”. - Khái niệm áp dụng hình phạt bổ sung: BLHS Việt Nam hiện hành không có quy phạm định nghĩa về áp dụng hình phạt bổ sung, các nhà khoa học cũng có nhiều quan điểm khác nhau về áp dụng hình phạt bổ sung. Tuy nhiên, qua các khái niệm phân tích nêu trên có thể hiểu áp dụng hình phạt bổ sung như sau: “Áp dụng hình phạt bổ sung là một biện pháp cưỡng chế do Tòa án áp dụng bổ sung thêm cho HPC mà không được quyết định một cách độc lập và bắt buộc phải đi kèm với HPC.

Người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị Tòa án quyết định áp dụng một hoặc một số HPBS”. Đặc điểm của hình phạt bổ sung và áp dụng hình phạt bổ sung HPBS là một bộ phận cấu thành của HTHP trong BLHS, ngoài những đặc điểm chung của hình phạt như: Là một biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế Nhà nước; được quy định trong LHS; do Tòa án áp dụng đối với chính cá nhân người đã có lỗi hoặc pháp nhân thương mại trong việc thực hiện một tội phạm và theo một trình tự riêng biệt; là công cụ đảm bảo cho LHS có thể thực hiện được nhiệm vụ bảo vệ 8 cũng như nhiệm vụ đấu tranh phòng và chống tội phạm thì HPBS còn có những đặc điểm riêng sau: - HPBS không được áp dụng độc lập đối với mỗi loại tội phạm cụ thể mà chỉ được áp dụng bổ sung, kèm theo HPC và không được áp dụng với tất cả các tội phạm được quy định trong LHS. Khi nhân danh Nhà nước tuyên bố bản án kết tội đối với người hoặc pháp nhân thương mại bị kết án, Tòa án có thể áp dụng một trong các HPC được quy định tại khoản 1 Điều 32 BLHS năm 2015 đối với người phạm tội như: Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình và khoản 1 Điều 33 BLHS năm 2015 đối với pháp nhân thương mại: Phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Đối với mỗi tội phạm, người phạm tội, pháp nhân thương mại phạm tội chỉ bị áp dụng một HPC và có thể bị áp dụng một hoặc một số HPBS (khoản 3 Điều 32 và khoản 3 Điều 33 BLHS năm 2015).

Theo quy định trên, HPC về nguyên tắc luôn luôn được áp dụng độc lập, không phụ thuộc vào đối tượng là người phạm tội hay pháp nhân thương mại phạm tội, không phụ thuộc vào các loại hình phạt khác. Đối với mỗi loại tội phạm, dù là người phạm tội hay pháp nhân thương mại phạm tội Tòa án chỉ có thể áp dụng một HPC. Trong khi đó, HPBS lại không được áp dụng độc lập mà chỉ có thể được áp dụng kèm theo HPC. Nếu người phạm tội không bị áp dụng HPC (được miễn hình phạt) thì Tòa án cũng không được áp dụng HPBS đối với họ, Tòa án chỉ có thể áp dụng các HPBS cụ thể nếu điều luật về tội phạm có quy định.

HPBS của tội phạm nào chỉ được áp dụng kèm theo HPC của tội phạm đó, không được áp dụng HPBS chung chung đối với tất cả các tội trong trường hợp một người bị kết án về nhiều tội. Quy định HPBS kèm theo HPC giúp nâng cao hiệu quả của việc áp dụng hình phạt, đạt được mục đích phòng ngừa và xử lý tội phạm được toàn diện. Mặt khác, nếu quy định HPBS được áp dụng độc lập thì mức độ trừng 9 trị, cưỡng chế sẽ ít nghiêm khắc, nên mục đích phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung sẽ không khả thi trong áp dụng và thực tiễn thi hành. - HPBS là biện pháp cưỡng chế Nhà nước được Tòa án áp dụng ít nghiêm khắc hơn so với HPC Quy định HPBS đối với tội phạm là giúp cho việc xử lý tội phạm được toàn diện, triệt để, bổ sung hỗ trợ cho HPC đảm bảo thực hiện được mục đích phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung, củng cố thêm kết quả cho HPC.

Vì vậy, cơ bản HPBS ít nghiêm khắc hơn HPC và luôn bổ sung cho HPC. Mặc dù vậy, nếu so sánh và đánh giá riêng lẻ một số HPBS với HPC thì mức độ nghiêm khắc của HPBS trong một số trường hợp có khi còn cao hơn HPC. Ví dụ: HPC là hình phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ so với HPBS là tịch thu tài sản (đối với người phạm tội; hay hình phạt cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định so với hình phạt tiền là HPC (đối với pháp nhân thương mại phạm tội). HPBS là các biện pháp cưỡng chế không tước tính mạng, tự do thân thể, không buộc cách ly người phạm tội ra khỏi đời sống xã hội.

Trong khi đó một số HPC lại có thể dẫn đến hậu quả trên cho người bị áp dụng như hình phạt tử hình, tù chung thân, tù có thời hạn. Điều này làm cho HPBS thiên về khía cạnh phòng ngừa, giáo dục người phạm tội nhiều hơn là mục đích trừng trị họ. Không giống như khi áp dụng HPC thì sự trừng trị của pháp luật nặng nề hơn. Mặt khác, mặc dù có một số hình phạt vừa có thể là HPC vừa có thể là HPBS (như hình phạt trục xuất, phạt tiền) nhưng nếu bị áp dụng với tư cách là HPC thì sẽ để lại án tích cho người bị kết án trong một thời hạn nhất định.

Đây là một đặc điểm pháp lý bất lợi (hay nặng nề hơn) đối với người phạm tội của HPC so với HPBS.