Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến sinh trưởng và phát triển giống lúa nếp thầu dầu tại huyện phú bình tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến sinh trưởng và phát triển giống lúa nếp thầu, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Dương Thị Thùy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Thị Xuyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến sinh trưởng giống lúa nếp thầu dầu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 0.2.1. Mục đích của đề tài
• 0.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa nếp trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm của cây mạ
• 1.4. Tình hình gieo mạ hiện nay và các phương pháp gieo mạ
• 1.4.1. Tình hình gieo mạ hiện nay
• 1.4.2. Các phương pháp gieo mạ
• 1.5. Những kết quả nghiên cứu về tuổi mạ trên Thế giới và Việt Nam
• 1.6. Những kết quả nghiên cứu về mật độ cấy trên Thế giới và Việt Nam
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thí nghiệm: Nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ đến sinh trưởng và phát triển của lúa nếp Thầu dầu
• 2.4.2. Điều kiện thí nghiệm
• 2.4.3. Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của giống nếp Thầu Dầu
• 3.1.1. Tình hình sinh trưởng của mạ ở hai thời gian khác nhau
• 3.1.2. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến các giai đoạn sinh trưởng của lúa nếp Thầu Dầu
• 3.1.3. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến chiều cao cây của giống lúa nếp Thầu Dầu
• 3.1.4. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến khả năng đẻ nhánh của giống lúa nếp Thầu Dầu
• 3.1.5. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến tình hình sâu bệnh hại và chống đổ của giống nếp Thầu Dầu
• 3.1.6. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất giống lúa nếp Thầu Dầu
• 3.1.7. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất giống lúa nếp Thầu Dầu
• 3.1.8. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến năng suất giống lúa nếp Thầu Dầu
• 3.1.9. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến hiệu quả kinh tế của giống lúa nếp Thầu Dầu
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy

Nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến sinh trưởng giống lúa nếp thầu dầu là một chủ đề quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Việc xác định tuổi mạ và mật độ cấy hợp lý không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm. Giống lúa nếp thầu dầu, với đặc tính thơm ngon, đang được trồng phổ biến tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên. Tuy nhiên, việc cấy mạ già và mật độ cấy không hợp lý đã ảnh hưởng đến sự phát triển của cây lúa. Do đó, nghiên cứu này nhằm tìm ra giải pháp tối ưu cho việc canh tác giống lúa này.

1.1. Tình hình sản xuất lúa nếp thầu dầu tại Thái Nguyên

Giống lúa nếp thầu dầu được trồng chủ yếu tại huyện Phú Bình, với diện tích khoảng 200ha. Sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn có tiềm năng xuất khẩu. Tuy nhiên, năng suất hiện tại vẫn còn thấp do nhiều yếu tố ảnh hưởng, trong đó có tuổi mạ và mật độ cấy.

1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu tuổi mạ và mật độ cấy

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện năng suất và chất lượng giống lúa nếp thầu dầu. Việc xác định tuổi mạ và mật độ cấy hợp lý sẽ giúp nông dân tối ưu hóa quy trình canh tác, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất lúa nếp thầu dầu

Mặc dù giống lúa nếp thầu dầu có nhiều ưu điểm, nhưng việc cấy mạ già và mật độ cấy không hợp lý đã gây ra nhiều thách thức. Cây lúa thường gặp khó khăn trong việc bén rễ và phát triển, dẫn đến năng suất thấp. Ngoài ra, tình trạng sâu bệnh hại cũng gia tăng do mật độ cấy không phù hợp. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả sản xuất.

2.1. Ảnh hưởng của tuổi mạ đến sinh trưởng lúa

Tuổi mạ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bén rễ và phát triển của cây lúa. Mạ già thường có bẹ lá dài và dễ bị đổ, làm giảm năng suất. Nghiên cứu cho thấy, cấy mạ từ 20-25 ngày tuổi sẽ giúp cây lúa phát triển tốt hơn.

