Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Dưa lê (Cucumis melo L.) thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae), là cây rau ăn quả ngắn ngày có nguồn gốc từ châu Phi, sau đó phát triển sang vùng Địa Trung Hải, Trung Đông, châu Á và hiện được canh tác rộng rãi trên thế giới. Dưa lê là loại quả có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều vitamin (A, B, C), khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa, phù hợp cho người mắc bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường hoặc người ăn kiêng. Tại Việt Nam, dưa lê ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng; tuy nhiên, tại các tỉnh trung du miền núi phía Bắc như Thái Nguyên – nơi có nhu cầu tiêu thụ nông sản rất lớn do tập trung nhiều trường đại học và khu công nghiệp – nguồn cung dưa lê chất lượng cao phần lớn vẫn phải nhập từ địa phương khác hoặc nhập khẩu. Việc nghiên cứu canh tác các giống dưa lê nhập nội chất lượng cao như dưa lê Hàn Quốc còn hạn chế, năng suất và chất lượng chưa thực sự ổn định.
Trong các biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất cây trồng, chế độ phân bón giữ vai trò quyết định (chiếm khoảng 41% trong cơ cấu các biện pháp làm tăng năng suất). Cây dưa lê có đặc điểm sinh lý hấp thu dinh dưỡng khoáng rất cao đối với kali, kế tiếp là đạm và nhu cầu lân thấp hơn (cây sử dụng khoảng 93% đạm, 33% lân và 98–99% kali trong suốt chu kỳ sống). Nếu bón thừa đạm, cây sinh trưởng thân lá quá mạnh, ra nhiều hoa đực, kéo dài thời gian ra hoa, quả nhỏ, giảm độ ngọt và tăng tính mẫn cảm với sâu bệnh hại; ngược lại, thiếu đạm cây còi cọc, lóng ngắn. Thiếu kali sẽ làm thân cây mềm yếu, giảm khả năng vận chuyển chất đồng hóa về quả, giảm độ cứng và hàm lượng đường trong quả. Do đó, việc xác định liều lượng và tỷ lệ phối hợp cân đối giữa phân đạm và kali có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả sản xuất dưa lê Hàn Quốc.
Mục tiêu nghiên cứu:
Xác định được tổ hợp phân đạm (N) và kali ($K_2O$) thích hợp cho giống dưa lê Hàn Quốc sinh trưởng tốt, đạt năng suất và chất lượng cao trong điều kiện vụ Thu Đông tại Thái Nguyên.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Đánh giá tình hình sinh trưởng và phát triển của giống dưa lê thí nghiệm dưới ảnh hưởng của các mức phân bón.
- Đánh giá tình hình phát sinh, gây hại của sâu bệnh hại chính trên đồng ruộng.
- Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất quả ở các công thức phân bón.
- Đánh giá sơ bộ chất lượng quả dưa lê thí nghiệm.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Giống dưa lê Hàn Quốc "Geum Je" do công ty ASEAN SEEDS cung cấp, cùng hai loại phân khoáng đơn là đạm urê và kali clorua.
- Phạm vi không gian: Khu thí nghiệm đồng ruộng tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian: Vụ Thu Đông năm 2018 (từ tháng 9/2018 đến tháng 11/2018).
Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở khoa học và khung phân loại
Dưa lê thuộc bộ Cucurbitales, họ Cucurbitaceae, chi Cucumis, loài Cucumis melo L. Giống dưa lê Hàn Quốc thuộc nhóm biến chủng Cucumis melo var. makuwa, có đặc điểm thân leo, phân cành mạnh, hoa đơn tính cùng gốc hoặc hoa lưỡng tính, hoa cái chủ yếu phân bố trên các nhánh cấp 2. Rễ dưa lê ăn sâu, có khả năng chịu hạn nhưng không chịu úng, yêu cầu đất thịt nhẹ, cát pha hoặc phù sa ven sông thoát nước tốt với pH từ 6,0–6,8. Nhiệt độ thích hợp ban ngày là 23–30°C, ban đêm 16–24°C; độ ẩm đất thích hợp trong khoảng 70–80%.
