MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Rau là thực phẩm quan trọng không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của mỗi gia đình. Rau cung cấp nhiều loại dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của cơ thể như: protein, vitamin, lipit, khoáng chất… và các chất sơ cho sự tiêu hóa. Do đó, nhu cầu về rau khá lớn và sản xuất rau đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp.
Dưa chuột Cucumis Sativus L là một cây trồng phổ biến trong họ bầu bí, trong họ bầu bí thì dưa chuột là loại được trồng nhiều hơn cả, và là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, nó được trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm của nhiều nước. Những nước dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng suất là: Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Ai Cập và Tây Ban Nha. Ở nước ta dưa chuột đã được trồng từ rất lâu, không chỉ để giải quyết vấn đề thực phẩm trong bữa ăn hằng ngày mà còn mang tính thương mại quan trọng. Trong số các thực phẩm thì dưa chuột là cây trồng ngắn ngắn ngày, cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến rau quả xuất khẩu được nhiều quốc gia trên thế giới ưa thích.
Kết quả nghiên cứu cho thấy dưa chuột là cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, trong quả có chứa nhiều vitamin A, B, B6… và đặc biệt có nhiều men tiêu hóa làm cho quá trình đồng hóa và hấp phụ thức ăn tốt hơn. Dưa chuột là một trong những cây rau quan trọng nhất, được xếp thứ tư chỉ sau cà chua, bắp cải và củ hành. Dưa chuột là loại rau có thời gian sinh trưởng ngắn, có năng suất và chất lượng đáp ứng được phần lớn nhu cầu rau xanh của con người. Dưa chuột còn là loại rau thương mại quan trọng, giữ vị trí hàng đầu trong các chủng loại rau có sản phẩm chế biến sản suất và được m 2 trồng khắp nơi trên thế giới.
Dưa chuột được sử dụng rất đa dạng: quả tươi, trộn, sa lát, cắt lát, muối chua, đóng hộp,… (Tạ Thu Cúc và cs, 2000) [6]. Trong những năm gần đây khi mà đời sống nhân dân được cải thiện thì nhu cầu của con người về rau càng cao không chỉ về số lượng mà còn cả chất lượng rau. Trong khi đó, quá trình đô thi hóa diễn ra mạnh mẽ làm cho diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp dần, có cả diện tích đất trồng rau. Mặt khác chất thải công nghiệp và chất thải đô thị ảnh hưởng mạnh đến nền nông nghiệp nói chung và an toán thực phẩm nói riêng, trong đó có ngành sản xuất rau.
Ngoài ra, người sản xuất đã sử dụng nguồn nước, đất chứa một lượng lớn các chất độc hại như: NO3-, kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích tăng trưởng…Điều này gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của người dân khi sử dụng các loại rau trồng ở những vùng bị ô nhiễm và gây ra tâm lý không tốt với người tiêu dùng. So với các cây trồng ngắn ngày, cây dưa chuột có ưu thế như chi phí sản xuất không cao, vòng quay thu hồi vốn nhanh, bình quân 30 – 40 ngày là có thể cho thu hoạch và thời gian thu hoạch kéo dài từ 60 – 80 ngày cho hiệu quả kinh tế cao nên dưa chuột được người sản xuất đặc biệt quan tâm, từ canh tác quảng canh theo thời vụ trên đồng ruộng tới thâm canh quanh năm trong nhà lưới, hệ thống tưới hiện đại áp dụng công nghệ cao, hệ thống điểu khiển nhiệt độ, ánh sáng, giá thể… Các giá thể là những phế phẩm trong nông nghiệp phân chuồng hoai mục (phân hữu cơ) từ gia súc, gia cầm, trấu hun, xơ dừa…. là những vật liêu vô cùng thân thiện với môi trường, loại phân hữu cơ này có nhiều đặc tính hóa lý thuận lợi trong hỗn hợp giá thể như độ thoáng, khả năng thông khí tốt, thoát nước và giữ nước. Ngày nay nền nông nghiệp hữu cơ đang được mọi tầng lớp quan tâm, đặc biệt là các nhà quản lý, các nhà khoa học đang tìm mọi biện pháp để làm m 3 sao tạo ra được sản phẩm sạch đang là mối quan tâm hàng đầu, thì giá thể là một giải pháp có thể tạo ra bước đột phá trong nền nông nghiệp sạch.
Rau trồng trong giá thể sinh trưởng, phát triển và cho năng suất cao phụ thuộc vào tỉ lệ phối trộn giá thể và quy trình chăm sóc hợp lí. Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh của của một số loại giá thể đến sinh trưởng và phát triển của dưa chuột tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài * Mục đích nghiên cứu của đề tài Xác định được giá thể phù hợp với quá trình sinh trưởng và phát triển dưa chuột trong nhà màng tại Trung tâm đào tạo nghiên cứu giống cây trồng và vật nuôi trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên. * Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại giá thể khác nhau đến khả năng sinh trưởng và phát triển giống dưa chuột tại trường Đại học Nông Lâm.
- Xác định được công thức phối trộn giá thể thích hợp cho sản xuất dưa chuột. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Rèn luyện và nâng cao khả năng thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cho sinh viên, là một cơ sở và tiêu chí cho việc đánh giá chất lượng sinh viên của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Kết quả nghiên cứu đề tài là cơ sở cho việc thực hiện các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cây dưa chuột, là tư liệu, nguồn tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy, đào tạo trong và ngoài nhà trường.
Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Tận dụng tốt các loại chất thải trong nông nghiệp, tạo ra loại giá thể hữu cơ phục vụ tốt cho việc trồng dưa chuột. Hạn chế ô nhiễm môi trường. - Kết luận của đề tài là cơ sở khoa học cho định hướng sử dụng các loại giá thể nhằm phát triển sản xuất dưa chuột tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. m 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của đề tài Ngày nay nền nông nghiệp hữu cơ đang được mọi tầng lớp quan tâm, đặc biệt là các nhà quản lý, các nhà khoa học đang tìm mọi biện pháp để làm sao tạo ra được sản phẩm sạch đang là mối quan tâm hàng đầu, thì giá thể hữu cơ là một giải pháp có thể tạo ra bước đột phá trong nền nông nghiệp sạch.
Phân chuồng hoai mục (phân hữu cơ) từ gia súc và gia cầm, trấu hun, xơ dừa và bã dong riềng là những vật liêu vô cùng thân thiện với môi trường, loại phân hữu cơ này có nhiều đặc tính hóa lý thuận lợi trong hỗn hợp giá thể như độ thoáng, khả năng thông khí tốt, thoát nước và giữ nước tốt, ngoài ra nguyên liệu tạo nên giá thể toàn là những phế phẩm trong nông nghiệp do đó nó có thể cải tạo môi trường rất tốt nhờ quá trình thu gom chúng. Trong thực tế sản xuất để đạt năng suất cao thì việc nghiên cứu tìm hiểu các công thức phối trộn giá thể khác nhau là việc làm rất cần thiết nhằm giúp cho cây trồng phát huy hết tiềm năng sẵn có của giống góp phần nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng để đáp ứng nhu cầu mục đích ngày càng cao của con người. Tổng quan về cây dưa chuột 2. Nguồn gốc và sự phân bố của cây dưa chuột Dưa chuột Cucumis Sativus L là một cây trồng phổ biến trong họ bầu bí, trong họ bầu bí thì Dưa chuột là loại được trồng nhiều hơn cả, và là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, nó được trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm của nhiều nước.
Những nước dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng suất là: Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Ai Cập và Tây Ban Nha. m 6 Dưa chuột là loại cây được trồng từ lâu, nó đã có mặt ở Ấn Độ khoảng trên 3000 năm. Decandoole (1820), dưa chuột xuất xứ từ vùng Tây Bắc Ấn Độ, từ đây nó phát triển lên phía Tây và sau đó sang phía Đông Nam Á. Những ghi chép về cây dưa chuột xuất hiện ở Pháp vào thế kỷ thứ 9, ở Anh vào thế kỷ 14 và Bắc Mỹ vào giữa thế kỷ 16.
Vào thế kỷ 16, dưa chuột được mang tới Trung Quốc. Tuy nhiên, theo Vavilop (1926), khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam giáp Lào là nơi phát sinh cây dưa chuột vì ở đây còn tồn tại các dạng dưa chuột hoang dại, Kallo (1958) cho rằng Trung Quốc là trung tâm thứ hai hình thành cây dưa chuột do các giống dưa chuột Trung Quốc có hàng loạt tính trạng lặn có giá trị như: quả dài, tạo quả không qua thụ tinh, gai quả trắng, không đắng. Đặc tính thực vật Rễ: Rễ dưa chuột thuộc loài rễ chùm gồm có rễ chính và rễ phụ. Rễ chính tương đối phát triển, phân bố ở tâng canh tác 0 – 30 cm, rộng 50 – 60 cm.
Rễ chính có thể ăn sâu từ 60 – 100 cm, nếu trồng ở điều kiện lý tưởng (đất có tầng canh tác day, nhiều mùn, thoáng khí, tơi xốp) thì rễ có thể ăn sâu hơn. Rễ phụ phân bố tương đối nông, chủ yếu ở tầng đất 0 – 20 cm. (Mai Thị Phương Anh và cs 1996) [1] Thân: Là cây thân thảo hằng niên, thân dài, có nhiều tua cuốn để bám khi bò. Thân có thể dài từ 1- 3 m, dài nhất có thể đạt trên 3m.
Trên thân chính hình thành các cành cấp 1 rồi đến cấp 2, cấp 3…Trên thân chính ở mỗi nách lá trên thân mọc ra các tua cuốn và phân nhánh hoặc không phân nhánh. Thân tròn hay có góc cạnh, có lông ít nhiều tùy giống. (Mai Thị Phương Anh và cs 1996) [1] Lá: Gồm có lá mầm và lá thật m 7 Lá mầm (nhú ra đầu tiên): Có hình trứng tròn dài, làm nhiệm vụ quang hợp tạo vật chất nuôi cây và lá mới. Lá thật: Là những lá đơn to mọc trên thân, dạng lá hơi tam giác (hình chân vịt 5 cạnh) 2 mặt phiến lá đều có lông, cuống dài 10 – 15 cm; rìa nguyên hay có răng cưa.
Hoa: Hoa dưa chuột là hoa đơn tính. Hoa cái mọc ở nách lá thành đôi hay riêng biệt, hoa đực mọc thành cụm từ 5 – 7 hoa; dưa chuột cũng có hoa lưỡng tính.