Đặc Điểm Sinh Trưởng, Phát Triển Và Ảnh Hưởng Của Liều Lượng Đạm Đến Một Số Giống Lúa Tại Bắc Ninh

Chuyên khảo phân tích Luận văn đặc điểm sinh trưởng phát triển và ảnh hưởng của liều lượng đạm đến một số giống lúa thuần, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Vũ Thị Minh Nguyệt
• Người hướng dẫn: TS. Trần Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và ảnh hưởng của liều lượng đạm đến một số giống lúa thuần tại Từ Sơn, Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.8. Yêu cầu của đề tài
• 1.9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.9.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.9.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.10. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.11.1. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới và Việt Nam
• 1.11.1.1. Tình hình sản xuất lúa trên Thế Giới
• 1.11.1.2. Tình hình sản xuất lúa tại Việt Nam
• 1.11.1.3. Tình hình sản xuất lúa tại Bắc Ninh
• 1.11.2. Cơ sở khoa học và những nghiên cứu về đặc điểm nông sinh học của cây lúa
• 1.11.2.1. Thời gian sinh trưởng
• 1.11.2.2. Đặc điểm hình thái
• 1.11.2.3. Đặc điểm sinh lý
• 1.11.2.4. Một số kết quả nghiên cứu về giống lúa
• 1.11.3. Cơ sở khoa học và những nghiên cứu về phân bón cho cây lúa
• 1.11.3.1. Nhu cầu về phân bón của lúa
• 1.11.3.2. Vai trò của Đạm
• 1.11.3.3. Một số kết quả nghiên cứu về sử dụng đạm trên cây lúa
• 1.12. Vật liệu, nội dung, phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Vật liệu và địa điểm nghiên cứu
• 1.12.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.12.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 1.12.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.5.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 1.12.5.2. Các biện pháp kỹ thuật
• 1.12.5.3. Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 1.12.5.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả và thảo luận
• 1.13.1. Kết quả về các chỉ tiêu nông, sinh học của 5 giống lúa thuần nghiên cứu
• 1.13.1.1. Thời gian sinh trưởng của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.1.2. Chiều cao cây của các giống lúa thí nghiệm
• 1.13.1.3. Động thái đẻ nhánh của các giống lúa
• 1.13.1.4. Động thái tăng số lá trên thân chính của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.1.5. Chỉ số hàm lượng diệp lục (SPAD) của các giống ở các giai đoạn sinh trưởng
• 1.13.1.6. Chỉ số diện tích lá (LAI) của các giống
• 1.13.1.7. Khối lượng tươi, khối lượng khô tích lũy của các giống lúa thí nghiệm ở các giai đoạn sinh trưởng
• 1.13.1.8. Khả năng chống chịu một số loại sâu bệnh hại chính
• 1.13.2. Năng suất và một số yếu tố cấu thành năng suất của 5 giống
• 1.13.3. Kết quả về ảnh hưởng của lượng phân đạm đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.3.1. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến thời gian sinh trưởng của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.3.2. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến chiều cao cây của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.3.3. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến động thái tăng trưởng số nhánh trên khóm của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.3.4. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến động thái tăng trưởng số lá trên thân chính của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.3.5. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến chỉ số hàm lượng diệp lục (SPAD) của 5 giống lúa thí nghiệm ở các giai đoạn sinh trưởng
• 1.13.3.6. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến chỉ số diện tích lá (LAI) của 5 giống lúa thí nghiệm ở các giai đoạn sinh trưởng
• 1.13.3.7. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến khối lượng tươi và khối lượng chất khô tích lũy trên khóm của 5 giống lúa thí nghiệm ở các giai đoạn sinh trưởng
• 1.13.3.8. Ảnh hưởng lượng phân đạm đến một số loại sâu bệnh hại chính của 5 giống lúa thí nghiệm ở các giai đoạn sinh trưởng
• 1.13.3.9. Ảnh hưởng của lượng phân đạm đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của 5 giống lúa thí nghiệm
• 1.13.4. Hiệu quả kinh tế của các mức đạm bón khác nhau trên 5 giống lúa thí nghiệm
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Đạm Đến Lúa Bắc Ninh 55 ký tự

Cây lúa (Oryza sativa L.) đóng vai trò then chốt trong an ninh lương thực toàn cầu, đặc biệt tại châu Á. Tại Việt Nam, lúa gạo là nguồn lương thực chính, với hơn 75% dân số gắn liền với nông nghiệp. Năm 2017, diện tích trồng lúa đạt 7,72 triệu ha, năng suất 55,5 tạ/ha, sản lượng 42,84 triệu tấn. Việt Nam cũng là nước xuất khẩu gạo lớn, đạt khoảng 8 triệu tấn/năm, thu về 3,5 tỷ USD. Thành công này nhờ vào các giống lúa mới, tiến bộ khoa học kỹ thuật và chính sách phát triển nông nghiệp. Bắc Ninh, với Từ Sơn là trọng điểm, cũng đóng góp vào sản lượng lúa cả nước. Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của liều lượng đạm đến sinh trưởng và năng suất lúa tại Bắc Ninh, nhằm tối ưu hóa sản xuất lúa gạo.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Lúa Gạo Trong Nền Kinh Tế Việt Nam

Lúa gạo không chỉ là nguồn lương thực thiết yếu mà còn là trụ cột của nền kinh tế Việt Nam. Theo Tổng cục Thống kê, sản xuất lúa gạo đóng góp đáng kể vào GDP và tạo việc làm cho hàng triệu nông dân. Xuất khẩu gạo mang lại nguồn ngoại tệ lớn, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô. Do đó, việc nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu về kỹ thuật trồng lúa để tối ưu hóa sản lượng.