Về mặt dinh dưỡng khoáng, cây dưa lê hấp thu đạm mạnh ở giai đoạn sinh trưởng ban đầu để phát triển bộ khung tán; khi bước vào giai đoạn phân nhánh, ra hoa và nuôi quả, nhu cầu kali tăng vọt nhằm hỗ trợ quá trình quang hợp, vận chuyển đường về quả và tăng sức chống chịu với nấm bệnh.
Phương pháp bố trí thí nghiệm
Thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp 2 nhân tố (Đạm $\times$ Kali) theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, gồm 16 công thức tổ hợp:
- Nhân tố Đạm (N): Gồm 4 mức liều lượng: $N_1$ = 90 kg N/ha; $N_2$ = 120 kg N/ha; $N_3$ = 150 kg N/ha; $N_4$ = 180 kg N/ha.
- Nhân tố Kali ($K_2O$): Gồm 4 mức liều lượng: $K_1$ = 90 kg $K_2O$/ha; $K_2$ = 110 kg $K_2O$/ha; $K_3$ = 130 kg $K_2O$/ha; $K_4$ = 150 kg $K_2O$/ha.
- Nền phân bón chung: 30 tấn phân chuồng hoai mục + 60 kg $P_2O_5$/ha + vôi bột xử lý đất khi làm đất.
| Ký hiệu |
Tổ hợp phân bón (kg/ha) |
Ký hiệu |
Tổ hợp phân bón (kg/ha) |
| CT1 |
$90\text{ N} + 90\text{ K}_2\text{O}$ |
CT9 |
$150\text{ N} + 90\text{ K}_2\text{O}$ |
| CT2 |
$90\text{ N} + 110\text{ K}_2\text{O}$ |
CT10 |
$150\text{ N} + 110\text{ K}_2\text{O}$ |
| CT3 |
$90\text{ N} + 130\text{ K}_2\text{O}$ |
CT11 |
$150\text{ N} + 130\text{ K}_2\text{O}$ |
| CT4 |
$90\text{ N} + 150\text{ K}_2\text{O}$ |
CT12 |
$150\text{ N} + 150\text{ K}_2\text{O}$ |
| CT5 |
$120\text{ N} + 90\text{ K}_2\text{O}$ |
CT13 |
$180\text{ N} + 90\text{ K}_2\text{O}$ |
| CT6 |
$120\text{ N} + 110\text{ K}_2\text{O}$ |
CT14 |
$180\text{ N} + 110\text{ K}_2\text{O}$ |
| CT7 |
$120\text{ N} + 130\text{ K}_2\text{O}$ |
CT15 |
$180\text{ N} + 130\text{ K}_2\text{O}$ |
| CT8 |
$120\text{ N} + 150\text{ K}_2\text{O}$ |
CT16 |
$180\text{ N} + 150\text{ K}_2\text{O}$ |
Quy mô thí nghiệm: Mỗi ô có diện tích 12,8 $m^2$ (chiều dài luống 8 m, chiều rộng luống 1,6 m, lên luống cao 25–30 cm, phủ bạt nilon nông nghiệp, trồng 1 hàng ở giữa luống với khoảng cách cây cách cây 60 cm, mật độ 12 cây/luống). Tổng diện tích khu thí nghiệm là 600 $m^2$, có bố trí hàng bảo vệ xung quanh.
Quy trình kỹ thuật canh tác
- Gieo ươm: Hạt ngâm nước ấm (3 sôi 2 lạnh) 2–3 giờ, ủ khăn ẩm cho nứt nanh rồi gieo vào khay bầu (tỷ lệ đất bột : phân chuồng hoai mục là 1:1). Cây con đạt 1–2 lá thật thì chuyển trồng ra ruộng (ngày trồng: 16/9/2018).
- Bón phân: Bón lót toàn bộ phân chuồng, vôi bột và phân lân. Bón thúc chia làm 4 đợt hòa nước tưới gốc:
- Đợt 1 (bén rễ hồi xanh): 20% N + 10% $K_2O$, kết hợp vun xới nhẹ.
- Đợt 2 (bắt đầu ra hoa cái): 40% N + 30% $K_2O$.
- Đợt 3 (sau khi đậu quả): 40% N + 30% $K_2O$.
- Đợt 4 (quả bắt đầu chín): Toàn bộ lượng N và $K_2O$ còn lại.
- Cắt tỉa: Cây đạt 4–5 lá thật thì bấm ngọn thân chính, tỉa giữ lại 2 nhánh cấp 1 khỏe nhất để tập trung nuôi quả.
Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xử lý số liệu
- Chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển: Áp dụng theo quy chuẩn QCVN 01-91:2012/BNNPTNT về khảo nghiệm giống dưa hấu. Theo dõi thời gian qua các giai đoạn (gieo – mọc mầm, gieo – ra hoa cái, gieo – thu quả đợt 1, tổng thời gian sinh trưởng); số nhánh cấp 1 và cấp 2 (theo dõi 5 cây/ô, định kỳ 7 ngày/lần); số hoa cái và số quả đậu/cây; tỷ lệ đậu quả (%) = $(\text{Tổng số quả đậu} / \text{Tổng số hoa cái}) \times 100$.
- Chỉ tiêu sâu bệnh hại: Điều tra định kỳ 3–5 ngày/lần đánh giá thành phần và tần suất xuất hiện theo 4 cấp: Rất ít gặp ($-$, $<5%$), Ít phổ biến ($+$, 5–25%), Phổ biến ($++$, 25–50%), Rất phổ biến ($+++$, $>50%$).
- Chỉ tiêu năng suất: Số quả/cây, khối lượng trung bình quả (g/quả, cân 10 quả đại diện/ô), năng suất lý thuyết (tấn/ha) và năng suất thực thu (tấn/ha, thu hoạch thực tế trên diện tích ô quy đổi).
- Chỉ tiêu chất lượng: Đo độ Brix (%) bằng Brix kế cầm tay; đo hàm lượng nitrat ($NO_3^-$ tính bằng mg/kg) bằng máy đo Greentest (ngưỡng giới hạn cho phép trong quả dưa lê theo tiêu chuẩn an toàn là 90 mg/kg).
- Xử lý số liệu: Tính toán các tham số thống kê gồm giá trị trung bình, sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ($LSD_{0.05}$), hệ số biến động ($CV%$) và phân tích phương sai 2 nhân tố (ANOVA) bằng phần mềm SAS 9.1 và Microsoft Excel.
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Phần này trình bày lý do lựa chọn đề tài, xuất phát từ thực trạng sản xuất dưa lê còn manh mún, phụ thuộc nguồn nhập khẩu tại Thái Nguyên và vai trò thiết yếu của việc cân đối tỷ lệ phân bón khoáng N–K. Tác giả xác định rõ mục đích nghiên cứu, 4 yêu cầu cụ thể, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc cung cấp luận cứ kỹ thuật phục vụ thâm canh dưa lê Hàn Quốc.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
Tác giả tổng hợp nguồn gốc phát sinh và phân loại học của dưa lê từ chi Cucumis, hệ thống 8 nhóm biến chủng chính (Agrestis, Cantalupensis, Inodorus, Flexuosus, Makuwa, Chito/Dudaim, Momordica, Conomon); phân tích chi tiết đặc điểm thực vật học (rễ, thân, lá, hoa, quả) và yêu cầu ngoại cảnh (nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, đất và dinh dưỡng). Chương này cũng tổng hợp số liệu thống kê của FAO (2017) về sản xuất dưa lê toàn cầu (Trung Quốc dẫn đầu với 490.327 ha và sản lượng 17.147,81 nghìn tấn) cùng các mô hình sản xuất tại Việt Nam (Sóc Sơn, Thanh Hóa, Hải Dương, Yên Bái); đồng thời phân tích các nghiên cứu trong và ngoài nước về dinh dưỡng N, P, K trên cây họ Bầu bí.
Phần 3: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Trình bày chi tiết về giống đối chứng "Geum Je", các mức bón thử nghiệm của 2 nhân tố Đạm và Kali, sơ đồ bố trí 48 ô thí nghiệm RCBD tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên vụ Thu Đông 2018, quy trình kỹ thuật canh tác đồng ruộng từ gieo ươm đến thu hoạch, phương pháp đo đếm các chỉ tiêu nông học và phương pháp phân tích thống kê trên phần mềm SAS 9.1.