2.2. Mật độ cấy và tác động đến năng suất

Mật độ cấy là yếu tố quyết định đến số bông và năng suất lúa. Cấy quá dày sẽ dẫn đến cạnh tranh dinh dưỡng, trong khi cấy quá thưa sẽ không tận dụng hết tiềm năng của đất. Nghiên cứu cần xác định mật độ cấy tối ưu cho giống lúa nếp thầu dầu.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên. Các yếu tố như tuổi mạ, mật độ cấy và điều kiện sinh trưởng được theo dõi và đánh giá. Phương pháp này giúp xác định rõ ràng ảnh hưởng của từng yếu tố đến sinh trưởng và phát triển của giống lúa nếp thầu dầu.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và điều kiện thực hiện

Thí nghiệm được thiết kế với nhiều mức tuổi mạ và mật độ cấy khác nhau. Điều kiện đất đai và thời tiết cũng được ghi nhận để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Phương pháp theo dõi và đánh giá sinh trưởng

Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số nhánh hữu hiệu và khả năng chống đổ được theo dõi định kỳ. Phương pháp này giúp đánh giá chính xác ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến giống lúa nếp thầu dầu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tuổi mạ từ 20-25 ngày và mật độ cấy từ 25-30 cây/m2 là tối ưu cho giống lúa nếp thầu dầu. Những thông tin này có thể được áp dụng vào thực tiễn sản xuất, giúp nông dân nâng cao năng suất và chất lượng lúa. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật này sẽ góp phần cải thiện hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa.

4.1. Ảnh hưởng của tuổi mạ đến năng suất lúa

Nghiên cứu cho thấy, cấy mạ ở tuổi 20-25 ngày giúp cây lúa phát triển tốt hơn, từ đó nâng cao năng suất. Kết quả này khẳng định tầm quan trọng của việc chọn tuổi mạ phù hợp.

4.2. Mật độ cấy và hiệu quả kinh tế

Mật độ cấy hợp lý không chỉ giúp tăng năng suất mà còn tiết kiệm chi phí sản xuất. Nghiên cứu cho thấy, mật độ cấy từ 25-30 cây/m2 là tối ưu, giúp nông dân đạt được hiệu quả kinh tế cao.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến sinh trưởng giống lúa nếp thầu dầu đã chỉ ra những kết quả khả quan. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng lúa. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình canh tác, từ đó góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho địa phương.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong sản xuất lúa

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho nông dân. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu sẽ giúp cải thiện năng suất và chất lượng lúa.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng lúa nếp thầu dầu, từ đó phát triển các giải pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất lúa gạo là ngành nông nghiệp chủ lực tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, với diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 54,3% tổng diện tích tự nhiên. Giống lúa nếp Thầu Dầu, một giống lúa thuần cổ truyền chất lượng cao, được trồng tập trung trên diện tích khoảng 200 ha tại các xã như Úc Kỳ, Xuân Phương, Nhã Lộng. Sản phẩm gạo nếp Thầu Dầu đã được công nhận nhãn hiệu tập thể từ năm 2012, nổi bật với hương thơm nhẹ, vị đậm và độ dẻo cao, thường dùng trong các dịp lễ tết truyền thống. Tuy nhiên, thực tế sản xuất hiện nay cho thấy người dân thường cấy mạ già từ 30-35 ngày tuổi, gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cây mạ, làm giảm khả năng bén rễ hồi xanh, tăng nguy cơ đổ ngã, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả kinh tế. Bên cạnh đó, mật độ cấy cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến số bông, khả năng đẻ nhánh và chống đổ của cây lúa.

Mục tiêu nghiên cứu là xác định tuổi mạ và mật độ cấy hợp lý cho giống lúa nếp Thầu Dầu tại huyện Phú Bình nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu được thực hiện trong vụ mùa năm 2018 tại xã Úc Kỳ, huyện Phú Bình, với các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, sâu bệnh, năng suất và hiệu quả kinh tế được đánh giá chi tiết. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh giống lúa nếp Thầu Dầu, đồng thời mang lại giá trị thực tiễn giúp tăng năng suất và hiệu quả kinh tế trên diện tích canh tác tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Năng suất cây lúa chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như điều kiện tự nhiên (đất, nước, dinh dưỡng, khí hậu), kỹ thuật canh tác (tuổi mạ, mật độ cấy), và đặc tính giống. Tuổi mạ ảnh hưởng đến khả năng bén rễ hồi xanh, đẻ nhánh và phát triển cây lúa sau này. Mạ non (khoảng 15 ngày tuổi) thường có bộ rễ khỏe, đẻ nhánh sớm và nhiều hơn so với mạ già (30 ngày tuổi trở lên). Mật độ cấy quyết định số lượng khóm trên đơn vị diện tích, ảnh hưởng đến số bông, số hạt trên bông và khả năng chống đổ. Mật độ quá dày làm giảm số hạt/bông và tăng nguy cơ sâu bệnh, trong khi mật độ quá thưa khó đạt số bông tối ưu, đặc biệt với giống lúa ngắn ngày.