1.2. Vai Trò Của Bắc Ninh Trong Sản Xuất Lúa Gạo Quốc Gia

Bắc Ninh, đặc biệt là Từ Sơn, là một trong những vùng trồng lúa trọng điểm của miền Bắc. Với diện tích đất nông nghiệp lớn, người dân Bắc Ninh có nhiều kinh nghiệm trong trồng lúa. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và chuyển đổi cơ cấu kinh tế đang đặt ra thách thức cho sản xuất lúa gạo tại đây. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, đặc biệt là quản lý dinh dưỡng cây trồng, là yếu tố then chốt để duy trì và nâng cao năng suất lúa gạo tại Bắc Ninh.

II. Thách Thức Trong Canh Tác Lúa Và Giải Pháp Tại Bắc Ninh 59 ký tự

Sản xuất lúa tại Từ Sơn, Bắc Ninh đối mặt với nhiều thách thức. Diện tích trồng lúa giảm do đô thị hóa. Nhu cầu về chất lượng gạo tăng cao. Các giống lúa cũ năng suất thấp, dễ nhiễm bệnh. Nông dân lạm dụng phân bón, gây ô nhiễm môi trường. Cần có giải pháp để tăng năng suất, chất lượng lúa gạo, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm ra liều lượng đạm phù hợp cho các giống lúa mới, nhằm giải quyết các thách thức trên.

2.1. Tình Trạng Lạm Dụng Phân Bón Đạm Trong Canh Tác Lúa

Việc lạm dụng phân đạm là một vấn đề nhức nhối trong canh tác lúa hiện nay. Nông dân thường bón quá nhiều đạm với mong muốn tăng năng suất, nhưng điều này lại gây ra nhiều hệ lụy. Cây lúa trở nên yếu, dễ nhiễm bệnh, chất lượng gạo giảm sút và gây ô nhiễm môi trường. Cần có các biện pháp tuyên truyền, hướng dẫn nông dân về quy trình bón phân cho lúa một cách khoa học và hợp lý.

2.2. Yêu Cầu Nâng Cao Chất Lượng Gạo Đáp Ứng Nhu Cầu Thị Trường

Thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng gạo. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến năng suất mà còn chú trọng đến hương vị, độ dẻo, hàm lượng dinh dưỡng và an toàn thực phẩm. Do đó, việc lựa chọn giống lúa năng suất cao và có chất lượng tốt là rất quan trọng. Đồng thời, cần áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến để nâng cao chất lượng gạo, đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

2.3. Ảnh Hưởng Của Đô Thị Hóa Đến Diện Tích Trồng Lúa Tại Bắc Ninh

Quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp đang làm giảm diện tích trồng lúa tại Bắc Ninh. Đất nông nghiệp bị chuyển đổi sang mục đích sử dụng khác, gây ảnh hưởng đến sản lượng lúa gạo. Cần có các chính sách quy hoạch sử dụng đất hợp lý, bảo vệ diện tích đất trồng lúa và khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp canh tác thâm canh để tăng năng suất trên diện tích đất còn lại.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Đạm Đến Giống Lúa 58 ký tự

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng để đánh giá ảnh hưởng của liều lượng đạm đến sinh trưởng và năng suất của 5 giống lúa thuần tại Từ Sơn, Bắc Ninh. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu ô lớn, ô nhỏ (Split-plot) với 3 lần nhắc lại. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số nhánh, số lá, chỉ số diệp lục, diện tích lá, khối lượng tươi, khối lượng khô, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất. Số liệu được xử lý thống kê để đánh giá sự khác biệt giữa các công thức.

3.1. Bố Trí Thí Nghiệm Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Liều Lượng Đạm

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu ô lớn, ô nhỏ (Split-plot) với 3 lần nhắc lại. Yếu tố chính là giống lúa (5 giống), yếu tố phụ là liều lượng đạm (3 mức: 60 kgN/ha, 90 kgN/ha, 120 kgN/ha). Các công thức được bố trí ngẫu nhiên trong mỗi lần nhắc lại. Việc bố trí thí nghiệm khoa học giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả nghiên cứu.

3.2. Các Chỉ Tiêu Theo Dõi Trong Quá Trình Nghiên Cứu Sinh Trưởng Lúa

Nghiên cứu theo dõi nhiều chỉ tiêu khác nhau để đánh giá toàn diện ảnh hưởng của liều lượng đạm đến sinh trưởng và năng suất của giống lúa. Các chỉ tiêu bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số nhánh, số lá, chỉ số diệp lục, diện tích lá, khối lượng tươi, khối lượng khô, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất. Việc theo dõi đầy đủ các chỉ tiêu giúp có được cái nhìn sâu sắc về tác động của đạm đến cây lúa.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Đạm Đến Năng Suất Lúa 57 ký tự

Kết quả nghiên cứu cho thấy liều lượng đạm ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng và năng suất của các giống lúa tại Từ Sơn, Bắc Ninh. Các giống có thời gian sinh trưởng từ 125-130 ngày. Chiều cao cây dao động từ 103,9-115,7 cm. Số nhánh tối đa đạt được ở 7 tuần sau cấy. Chỉ số diện tích lá (LAI) đạt tối đa ở giai đoạn trỗ. Các giống chống chịu tốt với sâu đục thân, rầy nâu, bệnh khô vằn. Năng suất thực thu cao nhất ở các giống HDT8, TBR279, HTKB khi bón 90 kg N/ha.

4.1. Ảnh Hưởng Của Đạm Đến Thời Gian Sinh Trưởng Của Giống Lúa

Nghiên cứu cho thấy liều lượng đạm không ảnh hưởng đáng kể đến tổng thời gian sinh trưởng, thời gian đẻ nhánh và trỗ của từng giống lúa. Tuy nhiên, đạm có thể ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng ở các giai đoạn khác nhau, từ đó tác động đến năng suất cuối cùng. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này.

4.2. Tác Động Của Đạm Đến Chiều Cao Cây Và Số Lượng Nhánh Lúa

Liều lượng đạm có ảnh hưởng đến chiều cao cây của các giống lúa. Bón 60 kgN/ha cho chiều cao cây thấp nhất, bón 120 kgN/ha cho chiều cao cây lớn nhất. Lượng đạm bón khác nhau ảnh hưởng không lớn đến tổng số nhánh, số lá và chỉ số diệp lục (SPAD) trong cùng một giống. Tuy nhiên, diện tích lá cao nhất ở giai đoạn trỗ khi bón 90 kgN/ha ở giống HDT8, TBR279, HTKB HDT10 và khi bón 120 kgN/ha ở giống Đông A1.