Phần 4: Kết quả và thảo luận
1. Thời gian sinh trưởng và khả năng phân nhánh
- Thời gian sinh trưởng: Thời gian từ gieo đến mọc mầm ở tất cả các công thức đồng đều là 4 ngày (giai đoạn này cây sử dụng dinh dưỡng dự trữ từ phôi hạt). Giai đoạn từ gieo đến ra hoa cái dao động từ 40–43 ngày; thời gian từ gieo đến thu quả lần 1 là 78–80 ngày; tổng thời gian sinh trưởng từ gieo đến kết thúc thu quả dao động 88–90 ngày. Các mức phân bón khác nhau không làm thay đổi đáng kể tổng thời gian sinh trưởng của giống dưa lê "Geum Je".
- Khả năng phân nhánh:
- Nhánh cấp 1: Không có tương tác giữa đạm và kali ($P > 0.05$). Đạm không ảnh hưởng đến số nhánh cấp 1 ($P > 0.05$, dao động 15,60–15,96 nhánh). Kali ảnh hưởng có ý nghĩa ($P < 0.05$), trong đó mức $K_3$ (130 kg $K_2O$/ha) cho số nhánh cấp 1 cao nhất (16,76 nhánh).
- Nhánh cấp 2: Có sự tương tác rõ rệt giữa đạm và kali ($P < 0.05$). Tổ hợp $N_4K_1$ đạt số nhánh cấp 2 cao nhất (21,40 nhánh), tiếp theo là các tổ hợp $N_1K_3$, $N_1K_4$, $N_2K_1$, $N_2K_3$, $N_3K_3$ (đạt từ 18,80–19,53 nhánh).
| Yếu tố phân bón |
Liều lượng (kg/ha) |
Nhánh cấp 1 (nhánh) |
Nhánh cấp 2 (nhánh) |
Số hoa cái (hoa/cây) |
Tỷ lệ đậu quả (%) |
| Đạm (N) |
90 ($N_1$) |
15,70 |
18,23 |
24,53b |
36,25 |
|
120 ($N_2$) |
15,96 |
17,41 |
27,90a |
31,59 |
|
150 ($N_3$) |
15,60 |
17,90 |
29,13a |
29,55 |
|
180 ($N_4$) |
15,66 |
17,53 |
28,63a |
31,90 |
| Kali ($K_2O$) |
90 ($K_1$) |
15,88ab |
18,06ab |
26,85 |
31,60 |
|
110 ($K_2$) |
15,36b |
17,05b |
26,30 |
33,26 |
|
130 ($K_3$) |
16,76a |
18,95a |
27,96 |
33,72 |
|
150 ($K_4$) |
14,91b |
17,01b |
29,08 |
30,71 |
| Mức ý nghĩa |
$P_N$ |
$>0.05$ |
$>0.05$ |
$<0.05$ |
$>0.05$ |
|
$P_K$ |
$<0.05$ |
$<0.05$ |
$>0.05$ |
$>0.05$ |
|
$P_{N \times K}$ |
$>0.05$ |
$<0.05$ |
$<0.05$ |
$>0.05$ |
|
$CV(%)$ |
8,61 |
9,77 |
12,56 |
18,92 |
2. Đặc điểm ra hoa và tỷ lệ đậu quả
- Số hoa cái/cây: Bón đạm ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê ($P < 0.05$), mức bón 90 kg N/ha cho số hoa cái thấp nhất (24,53 hoa), các mức bón cao hơn (120–180 kg N/ha) giúp tăng số hoa cái (27,90–29,13 hoa). Có sự tương tác giữa N và K ($P < 0.05$), trong đó tổ hợp $N_3K_3$ (31,46 hoa) và $N_4K_2$ (31,06 hoa) đạt số hoa cái cao nhất; thấp nhất là tổ hợp $N_1K_2$ (19,46 hoa).
- Tỷ lệ đậu quả: Dao động từ 26,29% đến 42,25%. Không có sự ảnh hưởng tương tác có ý nghĩa thống kê giữa đạm và kali đối với tỷ lệ đậu quả ($P > 0.05$).
3. Tình hình sâu bệnh hại
- Sâu hại: Thành phần sâu hại gồm bọ dưa, sâu xanh và ruồi đục quả. Tất cả xuất hiện ở mức độ ít phổ biến ($+$, tần suất 5–25%). Bọ dưa gây hại đầu vụ khi cây con mới ra ngôi; sâu xanh cắn nõn giai đoạn ra hoa rộ; ruồi đục quả xuất hiện giai đoạn quả già chín (đã được khống chế bằng bẫy bả sinh học và bắt thủ công).
