Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng thực vật đến quá trình nhân nhanh in vitro cây đinh lăng lá nhỏ polyscias fructicosa l harms

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng thực vật đến quá trình nhân, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Duy
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Một Số Chất Điều Hòa Sinh Trưởng Đến Quá Trình Nhân Nhanh In Vitro Cây Đinh Lăng Lá Nhỏ
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về chi Đinh lăng
• 2.2. Giới thiệu về cây Đinh lăng lá nhỏ
• 2.3. Phân bố, sinh thái
• 2.4. Bộ phận sử dụng
• 2.5. Thành phần hóa học
• 2.6. Tác dụng dược lý
• 2.7. Tính vị và công dụng
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ BAP đến khả năng tái sinh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 3.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nhân nhanh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 3.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng tạo cây Đinh lăng lá nhỏ hoàn chỉnh
• 3.2.4. Đánh giá hiệu quả các công thức tạo rễ in vitro đến tỷ lệ sống của cây khi đưa ra điều kiện ex vitro
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp tạo mẫu vô trùng
• 3.3.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.3. Phương pháp tiến hành thí nghiệm
• 3.3.4. Phương pháp đánh giá
• 3.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ BAP đến khả năng tái sinh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 4.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nhân nhanh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 4.3. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ BAP đến khả năng nhân nhanh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 4.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ kinetin đến khả năng nhân nhanh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 4.5. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của tổ hợp BAP và IBA đến khả năng nhân nhanh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 4.6. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của tổ hợp BAP và NAA đến khả năng nhân nhanh in vitro Đinh lăng lá nhỏ
• 4.7. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng tạo cây Đinh lăng lá nhỏ hoàn chỉnh
• 4.8. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ NAA đến khả năng tạo cây Đinh lăng lá nhỏ hoàn chỉnh
• 4.9. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ IBA đến khả năng tạo cây hoàn chỉnh
• 4.10. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của tổ hợp IBA và kinetin đến khả năng tạo cây Đinh lăng lá nhỏ hoàn chỉnh
• 4.11. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của tổ hợp IBA và BAP đến khả năng tạo cây Đinh lăng lá nhỏ hoàn chỉnh
• 4.12. Kết quả đánh giá hiệu quả các công thức tạo rễ in vitro đến tỷ lệ sống của cây khi đưa ra điều kiện ex vitro
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Nhân Nhanh In Vitro Đinh Lăng Lá Nhỏ

Đinh lăng lá nhỏ (Polyscias fruticosa) là cây thuốc quý trong y học cổ truyền Việt Nam. Rễ củ chứa nhiều saponin triterpenoid và polyacetylen, có tác dụng tăng lực, chống ung thư, chống trầm cảm và chống oxy hóa. Nhu cầu về giống Đinh lăng ngày càng tăng do xu hướng trồng quy mô lớn. Phương pháp giâm cành truyền thống có hệ số nhân giống thấp và thời gian thu hoạch kéo dài. Nhân giống in vitro là giải pháp hiệu quả để rút ngắn thời gian thu hoạch và đảm bảo độ đồng đều về mặt di truyền. Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng thực vật đến quá trình nhân giống in vitro là yếu tố then chốt để xây dựng quy trình hiệu quả. Đề tài này tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến quá trình nhân nhanh in vitro cây Đinh lăng lá nhỏ.

1.1. Giới Thiệu Về Cây Đinh Lăng Lá Nhỏ Polyscias fruticosa

Đinh lăng lá nhỏ là cây bụi xanh tốt quanh năm, cao đến 2m, thân nhẵn, ít phân nhánh. Lá kép lông chim 2-3 lần, dài 20-40cm, lá chét có răng cưa nhọn và mùi thơm. Cây có nguồn gốc từ vùng đảo Polynesie ở Thái Bình Dương, được trồng phổ biến ở Việt Nam làm cảnh, làm thuốc và rau gia vị. Rễ củ của cây trên 3 năm tuổi được thu hái làm thuốc. Vỏ rễ và lá chứa saponin, alcaloid, vitamin và acid amin. Theo Võ Duy Huấn và cs [40], saponin trong oleanolic axit được chiết xuất từ lá, và polyacetylenes từ củ, có khả năng kháng khuẩn và kháng nấm.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nhân Giống In Vitro Cây Dược Liệu