4.3. Ảnh Hưởng Của Đạm Đến Khả Năng Chống Chịu Sâu Bệnh

Ba mức bón đạm (60 kgN/ha, 90 kgN/ha và 120 kgN/ha) không gây ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ nhiễm sâu đục thân, sâu cuốn lá, rầy nâu, bệnh khô vằn và đạo ôn. Tuy nhiên, việc bón đạm quá nhiều có thể làm cây lúa yếu đi và dễ bị tấn công bởi sâu bệnh. Cần có sự kết hợp giữa bón phân hợp lý và các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả để bảo vệ cây lúa.

V. Đề Xuất Liều Lượng Đạm Tối Ưu Cho Giống Lúa Bắc Ninh 59 ký tự

Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất liều lượng đạm tối ưu cho các giống lúa tại Từ Sơn, Bắc Ninh như sau: Bón 90 kg N/ha cho các giống HDT8, TBR279 và HTKB. Bón 90 hoặc 120 kg N/ha cho giống Đông A 1 hoặc HDT10. Đây là liều lượng đạm giúp đạt hiệu quả kinh tế cao nhất, đảm bảo năng suất và chất lượng lúa gạo. Cần có sự điều chỉnh phù hợp với điều kiện đất đai và thời tiết cụ thể.

5.1. Lựa Chọn Liều Lượng Đạm Phù Hợp Với Từng Giống Lúa

Mỗi giống lúa có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau, do đó cần lựa chọn liều lượng đạm phù hợp để đạt hiệu quả cao nhất. Các giống HDT8, TBR279 và HTKB thích hợp với liều lượng đạm 90 kg N/ha, trong khi giống Đông A 1 và HDT10 có thể cần liều lượng đạm cao hơn (90 hoặc 120 kg N/ha). Việc lựa chọn đúng liều lượng đạm giúp tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường.

5.2. Điều Chỉnh Liều Lượng Đạm Theo Điều Kiện Đất Đai Và Thời Tiết

Liều lượng đạm cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện đất đai và thời tiết cụ thể. Đất nghèo dinh dưỡng có thể cần liều lượng đạm cao hơn, trong khi đất giàu dinh dưỡng có thể cần liều lượng đạm thấp hơn. Thời tiết bất lợi (ví dụ: mưa nhiều) có thể làm mất đạm, do đó cần tăng liều lượng đạm để bù đắp. Việc điều chỉnh linh hoạt giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đạm.

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Về Đạm Vào Thực Tiễn Sản Xuất Lúa 59 ký tự

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo tại Từ Sơn, Bắc Ninh. Nông dân có thể áp dụng liều lượng đạm khuyến cáo để tăng hiệu quả sản xuất. Các cơ quan quản lý có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ nông dân. Cần có sự phối hợp giữa nhà khoa học, nhà quản lý và nông dân để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

6.1. Hướng Dẫn Nông Dân Áp Dụng Liều Lượng Đạm Khuyến Cáo

Cần có các chương trình tập huấn, hướng dẫn nông dân về liều lượng đạm khuyến cáo cho từng giống lúa. Nông dân cần được trang bị kiến thức về nhu cầu đạm của lúa, cách nhận biết các triệu chứng thiếu hoặc thừa đạm và cách bón phân đúng kỹ thuật. Việc nâng cao trình độ canh tác của nông dân là yếu tố then chốt để ứng dụng thành công kết quả nghiên cứu.

6.2. Xây Dựng Chính Sách Hỗ Trợ Nông Dân Về Phân Bón

Các cơ quan quản lý cần xây dựng chính sách hỗ trợ nông dân về phân bón, đặc biệt là phân đạm. Chính sách có thể bao gồm trợ giá phân bón, hỗ trợ kỹ thuật bón phân và khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ. Việc hỗ trợ nông dân giúp giảm chi phí sản xuất và tăng tính cạnh tranh của sản phẩm lúa gạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất lúa gạo giữ vai trò trụ cột trong chiến lược an ninh lương thực quốc gia và phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Theo số liệu thống kê năm 2017, diện tích gieo trồng lúa cả nước đạt 7,72 triệu ha với tổng sản lượng ước đạt 42,84 triệu tấn và năng suất bình quân 55,5 tạ/ha. Trung bình mỗi năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 8,0 triệu tấn gạo, mang lại giá trị kim ngạch hơn 3,5 tỷ USD. Tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, diện tích canh tác lúa đạt 2.295,5 ha, chiếm tới 82,2% tổng diện tích đất nông nghiệp với năng suất bình quân đạt 53,3 tạ/ha và sản lượng cả năm đạt 24.477 tấn.

Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và sự mở rộng của các khu công nghiệp đã thu hẹp diện tích đất lúa tại Từ Sơn từ 5.892,5 ha năm 2010 xuống còn 4.376,4 ha năm 2016, đồng thời diện tích đất nông nghiệp bỏ hoang tăng lên mức 258 ha vào năm 2017. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng năng suất và giá trị hạt gạo trên một đơn vị diện tích. Song song đó, tập quán lạm dụng phân đạm vô cơ và bón phân mất cân đối đang làm suy giảm độ phì nhiêu của đất và gia tăng mức độ phát sinh sâu bệnh.

