Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến sinh trưởng và bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích tại thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến sinh trưởng và bệnh vàng lá thối rễ cây ba, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Dương Thị Nguyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến sinh trưởng và bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về ba kích trên thế giới
• 1.1.1. Nhân giống ba kích
• 1.1.2. Chọn đất và đất trồng ba kích
• 1.1.3. Thời vụ trồng
• 1.1.4. Mật độ trồng ba kích
• 1.1.5. Phân bón cho ba kích
• 1.1.6. Nghiên cứu về bệnh hại ba kích
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về cây ba kích ở Việt Nam
• 1.2.1. Điều kiện sinh trưởng và phát triển của cây ba kích
• 1.2.2. Biện pháp nhân giống ba kích
• 1.2.3. Đất và kỹ thuật làm đất trồng ba kích
• 1.2.4. Thời vụ trồng ba kích
• 1.2.5. Mật độ và khoảng cách trồng ba kích
• 1.2.6. Kỹ thuật trồng cây ba kích
• 1.2.7. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng trồng ba kích
• 1.2.8. Phương pháp bón phân. Luân canh, xen canh
• 1.2.9. Nghiên cứu về nguyên nhân gây héo vàng cây ba kích
• 1.2.10. Nghiên cứu về phòng trừ sâu bệnh hại cây ba kích
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu thành phần bệnh hại trên cây ba kích tím tại Thái Nguyên
• 2.4.2. Xác định nguyên nhân gây bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 2.4.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng và bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 2.4.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng và bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 2.4.5. Hiệu lực của thuốc sinh học và thuốc hóa học đối với bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 2.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần bệnh hại trên cây ba kích tím tại Thái Nguyên
• 3.2. Nguyên nhân gây bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích tại Thái Nguyên
• 3.2.1. Triệu chứng bệnh
• 3.2.2. Phân lập và lây nhiễm nhân tạo vi sinh vật gây bệnh
• 3.2.3. Định danh sinh vật gây bệnh theo phương pháp phân tích DNA
• 3.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố đến sự phát triển của nấm F.
• 3.3.1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số chỉ tiêu sinh trưởng và bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 3.3.1.1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng của cây ba kích
• 3.3.1.2. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 3.3.2. Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng của cây ba kích và bệnh vàng lá thối rễ
• 3.3.2.1. Ảnh hưởng của phân bón đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây ba kích
• 3.3.2.2. Ảnh hưởng của phân bón đến bệnh vàng lá thối rễ của cây ba kích
• 3.3.3. Đánh giá hiệu lực của một số thuốc sinh học và hóa học đối với bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 3.3.3.1. Hiệu quả của biện pháp xử lý đất bằng chế phẩm sinh học đối với bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• 3.3.3.2. Hiệu lực của thuốc hóa học đối với bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Cây ba kích (Morinda officinalis How.) là một loại cây dược liệu quý, có giá trị kinh tế cao. Tại Thái Nguyên, diện tích trồng cây ba kích đã tăng nhanh, tập trung chủ yếu ở các huyện như Đại Từ, Định Hóa, Phú Lương và Võ Nhai. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cây ba kích đã phải đối mặt với nhiều loại sâu bệnh, đặc biệt là bệnh vàng lá thối rễ. Bệnh này đã xuất hiện từ năm 2014, gây thiệt hại nghiêm trọng cho cây ba kích từ 1-3 tuổi, làm giảm năng suất và chất lượng củ. Việc chuyển đổi từ trồng hoang dại sang trồng đại trà đã tạo ra nhiều thách thức về giống, kỹ thuật canh tác và bảo vệ thực vật. Do đó, nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao sinh trưởng và phòng trừ bệnh là rất cần thiết.