Các khái niệm chính bao gồm: tuổi mạ (số ngày từ gieo đến cấy), mật độ cấy (số khóm/m2), thời gian sinh trưởng (từ gieo đến chín), số nhánh hữu hiệu, khả năng chống đổ, và các yếu tố cấu thành năng suất như số bông/khóm, số hạt chắc/bông, khối lượng 1000 hạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại xã Úc Kỳ, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên trong vụ mùa 2018 (từ tháng 6 đến tháng 11). Thí nghiệm bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 2 nhân tố: tuổi mạ (15 ngày và 30 ngày) và mật độ cấy (25 khóm/m2, 16 khóm/m2, 11 khóm/m2), mỗi công thức được lặp lại 3 lần trên diện tích ô thí nghiệm 10 m2.

Nguồn dữ liệu thu thập gồm các chỉ tiêu sinh trưởng (chiều cao cây, số lá, số nhánh), thời gian các giai đoạn sinh trưởng, mức độ sâu bệnh, khả năng chống đổ, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel và Irristat 5.0, với các phương pháp thống kê so sánh trung bình và phân tích phương sai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của tuổi mạ đến sinh trưởng mạ: Mạ 15 ngày tuổi có chiều cao trung bình 13,88 cm, số lá 2-2,5, chưa có nhánh đẻ, lá màu xanh trung bình; trong khi mạ 30 ngày tuổi cao 25,16 cm, có 3-4 lá và 1-2 nhánh đẻ, lá xanh đậm. Mạ non thích hợp để cấy hơn do dễ bén rễ hồi xanh và giảm nguy cơ đổ ngã.

2. Thời gian các giai đoạn sinh trưởng: Mạ 15 ngày tuổi có thời gian từ cấy đến bắt đầu đẻ nhánh là 7 ngày, trong khi mạ 30 ngày là 11 ngày. Thời gian từ cấy đến trỗ của mạ non là 85 ngày, mạ già là 78 ngày. Tổng thời gian sinh trưởng của mạ non là 130 ngày, mạ già là 139 ngày. Mật độ cấy không ảnh hưởng đáng kể đến thời gian sinh trưởng.

3. Chiều cao cây lúa: Chiều cao cây tăng nhanh từ tuần thứ 3 đến tuần thứ 5 sau cấy, đạt tối đa sau khi trỗ bông. Mạ non có chiều cao cây cao hơn mạ già trong các tuần đầu. Chiều cao cây dao động từ 32,2 cm đến 34,8 cm ở tuần thứ 3 và từ 81,3 cm đến 88,3 cm ở tuần thứ 7, tùy theo công thức tuổi mạ và mật độ.

4. Ảnh hưởng của mật độ cấy: Mật độ cấy 25 khóm/m2 (20x20 cm) là mật độ phổ biến tại địa phương, mật độ 16 khóm/m2 (25x25 cm) và 11 khóm/m2 (30x30 cm) được thử nghiệm để đánh giá hiệu quả. Mật độ cấy thấp hơn giúp cây phát triển tốt hơn, giảm cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng, hạn chế sâu bệnh và tăng khả năng chống đổ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tuổi mạ non (15 ngày) giúp cây lúa có khả năng hồi xanh nhanh, đẻ nhánh sớm và nhiều hơn, phù hợp với kỹ thuật thâm canh hiện đại như SRI. Mạ già (30 ngày) tuy có chiều cao lớn hơn nhưng dễ bị đổ ngã, thời gian hồi xanh kéo dài làm giảm hiệu quả sinh trưởng. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về ảnh hưởng của tuổi mạ đến sinh trưởng và năng suất lúa.