Nghiên cứu được tiến hành nhằm xác định đặc điểm sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất của 5 giống lúa thuần gồm HDT8, Đông A1, TBR279, Hương Thơm Kinh Bắc (HTKB) và HDT10, đồng thời xác định liều lượng đạm bón tối ưu cho từng giống trong vụ Xuân 2017 tại phường Tân Hồng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp tối ưu hóa từ 10% đến 20% chi phí phân bón, nâng cao năng suất thực thu đạt từ 58,0 tạ/ha đến 69,1 tạ/ha và hỗ trợ địa phương hoàn thiện cơ cấu giống lúa chất lượng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dinh dưỡng khoáng thực vật và sinh thái học nông nghiệp. Theo các nghiên cứu kinh điển của Yoshida (1981) và Vũ Hữu Yêm (1995), nitơ là nguyên tố cấu thành cơ bản của axit amin, protein, axit nucleic và diệp lục tố, chiếm khoảng 0,5% đến 6,0% tổng lượng chất khô trong cây lúa. Phân đạm đóng vai trò kích thích sự đẻ nhánh, gia tăng tốc độ sinh trưởng chiều cao và quyết định kích thước bộ lá trong giai đoạn sinh dưỡng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết quang hợp và tích lũy chất khô của Katsura (2007) cùng mô hình các yếu tố cấu thành năng suất lúa (Yield Components Model). Năng suất hạt được quyết định bởi 4 chỉ tiêu trọng yếu: số bông trên đơn vị diện tích (chiếm khoảng 74% tỷ trọng đóng góp năng suất), số hạt trên bông, tỷ lệ hạt chắc và khối lượng 1.000 hạt. Khung nghiên cứu áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia gồm QCVN 01-55:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm tính khác biệt, đồng nhất, ổn định của giống lúa và QCVN 01-66:2014/BNNPTNT về phương pháp điều tra sâu bệnh hại.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được lượng hóa bao gồm:

1. Thời gian sinh trưởng (TGST): Tổng số ngày từ khi gieo mạ đến khi 85% số hạt trên bông chín hoàn toàn.
2. Chỉ số diện tích lá (LAI): Tỷ lệ diện tích lá xanh trên diện tích đất canh tác (m2 lá/m2 đất).
3. Chỉ số hàm lượng diệp lục (SPAD): Đo lường độ xanh và khả năng quang hợp của bản lá.
4. Năng suất thực thu (NSTT): Khối lượng hạt thu hoạch thực tế quy về độ ẩm tiêu chuẩn 14%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm đồng ruộng tại vùng sinh thái phường Tân Hồng, thị xã Từ Sơn trong vụ Xuân 2017 với hai nội dung bố trí:

• Thí nghiệm 1 (Đánh giá đặc tính nông sinh học 5 giống lúa thuần): Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) gồm 5 công thức giống với 3 lần nhắc lại trên 15 ô thí nghiệm. Diện tích mỗi ô là 12 m2 (tổng diện tích 180 m2). Phân bón áp dụng đồng nhất ở mức 90 kg N + 75 kg P2O5 + 115 kg K2O + 500 kg phân vi sinh Sông Gianh/ha.
• Thí nghiệm 2 (Xác định liều lượng phân đạm thích hợp): Bố trí theo kiểu ô lớn - ô nhỏ (Split-plot) gồm 15 công thức tổ hợp giữa 5 giống lúa và 3 mức đạm: N60 (60 kg N/ha), N90 (90 kg N/ha - đối chứng) và N120 (120 kg N/ha), lặp lại 3 lần trên 45 ô thí nghiệm. Diện tích mỗi ô nhỏ là 12 m2 (tổng diện tích 540 m2). Mật độ cấy duy trì chuẩn 35 khóm/m2 (khoảng cách 20 cm x 14,5 cm, cấy 2 dảnh/khóm).

Phương pháp chọn mẫu thực hiện bằng cách lấy ngẫu nhiên 3 khóm lúa trên mỗi ô theo đường chéo góc để theo dõi định kỳ 7 ngày/lần về động thái chiều cao, số lá và số nhánh. Cỡ mẫu 10 khóm được thu thập ở các thời kỳ đẻ nhánh rộ, trỗ 50% và chín sáp để sấy khô tuyệt đối ở 105 độ C nhằm xác định hàm lượng chất khô. Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý thống kê phân tích phương sai (ANOVA) qua phần mềm IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel để so sánh sự sai khác giữa các giá trị trung bình bằng trắc nghiệm LSD ở mức ý nghĩa 95% (p < 0,05). Phương pháp này giúp loại trừ sai số ngẫu nhiên do tiểu địa hình ruộng thực nghiệm và phản ánh chính xác tương tác giữa giống và phân bón.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên 5 giống lúa thuần đã chỉ ra các kết quả quan trọng về đặc tính sinh trưởng và phản ứng sinh thái:

• Đặc tính thời gian sinh trưởng và chiều cao cây: Toàn bộ 5 giống thí nghiệm thuộc nhóm giống ngắn ngày vụ xuân với tổng TGST dao động từ 125 đến 130 ngày. Giống TBR279 có TGST ngắn nhất đạt 125 ngày, giống HTKB và đối chứng HDT8 đạt 128 ngày, giống Đông A1 và HDT10 đạt 130 ngày. Chiều cao cây cuối cùng đạt mức tối ưu chống đổ ngã, dao động từ 103,9 cm (giống Đông A1) đến 115,7 cm (giống HTKB), trong đó giống đối chứng HDT8 đạt 108,1 cm.
• Khả năng đẻ nhánh và cấu thành bông hữu hiệu: Các giống đạt đỉnh đẻ nhánh tối đa vào 7 tuần sau cấy (7 TSC) với mật độ từ 10,6 đến 15,1 nhánh/khóm. Giống TBR279 thể hiện khả năng đẻ nhánh mạnh nhất đạt 15,1 nhánh/khóm và số nhánh hữu hiệu cao nhất đạt 7,6 nhánh/khóm, tiếp theo là Đông A1 đạt 7,3 nhánh/khóm, cao hơn rõ rệt so với đối chứng HDT8 đạt 6,8 nhánh/khóm và HTKB đạt 6,4 nhánh/khóm.
• Năng suất thực thu và phản ứng với các mức đạm: Liều lượng đạm không làm thay đổi tổng TGST nhưng tác động rõ rệt đến năng suất thực thu của từng giống:
  • Ở mức bón 90 kg N/ha: Giống HTKB đạt năng suất cao nhất là 69,1 tạ/ha, giống HDT8 đạt 59,8 tạ/ha và giống TBR279 đạt 58,0 tạ/ha.
  • Ở mức bón 120 kg N/ha: Năng suất thực thu của giống HDT10 và Đông A1 đạt mức cao nhất, lần lượt là 67,7 tạ/ha và 64,9 tạ/ha, tăng từ 5,2% đến 8,1% so với mức bón 90 kg N/ha.
• Tính chống chịu sinh học: Tất cả các giống thí nghiệm đều thể hiện tính kháng cao với sâu đục thân, rầy nâu và bệnh khô vằn (điểm hại 0 đến 1 theo thang điểm IRRI); nhiễm nhẹ sâu cuốn lá và bệnh đạo ôn (điểm hại 1 đến 3).