II. Mục đích và yêu cầu của đề tài

Mục đích của nghiên cứu này là xác định nguyên nhân gây ra bệnh vàng lá thối rễ trên cây ba kích, đồng thời xác định mật độ trồng và mức phân bón phù hợp để nâng cao sinh trưởng của cây. Yêu cầu của đề tài bao gồm việc xác định thành phần bệnh hại, nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng và phân bón đến sinh trưởng và bệnh, cũng như đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc sinh học và hóa học đối với bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin khoa học cơ bản và thực tiễn cho việc phát triển cây ba kích tại Thái Nguyên.

III. Tổng quan tài liệu

Nghiên cứu về cây ba kích đã được thực hiện ở nhiều nơi trên thế giới. Việc nhân giống cây ba kích chủ yếu thông qua phương pháp giâm cành, tuy nhiên, hiệu quả nhân giống còn thấp. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng phương pháp nuôi cấy mô tế bào có thể cải thiện hệ số nhân giống. Về kỹ thuật trồng, cây ba kích ưa thích đất có độ dốc thoai thoải, nhiều ánh sáng và độ ẩm cao. Mật độ trồng cũng ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất của cây. Các nghiên cứu cho thấy mật độ trồng 35 × 30 cm là tối ưu nhất, giúp tăng sản lượng trên mỗi đơn vị diện tích. Ngoài ra, việc bón phân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất cây ba kích.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Thái Nguyên với các phương pháp như khảo sát thành phần bệnh hại, xác định nguyên nhân gây bệnh, và nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng và phân bón đến sinh trưởng và bệnh. Các thí nghiệm được thiết kế để đánh giá hiệu lực của thuốc sinh học và hóa học đối với bệnh vàng lá thối rễ. Phương pháp xử lý số liệu được áp dụng để phân tích kết quả, từ đó đưa ra các khuyến nghị về kỹ thuật canh tác cho cây ba kích. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho việc phát triển bền vững cây ba kích tại địa phương.

V. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng biện pháp kỹ thuật như mật độ trồng và phân bón có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng của cây ba kích và tỷ lệ mắc bệnh vàng lá thối rễ. Mật độ trồng cao có thể làm tăng tỷ lệ bệnh, trong khi việc bón phân hợp lý giúp cây phát triển tốt hơn và giảm thiểu bệnh. Đặc biệt, một số loại thuốc sinh học đã được chứng minh có hiệu quả cao trong việc phòng trừ bệnh. Những phát hiện này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao năng suất và chất lượng cây ba kích tại Thái Nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ba kích (Morinda officinalis How.) là cây dược liệu quý có giá trị kinh tế cao, được trồng phổ biến tại tỉnh Thái Nguyên với diện tích khoảng 200 ha, tập trung chủ yếu ở các huyện Đại Từ, Định Hóa, Phú Lương và Võ Nhai. Tuy nhiên, từ năm 2014, bệnh vàng lá thối rễ đã xuất hiện và gây thiệt hại nghiêm trọng, làm chết hàng loạt cây ba kích từ 1 đến 3 tuổi, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng củ. Diện tích bị nhiễm bệnh nặng buộc người dân phải nhổ bỏ, gây thiệt hại kinh tế đáng kể. Nghiên cứu nhằm xác định nguyên nhân gây bệnh, đánh giá ảnh hưởng của mật độ trồng và phân bón đến sinh trưởng và tỷ lệ bệnh, đồng thời đánh giá hiệu lực của các loại thuốc sinh học và hóa học trong phòng trừ bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích tại Thái Nguyên. Thời gian nghiên cứu từ tháng 02/2018 đến 02/2019, thực hiện tại các huyện Võ Nhai, Đại Từ và Phú Lương. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ bệnh cho cây ba kích, góp phần ổn định năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển kinh tế bền vững cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng cây trồng, bệnh học thực vật và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa mật độ trồng, phân bón và sự phát sinh bệnh vàng lá thối rễ do nấm Fusarium proliferatum gây ra. Các khái niệm chính bao gồm:

• Mật độ trồng: ảnh hưởng đến sự cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng và không gian sinh trưởng của cây.
• Phân bón: tác động đến sinh trưởng cây và khả năng đề kháng bệnh.
• Bệnh vàng lá thối rễ: bệnh do nấm Fusarium proliferatum gây ra, ảnh hưởng đến bộ rễ và lá cây.
• Hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật: đánh giá khả năng phòng trừ bệnh của thuốc sinh học và hóa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập từ các thí nghiệm thực địa tại khu cây trồng cạn Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các xã thuộc huyện Võ Nhai, Đại Từ, Phú Lương. Cỡ mẫu gồm 270 m² cho thí nghiệm mật độ và phân bón, 900 m² cho thí nghiệm thuốc sinh học, và 360 m² cho thí nghiệm thuốc hóa học, mỗi thí nghiệm bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) với 3 lần nhắc lại. Mật độ trồng gồm 3 công thức: 12.000 cây/ha (0,8×1,0 m), 10.000 cây/ha (1,0×1,0 m), và 8.300 cây/ha (1,2×1,0 m). Phân bón gồm 3 mức NPK khác nhau, đồng thời bón phân chuồng và phân hữu cơ vi sinh. Thuốc sinh học SH-BV1 và MICROTECH-1(NL) được sử dụng với liều lượng 1%, thuốc hóa học gồm Metconazole, Prochloraz, Tebuconazole với các nồng độ thử nghiệm khác nhau. Phân lập và xác định tác nhân gây bệnh bằng phương pháp nuôi cấy, quan sát hình thái, lây nhiễm nhân tạo và phân tích trình tự DNA vùng ITS và gene TEF-1α. Các chỉ tiêu theo dõi gồm chiều dài thân chính, số nhánh cấp 1 và 2, đường kính gốc, tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ. Số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm SAS 9.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần bệnh hại trên cây ba kích: Ghi nhận 7 loại bệnh, trong đó bệnh vàng lá thối rễ do nấm Fusarium proliferatum phổ biến nhất với mức độ rất cao (++++) tại các huyện Võ Nhai, Đại Từ và Phú Lương. Bệnh khô cành do Colletotrichum gloeosporioides và bệnh đốm vòng do Pestalotia sp. có mức độ trung bình (++). Tuyến trùng Meloidogyne incognita và bệnh đốm tảo Cephaleuros virescens cũng phổ biến ở mức trung bình (++).

2. Xác định nguyên nhân gây bệnh vàng lá thối rễ: Nấm Fusarium proliferatum được phân lập từ 73/100 mẫu bệnh, có đặc điểm bào tử rõ ràng, được xác nhận bằng phân tích trình tự DNA vùng ITS và gene TEF-1α với độ tương đồng 99%. Lây nhiễm nhân tạo trên cây ba kích con cho thấy triệu chứng bệnh tương tự đồng ruộng, hoàn thành chu trình Koch.

3. Ảnh hưởng của mật độ trồng: Mật độ 10.000 cây/ha (1,0×1,0 m) cho sinh trưởng tốt nhất với chiều dài thân chính trung bình 85 cm, số nhánh cấp 1 và 2 đạt 15 nhánh/cây, tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ thấp nhất 12% sau 12 tháng, so với mật độ 12.000 cây/ha có tỷ lệ bệnh 20% và mật độ 8.300 cây/ha có tỷ lệ bệnh 18%.

4. Ảnh hưởng của phân bón: Công thức phân bón gồm 150 kg N + 90 kg P2O5 + 80 kg K2O/ha kết hợp với 10 tấn phân chuồng và 3 tấn phân hữu cơ vi sinh cho cây sinh trưởng tốt nhất, chiều dài thân chính đạt 90 cm, đường kính gốc 1,2 cm, tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ giảm xuống còn 10%, thấp hơn đáng kể so với các công thức phân bón khác.

5. Hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật: Thuốc sinh học SH-BV1 và MICROTECH-1(NL) xử lý đồng ruộng và vườn ươm giảm tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ xuống còn 8-10% sau 5 tháng, hiệu quả tương đương hoặc cao hơn thuốc hóa học Metconazole (liều 0,2%) với hiệu lực 75%. Thuốc hóa học Prochloraz và Tebuconazole cũng có hiệu quả ức chế sự phát triển của nấm Fusarium proliferatum trên môi trường PDA với tỷ lệ ức chế trên 70% ở nồng độ cao.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mật độ trồng và phân bón có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng và tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích. Mật độ 10.000 cây/ha cân bằng giữa không gian sinh trưởng và hạn chế sự lây lan bệnh, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu Thái Nguyên. Phân bón hợp lý giúp cây phát triển khỏe mạnh, tăng khả năng đề kháng bệnh. Việc xác định nấm Fusarium proliferatum là tác nhân chính gây bệnh vàng lá thối rễ là bước tiến quan trọng, khác biệt với các nghiên cứu trước đây xác định F. oxysporum, do phương pháp phân tích DNA hiện đại được áp dụng. Thuốc sinh học có hiệu quả cao, thân thiện môi trường, phù hợp với chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ bệnh và chỉ tiêu sinh trưởng theo mật độ trồng, phân bón và loại thuốc sử dụng, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả các biện pháp kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng mật độ trồng 10.000 cây/ha (1,0×1,0 m) để tối ưu sinh trưởng và giảm tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ, thực hiện ngay trong vụ trồng tiếp theo tại các vùng trồng ba kích ở Thái Nguyên.

2. Sử dụng công thức phân bón gồm 150 kg N + 90 kg P2O5 + 80 kg K2O/ha kết hợp với phân chuồng và phân hữu cơ vi sinh để tăng cường dinh dưỡng, nâng cao sức đề kháng cây, áp dụng trong vòng 3 năm đầu trồng.

3. Xử lý đất và vườn ươm bằng chế phẩm sinh học SH-BV1 và MICROTECH-1(NL) nhằm phòng trừ nấm Fusarium proliferatum, giảm tỷ lệ bệnh xuống dưới 10%, triển khai đồng bộ tại các vùng trồng trong 1-2 năm tới.

4. Sử dụng thuốc hóa học Metconazole với liều lượng 0,2% phun 1 lần khi phát hiện bệnh để kiểm soát nhanh sự phát triển của nấm, kết hợp với biện pháp sinh học nhằm giảm thiểu tác động môi trường, áp dụng khi cần thiết.

5. Tăng cường công tác đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân về quy trình trồng, chăm sóc và phòng trừ bệnh nhằm nâng cao nhận thức và hiệu quả sản xuất, thực hiện liên tục trong các chương trình khuyến nông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng ba kích tại Thái Nguyên và các tỉnh miền núi phía Bắc: Nắm bắt kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ bệnh để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Khoa học cây trồng, Bảo vệ thực vật: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả xác định tác nhân gây bệnh và đánh giá hiệu quả biện pháp kỹ thuật.

3. Cơ quan quản lý nông nghiệp và khuyến nông: Xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ phát triển cây dược liệu bền vững dựa trên cơ sở khoa học.

4. Doanh nghiệp sản xuất thuốc bảo vệ thực vật sinh học và hóa học: Nghiên cứu phát triển sản phẩm phù hợp với đặc điểm bệnh hại và điều kiện canh tác ba kích tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích do tác nhân nào gây ra?
   Bệnh do nấm Fusarium proliferatum gây ra, được xác định bằng phân lập nấm, lây nhiễm nhân tạo và phân tích trình tự DNA vùng ITS và gene TEF-1α với độ tương đồng 99%.

2. Mật độ trồng nào phù hợp nhất cho cây ba kích tại Thái Nguyên?
   Mật độ 10.000 cây/ha (khoảng cách 1,0×1,0 m) cho sinh trưởng tốt nhất và tỷ lệ bệnh thấp nhất, cân bằng giữa năng suất và sức khỏe cây trồng.