Nhân giống in vitro là phương pháp nhân giống vô tính hiệu quả, tạo ra số lượng lớn cây giống đồng đều về mặt di truyền trong thời gian ngắn. Phương pháp này đặc biệt quan trọng đối với các cây dược liệu quý hiếm, khó nhân giống bằng phương pháp truyền thống. Cây giống in vitro sạch bệnh, có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, giúp nâng cao năng suất và chất lượng dược liệu. Đối với Đinh lăng, nhân giống in vitro giúp rút ngắn thời gian thu hoạch và giảm giá thành sản phẩm.

II. Thách Thức Tối Ưu Chất Điều Hòa Sinh Trưởng Đinh Lăng In Vitro

Quá trình nhân giống in vitro chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó chất điều hòa sinh trưởng thực vật đóng vai trò quan trọng. Việc lựa chọn loại chất điều hòa, nồng độ và thời gian xử lý phù hợp là yếu tố then chốt để đạt hiệu quả nhân giống cao. Các nghiên cứu trước đây về nhân giống in vitro Đinh lăng lá nhỏ còn hạn chế, đặc biệt là về tối ưu hóa chất điều hòa sinh trưởng. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định công thức môi trường nuôi cấy tối ưu, giúp tăng khả năng tái sinh chồi, nhân nhanh chồi và tạo rễ cho cây Đinh lăng lá nhỏ.

2.1. Ảnh Hưởng Của Auxin Đến Tạo Rễ In Vitro Cây Đinh Lăng

Auxin là nhóm hormone thực vật quan trọng, có vai trò kích thích sự phát triển của rễ. Các loại auxin thường được sử dụng trong nhân giống in vitro bao gồm NAA (α-naphthalene acetic acid) và IBA (Indole butyric acid). Nồng độ auxin phù hợp sẽ giúp tăng số lượng và chất lượng rễ, tạo điều kiện cho cây con phát triển khỏe mạnh sau khi đưa ra môi trường bên ngoài. Nghiên cứu cần xác định nồng độ auxin tối ưu cho quá trình tạo rễ Đinh lăng lá nhỏ.

2.2. Vai Trò Của Cytokinin Trong Nhân Nhanh Chồi Đinh Lăng In Vitro

Cytokinin là nhóm hormone thực vật có vai trò kích thích sự phân chia tế bào và phát triển chồi. Các loại cytokinin thường được sử dụng trong nhân giống in vitro bao gồm BAP (6-Benzylaminopurine) và Kinetin. Nồng độ cytokinin phù hợp sẽ giúp tăng số lượng chồi và hệ số nhân giống. Nghiên cứu cần xác định nồng độ cytokinin tối ưu cho quá trình nhân nhanh chồi Đinh lăng lá nhỏ.

2.3. Tương Tác Giữa Auxin Và Cytokinin Trong Nuôi Cấy Mô

Sự tương tác giữa auxin và cytokinin có vai trò quan trọng trong quá trình phát sinh hình thái của cây trong nuôi cấy mô. Tỷ lệ auxin/cytokinin ảnh hưởng đến sự phát triển của rễ và chồi. Tỷ lệ cao auxin/cytokinin thường kích thích tạo rễ, trong khi tỷ lệ thấp auxin/cytokinin kích thích tạo chồi. Nghiên cứu cần khảo sát ảnh hưởng của các tổ hợp auxin và cytokinin đến quá trình nhân giống in vitro Đinh lăng lá nhỏ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng BAP Đến Tái Sinh Chồi

Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của nồng độ BAP đến khả năng tái sinh in vitro Đinh lăng lá nhỏ. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên, với các công thức môi trường chứa các nồng độ BAP khác nhau. Mẫu cấy được lấy từ cây Đinh lăng lá nhỏ khỏe mạnh, sau đó được khử trùng và cấy vào môi trường nuôi cấy. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ mẫu sống, số lượng chồi tái sinh trên mỗi mẫu và chiều cao chồi. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp xác định nồng độ BAP tối ưu cho quá trình tái sinh chồi Đinh lăng lá nhỏ.