Thảo luận kết quả

Khi bón đạm ở mức cao 120 kg N/ha, chiều cao cây của các giống tăng từ 101,7 - 112,8 cm (ở mức 60 kg N/ha) lên mức 105,5 - 117,1 cm. Chỉ số diện tích lá (LAI) đạt đỉnh cao nhất ở giai đoạn trỗ bông, dao động trong khoảng 5,2 đến 6,4 m2 lá/m2 đất. Sự phát triển bộ lá hợp lý giúp tối ưu hóa hiệu suất quang hợp quần thể và tăng khối lượng chất khô tích lũy giai đoạn chín sáp lên mức 47,1 g/khóm ở giống TBR279 và 45,8 g/khóm ở giống HTKB.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công trình nghiên cứu của Phạm Văn Cường (2004, 2005) và Tăng Thị Hạnh (2013), chứng minh rằng ngưỡng bón đạm cho lúa thuần dao động từ 90 đến 120 kg N/ha. Khi vượt quá ngưỡng này, cây lúa tích lũy nhiều chất hữu cơ vô hiệu, tăng tỷ lệ hạt lép và giảm hiệu suất sử dụng phân bón. Giống HTKB và TBR279 cho năng suất tối ưu ở mức 90 kg N/ha do cấu trúc tán lá thoáng, trong khi giống Đông A1 và HDT10 có tiềm năng sinh khối lớn nên cần mức đạm 120 kg N/ha để phát huy tối đa số hạt chắc trên bông.

Để trực quan hóa các dữ liệu phức tạp này, nghiên cứu có thể trình bày kết quả qua đồ thị cột ghép (Clustered Bar Chart) so sánh năng suất thực thu giữa 15 tổ hợp nghiệm thức và bảng ma trận phương sai ANOVA 2 nhân tố. Bảng dữ liệu này sẽ minh họa rõ tương tác có ý nghĩa thống kê giữa kiểu gen giống lúa và mức phân đạm ở độ tin cậy 95%.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm và hạch toán hiệu quả kinh tế, các giải pháp kỹ thuật cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao năng suất canh tác lúa tại địa phương:

1. Cơ cấu lại bộ giống lúa thuần chất lượng cao: Đưa các giống HTKB, HDT10 và TBR279 vào cơ cấu giống gieo cấy chính trong vụ Xuân tại thị xã Từ Sơn và các tiểu vùng sinh thái tương đồng thuộc tỉnh Bắc Ninh. Mục tiêu đặt ra là nâng năng suất bình quân toàn vùng lên 65,0 - 70,0 tạ/ha, thay thế dần các giống lúa cũ năng suất thấp hoặc chất lượng kém.
2. Áp dụng quy trình bón phân đạm chuyên biệt theo từng nhóm giống:
   • Đối với nhóm giống HTKB, TBR279 và HDT8: Áp dụng mức bón 90 kg N/ha trên nền phân bón lót gồm 500 kg phân vi sinh Sông Gianh + 75 kg P2O5 + 115 kg K2O/ha.
   • Đối với nhóm giống thâm canh cao Đông A1 và HDT10: Điều chỉnh tăng mức bón lên 120 kg N/ha kết hợp cân đối phân kali để đạt năng suất tối đa từ 65,0 đến 68,0 tạ/ha mà không gây lốp đổ.
3. Hoàn thiện kỹ thuật bón thúc phân đạm nhiều đợt: Thực hiện bón phân theo tỷ lệ 40% N bón lót, 50% N bón thúc đợt 1 (giai đoạn đẻ nhánh từ 17 đến 20 ngày sau cấy) và 10% N còn lại bón thúc đợt 2 đón đòng (khoảng 20 ngày trước trỗ). Kỹ thuật này giúp nâng cao hiệu suất hấp thu đạm của bộ rễ thêm 15% đến 20% và hạn chế thất thoát dinh dưỡng do rửa trôi.
4. Tăng cường chuyển giao kỹ thuật và phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM): Trạm Khuyến nông và Trạm Trồng trọt & BVTV thị xã Từ Sơn cần triển khai các mô hình trình diễn thâm canh quy mô từ 5 ha trở lên theo Quyết định số 528/QĐ-SNN của Sở Nông nghiệp và PTNT Bắc Ninh. Việc điều tiết phân đạm hợp lý sẽ giảm từ 1 đến 2 lần phun thuốc bảo vệ thực vật mỗi vụ, giúp tiết kiệm chi phí và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống dẫn liệu khoa học chuẩn xác và các hướng dẫn thực hành nông học có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý nông nghiệp và khuyến nông viên: Phòng Kinh tế thị xã Từ Sơn, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bắc Ninh và Chi cục Trồng trọt & BVTV sử dụng tài liệu làm căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch cơ cấu giống và ban hành hướng dẫn kỹ thuật bón phân vụ Xuân hàng năm.
• Doanh nghiệp sản xuất giống cây trồng và Hợp tác xã nông nghiệp: Các đơn vị như ThaiBinh Seed, Công ty Giống cây trồng Bắc Ninh và các hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp ứng dụng số liệu để xây dựng quy trình canh tác chuẩn, quảng bá sản phẩm giống lúa thuần (HTKB, Đông A1, TBR279) và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm lúa chất lượng cao.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Nông học: Giảng viên và người học ngành Khoa học cây trồng, Sinh lý thực vật tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam và các viện nghiên cứu tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm Split-plot, chỉ số sinh lý SPAD, LAI và phương pháp phân tích số liệu mùa vụ.
• Nông dân sản xuất lúa thâm canh tại vùng đồng bằng sông Hồng: Các hộ nông dân và chủ trang trại áp dụng trực tiếp định mức bón đạm (90 - 120 kg N/ha) và kỹ thuật chăm sóc để gia tăng lợi nhuận kinh tế từ 3,0 đến 5,5 triệu đồng/ha so với phương thức bón phân truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao giống lúa HTKB đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất ở mức bón 90 kg N/ha thay vì 120 kg N/ha? Giống HTKB có đặc điểm hình thái thân lá phát triển nhanh và tán lá rậm rạp. Khi bón ở mức 90 kg N/ha, giống đạt năng suất thực thu tối đa 69,1 tạ/ha. Việc nâng lượng đạm lên 120 kg N/ha làm tăng chỉ số diện tích lá quá mức, dẫn đến hiện tượng che khuất ánh sáng, tiêu hao năng lượng qua hô hấp và không làm tăng số hạt chắc trên bông, từ đó làm giảm lãi thuần.