3. Phân bón nào giúp cây ba kích phát triển khỏe mạnh và giảm bệnh?
   Công thức phân bón gồm 150 kg N + 90 kg P2O5 + 80 kg K2O/ha kết hợp với phân chuồng và phân hữu cơ vi sinh giúp tăng chiều cao thân, đường kính gốc và giảm tỷ lệ bệnh vàng lá thối rễ.

4. Thuốc sinh học nào hiệu quả trong phòng trừ bệnh vàng lá thối rễ?
   Chế phẩm sinh học SH-BV1 và MICROTECH-1(NL) có hiệu quả cao, giảm tỷ lệ bệnh xuống dưới 10% khi xử lý đồng ruộng và vườn ươm.

5. Có thể sử dụng thuốc hóa học nào để kiểm soát bệnh?
   Thuốc Metconazole (Workup 9SL) với liều 0,2% phun 1 lần có hiệu lực ức chế nấm Fusarium proliferatum trên đồng ruộng, nên kết hợp với biện pháp sinh học để giảm tác động môi trường.

Kết luận

• Xác định nấm Fusarium proliferatum là tác nhân chính gây bệnh vàng lá thối rễ cây ba kích tại Thái Nguyên, lần đầu tiên được báo cáo tại Việt Nam.
• Mật độ trồng 10.000 cây/ha và công thức phân bón hợp lý giúp cây sinh trưởng tốt, giảm tỷ lệ bệnh đáng kể.
• Thuốc sinh học SH-BV1 và MICROTECH-1(NL) có hiệu quả cao trong phòng trừ bệnh, thân thiện môi trường.
• Thuốc hóa học Metconazole cũng có hiệu quả kiểm soát bệnh, nên sử dụng kết hợp với biện pháp sinh học.
• Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng quy trình kỹ thuật trồng và phòng trừ bệnh cho cây ba kích, góp phần phát triển kinh tế bền vững tại Thái Nguyên và các vùng trồng ba kích khác.

Triển khai áp dụng mật độ trồng, phân bón và biện pháp phòng trừ bệnh đã nghiên cứu trong các mô hình sản xuất thực tế; mở rộng nghiên cứu đánh giá lâu dài về năng suất và chất lượng củ ba kích; tăng cường đào tạo kỹ thuật cho nông dân và cán bộ khuyến nông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình nghiên cứu về ba kích trên thế giới 1. Nhân giống ba kích Việc đáp ứng đầy đủ và bền vững nguồn giống ba kích đang là yêu cầu cấp bách của sản xuất. Sản xuất giống ba kích hiện nay chủ yếu là phương pháp giâm cành có hệ số nhân giống thấp, chỉ đạt 0,6 lần/năm, chất lượng cây giống không cao.

Để cải thiện hệ số nhân giống cây ba kích, một số tác giả đã nghiên cứu sử dụng phương pháp nuôi cấy mô tế bào. Tuy nhiên kết quả mà các tác giả thu được chưa thực sự khả quan, khi hiệu quả khử trùng chỉ đạt 32,8% mẫu sạch (He và cs., 2000), hệ số nhân cao nhất cũng chỉ đạt 6,0 chồi/mẫu cấy (Chen và cs. Đối với phương pháp nhân giống vô tính, sử dụng hom giống khỏe mạnh, cắt hom dài khoảng 25 cm có từ 2-3 mắt, sau đó nhúng vào dung dịch hormone sinh trưởng indole hoặc indole butyric acid đậm đặc 170 mg/l và cắm hom giống vào bầu đất. Sau khi trồng, tưới nước 2 lần/ngày sao cho độ ẩm khoảng 55-60%, chú ý che nắng cho hom giống để tránh ánh nắng trực tiếp.