Mật độ cấy ảnh hưởng đến cấu trúc quần thể cây lúa, mật độ quá dày làm giảm số hạt/bông và tăng nguy cơ sâu bệnh, trong khi mật độ quá thưa khó đạt số bông tối ưu. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo về mật độ cấy ở các vùng khác, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn mật độ phù hợp với đặc tính giống và điều kiện canh tác địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ chiều cao cây theo tuần sau cấy và bảng so sánh thời gian các giai đoạn sinh trưởng giữa các công thức tuổi mạ và mật độ cấy, giúp minh họa rõ ràng ảnh hưởng của các yếu tố này đến sinh trưởng và phát triển của giống lúa nếp Thầu Dầu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng tuổi mạ 15 ngày trong sản xuất: Khuyến cáo nông dân huyện Phú Bình cấy mạ non 15 ngày tuổi để tăng khả năng hồi xanh, đẻ nhánh khỏe, giảm đổ ngã, nâng cao năng suất. Thời gian thực hiện ngay trong vụ mùa tiếp theo.

2. Điều chỉnh mật độ cấy hợp lý: Khuyến khích sử dụng mật độ cấy 16 khóm/m2 (25x25 cm) hoặc 11 khóm/m2 (30x30 cm) thay vì mật độ 25 khóm/m2 hiện tại để giảm cạnh tranh, hạn chế sâu bệnh và tăng hiệu quả kinh tế. Thực hiện trong các vụ sản xuất kế tiếp.

3. Tăng cường tập huấn kỹ thuật cho nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật làm mạ, cấy mạ non và mật độ cấy hợp lý, đồng thời hướng dẫn quản lý nước và phân bón phù hợp để tối ưu hóa sinh trưởng cây lúa.

4. Xây dựng mô hình trình diễn và nhân rộng: Triển khai mô hình thí điểm áp dụng tuổi mạ và mật độ cấy tối ưu trên diện tích lớn tại các xã trọng điểm như Úc Kỳ, Xuân Phương để đánh giá hiệu quả thực tế và nhân rộng mô hình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng lúa tại huyện Phú Bình: Nhận được hướng dẫn kỹ thuật làm mạ và cấy lúa hiệu quả, giúp tăng năng suất và giảm thiệt hại do đổ ngã, sâu bệnh.

2. Cán bộ khuyến nông và quản lý nông nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình tập huấn, mô hình trình diễn và chính sách hỗ trợ kỹ thuật phù hợp.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Khoa học cây trồng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về kỹ thuật thâm canh lúa đặc sản.

4. Doanh nghiệp sản xuất giống và vật tư nông nghiệp: Áp dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn kỹ thuật cho khách hàng, phát triển sản phẩm phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của giống lúa nếp Thầu Dầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nên cấy mạ non 15 ngày thay vì mạ già 30 ngày?
   Mạ non 15 ngày có bộ rễ khỏe, đẻ nhánh sớm và nhiều hơn, giúp cây hồi xanh nhanh, giảm nguy cơ đổ ngã và tăng năng suất. Mạ già dễ bị đổ, thời gian hồi xanh kéo dài làm giảm hiệu quả sinh trưởng.

2. Mật độ cấy ảnh hưởng như thế nào đến năng suất lúa?
   Mật độ cấy quá dày làm giảm số hạt trên bông và tăng sâu bệnh, trong khi mật độ quá thưa khó đạt số bông tối ưu. Mật độ cấy hợp lý giúp cân bằng số bông và số hạt, tăng năng suất và giảm chi phí.

3. Làm thế nào để điều chỉnh mật độ cấy phù hợp?
   Có thể điều chỉnh khoảng cách giữa các khóm lúa, ví dụ 25x25 cm hoặc 30x30 cm thay vì 20x20 cm truyền thống, tùy theo đặc tính giống và điều kiện canh tác để đạt hiệu quả tối ưu.

4. Ảnh hưởng của tuổi mạ và mật độ cấy đến khả năng chống đổ của cây lúa?
   Mạ non và mật độ cấy hợp lý giúp cây lúa phát triển cân đối, thân cứng chắc, giảm nguy cơ đổ ngã. Mạ già và mật độ dày làm cây cao, yếu, dễ đổ ngã, ảnh hưởng đến năng suất.

5. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi ở các vùng khác không?
   Kết quả phù hợp với điều kiện sinh thái và tập quán canh tác tại huyện Phú Bình, tuy nhiên cần điều chỉnh phù hợp với đặc điểm vùng miền khác để đạt hiệu quả cao nhất.