2. Sự khác biệt về liều lượng phân đạm từ 60 đến 120 kg N/ha có làm kéo dài thời gian sinh trưởng của cây lúa không? Kết quả theo dõi thực nghiệm vụ Xuân 2017 khẳng định cả ba mức bón 60, 90 và 120 kg N/ha đều không làm thay đổi tổng thời gian sinh trưởng của từng giống (duy trì ổn định từ 125 đến 130 ngày). Liều lượng phân đạm chỉ ảnh hưởng đến tốc độ vươn cao của thân cây, động thái đẻ nhánh và năng suất hạt.

3. Mức bón phân đạm trong nghiên cứu khác gì so với tập quán bón phân thực tế của nông dân tại thị xã Từ Sơn? Điều tra thực tế cho thấy nông dân Từ Sơn thường bón đạm ở mức thấp khoảng 72 đến 75 kg N/ha đối với lúa thuần (chỉ đạt 70% đến 75% định mức khuyến cáo) và bón thiếu nghiêm trọng kali (chỉ đạt 20 đến 40 kg K2O/ha). Nghiên cứu định hình chuẩn mức bón 90 đến 120 kg N/ha trên nền bón đủ 115 kg K2O/ha và 500 kg phân vi sinh, giúp tối ưu hóa dinh dưỡng và cân bằng sinh thái đất.

4. Trong 5 giống lúa khảo nghiệm, giống nào có khả năng đẻ nhánh và tạo bông hữu hiệu cao nhất? Giống TBR279 đạt khả năng đẻ nhánh vượt trội nhất với số nhánh tối đa là 15,1 nhánh/khóm ở 7 tuần sau cấy và số nhánh hữu hiệu đạt 7,6 nhánh/khóm khi thu hoạch. Giống Đông A1 xếp thứ hai với 7,3 nhánh hữu hiệu/khóm, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với giống đối chứng HDT8 (6,8 nhánh/khóm).

5. Việc bón đạm cân đối theo từng giống lúa mang lại lợi ích môi trường như thế nào? Bón đúng liều lượng đạm theo nhu cầu sinh lý của từng giống lúa giúp hạn chế hiện tượng dư thừa nitrat trong đất và nguồn nước ngầm. Đồng thời, cây lúa sinh trưởng cứng cáp, giảm tỷ lệ nhiễm sâu cuốn lá và bệnh đạo ôn, từ đó hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trên đồng ruộng.

Kết luận

• Luận văn đã xác định chính xác đặc tính nông sinh học của 5 giống lúa thuần ngắn ngày vụ xuân (TGST 125 - 130 ngày, chiều cao cây 103,9 - 115,7 cm) phù hợp với cơ cấu luân canh cây trồng tại thị xã Từ Sơn.
• Đánh giá khả năng đẻ nhánh hữu hiệu cao của giống TBR279 (7,6 nhánh/khóm) và giống Đông A1 (7,3 nhánh/khóm), tạo tiền đề hình thành số bông hữu hiệu cao trên đơn vị diện tích.
• Xác định liều lượng đạm tối ưu: Mức 90 kg N/ha mang lại năng suất thực thu và hiệu quả kinh tế cao nhất cho giống HTKB (69,1 tạ/ha), HDT8 (59,8 tạ/ha), TBR279 (58,0 tạ/ha); mức 120 kg N/ha phù hợp cho giống Đông A1 (64,9 tạ/ha) và HDT10 (67,7 tạ/ha).
• Khẳng định cả 5 giống đều có khả năng chống chịu tốt với các đối tượng sâu bệnh hại chính gồm sâu đục thân, rầy nâu và bệnh khô vằn trong điều kiện vụ Xuân ấm.
• Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để các cơ quan chuyên môn mở rộng diện tích sản xuất lúa thuần năng suất chất lượng cao trong các vụ sản xuất tiếp theo.

Các địa phương và hợp tác xã nông nghiệp cần nhanh chóng đưa giống HTKB, TBR279 và HDT10 vào sản xuất đại trà, đồng thời áp dụng nghiêm ngặt quy trình bón phân đạm theo khuyến nghị của đề tài để tối đa hóa lợi nhuận kinh tế và phát triển nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây lúa (Oryza sativa L.) là một trong số các cây trồng chủ yếu trên thế giới. Sản phẩm lúa gạo là nguồn lương thực phổ biến và quan trọng nhất đối với người dân châu Á. Việt Nam là một nước nông nghiệp trên 75% dân số sống phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp và 100% người Việt Nam sử dụng lúa gạo làm lương thực chính. Báo cáo thống kê về sản xuất nông nghiệp năm 2017 của Tổng cục thống kê cho thấy, diện tích lúa cả năm 2017 đạt 7,72 triệu ha, giảm 26,1 nghìn ha so với năm 2016; năng suất cả năm 2017 đạt 55,5 tạ/ha và sản lượng ước đạt 42,84 triệu tấn.