- Bệnh hại:
- Bệnh phấn trắng (Erysiphe sp.): Xuất hiện muộn ở giai đoạn cuối vụ trên lá già ở mức phổ biến ($++$), có xu hướng xuất hiện sớm hơn ở các công thức bón thừa đạm, ít kali.
- Bệnh sương mai (Pseudoperonospora cubensis): Xuất hiện sau đậu quả 2 tuần do nhiệt độ thấp, độ ẩm cao và sương mù vụ Thu Đông. Bệnh gây hại từ mức phổ biến ($++$) đến rất phổ biến ($+++$); các công thức bón đạm cao ($N_3$, $N_4$) có mức độ nhiễm bệnh nặng hơn.
- Bệnh khảm virus và héo xanh vi khuẩn chỉ xuất hiện rải rác, không thành dịch.
4. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất
| Công thức |
Tổ hợp bón N–K (kg/ha) |
Số quả/cây (quả) |
Khối lượng TB (g/quả) |
Năng suất lý thuyết (tấn/ha) |
Năng suất thực thu (tấn/ha) |
| CT1 |
$N_1K_1$ ($90\text{N} + 90\text{K}_2\text{O}$) |
6,00 |
372,75 |
24,84 |
22,99 |
| CT2 |
$N_1K_2$ ($90\text{N} + 110\text{K}_2\text{O}$) |
6,60 |
417,63 |
25,96 |
24,47 |
| CT3 |
$N_1K_3$ ($90\text{N} + 130\text{K}_2\text{O}$) |
5,50 |
403,26 |
24,62 |
23,16 |
| CT4 |
$N_1K_4$ ($90\text{N} + 150\text{K}_2\text{O}$) |
5,86 |
356,11 |
23,19 |
21,71 |
| CT5 |
$N_2K_1$ ($120\text{N} + 90\text{K}_2\text{O}$) |
6,36 |
350,62 |
24,70 |
21,65 |
| CT6 |
$N_2K_2$ ($120\text{N} + 110\text{K}_2\text{O}$) |
5,73 |
413,67 |
26,30 |
23,51 |
| CT7 |
$N_2K_3$ ($120\text{N} + 130\text{K}_2\text{O}$) |
6,60 |
351,54 |
25,76 |
23,71 |
| CT8 |
$N_2K_4$ ($120\text{N} + 150\text{K}_2\text{O}$) |
6,30 |
355,62 |
23,31 |
21,01 |
| CT9 |
$N_3K_1$ ($150\text{N} + 90\text{K}_2\text{O}$) |
5,60 |
399,42 |
24,69 |
21,71 |
| CT10 |
$N_3K_2$ ($150\text{N} + 110\text{K}_2\text{O}$) |
6,36 |
348,69 |
24,54 |
21,79 |
| CT11 |
$N_3K_3$ ($150\text{N} + 130\text{K}_2\text{O}$) |
6,33 |
356,54 |
24,98 |
22,18 |
| CT12 |
$N_3K_4$ ($150\text{N} + 150\text{K}_2\text{O}$) |
5,73 |
355,18 |
22,59 |
20,05 |
| CT13 |
$N_4K_1$ ($180\text{N} + 90\text{K}_2\text{O}$) |
6,33 |
321,30 |
22,47 |
20,16 |
| CT14 |
$N_4K_2$ ($180\text{N} + 110\text{K}_2\text{O}$) |
5,70 |
362,81 |
22,84 |
21,19 |
| CT15 |
$N_4K_3$ ($180\text{N} + 130\text{K}_2\text{O}$) |
5,83 |
361,97 |
23,41 |
21,11 |
| CT16 |
$N_4K_4$ ($180\text{N} + 150\text{K}_2\text{O}$) |
5,96 |
347,96 |
23,06 |
20,43 |
| Mức ý nghĩa |
$P_{N \times K}$ |
$>0.05$ |
$<0.05$ |
$>0.05$ |
$>0.05$ |
|
$LSD_{0.05}$ |
— |
22,68 |
— |
— |
|
$CV(%)$ |
9,27 |
7,44 |
6,79 |
5,69 |
- Số quả trên cây: Dao động từ 5,50 đến 6,60 quả/cây, không chịu ảnh hưởng tương tác giữa đạm và kali ($P > 0.05$).