Kết luận

• Tuổi mạ 15 ngày là thời điểm thích hợp để cấy giống lúa nếp Thầu Dầu, giúp cây hồi xanh nhanh, đẻ nhánh khỏe và giảm nguy cơ đổ ngã.
• Mật độ cấy 16 khóm/m2 hoặc 11 khóm/m2 phù hợp hơn mật độ 25 khóm/m2 truyền thống, giúp tăng năng suất và hiệu quả kinh tế.
• Tuổi mạ và mật độ cấy ảnh hưởng rõ rệt đến thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, khả năng đẻ nhánh và chống đổ của cây lúa.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh giống lúa nếp Thầu Dầu tại huyện Phú Bình.
• Đề xuất triển khai áp dụng kỹ thuật cấy mạ non và mật độ cấy hợp lý trong các vụ sản xuất tiếp theo nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.

Khuyến khích các cơ quan quản lý, cán bộ khuyến nông và nông dân địa phương áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu để tối ưu hóa kỹ thuật thâm canh cho các giống lúa đặc sản khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Thâm canh nông nghiệp là quá trình kinh tế rất đa dạng và phong phú, để sản lượng tăng thì phải tăng năng suất và diện tích. Sự phát triển của quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa cùng với sự ra tăng không ngừng về dân số đã làm cho diện tích đất nông nghiệp ngày càng giảm. Do vậy vấn đề tăng năng suất trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Năng suất cây trồng nói chung và cây lúa nói riêng chịu tác động của các yếu tố tự nhiên như đất, nước, dinh dưỡng, khí hậu, thời tiết, đồng thời nó cũng chịu tác động trực tiếp của các yếu tố kinh tế - xã hội như trình độ canh tác, biện pháp kỹ thuật, khả năng đầu tư, thâm canh,… Việc cấy lúa ở tuổi mạ phù hợp để cây lúa có bộ rễ sinh trưởng tốt, đẻ nhánh khỏe, đẻ nhánh nhiều, tăng số nhánh hữu hiệu và bố trí mật độ hợp lý nhằm phân bố hợp lý đơn vị diện tích lá/đơn vị diện tích đất, tận dụng nguồn năng lượng ánh sáng mặt trời, hạn chế sâu bệnh hại, tạo tiền đề cho năng suất cao của giống đó. Ngoài ra, việc bố trí mật độ hợp lý còn tiết kiệm được hạt giống, công lao động và các chi phí khác góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa hiện nay. Nhiều kết quả nghiên cứu xác định rằng nếu trên đất giàu dinh dưỡng, mạ mọc tốt thì cần chọn mật độ thưa, nếu đất xấu mạ không tốt thì cần cấy dày. Để xác định mật độ hợp lý có thể căn cứ vào số bông/m2 và số bông hữu hiệu/khóm.

Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu về tuổi mạ và phương pháp cấy cho giống nếp Thầu Dầu chưa nhiều và thiếu các nghiên cứu hệ thống vấn đề này. Thực tế, đây là một biện pháp kỹ thuật quan trọng trong thâm canh lúa; với mỗi giống lúa, tuổi mạ thích hợp, mức đầu tư kỹ thuật trên các vùng khác nhau thì cần có LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 các nghiên cứu tìm ra tuổi mạ và mật độ cấy hợp lý để nâng cao chất lượng và năng suất cho cây lúa. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới Hiện nay trên thế giới có trên 100 nước trồng lúa ở hầu hết các châu lục.

Tuy nhiên, sản xuất lúa gạo vẫn tập trung chủ yếu ở các nước châu Á nơi chiếm tới 90% diện tích gieo trồng và sản lượng. Sau đây chúng ta thấy biến động về diện tích, năng suất và sản lượng lúa trên toàn thế giới những năm gần đây. Diện tích, năng suất, sản lượng lúa trên Thế giới giai đoạn 2012 – 2017 Năm Diện tích (triệu ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (triệu tấn) 2010 161,7 43,3 701,1 2011 162,7 44,6 726,4 2012 162,2 45,2 736,6 2013 165,2 44,9 742,5 2014 164,1 45,2 742,4 2015 162,3 45,9 740,1 2016 165,2 45,8 756,1 2017 167,2 46,0 769,7 (Nguồn: FAOSTAT) [37] Bảng 1.1 cho thấy từ năm 2012 – 2017 diện tích lúa tăng giảm không ổn định, diện tích lúa cao nhất là năm 2017 đạt 167,2 triệu ha, tăng khoảng 2 triệu ha so với năm 2016. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Năng suất qua các năm tăng dần qua các năm nhưng không đáng kể dao động từ 43,3 - 46 tạ/ha, điều này cho thấy những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới nhất là giống mới, kỹ thuật thâm canh cải tiển áp dụng rộng rãi trong sản xuất đã góp phần làm cho năng suất, sản lượng giống lúa tăng lên.