Như vậy, sản suất lúa gạo vẫn chiếm một vị trí rất quan trọng trong nông nghiệp. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), những năm gần đây trung bình mỗi năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 8 triệu tấn gạo, thu khoảng 3,5 tỷ USD. Có được thành tích to lớn như vậy phải kể đến sự đóng góp quan trọng của khoa học đó là các giống lúa mới, các tiến bộ khoa học kỹ thuật và chủ trương chính sách của Nhà nước về phát triển nông nghiệp. Từ Sơn là cửa ngõ phía Nam của tỉnh Bắc Ninh, là đô thị vệ tinh của Thủ đô Hà Nội và là một trong hai trung tâm kinh tế - văn hóa - giáo dục của tỉnh Bắc Ninh.

Từ Sơn có diện tích tự nhiên là 6.292,7 ha đất nông nghiệp. Trong đó diện tích trồng lúa là 2.295,5 ha, chiếm 82,2% diện tích đất nông nghiệp, sản lượng cả năm đạt 24.477 tấn, năng suất trung bình cả năm đạt 53,3 tạ/ha (Niên giám thống kê Bắc Ninh, 2015). Năm 2016 tổng diện tích trồng lúa đạt 4341 ha/năm, sản lượng đạt 23.559 tấn, năng suất trung bình cả năm đạt 54,3 tạ/ha (Sở NN và PTNT Bắc Ninh, 2/2017). Năng suất và sản lượng lúa của Từ Sơn những năm gần đây có tăng so với mức trung bình các vùng khác ở miền Bắc nhưng do một phần đất lúa được chuyển đổi sang một số loại cây trồng khác và quá trình đô thị hóa, mở rộng khu công nghiệp nên xu hướng diện tích trồng lúa đang thu hẹp.

Bên cạnh đó đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng tăng lên đòi hỏi sản xuất nông nghiệp cần đáp ứng yêu cầu về số lượng và chất lượng ngày càng cao. Thực tế đó đặt ra thách thức không nhỏ cho sản xuất nông nghiệp. Vì vậy tăng năng suất, sản lượng và chất lượng lúa là yêu cầu cấp bách để đảm bảo được an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững của Từ Sơn. 1 Những năm gần đây, các giống lúa mới đã được đưa vào sản xuất để nâng cao sản lượng lúa gạo của Từ Sơn.

Tuy nhiên, nhiều giống lúa mới có năng suất cao nhưng phẩm chất gạo thấp. Một số giống có chất lượng gạo khá nhưng năng suất không cao. Nhiều giống lúa được trồng phổ biến lại có thời gian sinh trưởng dài, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất thuận kém như các giống Thiên Ưu 8, BC15, Khang Dân, Xi 23, CR203… Mỗi giống lúa lại thích ứng trên mỗi tiểu vùng sinh thái khác nhau, yêu cầu từng loại phân bón khác nhau nhưng nông dân thường áp dụng chung kỹ thuật canh tác. Ngoài ra, lạm dụng bón đạm, thuốc bảo vệ thực vật… cũng diễn ra phổ biến nên không chỉ năng suất và chất lượng lúa gạo không cao mà còn làm tăng mức độ sâu bệnh hại và gây ô nhiêm môi trường…Vì vậy, nghiên cứu đưa các giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất khá, đặc biệt là các giống lúa có chất lượng gạo cao để bổ sung vào cơ cấu giống lúa; kết hợp với sử dụng chế độ bón phân hợp lý để nâng cao sản lượng và giá trị lúa gạo của Từ Sơn là rất cần thiết.

Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài “Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và ảnh hưởng của liều lượng đạm đến một số giống lúa thuần tại Từ Sơn, Bắc Ninh”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Đề tài nhằm mục đích xác định được đặc điểm sinh trưởng lượng và đạm bón phù hợp nhất cho mỗi giống lúa thuần khi canh tác ở vụ xuân trên đất Từ Sơn, Bắc Ninh. YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI - Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển và mức độ nhiễm sâu bệnh hại và năng suất của 5 giống lúa thuần trồng tại Từ Sơn, Bắc Ninh. - Xác định được ảnh hưởng của lượng đạm bón đến sinh trưởng, phát triển và mức độ nhiễm sâu bệnh hại và năng suất của 5 giống lúa thuần trồng tại Từ Sơn, Bắc Ninh.

- Đề xuất được lượng đạm bón phù hợp nhất cho mỗi giống lúa khi canh tác ở vụ xuân trên đất Từ Sơn, Bắc Ninh. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa khoa học - Các kết quả thu được của đề tài cung cấp những dẫn liệu khoa học phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy về cây lúa. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở để lựa chọn được giống lúa có chất lượng phù hợp, bổ sung vào cơ cấu giống lúa của Từ Sơn.

- Kết quả của đề tài sẽ khuyến cáo liều lượng đạm phù hợp để thâm canh lúa trên đất Từ Sơn, Bắc Ninh. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI - Đề tài sử dụng nguồn vật liệu là 5 giống lúa thuần thuộc nhóm ngắn ngày, được thu thập từ các nguồn lai tạo trong nước và nhập nội. - Đề tài nghiên cứu về đặc điểm nông, sinh học, tiềm năng cho năng suất, chất lượng, tính chống chịu sâu, bệnh; khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái tại Từ Sơn, Bắc Ninh của 5 giống lúa thuần. - Thí nghiệm được thực hiện vụ Xuân 2017.

- Các thí nghiệm được bố trí tại địa điểm Phường Tân Hồng, Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 2. Tình hình sản xuất lúa trên Thế Giới Lúa được trồng từ vùng xích đạo 500 vĩ bắc đến 350 vĩ nam.

