LỜI MỞ ĐẦU Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của Công nghệ Thông tin, việc sử dụng thông tin trên mạng Internet ngày càng đƣợc mở rộng và hiệu quả trên tất cả các ngành nghề, các lĩnh vực. Tuy nhiên, bên cạnh đó ngƣời sử dụng cũng phải đối mặt với những nguy cơ mất mát, rò rỉ thông tin, bị xâm hại các quyền riêng tƣ khi truy cập mạng. Đây là một trong những lý do khiến ngƣời sử dụng lo ngại, đặc biệt là các cơ quan nhà nƣớc. Theo số liệu thống kê năm 2011 của BKAV, có 64,2 triệu lƣợt máy tính tại Việt Nam bị nhiễm virus, 38.961 dòng virus xuất hiện mới, 2.245 website của các cơ quan, doanh nghiệp tại Việt Nam bị tấn công, hơn 85.000 máy tính tại Việt Nam bị cài virus Ramnit để lấy cắp dữ liệu quan trọng.
Đối với các công ty lớn, nguy cơ bị tấn công vào hệ thống đồng nghĩa với việc họ sẽ bị thiệt hại hàng tỷ USD, uy tín trƣớc khách hàng bị giảm sút. Với các cơ quan y tế và quốc phòng thì thiệt hại còn có thể thảm khốc hơn gấp nhiều lần. Với nguồn tài nguyên thông tin phong phú, đa dạng, hấp dẫn trên mạng chính là sự tiềm ẩn của loại hình chiến tranh mới: “Chiến tranh thông tin”. Trong lĩnh vực An ninh Quốc phòng, môi trƣờng thông tin mở trên mạng đã đặt ra những thách thức gay gắt đối với chúng ta.
Một mặt ta phải tổ chức khai thác một cách có hiệu quả và bảo vệ nguồn tài nguyên thông tin Quốc gia, mặt khác ta cần phải chiếm đƣợc ƣu thế và đánh bại đối phƣơng bằng các đòn tấn công thông tin qua mạng Internet khi cần thiết. Theo báo Dân Việt ngày 14/06/2011, trong hơn một tuần có hàng trăm website Việt Nam đã bị hacker tấn công, trong đó có khá nhiều vụ tấn công tin tặc để lại thông điệp bằng tiếng Trung hoặc cả hình ảnh cờ Trung Quốc. Điều này cho thấy hình thái chiến tranh thông tin đã và đang dần dần hình thành ở Việt Nam. Vấn đề an toàn thông tin cho mạng máy tính và việc 7 nghiên cứu về chiến tranh thông tin trên mạng và giải pháp phòng tránh, đánh trả cụ thể là một nhu cầu cấp bách hiện nay.
Do đó, “Tấn công – Phòng thủ” trên mạng Internet là một trong những bài toán cần phải đƣợc đặt ra hàng đầu trong lĩnh vực An ninh Quốc phòng ngày nay. Vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Nghiên cứu tìm hiểu thực trạng về an ninh mạng và biện pháp đối phó” cho luận văn tốt nghiệp của mình. Các nội dung nghiên cứu trong luận văn gồm những vấn đề sau: - Thực trạng của vấn đề tấn công và phòng thủ trên mạng Internet. - Một số dạng phá hoại trong chiến tranh thông tin trên mạng máy tính và dự báo một số dạng phá hoại mới.
- Vấn đề tấn công – phòng thủ mạng. Đề xuất giải pháp cho vấn đề tấn công – phòng thủ mạng. - Xây dựng mô hình thử nghiệm cho một giải pháp tấn công – phòng thủ mạng. Chiến tranh thông tin có quy mô rất lớn, nhằm vào nhiều lĩnh vực, khía cạnh, có phạm vi ảnh hƣởng sâu rộng.