Sản lượng năm 2010 thấp nhất đạt 701,1 triệu tấn đến năm 2017 đã tăng lên đạt 769,7 triệu tấn. Năm 2015 sản lượng lúa của thế giới thấp hơn 2014 do mùa mưa đến muộn ở vùng Nam Á và vài nơi khác, với sản lượng 740,1 triệu tấn lúa (hay 496,6 triệu tấn gạo), được trồng trên 162,3 triệu ha. Năng suất lúa trung bình là 45,9 tấn/ha. Nguyên nhân chính là do khí hậu gió mùa bất thường làm sản xuất lúa tại Ấn Độ giảm 3% và cũng ảnh hưởng đến một số nước khác, như Indonesia, Campuchia, Nepal, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Bắc Triều Tiên và Thái Lan.

Trong khi đó, khí hậu tương đối thuận lợi tại các nước: Trung Quốc, Indonesia, Myanmar, Malaysia, Nam Hàn, Nigeria và Việt Nam. Vùng Phi Châu sản xuất tăng nhưng không bắt kịp mức tiêu thụ. Năm 2014, vùng Bắc Phi (Ai Cập) và Tây Phi bị ảnh hưởng khí hậu bất thường, trong khi miền Đông và Nam Phi Châu (Madagascar và Tanzania) được mùa. Vùng Nam Mỹ và Caribbean sản xuất tăng khoảng 1% do một số nước được mùa, như Argentina, Brazil, Cuba, Guyana và Paraguay; trong khi khí hậu không thuận hòa tại Colombia, Ecuador và Venezuela.

Tại Hoa Kỳ, sản xuất lúa được phục hồi 16% so với 2013. Châu Âu sản xuất lúa gạo tăng 2,8% đến 4,1 triệu tấn lúa, phần lớn do phục hồi sản xuất tại Liên Bang Nga. Sản xuất lúa tại Úc Châu giảm 28% so với 2013, do hạn hán và thiếu nước trồng (FAOSTAT, 2018) [37]. Các nhà chọn giống tiên đoán trong vòng 10 năm tới, năng suất lúa thế giới tiếp tục tăng bình quân trên 0,7% hằng năm, trong đó 70% tăng trưởng về sản lượng lúa thế giới sẽ từ Ấn Độ (37%), Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Myanmar và Nigeria.

Trong khi mức tiêu thụ gạo cũng tăng bình quân 0,7%. Tuy nhiên do tốc độ tăng dân số nhanh hơn nên hàng năm mức tiêu thụ gạo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 bình quân đầu người sẽ giảm khoảng 0,4% mỗi năm. Ấn Độ và Trung Quốc vẫn sẽ là nước tiêu thụ gạo nhiều nhất và ước khoảng 50% lượng gạo tiêu thụ toàn thế giới. Giá gạo thế giới sẽ tăng bình quân 0,3% mỗi năm và lượng gạo lưu thông trên thị trường thế giới cũng gia tăng trung bình 1,8%/năm.

Năm 2016, lượng gạo trao đổi toàn cầu đạt 33,4 triệu tấn. Cùng với tăng năng suất và giảm mức tiêu thụ trên đầu người, Ấn Độ và Thái Lan là nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới. Gạo xuất khẩu từ Pakistan giảm, trong khi Việt Nam ổn định vì mức tiêu thụ trong nước tăng nhanh hơn mức sản xuất (Nguyễn Ngọc Đệ, 2009) [4] Nhiều quốc gia xuất khẩu gạo lớn giảm lượng gạo xuất khẩu, trong khi nhu cầu nhập khẩu gạo tăng, nguồn cung thị trường gạo sẽ thiếu hụt so với cầu, giá gạo trên thị trường thế giới giữ ở mức cao. Dân số thế giới trung bình tăng thêm 1 tỷ người sau 14 năm.