Lúa có thể trồng trên các loại đất cát đến vùng đất sét, có độ pH từ 3 – 10, hàm lượng chất hữu cơ từ 1 – 50%. Hiện nay, trên thế giới có 114 nước sản xuất phân bố trên tất cả các châu lục nhưng tập trung lớn nhất là châu Á với 30 nước trồng lúa, chiếm 89,7% diện tích lúa toàn thế giới. Lúa là loài cây lương thực có sản lượng đứng hàng thứ ba trên thế giới sau ngô và lúa mì và gạo lại là lương thực chính cho khoảng một nửa dân số thế giới trong tất cả các thời kỳ lịch sử. Từ năm 2008 đến năm 2016 tình hình sản xuất lúa trên thế giới có nhiều biến động (Bảng 2.1), nhưng nhìn chung ngày càng giảm về diện tích nhưng tăng về năng suất và sản lượng.

Năm 2008 diện tích sản xuất đạt 160,0 triệu ha tăng lên năm 2012 là 162,3 triệu ha nhưng sau đó diện tích giảm dần đến năm 2016 còn 159,8 triệu ha trong khi đó năng suất và sản lượng tăng dần theo thời gian. Năm 2008 năng suất đạt 42,9 tạ/ha, sản lượng đạt 687,4 triệu tấn nhưng đến năm 2016 năng suất tăng đạt 46,4 tạ/ha, sản lượng đạt 741,0 triệu tấn. Như vậy tuy diện tích sản xuất giảm nhưng năng suất và tổng sản lượng lúa trên thế giới vẫn tăng, cho thấy vai trò quan trọng của khoa học kỹ thuật về cải tiến giống, kỹ thuật canh tác, phân bón, bảo vệ thực vật… Bảng 2. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới giai đoạn 2008 - 2016 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2008 160,0 42,9 687,4 2009 157,9 43,4 686,2 2010 161,6 43,9 701,2 2011 162,7 43,6 721,6 2012 162,3 45,1 733,0 2013 166,2 44,9 739,1 2014 162,7 45,6 741,4 2015 160,8 46,0 740,1 2016 159,8 46,4 741,0 Nguồn: FAOSTAT (2018) 4 Tình hình sản xuất lúa và tổng sản lượng lúa của các nước trồng lúa chính trên thế giới có nhiều biến động.2 ta thấy sản lượng lúa tăng dần qua các năm từ năm 2008 đến năm 2016 sản lượng lúa của Châu Á tăng 7,05 %, Châu Mỹ tăng 0,84 %, Châu Phi tăng 33,2%, Châu Âu tăng 20,0%, trên thế giới tổng sản lượng cao nhất là Châu Á chiếm 90,1% (năm 2016 là 667,9 triệu tấn), trong đó đứng đầu là Trung Quốc (năm 2016 là 211,0 triệu tấn), thứ 2 là Ấn Độ và Việt Nam đứng thứ 3 với tổng sản lượng năm 2016 là 43,4 triệu tấn.

Sản lƣợng lúa một số nƣớc và khu vực trên thế giới qua các năm (triệu tấn) Quốc gia 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Châu Á 623,9 620,7 633,8 653,3 663,2 668,9 667,0 668,0 667,9 Trung Quốc 193,3 196,7 197,2 202,7 205,9 205,2 208,2 209,8 211,0 Ấn Độ 148,0 135,7 143,9 157,9 157,8 159,2 157,2 156,5 158,8 Việt Nam 38,7 38,9 40,0 42,3 43,7 44,0 44,9 45,1 43,4 Thái Lan 31,6 32,1 34,4 36,1 38,0 36,8 32,6 27,7 25,3 Philippines 16,8 16,3 15,8 16,7 18,0 18,4 18,9 18,1 17,6 Nhật Bản 11,0 10,6 10,6 10,5 10,7 10,8 10,5 9,98 8,1 Malaysia 2,4 2,5 2,5 2,6 2,6 2,6 2,7 1,7 2,3 Châu Mỹ 35,7 37,7 36,3 36,9 36,1 35,9 38,1 37,1 36,0 Brazil 12,,1 12,7 11,2 13,5 11,4 11,8 12,1 12,3 10,6 Hoa Kỳ 9,2 9,9 11,0 8,4 9,1 8,6 10,0 9,6 9,4 Châu Phi 24,4 23,5 26,5 26,3 28,4 28,4 30,8 30,1 32,5 Ai Cập 7,3 5,5 4,3 5,7 5,9 5,7 5,5 4,8 6,3 Nigeria 4,2 3,5 4,5 4,6 5,4 4,8 4,8 6,3 6,1 Châu Âu 3,5 4,2 4,3 4,4 4,4 4,8 4,7 4,1 4,2 Thế giới 687,4 686,2 701,2 721,6 733,0 739,1 741,4 740,1 741,0 Nguồn: FAOSTAT (2018) Châu Á là khu vực sản xuất lúa chính trên thế giới (khoảng 90,1% sản lượng) nhưng cũng là khu vực tiêu thụ lúa chính trên thế giới (khoảng 90% lượng gạo tiêu thụ). Gạo là nguồn lương thực chính của dân Châu Á và số lượng tiêu thụ ngày càng tăng do dân số tăng nhanh và tăng mức thu nhập. Theo dự đoán của chuyên gia dân số thế giới thì dân số thế giới đến năm 2030 là 8,47 tỷ người. Cứ trung bình 1 tỷ dân sẽ tiêu thụ 65 triệu tấn gạo (tương đương 100 triệu tấn thóc).

Năm 2035, tổng sản lượng thóc phải tăng thêm so với bây giờ là 114 triệu tấn. Năng suất trung bình có xu hướng đứng lại (hoặc tăng rất chậm). Nhưng có 3 5 điều đáng lo: đất lúa mất dần, người lao động trồng lúa giảm dần, nước tưới cho lúa thiếu, khiến cho mục tiêu tăng thêm 114 triệu tấn: trở nên vô cùng khó khăn.