3.1. Quy Trình Tạo Mẫu Vô Trùng Cho Nuôi Cấy Mô Đinh Lăng

Quá trình tạo mẫu vô trùng là bước quan trọng để đảm bảo sự thành công của nuôi cấy mô. Mẫu cấy được rửa sạch dưới vòi nước chảy, sau đó được khử trùng bằng dung dịch NaOCl (Sodium hypochlorite) hoặc HgCl2 (Mercury chloride) trong thời gian nhất định. Sau khi khử trùng, mẫu được rửa lại nhiều lần bằng nước cất vô trùng để loại bỏ hoàn toàn hóa chất. Quá trình này cần được thực hiện trong tủ cấy vô trùng để tránh nhiễm khuẩn.

3.2. Môi Trường Nuôi Cấy MS Cơ Bản Cho Nhân Giống In Vitro

Môi trường MS (Murashige & Skoog, 1962) là môi trường nuôi cấy cơ bản được sử dụng rộng rãi trong nhân giống in vitro. Môi trường MS chứa đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây, bao gồm các nguyên tố đa lượng, vi lượng, vitamin và đường. Môi trường MS có thể được điều chỉnh bằng cách bổ sung thêm các chất điều hòa sinh trưởng để đáp ứng nhu cầu của từng loại cây và từng giai đoạn phát triển.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng Của BAP Và IBA Đến Nhân Nhanh Chồi

Nghiên cứu cho thấy BAP và IBA có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng nhân nhanh chồi Đinh lăng in vitro. Nồng độ BAP tối ưu cho nhân nhanh chồi là 2.5 mg/l, kết hợp với 0.4 mg/l IBA. Công thức này cho hệ số nhân chồi cao nhất và chất lượng chồi tốt nhất. Các công thức khác với nồng độ BAP và IBA khác nhau cũng cho kết quả khác nhau, cho thấy sự tương tác giữa hai loại chất điều hòa sinh trưởng này. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc tối ưu hóa môi trường nuôi cấy nhân nhanh chồi Đinh lăng lá nhỏ.

4.1. So Sánh Hiệu Quả Của BAP Và Kinetin Trong Nhân Nhanh Chồi

Nghiên cứu so sánh hiệu quả của BAP và Kinetin trong nhân nhanh chồi Đinh lăng in vitro. Kết quả cho thấy BAP có hiệu quả cao hơn Kinetin trong việc kích thích sự phát triển chồi. BAP giúp tăng số lượng chồi và chiều cao chồi, trong khi Kinetin có tác dụng yếu hơn. Điều này có thể do BAP có hoạt tính sinh học cao hơn Kinetin đối với cây Đinh lăng lá nhỏ.

4.2. Ảnh Hưởng Của Tổ Hợp BAP Và NAA Đến Phát Triển Chồi

Nghiên cứu cũng khảo sát ảnh hưởng của tổ hợp BAP và NAA đến sự phát triển chồi Đinh lăng in vitro. Kết quả cho thấy tổ hợp BAP và NAA có thể ức chế sự phát triển chồi ở nồng độ cao. NAA có xu hướng kích thích sự phát triển rễ hơn là chồi, do đó việc sử dụng NAA cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh ảnh hưởng đến quá trình nhân nhanh chồi.

V. Ứng Dụng Tạo Cây Hoàn Chỉnh Và Tỷ Lệ Sống Ex Vitro

Nghiên cứu tiếp tục đánh giá ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng tạo cây Đinh lăng lá nhỏ hoàn chỉnh. Kết quả cho thấy NAA và IBA có hiệu quả trong việc kích thích sự phát triển rễ. Tổ hợp IBA và Kinetin cũng cho kết quả tốt trong việc tạo cây hoàn chỉnh. Đánh giá hiệu quả các công thức tạo rễ in vitro đến tỷ lệ sống của cây khi đưa ra điều kiện ex vitro cho thấy công thức tốt nhất cho tỷ lệ sống cao là công thức có bổ sung IBA. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng quy trình nhân giống in vitro hoàn chỉnh cho cây Đinh lăng lá nhỏ.