Thường gây giống bằng phương pháp sinh sản vô tính bằng giâm cành, chọn dây to chắc của cây ba kích 2 năm tuổi, cắt lấy phần giữa dây, phần đầu quá non và phần đốt dài đều không phù hợp; khi trồng giữ lại hai mầm dài khoảng 15 cm, còn lại cắt hết lá. Trồng vào mùa xuân, thu, cắm nghiêng cách nhau 10 cm, độ sâu bằng 2/3 cành hom, cắm xong phủ đất lên đè chặt, sau đó đậy cỏ, tưới nước. Đợi mọc mầm, kịp thời trừ cỏ, quan sát nếu cần thiết phải dựng lều che nắng để duy trì độ ẩm khoảng 60%. Gây giống khoảng nửa năm đến 1 năm có thể trồng được (Zheng, 2014).

Chọn đất và đất trồng ba kích Đất vườn ươm thường chọn những nơi có độ dốc thoai thoải hoặc dưới sườn núi tương đối bằng phẳng. Loại bỏ cỏ dại và cây bụi, giữ lại cây rừng để e 4 giữ bóng mát, làm đất kỹ, để đất phong hóa hoàn toàn rồi mới vun thành luống. Nên chọn đất hướng Nam hoặc Đông Nam, dưới sườn núi rừng thưa, nhiều ánh sáng mặt trời, yêu cầu đất cát đỏ, vàng, tầng đất dày, màu mỡ, nhiều mùn, mới khai hoang. Không nên chọn đất mặt sườn phía bắc, bởi vì hướng bắc nhiệt độ khá thấp, dễ tổn thương, chết do sương giá, ảnh hưởng đến tỷ lệ sống.

Mùa đông làm đất, trừ cỏ dại và cây bụi, giữ lại cây rừng để bóng mát khoảng 40-60%, làm đất sâu 40 cm, để qua đông phong hóa hoàn toàn, đến mùa xuân năm thứ hai, cày vỡ lại, làm ruộng bậc thang 0,8 - 1,0 m, đồng thời làm rãnh thoát nước. Ở giữa ruộng bậc thang, cứ 0,5 m đào một cái hố để bón phân xanh. Thời vụ trồng Ở Trung Quốc, ba kích được trồng từ hom thân. Cây ba kích ưa thích với loại đất hoàng thổ, nhiều mùn, tơi xốp, đủ nước, những khoảng rừng gỗ tạp, đốn bớt cây tạo những khu trồng có độ chiếu sáng 20-30%.

Mật độ trồng: Mỗi hố một gốc, mỗi mẫu Trung Quốc (tương đương 667 m2) trồng khoảng 3.000 gốc, khoảng cách trồng: cây cách cây 0,67 m (tương đương với 48. Nên trồng vào mùa xuân có mưa nhiều. Phân bón thì thường sử dụng tro là chủ yếu. Giai đoạn đầu chú ý tưới nước giữ ẩm, trồng 2-3 năm sau chú ý xới đất, diệt cỏ, xới đất không nên quá sâu, tránh tổn thương phần rễ, đồng thời chú ý vun đất, tránh hở gốc.

Trồng năm đầu tiên, để cây phát triển to khỏe, khi cây mọc 4-5 lá có thể bón phân một lần, sau đó không cần bón nữa. Mật độ trồng ba kích Một số tác giả đã theo dõi, đánh giá sự sinh trưởng và phát triển, so sánh sản lượng, hàm lượng tro và dịch chiết của ba kích ở giai đoạn 2 - 4 năm tuổi và tiến hành đo sắc ký lớp mỏng. Thí nghiệm với các mật độ trồng 35 × 30 cm, 35 × 50 cm và 35 × 70 cm. Kết quả cho thấy với khoảng cách 35 × 50 cm, mật độ 40.000 cây/ha, sản lượng trên mỗi đơn vị diện tích tương đối thấp.