Trong đề tài này, tôi tập trung về các cách thức và cách phòng chống các hoạt động ác ý làm ảnh hƣởng đến thông tin trên mạng. Nghiên cứu xây dựng thử nghiệm một công cụ trinh sát, tấn công và phòng thủ trên mạng. Do còn nhiều hạn chế về thời gian và tài liệu nên đề tài còn nhiều thiếu sót. Rất mong nhận đƣợc sự đóng góp của các thầy cô và các bạn để đề tài đƣợc hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn! 8 Chƣơng 1: TÌNH HÌNH AN NINH AN TOÀN MẠNG MÁY TÍNH TẠI VIỆT NAM 1. Thực trạng an ninh mạng tại Việt Nam Internet ngày càng phát triển mạnh mẽ và có sức ảnh hƣởng rộng rãi tới tất cả các ngành nghề, các lĩnh vực của cuộc sống. Hiện nay, Internet đã trở thành một môi trƣờng phức tạp, bao hàm mọi thành phần xã hội. Con ngƣời sử dụng Internet với nhiều mục đích khác nhau, trong đó có một số ngƣời tận dụng khả năng truyền bá thông tin nhanh chóng để phát tán những tin tức, sự kiện với mục đích làm phƣơng hại đến tên tuổi, uy tin của một cá nhân, tổ chức hay đến sự ổn định một quốc gia nhằm mục đích chính trị.
Mạng máy tính cũng sinh ra một tầng lớp ngƣời mới – những tay hacker. Đây là những ngƣời nói chung có niềm đam mê rất lớn đối với máy tính, với công nghệ thông tin. Sự đam mê khiến họ trở thành những kẻ luôn luôn tò mò, tìm cách mổ xẻ, khám phá mọi điều liên quan đến Tin học. Trong quá trình đó họ phát hiện các hệ thống thông tin đó có thể bị tấn công.
Từ lúc này, giới hacker chia thành hai phái: phái thứ nhất chủ trƣơng nghiên cứu, khám phá để báo cho các nhà quản trị hệ thống thông tin biết, tìm cách phòng ngừa, sửa chữa, khắc phục nhằm bảo vệ cho hệ thống – đó là các hacker mũ trắng (white-hat hacker. Phái thứ hai muốn nhân đó để tấn công hệ thống, lấy cắp thông tin, tiền bạc hay thậm chí chỉ để ghi lại tên tuổi của mình cho nổi tiếng – đó là các hacker mũ đen (black-hat hacker. Loại hacker mũ đen này hết sức nguy hiểm do trình độ cao kèm theo mục đích đen tối của chúng. Phần lớn các cuộc tấn công trên mạng đƣợc thực hiện thông qua việc sử dụng một hoặc nhiều công cụ phần mềm (do ngƣời tấn công tự xây dựng hoặc có đƣợc từ các nguồn khác nhau.
Trong bản luận văn này, những phần mềm đó đƣợc gọi là các phần mềm phá hoại. 9 Phần mềm phá hoại là những phần mềm đƣợc thiết kế, xây nhựng nhằm mục đích tấn công gây tổn thất hay chiếm dụng bất hợp pháp tài nguyên của máy tính mục tiêu (máy tính bị tấn công. Những phần mềm này thƣờng đƣợc che dấu hay hoá trang nhƣ là phần mềm hợp lệ, công khai hoặc bí mật thâm nhập vào máy tính mục tiêu. Những phần mềm phá hoại khác nhau có phƣơng thức và nguy cơ gây hại khác nhau.
Các vụ tấn công trên mạng ngày càng gia tăng cả về qui mô và tính chất nguy hiểm. Có thể kể ra một số vụ tấn công nhƣ sau: Tình hình an ninh mạng năm 2010 Năm 2010 thực sự là năm nóng bỏng với vấn đề an ninh mạng. Sự phát triển của tội phạm mạng đang diễn ra với tốc độ nhanh hơn bao giờ hết cả về quy mô, tính chuyên nghiệp, trình độ kỹ thuật và tiềm lực tài chính. Điều đáng báo động là sự phá hoại của virus máy tính không còn đơn thuần là chứng tỏ khả năng hay chuộc lợi cá nhân mà đã chuyển hƣớng sang hạ tầng công nghiệp Quốc gia.