5.1. Ảnh Hưởng Của NAA Đến Khả Năng Tạo Rễ Cây Đinh Lăng

NAA là auxin tổng hợp thường được sử dụng để kích thích tạo rễ trong nuôi cấy mô. Nghiên cứu cho thấy nồng độ NAA phù hợp có thể tăng số lượng và chất lượng rễ của cây Đinh lăng. Tuy nhiên, nồng độ NAA quá cao có thể ức chế sự phát triển chồi và gây ra hiện tượng callus hóa.

5.2. Tối Ưu Hóa Môi Trường Tạo Rễ Để Tăng Tỷ Lệ Sống Ex Vitro

Việc tối ưu hóa môi trường tạo rễ là yếu tố quan trọng để tăng tỷ lệ sống của cây Đinh lăng sau khi đưa ra môi trường bên ngoài (ex vitro). Môi trường tạo rễ cần cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng và chất điều hòa sinh trưởng cần thiết cho sự phát triển rễ. Ngoài ra, cần chú ý đến độ ẩm và ánh sáng để tạo điều kiện thuận lợi cho cây thích nghi với môi trường mới.

VI. Kết Luận Nhân Giống In Vitro Mở Ra Tương Lai Cho Đinh Lăng

Nghiên cứu đã thành công trong việc xác định ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng thực vật đến quá trình nhân nhanh in vitro cây Đinh lăng lá nhỏ. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình nhân giống in vitro hiệu quả cho cây Đinh lăng lá nhỏ. Quy trình này có thể được ứng dụng để sản xuất cây giống Đinh lăng quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu của thị trường và góp phần bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý giá này. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình và mở rộng ứng dụng của nhân giống in vitro trong sản xuất Đinh lăng.

6.1. Ứng Dụng Của Nhân Giống In Vitro Trong Nông Nghiệp

Nhân giống in vitro có nhiều ứng dụng trong nông nghiệp, bao gồm nhân giống cây trồng quy mô lớn, tạo ra cây giống sạch bệnh, bảo tồn nguồn gen quý hiếm và tạo ra các giống cây trồng mới có năng suất và chất lượng cao. Phương pháp này đặc biệt quan trọng đối với các cây trồng khó nhân giống bằng phương pháp truyền thống.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Nhân Giống Đinh Lăng In Vitro

Hướng nghiên cứu tiếp theo về nhân giống Đinh lăng in vitro bao gồm tối ưu hóa môi trường nuôi cấy, khảo sát ảnh hưởng của các yếu tố môi trường (ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm) đến quá trình nhân giống, nghiên cứu về di truyền và sinh hóa của cây Đinh lăng in vitro, và phát triển các phương pháp nhân giống in vitro tiên tiến hơn (ví dụ: nuôi cấy tế bào trần, nuôi cấy huyền phù tế bào).

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây Đinh lăng (Polyscias fruticosa (L.) Harms) thuộc họ Nhân sâm (Araliaceae) là một cây thuốc quý được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền Việt Nam. Nhiều nghiên cứu cho thấy tác dụng chữa bệnh và giá trị kinh tế của cây Đinh lăng (Polyscias fruticosa (L. Đặc biệt là rễ củ, đây là bộ phận chính có hàm lượng saponin triterpenoid và polyacetylen cao, có tác dụng tăng lực gần giống như nhân sâm, chống ung thư, chống trầm cảm và chống oxy hóa. Do vậy, gần đây ở Việt Nam xu hướng trồng Đinh lăng quy mô lớn đang tăng cao ở nhiều vùng nên nhu cầu về giống Đinh lăng ngày càng tăng.