Khoảng cách thích hợp nhất để trồng ba kích là 35 × 30 cm, hốc sâu e 5 20 cm, mật độ 64.000 cây/ha, không những không ảnh hưởng đến sinh trưởng và sản lượng của cây, mà còn tăng sản lượng trên mỗi đơn vị diện tích. Nghiên cứu này đã thông qua giám định kỹ thuật quốc gia, góp phần tăng sản lượng ba kích khô từ 2-3 lần lên 4.124 kg/ha (Wei và cs. Kết quả nghiên cứu về kỹ thuật trồng ba kích cao sản, đánh luống ruộng bậc thang theo đường thủy bình, độ rộng khoảng 1 m. Giữa luống cách 25-30 cm đào một hốc, sâu rộng khoảng 20 cm, nếu trồng trên đất bằng, khoảng cách giữa các hốc là 50 cm.

Trong một vài nghiên cứu khác, khoảng cách 30-50 cm 70 × 50 cm, đào một hốc, mỗi hốc trồng 1-2 cây, nếu cây giống nhiều có thể trồng mỗi hốc 2 cây để tăng tỷ lệ cây sống (Lan, 2010). Trong các nghiên cứu của Yao (2003), Lin (2012) và Chen Shunrang (2003) đã nghiên cứu mật độ 35. Nghiên cứu kỹ thuật trồng ba kích cao sản ở huyện Vĩnh Định, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc cho thấy với mật độ khoảng 32.000 cây/ha sau 5- 8 năm cho sản lượng ba kích khô 250-400 kg (Lin, 2012). Phân bón cho ba kích - Bón lót: Liang (1959) nghiên cứu trồng ba kích ở huyện Cao Cần, Quảng Đông, sử dụng tro cây cỏ và bùn hun làm phân bón lót với lượng 40.

Wei và cs (1992) sử dụng 24.000 kg phân bón thổ tạp hoặc tro cây cỏ, 1.600 kg canxi + mangan + photpho cho 1 hecta làm phân bón lót (Wei và cs. Trước khi trồng bón phân xanh, phân ủ, hoặc các loại phân hữu cơ khác làm phân bón lót vào các hốc đào sẵn, mỗi hecta bón khoảng 16. Có thể sử dụng 300 kg canxi, 650 kg phân đạm urê bón lót cho 1 ha (Lin, 2012). - Bón thúc: Wei và cs (1992) đã quan sát sự sinh trưởng và phát triển, so sánh sản lượng, hàm lượng tro và dịch chiết của ba kích 2-4 năm, và tiến hành đo sắc ký lớp mỏng.

Thông thường, đến năm thứ hai bắt đầu bón phân, hằng năm vào tháng 4-5 và tháng 9-10 mỗi mùa bón phân một lần. Kết quả thí nghiệm e 6 về phân bón cho thấy phân bón cho hiệu quả tốt nhất là 16.000 kg/ha “tro âm dương (tro cây cỏ trộn với vôi bột theo tỷ lệ 2:1)” mỗi mẫu với hàm lượng dinh dưỡng phong phú canxi, magie, photpho, kali khi so sánh với phân “canxi + magie + photpho”, phân chuồng, bã lạc, phân hỗn hợp (Wei và cs. Theo Chen Shunrang (2003), năm đầu tiên để cây phát triển khỏe mạnh có thể bón phân một lần khi cây ra 4-5 lá, sau đó không cần bón thêm. Khi mầm mọc 1-2 lá mới bắt đầu bón phân, chủ yếu dùng phân bón hữu cơ, như đất mùn, đất hun, phân lân superphosphate ủ phân xanh, cây cỏ đốt thành tro, các loại phân hỗn hợp mỗi mẫu 16.

Không được bón amoni sulfat, amoni clorua, nước tiểu lợn, nước tiểu bò. Nếu nơi đất trồng quá chua, có thể bón vôi bột, mỗi mẫu 800-960 kg/ha (Lan, 2010; Lin 2012; Chen, 2013). Sau khi trồng khoảng 1-2 năm, vào các tháng 4, 6, 9, tiến hành bón một lần phân bắc ủ với phân xanh, nhằm thúc tua và rễ phát triển. Ba năm sau chủ yếu bón đất hun và tro cây cỏ, mỗi năm bón 11.200 kg đất hun, 1.600 kg tro cho 1 ha (Yao, 2003).

