Đặt vấn đề Cây thanh long có tên khoa học là Hylocereus undatus, là cây ăn trái thuộc họ xương rồng có nguồn gốc ở vùng sa mạc thuộc Mêhico và Colombia, thuộc nhóm cây nhiệt đới khô. Theo Obregon (1996), thanh long có 2 loại là loại có vỏ đỏ, ruột trắng và loại có vỏ đỏ, ruột đỏ được trồng phổ biến ở Nicaragua và Guatemala, có thị trường lớn ở châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Đặc điểm của thanh long ruột đỏ là có hình thức cũng như chất lượng cao hơn thanh long ruột trắng. Quả khi thu hoạch có khối lượng 300 – 400 g, vỏ màu đỏ và thịt quả màu đỏ thẫm.
Thịt quả ăn ngọt trung bình đạt 18 – 20% tổng chất hòa tan, không có vị ngái. Hàm lượng dinh dưỡng có trong 100 gr thịt quả: thủy phần 82,5 – 83 gr; chất béo 0,21 – 0,61 gr; Protein 0,159 – 0,229 gr; chất xơ 0,7 – 0,9 gr; carotene 0,005 - 0,012 mg; Ca 6,3 - 8,8 mg; P2O5 30,2 – 36,1 mg; Fe 0,55 – 0,65 mg; Vitamin C 8 – 9 mg; vitamin B1 0,028 – 0,043 mg; vitamin B2 0,043 – 0,045 mg; vitamin B3 0,297 – 0,43 mg; tro 0,28g và chất khác 0,54 – 0,68. Giống này được phát triển ở nhiều nơi và đến năm 2001 được mang về trồng thử ở Viện nghiên cứu rau quả và 1 số tỉnh miền Bắc: Hà Tây, Hưng Yên. Ngoài việc sử dụng làm thực phẩm thanh long còn có giá trị cao trong y học như thịt quả thanh long chữa cao huyết áp, bệnh thiếu máu và xuất huyết não, hoa thanh long chữa bệnh ho, thân cành thanh long chữa bệnh thần kinh tọa và làm thức ăn gia súc ngoài ra quả thanh long còn dùng cho chế biến rượu, mứt … Thanh long được người Pháp du nhập vào Việt Nam khoảng 100 năm.
Trước đây thanh long chỉ được trồng dành cho vua và các gia đình quý tộc (Peter Lo, 2001). Hiện nay thanh long được trồng nhiều tại Bình Thuận, Long An, Tiền Giang và là loại trái cây chiến lược trong xuất khẩu. Quả thanh long c 2 được bán rất phổ biến ở nước ta. Thanh long là loại cây dễ trồng có thể phát triển trên mọi loại đất nhưng để đảm bảo được năng suất và chất lượng thì vấn đề giống và các biện pháp kĩ thuật là vô cùng quan trọng.
Ở Việt Nam cây thanh long được trồng nhiều ở các tỉnh phía Nam với diện tích trên 5000ha và sản lượng đạt 125000 tấn, ở đó cây thanh long được coi là một trong những cây trồng nông nghiệp chính với giá trị thu nhập hàng năm cao hơn gấp nhiều lần so với lúa và một số cây trồng khác, đồng thời cũng được coi là lợi thế so sánh với các địa phương khác trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Theo tính toán của các hộ trồng thanh long ruột đỏ ở huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc, trung bình mỗi trụ cho từ 15 - 20kg quả/năm với giá bán tại vườn từ 25 - 30.000 nghìn đồng/kg, nếu trồng 1ha, tương đương với 1.000 trụ, trừ chi phí cho thu lãi 300 triệu đồng/ha/năm. Tuy nhiên ở miền Bắc, cây thanh long được trông rải rác nhưng chưa được chú trọng do năng suất và chất lượng hạn chế. Vì vậy việc đánh giá ảnh hưởng của các loại cắt tỉa đến sự sinh trưởng và phát triển của giống thanh long ruột đỏ để tăng cao năng suất và chất lượng ở miền núi phía Bắc.