Thông thường Đinh lăng được nhân giống chủ yếu bằng phương pháp giâm cành. Phương pháp này có hạn chế là hệ số nhân giống thấp, cành giâm thường 2 - 3 năm đầu chỉ cho rễ chùm, sau đó rễ cọc mới bắt đầu xuất hiện từ phần gốc của chồi tái sinh khiến thời tình từ lúc trồng đến khi thu hoạch được rễ củ phải mất khoảng 7 - 10 năm. Điều này dẫn đến tăng chi phí chăm sóc, giảm giá trị kinh tế và làm tăng giá thành sản phẩm của Đinh lăng. Do vậy, đối với các cây lấy củ nói chung và đặc biệt là Đinh lăng nói riêng, cách tốt nhất để rút ngắn thời gian thu hoạch cũng như là giảm giá thành dược liệu là sử dụng cây con từ nuôi cấy mô để có bộ rễ có khả năng phát triển thành rễ củ ngay từ đầu.

Bên cạnh đó, cây bắt nguồn từ nuôi cây mô luôn đảm bảo về độ đồng nhất về mặt di truyền đáp ứng được yêu cầu về độ đồng đều và tính ổn định cho sản xuất nguyên liệu dược trên quy mô thương mại. Quá trình nuôi cấy in vitro có rất nhiều yếu tố tác động đến sự phát sinh hình thái của cây và để xây dựng quy trình nhân giống in vitro cây Đinh lăng từ khâu vào mẫu đến khâu đưa trồng ra ruộng, trong đó nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng thực vật đến tất cả các giai đoạn của quy trình nuôi cấy là yếu tố chính quyết định sự thành bại của toàn bộ quy trình nuôi cấy. 2 Xuất phát từ thực tiễn trên, để góp phần hoàn thiện quy trình nhân giống in vitro cây Đinh lăng lá nhỏ, chúng tôi đề xuất đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng thực vật đến quá trình nhân nhanh in vitro cây Đinh lăng lá nhỏ (Polyscias fructicosa (L. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.

Mục tiêu của đề tài Nghiên cứu được ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng thực vật đến quá trình nhân nhanh in vitro cây Đinh lăng lá nhỏ (Polyscias fructicosa (L. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu được ảnh hưởng của nồng độ BAP đến khả năng tái sinh in vitro Đinh lăng lá nhỏ. - Nghiên cứu được ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nhân nhanh in vitro Đinh lăng lá nhỏ. - Nghiên cứu được ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng tạo cây Đinh lăng lá nhỏ hoàn chỉnh.

- Đánh giá được hiệu quả các công thức tạo rễ in vitro đến tỷ lệ sống của cây khi đưa ra điều kiện ex vitro. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần xây dựng quy trình nhân giống cây Đinh lăng lá nhỏ bằng phương pháp nuôi cấy in vitro, là cơ sở nhân nhanh loài dược liệu có giá trị. Đề tài đã đưa ra được các minh chứng về tác động của các chất điều tiết sinh trưởng đến khả năng tái sinh chồi, hệ số nhân nhanh chồi, phát sinh rễ tạo cây hoàn chỉnh, tác động của giá thể đến khả năng sống và sinh trưởng của cây in vitro.

Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện quy trình nhân giống Đinh lăng lá nhỏ bằng phương pháp nuôi cây mô. Một phương pháp nhân nhanh cây giống 3 sạch bệnh, góp phần đáp ứng được nhu cầu lớn về giống cây Đinh lăng trên thị trường hiện nay. Thực hiện đề tài giúp sinh viên hoàn thiện về cả kiến thức lý thuyết lẫn thực tiễn, mang lại những kinh nghiệm và tác phong làm việc khoa học cho công tác sau này. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Giới thiệu về chi Đinh lăng 2. Nguồn gốc và sự phân bố Chi Polyscias Forst & Forst là một chi trong thực vật có hoa thuộc Họ Cuồng cuồng (Araliaceae), chứa khoảng 114-150 loài (tùy theo quan điểm phân loại) trên thế giới, phân bố rải rác ở các vùng cận nhiệt đới và nhiệt đới, nhất là một số đảo ở Thái Bình Dương [2]. Chúng có các lá dạng lông chim. Theo APG thì chi này là một nhóm cận ngành và có thể sẽ được chia tách (hoặc hợp nhất) với một số chi khác [52].