Diện tích cây trồng trên đầu người: 0,45 ha/năm (1966); 0,25 ha/năm (1998), và dự đoán còn 0,15 ha vào năm 2050. Mức độ gia tăng năng suất thấp: tăng 2,1%/năm trong thập niên 1980, và 1,0% trong thập niên 1990. Thách thức đặt ra cho nhân loại là diện tích nông nghiệp giảm (1,5 tỷ ha) vào năm 2050, nước tưới cho nông nghiệp giảm, nhưng phải tăng sản lượng lương thực gấp đôi (Nguyễn Thị Lang, 2013)[13]. Chính vì vậy, vấn đề đặt ra hiện nay đối với ngành sản xuất lúa gạo nói chung cũng như các nhà nghiên cứu nói riêng phải nâng cao hơn nữa năng suất, sản lượng đảm bảo an ninh lương thực.

Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam Việt Nam là một nước có nền nông nghiệp với khoảng 80% dân số làm nghề nông, chính vì vậy mà trải qua 4000 năm lịch sử cây lúa luôn gắn liền với sự phát triển của dân tộc. Việt Nam là một nước nhiệt đới gió mùa có chiều dài bờ biển lên tới 3000km, địa hình phức tạp nhiều sông núi, do đó hình thành nhiều vùng canh tác lúa khác nhau. Căn cứ vào điệu kiện tự nhiên, tập quán LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 canh tác, sự hình thành mùa vụ và phương pháp gieo trồng, nghề trồng lúa nước được hình thành và chia ra là 3 vùng chính: đồng bằng sông Hồng, đồng bằng ven biển miền Trung và đồng bằng Nam Bộ. Theo bảng thống kê diện tích và sản lượng lúa của cả nước, nhận thấy rằng từ năm 2010 trở đi diện tích trồng lúa có xu hướng tăng trở lại và đạt 7.903 nghìn ha vào năm 2013.

Sau đó, diện tích lúa ở mức ổn định và dao động từ 7,7 – 7,8 triệu ha. Diện tích, năng suất và sản lượng lúa ở Việt Nam từ năm 2010 - 2017. Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2010 7,489 53,42 40,006 2011 7,655 55,38 42,399 2012 7,761 56,40 43,738 2013 7,903 55,70 44,039 2014 7,816 57,50 44,975 2015 7,835 57,70 45,216 2016 7,737 55,80 43,165 2017 7,708 55,5 42,763 Nguồn: Tổng cục Thống kê [21] Qua bảng 1.2 có thể thấy diện tích trồng lúa không ngừng tăng qua các năm, năm 2010 (7,489 triệu ha) diện tích có xu hướng tăng đến năm 2017 đạt 7,708 triệu ha diện tích trồng lúa. Năng suất trồng lúa ở nước ta tăng giảm thất thường, cụ thể: năm 2010 năng suất lúa đạt 53,42 tạ/ha tăng đến năm 2012 đạt 56,40 tạ/ha sau đó năng suất giảm đến năm 2013 năng suất lúa đạt 55,70 tạ/ha, năng suất tăng nhẹ lên 57,70 tạ/ha năm 2016.

Sản lượng trồng lúa ở nước ta từ năm 2012 – 2017 dao động từ 40,006 - 42,763 triệu tấn, trong đó năm 2010 sản lượng lúa thấp nhất đạt 40,0006 triệu tấn và cao nhất vào năm 2015 sản lượng đạt 45,216 triệu tấn. Việt Nam tiếp tục là nước đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo. Mặc dù đã đạt được những thành tựu quan trọng, song ngành lúa gạo Việt Nam đang LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 gặp rất nhiều khó khăn. Chất lượng lúa gạo đang là vấn đề khá nan giải, vì tập quán sản xuất của đại bộ phận nông dân vẫn còn chú trọng số lượng hơn chất lượng, nhiều loại giống được gieo trồng trong cùng một vùng nên chất lượng gạo không thuần chủng và không đồng đều.

Vấn đề bảo quản sau thu hoạch còn nhiều bất cập, gây hao hụt lớn và làm ảnh hưởng đến chất lượng hạt gạo, vì vậy phẩm cấp hạt gạo sau khi chế biến không cao khó tiếp cận được với thị trường khó tính. Vấn đề hiện nay đang đặt ra câu hỏi làm thế nào để gạo đạt được chất lượng cao và duy trì tốc độ xuất khẩu như hiện nay. Trong nghiên cứu hệ thống sản xuất nông nghiệp hàng hóa phải được bắt đầu từ công tác đánh giá các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, hiện trạng canh tác là hết sức quan trọng. Việc cải tiện hệ thống canh tác được các nhà khoa học nông nghiệp Việt Nam quan tâm, nghiên cứu, bước đầu đạt được nhiều kết quả tốt.