Nghiên cứu về bệnh hại ba kích Do sự phân bố địa lý của ba kích khá hẹp, số lượng không nhiều, nên ít bị tác động bởi sâu, bệnh hại. Chỉ một số loài sâu, bệnh hại đã được ghi nhận trên cây ba kích ở Hawai như rệp muội, rệp sáp, kiến, nhện, bọ phấn, sên, tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne spp. và bệnh cờ đen do nấm Phytophthora gây ra. Ở tỉnh Quảng Đông và Quảng Tây - Trung Quốc, nấm Fusarium oxysporium là tác nhân làm héo chết cây ba kích là một trong những bệnh hại chính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng, phát triển cũng như diện tích trồng cây ba kích ở Trung Quốc (Shi và Chi, 1988; Luo và Chen, 1989).

Cần điều tra thường xuyên, xác định sự xuất hiện và gây hại của bệnh, đặt biệt trong điều kiện thời tiết mưa kéo dài; tiến hành đốn tỉa, cắt bỏ cành, bộ phận bị bệnh để hạn chế nguồn bệnh lây lan, dọn sạch lá rụng, tàn dư cây bệnh, tạo điều kiện để cây thông thoáng, cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và e 7 khoáng chất để cây sinh trưởng và phát triển tốt, tăng khả năng đề kháng của cây đối với bệnh. Ở Hawaii, bệnh cờ đen do nấm Phytophthora sp. gây ra là một trong những bệnh chính đối với ba kích. Bệnh thường gây hại nặng làm cho lá biến màu đen, héo, chết khô, cuống lá và thân biến màu đen gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng cây ba kích.

Biện pháp phòng trừ gồm: (i) kiểm tra định kỳ xác định sự xuất hiện và gây hại của bệnh đặc biệt trong điều kiện thời tiết mưa kéo dài, (ii) đốn tỉa cắt bỏ cành, bộ phận bị bệnh để hạn chế nguồn bệnh lây lan, dọn sạch là rụng, tàn dư cây bệnh, tạo điều kiện để cây thông thoáng, (iii) cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và khoáng chất để cây sinh trưởng và phát triển tốt, tăng khả năng đề kháng đối với bệnh hại (Nelson, 2003). Cũng tại Hawaii, loài tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne sp. gây bệnh nghiêm trọng, gây thiệt hại trực tiếp cho rễ, xâm nhập sâu vào trong mô cây và tạo nên các nốt sưng ở rễ và gây vết thương cơ giới tạo điều kiện thuận lợi cho nấm và vi khuẩn xâm nhiễm vào rễ, làm cho rễ biến màu và thối. Trên lá, lá bị biến vàng và thường dễ nhầm lẫn với triệu chứng thiếu dinh dưỡng (đạm, can xi và sắt).

Để phòng trừ tuyến trùng, các biện pháp được khuyến cáo bao gồm: (i) không nhân giống cây ba kích trên đất đã bị nhiễm tuyến trùng, dụng cụ để cắt, ghép cần phải được khử trùng; (ii) bổ sung thành phần hữu cơ cho đất, tưới nước cho cây, chăm sóc hợp lý (Nelson và cs. Ở Trung Quốc, ba kích thường gặp một số bệnh như: bệnh mục thân, bồ hóng, đốm vòng… Bệnh mục thân/thối gốc thân (crown rot): Lúc thời tiết mưa dầm ẩm ướt lâu ngày, đất thoát nước không tốt dễ phát sinh. Biện pháp phòng trừ: Tăng cường quản lý hệ thống thoát nước đồng ruộng, ngăn ngừa thương tổn vì nguyên nhân bên ngoài.