Vụ việc website báo điện tử bị tấn công là một trong những sự kiện an ninh mạng gây chú ý nhất trong năm 2010. Theo thống kê của các cơ quan an ninh mạng, đã có hàng ngàn website lớn tại Việt Nam bị virus xâm nhập, lộ thông tin quan trọng hay bị tấn công từ chối dịch vụ. Trong đó nổi lên là những cuộc tấn công liên tục vào báo điện tử VietNamNet trong một thời gian dài với nhiều hình thức khác nhau. Hơn 1000 website lớn tại Việt Nam nhƣ VietNamNet đã bị tấn công năm 2010 với các hình thức tấn công đa dạng từ thay đổi giao diện, đánh cắp các dữ liệu nhạy cảm trong website và tấn công làm tê liệt hệ thống website đó.
Đó có thể là các website của các ngân hàng, các tổ chức về vận tải, các tập đoàn lớn, các sở, ban, ngành,… (Chƣơng trình cuộc sống số trên kênh VTV1 ngày 12/02/2011. 10 Theo sự thống kê của Bkis, năm 2010 đã có 58,6 triệu lƣợt máy tính tại Việt Nam bị nhiễm virus, 57.835 dòng virus mới xuất hiện, với hơn 1000 website bị hacker tấn công. Bkav tổng kết tình hình an ninh mạng năm 2010: - Bùng nổ phần mền diệt virus giả mạo – Fake AV Năm 2010 đã chứng kiến sự bùng nổ lƣợng máy tính bị nhiễm virus giả mạo phần mềm diệt virus, lên đến 2,2 triệu lƣợt, gấp 8,5 lần so với con số 258. Phần mềm giả mạo dụ ngƣời dùng tới các website giả mạo qu t virus trực tuyến, nhằm cài đặt mã độc lên máy tính là đặc điểm chung của các FakeAV.
Nguyên nhân chính khiến rất nhiều ngƣời sử dụng tại Việt Nam đã nhiễm loại virus này là do thói quen dùng phần mềm trôi nổi, không có bản quyền. - Giả mạo file dữ liệu, xu hƣớng mới của virus Hơn 1,4 triệu lƣợt máy tính đã bị nhiễm dòng virus giả mạo thƣ mục, giả mạo file ảnh, file word, file excel… Bằng cách sử dụng icon để nguỵ trang, file thực thi của virus trông có vẻ giống hệt một thƣ mục hay một file dữ liệu dạng ảnh, file word, file excel… Điều này đã dễ dàng đánh lừa cảm quan của ngƣời sử dụng, thậm chí là cả các chuyên gia có kinh nghiệm, khiến họ dễ dàng mở file virus và bị nhiễm mà không chút nghi ngờ. Đây cũng là lý do khiến dòng virus này tuy mới xuất hiện nhƣng đã lan truyền với tốc độ chóng mặt. - Virus phá huỷ quay trở lại Tuy chƣa gây hậu quả nghiêm trọng trên diện rộng, nhƣng sự quay trở lại của virus phá huỷ dữ liệu W32.Trojan sẽ là mối đe doạ lớn của ngƣời sử dụng trong thời gian tới.
11 Với xu hƣớng tập trung nhiều dữ liệu quan trọng trên máy tính nhƣ hiện nay, virus phá huỷ dữ liệu quay trở lại với tốc độ lây lan nhanh chóng sẽ gây ra những hậu quả khôn lƣờng khi lây lan trên diện rộng. - Phát tán virus để xâm nhập hệ thống, tấn công DDoS Liên tiếp nhiều website lớn tại Việt Nam bị virus xâm nhập, lộ thông tin quan trọng hay bị tấn công DDoS trong thời gian qua đang là vấn đề gây lo lắng trong xã hội. Bkav đã phát hiện một số nhóm hacker đã cài đặt virus xâm nhập vào các hệ thống mạng tại Việt Nam, qua đó đánh cắp thông tin bí mật nội bộ của các tổ chức. Bên cạnh đó chúng còn kiểm soát đƣợc các website chuyên download phần mềm nhằm cài đặt virus vào các máy tính tải phần mềm từ các website này.Từ đó chúng có thể điều khiển mạng lƣới máy tính ma – botnet – để tấn công DDoS vào các hệ thống lớn tại Việt Nam.
Đây là tình trạng đáng báo động vì ngoài việc các hệ thống lớn có thể bị tấn công bất cứ lúc nào, còn có hàng chục nghìn máy tính trên cả nƣớc đang bị hacker điều khiển.