Tại Việt Nam có khoảng 4 loài: Đinh lăng lá tròn (Polyscias balfouriana Bail.), Đinh lăng ráng (Polyscias filicifolia (Merr) Baill.), Đinh lăng viền bạc (Polycias guilfoylei Baill), Đinh lăng lá nhỏ (Polyscias fructicosa (L. Vị trí phân loại Theo J. Các loài thuộc chi Polyscias có ở Việt Nam Nhiều loài cũng mang tên Đinh lăng nhưng không được sử dụng làm thuốc [2]. 5 - Đinh lăng lá tròn (Polyscias balfouriana Bail.): Lá kép thường chỉ có 3 lá chét trên một cuống dài, lá chét hình tròn, đầu tù.

- Đinh lăng trổ hoặc viền bạc (Polycias guilfoylei Baill): Lá kép có 7 lá chét; lá chét thường có viền trắng. - Đinh lăng lá to hay lá ráng (Polyscias filicifolia (Merr) Baill.): Lá kép có 11 -13 lá chét; lá chét hình mác có răng cưa to và sâu. Đinh lăng lá tròn Đinh lăng viền bạc (Polyscias balfouriana Bail.1: Hình ảnh các loài Đinh lăng có ở Việt Nam 6 2. Giới thiệu về cây Đinh lăng lá nhỏ 2.

Mô tả Cây nhỏ, xanh tốt quanh năm, có thể cao đến 2m. Thân nhẵn, không gai, ít phân nhánh, mang nhiều vết sẹo to, màu xám. Lá to, mọc so le, kép lông chim 2 - 3 lần, dài 20 -40 cm; lá chét có răng cưa nhọn, có mùi thơm khi vò nát; cuống lá dài, phát triển thành bẹ to ở cuối [2]. Cụm hoa tán tụ thành chùm ở ngọn cành.

Hoa nhỏ, đều, lưỡng tính. Cuống hoa hình trụ, màu xanh, dài 0,3-0,4 cm. Lá bắc tập hợp ở gốc cuống hoa (tổng bao lá bắc), hình tam giác nhọn. Bao hoa: Đài hoa thu hẹp chỉ còn 5 răng, đều, rời, dạng vảy màu xanh; 5 cánh hoa rời, đều, màu xanh, hình bầu dục thuôn nhọn ở đỉnh, dài 0,25-0,3 cm, rộng 0,1-0,15 cm, có gân giữa, tiền khai hoa van.

Bộ nhị: 5 nhị rời, đều, đính xen kẽ với cánh hoa; chỉ nhị dạng sợi mảnh, màu trắng, dài 0,1-0,15 cm; bao phấn 2 ô thuôn dài màu vàng, nứt dọc, hướng trong, đính gốc. Hạt phấn rời, hình cầu có 3 lỗ, màu vàng nhạt, đường kính 30-35 µm. Bộ nhụy: 2-3 lá noãn, bầu dưới 2 ô hay 3 ô, mỗi ô 1 noãn, đính noãn trung trụ; 2-3 vòi rời úp sát vào nhau, thẳng đứng, màu xanh đậm, dài 1 cm; đầu nhụy hình điểm. Quả hạch hình bầu dục mang trên đỉnh quả vòi nhụy tồn tại mọc choãi ra và đài tồn tại, vỏ quả màu xanh đậm có những nốt tròn màu xanh nhạt hơn, dài 4-6 mm, rộng 3-4 mm [54].

7 Cây bụi Chùm hoa Lá Lá chét Hình 2.2: Một số hình ảnh nhận dạng cây Đinh lăng lá nhỏ 2. Phân bố, sinh thái Đinh lăng có nguồn gốc ở vùng đảo Polynesie ở Thái Bình Dương. Cây được trồng ở Malaysia, Indonesia, Campuchia, Lào. Ở Việt Nam, Đinh lăng cũng có từ lâu trong nhân dân và được trồng khá phổ biến ở vườn gia đình, đình chùa, trạm xá, bệnh viện.