Xuất phát từ vấn đề trên chúng tôi tiến hành thực hiên đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại cắt tỉa đến năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng”. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Xác định được phương pháp cắt tỉa thích hợp đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng cho thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng 1. Yêu cầu Nghiên cứu ảnh của cắt tỉa đến sinh trưởng lộc, năng suất và chất lượng thanh long ruột đỏ c 3 Nghiên cứu ảnh của cắt tỉa đến khả năng chống chịu sâu bệnh cho thanh long ruột đỏ 1.
Ý nghĩa khoa học Những kết quả của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, giảng dạy cho các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, học sinh, sinh viên, nông dân. về đặc tính nông sinh học, kỹ thuật thâm canh cây thanh long ruột đỏ H14. Ý nghĩa thực tiễn Hiệu quả của các biện pháp kỹ thuật cũng góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất thanh long tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng và các vùng phụ cận. Kết quả nghiên cứu là cơ sở cho các công trình nghiên cứu tiếp theo để chọn lọc và xây dựng quy trình sản xuất tăng năng suất chất lượng ở Cao Bằng.
Kết quả đề tài góp phần bổ sung cho quy trình trồng thanh long ruột đỏ ở Nguyên Bình – Cao Bằng và có thể áp dụng mở rộng cho toàn tỉnh Cao Bằng. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cở sở khoa học của đề tài Cây ăn quả nói chung và cây thanh long nói riêng là một trong những cây có những nhu cầu nhất định về môi trường, dinh dưỡng và kĩ thuật chăm sóc, ở Việt Nam do có tính đa dạng về điều kiện sinh thái khí hậu của các mùa trong năm làm cho cây ngừng sinh trưởng phát triển trong một thời gian nhất định, chưa phát huy được khả năng ra hoa đậu quả của cây qua đó ảnh hưởng một phần đến năng suất của thanh long khi thu hoạch. Việc xây dựng vùng trồng thanh long phải phù hợp với điều kiện khí hậu thời tiết, đất đai, giống và các biện pháp kỹ thuật trồng trọt.
Tuy vậy với các yếu tố trên thì biện pháp kỹ thuật là yếu tố cần thiết nhất. Ngoài năng suất không cao, khối lượng quả, trọng lượng quả của thanh long cũng là vấn đề cần chú ý khi trồng trọt trong điều kiện sinh thái. Những hạn chế này có thể do bổ sung dinh dưỡng chưa hợp lý và chế độ chăm sóc chưa hợp lý. Vì vậy, cần thiết phải có những nghiên cứu để xây dựng quy trình chăm sóc hợp lý cho cây thanh long tại Nguyên Bình – Cao Bằng nói riêng và miền Bắc nói chung.
Thanh long ở vùng Nguyên Bình – Cao Bằng ra hoa nhiều nhưng tỉ lệ đậu quả thấp, ngoài ra chất lượng và năng suất chưa cao cũng là vấn đề cần phải chú ý khi trồng thanh long ruột đỏ ở vùng này. Những hạn chế này có thể do chế độ chăm sóc, cắt tỉa cho cây chưa hợp lý. Vì vậy cần phải xây dựng kỹ thuật cắt tỉa hợp lý cho cây thanh long ruột đỏ ở vùng Nguyên Bình – Cao Bằng. Tình hình nghiên cứu thanh long ruột đỏ 2.
Nguồn gốc phân bố Cây thanh long có tên khoa học Hylocereus undatus (Haw), ngoài tên phổ thông là dragon fruit còn có tên như pitahaya. Thanh long thuộc họ xương rồng (Cactaceae). Có nguồn gốc ở Nam Mỹ nhưng được phát triển ở c 5 các vùng nhiệt đới trên thế giới. Trên thế giới, cây thanh long được xem như là một cây ăn quả mới được phát hiện trong những năm gần đây.
Cây thanh long được trồng ở Nicaragoa và vùng khí hậu nhiệt đới ở một số nước, trong đó có Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan (Tạ Minh Tuấn và ctv, 2005) [20]. Hiện nay, giống này được ưa chuộng trên thế giới, đặc biệt ở Israel, Việt Nam… Bởi vì quả thanh long ăn rất hấp dẫn, có mùi vị khác biệt so với các loại quả khác. Giống này có thân hình tam giác, ít gai, thường cho quả rất to, nặng từ 500 g - 1 kg, thậm chí còn cao hơn. Vỏ quả có màu đỏ sáng đẹp, thịt quả trắng đục và có nhiều hạt nhỏ màu đen như hạt vừng.