- Khối lượng trung bình quả: Có sự tương tác rõ rệt giữa hai nhân tố ($P < 0.05$). Khối lượng quả lớn nhất thuộc về tổ hợp CT2 ($N_1K_2$: 417,63 g/quả) và CT6 ($N_2K_2$: 413,67 g/quả). Mức bón đạm cao kết hợp kali thấp ($N_4K_1$) cho khối lượng quả thấp nhất (321,30 g/quả).
- Năng suất: Năng suất lý thuyết dao động 22,47–26,30 tấn/ha; năng suất thực thu dao động từ 20,05–24,47 tấn/ha. Tổ hợp CT2 ($N_1K_2$ = 90 kg N + 110 kg $K_2O$/ha) cho năng suất thực thu cao nhất, đạt 24,47 tấn/ha.
Kết quả và đóng góp
Kết quả chính
- Xác định tổ hợp phân bón tối ưu: Tổ hợp phân bón CT2 với liều lượng 90 kg N + 110 kg $K_2O$/ha (trên nền 30 tấn phân hữu cơ + 60 kg $P_2O_5$/ha) mang lại hiệu quả canh tác cao nhất đối với giống dưa lê Hàn Quốc "Geum Je" vụ Thu Đông tại Thái Nguyên:
- Khối lượng trung bình quả cao nhất: 417,63 g/quả.
- Năng suất thực thu đạt đỉnh: 24,47 tấn/ha.
- Quy luật phản ứng sinh học của cây dưa lê:
- Bón đạm ở mức cao (150–180 kg N/ha) làm tăng số lượng hoa cái/cây (28,63–29,13 hoa) nhưng không làm tăng tỷ lệ đậu quả, ngược lại làm giảm khối lượng trung bình quả (xuống 321,30–348,51 g/quả) và gia tăng mức độ nhiễm bệnh sương mai ($Pseudoperonospora\ cubensis$).
- Kali đóng vai trò thúc đẩy phân nhánh cấp 2 (đạt 18,95 nhánh ở mức 130 kg $K_2O$/ha) và quyết định sự phát triển kích thước, trọng lượng quả thương phẩm.
- Đặc điểm nông học vụ Thu Đông: Tổng thời gian sinh trưởng của giống dưa lê "Geum Je" kéo dài từ 88–90 ngày; thời gian từ gieo đến thu hoạch quả lần đầu là 78–80 ngày.
Đóng góp của đề tài
- Cung cấp cơ sở khoa học thực nghiệm có kiểm chứng thống kê sinh học về phản ứng của giống dưa lê nhập nội Hàn Quốc với dinh dưỡng N–K trong điều kiện khí hậu vụ Thu Đông tại khu vực trung du miền núi phía Bắc.
- Hoàn thiện quy trình bón phân cân đối cho dưa lê thương phẩm, giúp người nông dân tiết kiệm chi phí phân đạm, hạn chế sâu bệnh hại và nâng cao năng suất thực thu trên một đơn vị diện tích.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế:
- Đề tài mới chỉ được thực hiện trong phạm vi một vụ duy nhất (vụ Thu Đông năm 2018) và tại một địa điểm thí nghiệm (Đại học Nông Lâm Thái Nguyên), chưa đánh giá được biến động qua nhiều mùa vụ canh tác khác nhau.
- Bố trí các ô thí nghiệm liền kề nhau trên cùng một chân ruộng dẫn đến hiện tượng lây lan chéo của bào tử nấm bệnh sương mai và phấn trắng giữa các công thức bón phân.
- Hướng nghiên cứu tiếp:
- Tiếp tục thử nghiệm kiểm chứng tổ hợp phân bón $N_1K_2$ (90N + 110$K_2O$) qua các vụ Xuân Hè và Hè Thu trên nhiều loại đất khác nhau trong vùng.
- Nghiên cứu hoàn thiện quy trình kết hợp phân bón qua hệ thống tưới nhỏ giọt (fertigation) trong điều kiện canh tác nhà màng/nhà lưới nhằm kiểm soát triệt để bệnh sương mai vụ Thu Đông.
Giá trị tham khảo
Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo hữu ích cho các đối tượng sau:
- Sinh viên và học viên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Trồng trọt, Bảo vệ thực vật:
- Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng 2 nhân tố kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) và kỹ thuật phân tích phương sai hai chiều trên phần mềm SAS 9.1.