để làm cảnh, làm thuốc và rau gia vị [2]. Đinh lăng là loại cây ưa ẩm và có thể hơi chịu bóng, trồng được trên nhiều loại đất, thậm chí với một lượng đất rất ít trong chậu nhỏ, cây vẫn có thể sống được, theo kiểu cây cảnh bonsai. Trồng bằng cành sau 2-3 năm cây có hoa quả. Chưa quan 8 sát được cây con mọc từ hạt.

Đinh lăng có khả năng tái sinh vô tính khỏe. Với một đoạn thân hoặc cành cắm xuống đất đều trở thành cây mới [54]. Bộ phận sử dụng Rễ củ Đinh lăng của những cây trên 3 năm tuổi thu hái vào mùa thu, lúc này rễ mềm, nhiều hoạt chất, rửa sạch. Rễ nhỏ để nguyên, rễ to chỉ dùng vỏ rễ.

Thái rễ mỏng, phơi khô ở chỗ mát, thoáng gió để đảm bảo mùi thơm và phẩm chất [2]. Thành phần hóa học Vỏ rễ và lá Đinh lăng chứa saponin, alcaloid, các vitamin B1, B2, B6, vitamin C, 20 acid amin, glycosid, alcaloid, phytosterol, tanin, acid hữu cơ, tinh dầu, nhiều nguyên tố vi lượng và 21,10% đường. Trong lá còn có saponin triterpen (1,65%), một genin đã xác định được là acid oleanolic [2]. Từ lá Đinh lăng, Trung tâm Sâm và dược liệu thành phố Hồ Chí Minh thuộc Viện Dược liệu thành phố Hồ Chí Minh thuộc Viện Dược liệu đã phân lập được 5 hợp chất polyacetylen là panaxynol, panoxydol, heptadeca - 1,8 (E) - dien - 4,6 diyn - 3, 10 diol, heptadeca - 1,8 (E) - dien - 4,6 diyn - 3 ol - 10 on và heptadeca - 1,8 (Z) - dien dien - 4,6 diyn - 3 ol - 10 on.

Hai hợp chất sau chỉ có trong lá Đinh lăng mà chưa thấy có trong các cây thuộc chi Panax và họ Araliaceae. Trong rễ Đinh lăng cũng tìm thấy 5 hợp chất polyacetylen, nhưng chỉ có panoxydol, panaxynol và heptadeca - 1,8 (E) - dien - 4,6 diyn - 3,10 diol là trùng hợp với các chất trong lá. Ba chất này có tác dụng kháng khuẩn mạnh và chống một số dạng ung thư [2]. Tác dụng dược lý [2] Đinh lăng có các tác dụng tăng lực trên động vật thí nghiệm và trên người.

Thân và lá có tác dụng này, nhưng yếu hơn; làm tăng hiệu lực điều trị của cloroquin trong bệnh sốt rét thực nghiệm trên động vật; tăng co bóp tử cung và tăng tiết niệu; tác dụng an thần và ít độc. Đinh lăng đã được nghiên cứu và chứng minh có tác dụng nội tiết kiểu oestrogen. Nước sắc Đinh lăng có tác dụng kháng đối với trùng roi Euglena viridis, trùng tiêm mao Paramoecium caudatum và một số động vật nguyên sinh khác trong 9 nước ngâm rơm và nước ao. Nước sắc Đinh lăng còn có tác dụng chống choáng phản vệ ở mức độ vừa, bảo vệ được 60% chuột lang qua cơn choáng.

Dựa theo kinh nghiệm dân gian, Đinh lăng được áp dụng điều trị bệnh nhân lỵ amip cấp. Sau 10 ngày hết triệu chứng lâm sàng, và sau 16 ngày xét nghiệm lại, trong phân hết thể amip thực huyết, hết kén.