Giống vỏ đỏ ruột trắng (Hylocerus undatus Britt & Rose): là giống thuộc họ xương rồng, có nguồn gốc từ rừng nhiệt đới ẩm của miền Trung và miền Bắc Nam Mỹ. Trước đây, cây thanh long được coi là hoang dại, sử dụng như cây cảnh vì có nhiều hoa với kích thước lớn, có mùi thơm và nở vào ban đêm. Giống vỏ đỏ ruột đỏ (Hylocerus polyrhizus): giống này có thân 3 – 4 cánh dẹp, nhiều gai, quả nhỏ hơn giống vỏ đỏ ruột trắng, thường dưới 600 g. Vỏ màu đỏ thẫm, thịt quả màu đỏ thẫm và cũng có nhiều hạt nhỏ màu đen.
Giống vỏ vàng ruột trắng ( Selenicereus megalanthus): thân cây gầy hơn thân cây của hai giống trên, có nhiều gai nhưng gai to và ngắn. Quả nhỏ thường chỉ 200 - 300 g/quả, vỏ quả màu vàng và có nhiều gai. Thịt quả màu trắng trong, rất nhiều hạt màu đen. Quả có chứa hàm lượng đường rất cao.1: Phân loại đặc tính thực vật học và đặc điểm quả của một số loại cây lấy quả thuộc họ xƣơng rồng Chi/loài Tên thƣờng gọi Đặc tính thực vật Đặc điểm quả 1.
Opuntia Quả nặng 100-200g, hình bầu dục. Màu sắc vỏ và thịt Tuna, prickly or Thân phẳng có nhiều đoạn khúc O. ficus-indica (L) Miller quả thay đổi rất khác nhau từ xanh, vàng đến đỏ. Vỏ quả cactus pear khuỷu, dạng bụi có nhiều lông.
Quả nặng 100-200g, hình bầu dục. Màu sắc vỏ và thịt Tuna, prickly or Thân phẳng có nhiều đoạn khúc O. amylaea Tenore quả thay đổi rất khác nhau từ xanh, vàng đến đỏ. Vỏ quả cactus pear khuỷu, dạng bụi.
Thân có nhiều gai có nhiều lông. griseus (Howarth) Thân thẳng đứng mọc bụi hoặc Quả hình cầu trọng lượng 100-200g, vỏ có nhiều gai, thịt Pitaya de Mayo Buxbaum dạng cây nhỏ quả màu vàng đến đỏ. queretaroensis (Weber) Thân thẳng đứng mọc bụi hoặc Quả hình cầu trọng lượng 100-200g, vỏ có nhiều gai, thịt Pitaya de Quertaro Busbaum dạng cây nhỏ quả màu trắng, vàng, đỏ tía đến đỏ thẫm. stellatus (Pfeiffier) Thân thẳng đứng mọc bụi hoặc Quả hình cầu trọng lượng 100-200g, vỏ có nhiều gai, thịt Pitaya de Augusto Riccobobo dạng cây nhỏ quả màu đỏ.
Ceureus Thân thẳng đứng mọc bụi hoặc Quả bầu dục nặng 200-300g. Vỏ mỏng, màu vàng, tím C. Peruvianus (L) Miller Pitaya, apple cactus dạng cây nhỏ đến đỏ. Thịt màu trắng.
costaricensis (Weber) Thân mảnh, hình tam giác, dạng Quả hình cầu nặng 300-600g, vỏ màu đỏ sẫm có nhiều Pitaya, apple cactus Britton & Rose bò vẩy lớn, thịt quả màu đỏ tím. polyhizus (Weber) Thân mảnh, hình tam giác, dạng Quả hình cầu nặng 300-600g, vỏ màu đỏ sẫm có nhiều Pitaya, Pitahaya Britton & Rose bò vẩy lớn, thịt quả màu đỏ. undatus (Haworth) Pitaya (Pitahaya) Thân mảnh, hình tam giác, dạng Quả hình cầu nặng 300-600g, vỏ màu đỏ sẫm có nhiều Britton & Rose roja, red pitaya bò vẩy lớn, thịt quả màu trắng.