- Tham khảo bảng phân loại chi tiết các biến chủng dưa lê (Cucumis melo) và các chỉ tiêu sinh trưởng theo tiêu chuẩn ngành QCVN 01-91:2012/BNNPTNT.
- Cán bộ khuyến nông và người sản xuất nông nghiệp:
- Ứng dụng trực tiếp quy trình bón phân thúc 4 giai đoạn kết hợp biện pháp bấm ngọn giữ 2 nhánh cấp 1 để thâm canh dưa lê Hàn Quốc đạt năng suất thực thu trên 24 tấn/ha.
- Nhận diện các loại sâu bệnh hại chính (bọ dưa, sâu xanh, sương mai, phấn trắng) và phác đồ thuốc bảo vệ thực vật sử dụng trong văn bản (Ridomil Gold 68 WG, Antracol 75 WP, Daconil 500 SC).
Câu hỏi thường gặp
1. Giống dưa lê nào được sử dụng làm vật liệu nghiên cứu và có nguồn gốc từ đâu?
Nghiên cứu sử dụng giống dưa lê Hàn Quốc mang tên "Geum Je", do công ty ASEAN SEEDS nhập nội và cung cấp. Đây là giống thuộc nhóm dưa lê Cucumis melo var. makuwa.
2. Thí nghiệm so sánh bao nhiêu mức liều lượng phân đạm và kali?
Thí nghiệm so sánh 4 mức bón phân đạm urê (90, 120, 150, 180 kg N/ha) kết hợp với 4 mức bón phân kali clorua (90, 110, 130, 150 kg $K_2O$/ha), tạo thành 16 công thức tổ hợp bón N–K trên nền phân bón chung là 30 tấn phân hữu cơ và 60 kg $P_2O_5$/ha.
3. Tổ hợp phân bón nào cho năng suất và khối lượng quả cao nhất?
Tổ hợp CT2 ($N_1K_2$ tương ứng với 90 kg N + 110 kg $K_2O$/ha) cho kết quả tốt nhất với khối lượng trung bình quả đạt 417,63 g/quả và năng suất thực thu cao nhất đạt 24,47 tấn/ha.
4. Bón đạm ở mức cao (150–180 kg N/ha) gây ra những ảnh hưởng bất lợi gì đối với cây dưa lê?
Bón nhiều đạm làm tăng số lượng hoa cái nhưng không làm tăng tỷ lệ đậu quả; đồng thời làm giảm khối lượng trung bình quả (xuống mức thấp nhất 321,30 g/quả ở công thức $N_4K_1$) và làm tăng mức độ nhiễm bệnh sương mai (Pseudoperonospora cubensis) lên cấp rất phổ biến ($+++$).
5. Kỹ thuật bón phân thúc trong quy trình canh tác được chia thành mấy đợt?
Phân đạm và kali được chia bón thúc qua 4 đợt hòa nước tưới quanh gốc: Đợt 1 (cây hồi xanh) bón 20% N + 10% $K_2O$; Đợt 2 (bắt đầu ra hoa cái) bón 40% N + 30% $K_2O$; Đợt 3 (sau khi đậu quả) bón 40% N + 30% $K_2O$; Đợt 4 (quả bắt đầu chín) bón toàn bộ lượng N và $K_2O$ còn lại.
Kết luận
Khóa luận của tác giả Ly Thị Lỳ đã xác định được tổ hợp phân bón tối ưu cho giống dưa lê Hàn Quốc "Geum Je" vụ Thu Đông tại Thái Nguyên là 90 kg N + 110 kg $K_2O$/ha trên nền 30 tấn phân chuồng hoai mục và 60 kg $P_2O_5$/ha, giúp đạt năng suất thực thu 24,47 tấn/ha và khối lượng quả 417,63 g/quả. Kết quả nghiên cứu chứng minh việc lạm dụng phân đạm không mang lại hiệu quả gia tăng năng suất mà còn làm giảm kích thước quả và tăng mức độ cảm nhiễm bệnh sương mai. Công trình cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm nông học tin cậy, góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật bón phân và canh tác dưa lê thương phẩm tại vùng trung du miền núi phía Bắc.
